Коммерциялық шаруашылық

1. Коммерциялық шаруашылық жүргізуші субъектілердің қаржысын ұйымдастырудың негіздері.
2. Кәсіпорындар мен ұйымдардың қаржы қорлары
3. Өндірістік капиталдар және кәсіпорындар қызметінің қаржылық нәтижелері.
4. Кәсіпорындардагы каржы менеджменті.
Коммсрциялық шаруашылық жүргізуші субъектілер табыс (пайда) алу мақсатында құрылады. Олар өзінің қызметін мынадай нысандарда жүзеге асыра алады: мемлекеттік және муниципалдық кәсіпорындар; шаруашылық қоғамдар мен серіктестіктер; өндірістік кооперативтер. Коммерциялық негіздерде материалдық өндіріс сферасы кәсіпорындарының басым бөлігі және материалдық емес сфера ұйымдары мен мексмелерінің сдәуір бөлігі жұмыс істейді: коммсрциялық банктер, сақтық ұйымдары, қаржы сскторының басқа мекемслері (жинақ ақша-депозит мскемелері, инвестиция-лық қорлар, қор биржалары, бағалы қағаздар рыногы мен ақша-кредит рыноктарына қызмст көрсететін әр түрлі мекемелер), сауда-делдалдық кәсіпорындар, ерікті қоғамдық қорлар, трасттық компаниялар жоне басқалары.
Коммерциялық кэсіпорындар мсн ұйымдардың қаржысы қаржы жүйесінің маңызды сфераларының бірі ретінде қүн түріндегі ЖІӨ-ні жасау, бөлу және пайдалану процестерін қамтиды. Олар негізінен ЖІӨ мен ҰТ жасалатын материаддық ондіріс сферасында іс-әрекет етеді. Сондықтан коммсрциялық кәсіпорындар мен ұйымдардың қаржысы материалдық өндіріс кәсіпорындары (ұйымдары) қаржысының мазмұнымен және оларды ұйымдастырудың қағидаттарымен бірдей болып келеді.
Коммсрциялық кәсіпорындар мен ұйымдардың қаржысы деп өндірістік капиталдарды қалыптастыру, өнім өндіріп, оны еткізу, меншікті қаржы ресурстарын жасау, қаржыландырудың сыртқы көздсрін тарту, оларды белу және пайдалану процесіндегі экономикалық қатынастарды айтады.
Мұндай экономикалық қатынастарды жиі ақша немесе қаржы қатынастары деп атайды, қаржы қатынастары ақша қатынастарының бір болігі болып саналғанымен ол ақша қозгалысы кезінде ғана пайда болады және орталықтандырылған және орталықтандырылмаған ақша қорларын қалыптастырып, пайдаланумен қосарлана жүретіндігін біз жоғарыда атап көрсеткенбіз.
Коммсрциялык кәсіпорындар мен ұйымдардың қаржысын ұйымдастыру белгілі бір қағидаттарға негізделген, олардың қатарына мыналар жатады:
коммерциялық-шаруашылық есеп (қаржылық қызмет саласындағы дербестік, өзін-өзі етеу, өзін-өзі қаржыландыру, қаржы-шаруашылық қызметінің қорытындысына ынталылық, оның нәтижелері үшін жауаптылық, кәсіпорынның қызметіне бақылау жасау);
жоспарлылық; меншіктің барлық нысандарының теңдігі;
қаржы резервтерінің болуы.
/. Коммерциялық (шаруашылық) есеп — кәсіпорындар мен ұйымдардың шаруашылық-қаржы қызметін жүргізудің негізге алынатын қағидаты және басты әдісі. Коммерциялық есеп қағидаты кәсіпорынға оның қызметі үшін, оның жарғыаық, капиталын құрайтын қажетті негізгі және айналым құралдары (капиталы) тұрақты пайдалануға бөліп берілетінін білдіреді.
        
        1. Коммерциялық шаруашылық жүргізуші субъектілердің қаржысын ұйымдастырудың
негіздері.
Коммсрциялық шаруашылық жүргізуші субъектілер табыс ... ... ... Олар ... ... мынадай нысандарда жүзеге асыра
алады: мемлекеттік және муниципалдық кәсіпорындар; шаруашылық қоғамдар мен
серіктестіктер; ... ... ... ... өндіріс сферасы кәсіпорындарының басым бөлігі және материалдық
емес сфера ұйымдары мен мексмелерінің ... ... ... ... ... ... ұйымдары, қаржы сскторының басқа мекемслері
(жинақ ақша-депозит ... ... ... қор ... қағаздар рыногы мен ақша-кредит рыноктарына қызмст көрсететін әр
түрлі мекемелер), сауда-делдалдық кәсіпорындар, ... ... ... ... жоне ... кэсіпорындар мсн ұйымдардың қаржысы қаржы ... ... бірі ... қүн ... ... жасау, бөлу және
пайдалану процестерін қамтиды. Олар негізінен ЖІӨ мен ҰТ ... ... ... ... ... Сондықтан коммсрциялық
кәсіпорындар мен ұйымдардың қаржысы материалдық өндіріс ... ... ... және ... ... ... болып келеді.
Коммсрциялық кәсіпорындар мен ұйымдардың ... деп ... ... өнім өндіріп, оны еткізу, меншікті қаржы
ресурстарын ... ... ... ... тарту, оларды белу және
пайдалану процесіндегі экономикалық ... ... ... ... жиі ақша ... қаржы қатынастары деп
атайды, қаржы қатынастары ақша қатынастарының бір болігі болып саналғанымен
ол ақша қозгалысы ... ғана ... ... және ... және
орталықтандырылмаған ақша қорларын қалыптастырып, пайдаланумен қосарлана
жүретіндігін біз жоғарыда атап көрсеткенбіз.
Коммсрциялык кәсіпорындар мен ... ... ... ... ... ... ... қатарына мыналар жатады:
коммерциялық-шаруашылық есеп (қаржылық қызмет саласындағы дербестік,
өзін-өзі ... ... ... ... ... ... оның ... үшін жауаптылық, кәсіпорынның
қызметіне бақылау жасау);
жоспарлылық; ... ... ... ... ... ... ... (шаруашылық) есеп — кәсіпорындар мен ұйымдардың
шаруашылық-қаржы қызметін жүргізудің негізге алынатын қағидаты және ... ... есеп ... ... оның ... ... оның
жарғыаық, капиталын құрайтын қажетті негізгі және айналым ... ... ... бөліп берілетінін білдіреді. Шаруашылықты
жүргізудің әдісі ретіндегі ... есеп ... ... ... ... табыспен өлшеуді және табыс алуды талап етеді.
Коммерциялық ... ... ... жүргізуші субьектілердің қаржылық тәуелсіздігі болады;
қаржы қатынастары мемлекет ... ... ... ... ... субъектілерінің жұмыстың нақты нәтижелері және
міндеттемелердің уақтылы орындалуы үшін ... ... ... есеп ... шаруашылық жүргізуші субьектілердің
банктермен, сақтық ұйымдарымен және ... ... ... ... ... ессп қағидаты кәсіпкерлік нысанында іске асырылады.
Нарықтық қатынастардың дамуы ... ... ... ... ... иеліктің бостандығын және қызмет сфераларын тандауды
іске асырудың ... ... ... және азаматтардың
кәсіпкершілігіне жағдайлар жасайды.
Коммерциялық есептің ... ... ... ... ... ... ... табылады.
Өзін-өзі өтеушілік — шаруашылық жүргізудің негіз қалаушы қағидаты, ол
кэсіпорынның өз өнімін (орындалған жұмыстарды, көрсетілген ... ... ... ... оны өндіру және жеткізілім жөніндегі
бүкіл шығындарды өтеуді біддіреді. Өзін-өзі өтеушіліктің төменгі шегі ... яғни ... мен ... ... тендігі. Шығындарды өзін-
өзі өтеушілікке жету — кәсіпорын өнім ... ... ... ... ... ... ортаға бейімделу кезіндегі кәсіпорын
қызметінің бастапқы кезеңінің мақсаты. Нарықтық қатынастар жағдайында жақсы
даму ... бар ... ... ... бар ... сыртқы
қолдауды пайдалана алатындықтан косіпорын рентабедді жұмыс істеуі ... ... ... кредит рссурстарын пайдалану, екіншісінде
бюджеттік қаржыландыруды пайдалану мүмкіндігі бар.
Жеткізушілер, банктер, ... әр ... ... тарапынан
кәсіпорынға қойылатын талаптар мен міндеттемелерді кәсіпорынның уақытында
қанағаттандыруға төлем қаражаттарының жстіспеуімен ... ... ... ... бір ... ... ... тәуелсіз басқаруға беруді, сатуды немесе таратуды қолданумен
кәсіпорын заңмсн бслгілснген тәртіппен банкрот деп ... ...... ... ... кәсіпорындардың
шаруашылық қызметінің табысты болуының міндстті ... Бұл ... ... мен ... өндірістік-техникалық базасын ұлғайту жоніндегі
шығындардың ... ... ... ол әрбір кәсіпорын өзінің ағымдағы
жәнс күрдслі шығындарын меншікті көздсрі
есебінен жауып отыратындығын ... ... ... ... оған ... қажсттілік банктің қысқа мерзімді
несиелері мен ... ... ... (ағымдағы шығындарға
пайдаланылады) және ұзақ мерзімді несиелер есебінен (күрделі ... ... ... ... олар ... қарамағында
қалатын пайданың есебінен өтелінеді.
Нарықтық экономика мен ... ... ... ... ... қағидатын қамтамасыз етуге акционерлік ... ... ... ... мен ... қаржы операцияларынан
алынған табысты (пайданы) пайдалану арқылы қол жетеді.
Бюджеттік және салалық қаржы коздері өзінің маңызын жоғалтты және олар
негізінен ... ... ... ... қаржыландыруға,
конверсияға қолданылады.
Өзін-өзі қаржыландыру кәсіпорындардың толық қаржы дербестілігімен ... ... ... Оларға оздерінің меншікті ресурстарын
оз бетіншс ұйымдастырып басқаруға, тартылатын және ... ... ... ... ... ... ... кәсіпорындардың
қаржы ресурстарын қайта бөле алмайды. Қаржы қатынастарын мемлекет тарапынан
рсттеу бюджетке салық алудың, ... ... ... ... ... ... қағаздарды өткізудің, шығындарды
өзіндік құнға жатқызудың және т.б. жүйесі мен ... ... ... ... қаржылық жауаптылығы бюджет, қорлар алдындағы міндетті
орындамағыны үшін ... ... ... ... ... ... басқа, кәсіпорындар өздерінің міндетгемелері бойынша
меншікті мүлкімсн жауапты болады.
Кэсіпорындардың қаржылық жауаптылығы кәсіпкерлік тәуекелді ... жөне ... ... ... сақтық компанияларынан
түсстін сақтық төлемдердің рөлінің артуымен күшейіп келсді.
Нарықтық экономика және меншіктің әр түрлі ... ... ... ... нысандар кәсіпорындардың қалыптасуын және дамуын,
жаңа мсншік иесінің, жеке азаматтардың, ... ... ... ... ... ... ... Бұл - маңызды алғышарт жәнс қаржы-
шаруашылық қызметінің нәтижслсріне мүддсліктің ссбсбі. Бұл ... ... ... ... ... ... жонс мемлексттің қолдауынсыз
өзінің шығындарын қаржыландыру қажеттігіне ғана байланысты ... ... ... ... ... кәсіпорын, ұйым, фирма қарамағында
қалатын ... ... ... де ... қызметтің нәтижелігіне ... ... ... мен ... ... жеке ... және ... тән нәрсе. Бұл қағидатты іскс асыру лайықты сңбек ақы төлеумен,
мемлексттің оңтайлы ... ... ... ... ... ... болудс экономикалық жағынан нсгізделген үйлесімдерді сақтаумсн
қамтамасыз етілуі мүмкін; ... ... ... ... ... олардың өздері тапқан қаражаттары есебінен әлсумстгік-мәдени
мақсаттарға жұмсалатын ... ... ... ... пен ... — бір процестің — шаруашылық
жүргізудің ... ... ... ... мен іскс асыру
процесінің скі жағы.
Сөйтіп, екі экономикалық катсгорияның — экономиканың ... ... ... ... шаруашылық субъектісі сферасындағы ... ... ... ... ... ... ... қағидаты кәсіпорынның қаржылық қызметі өндірістің
мақсаттарына, міндеттеріне, оларға жетудің белгіленген әдістеріне ... мен ... ... оның ... ... ... алдын ала
қарастырылатынын білдіреді. Есеп-қисаптар негізінде және белгіленген қаржы
нормативтерін пайдалану арқылы ... ...... ... ... керсетілетін қаржылық корсеткіштер анықталады.
Кәсіпорынның ... ... ... түрлаусыздығы жағдайында
қаржылық көрссткіштерді егжей-тегжейлі пысықтаудың — жоспарлаудың орнына
болжау қолданылады, яғни ... бар ... ... ... ... ... (үлгілеудің, экстраполяциялаудың) ... ... ... ... ... ... ... кэсіпорындардың шаруашылық қызметінің нүсқалары бойынша бағалау және
кейінгі ... ... үшін ... ... ... шаруашылық құрылымға — бірлестік, ассоциация, концерн
және т.с.с. кіргенде кәсіпорындардың қаржы жоспарларының ... ... ... ... ... біріктірілсді.
3. Кәсіпорындар мен ұйымдар меншігінің барлық, нысандарының теңдігі
қағидаты қатынастардың тұрақтылығы мен меншіктің ... ... ... жеке ... ... ... және ... заңи
ұйымдары мен азаматтарының, халықаралық ... ... ... ... жүзеге асырылады. Меншіктснуші өз білгенінше өзінің
мүлкіне иелік жасайды, пайдаланады және ... ... ... заңға қарсы келмейтін кез келген іс-әрекет жасайды, мүлікті кез
келген шаруашылық және ... тиым ... өзге де ... үшін
пайдаланады.
4. Кәсіпорындардың қаржысын ұйымдастырудың қажетті қағидаты ... ... ... ... ... ... капитал,
тәуекел қоры) болуы. Қаржы резервтері әр түрлі әдістермсн өндірістік және
әлеуметтік қорлардың ... ... ... ... ... ... бойынша аударымдар арқылы жасалуы мүмкін. Қаржы резерві ... ... ... ... және шаруашылықтардың қызметіне қажст
қалыпты жагдайларды қамтамасыз етуге, сондай-ақ, әдетте, қаржы жоспарында
қаралмайтын ... және ... ... ... ... болмаған шығындарды) қаржыландыруға арналған.
Нарықтық экономика жағдайында кэсіпорындардың қаржысын ұйымдастыруда
елеулі өзгерістер болуда. ... ... ... күшейіп келеді, олардың банк жүйесімен өзара іс-қимылы нығайып
келеді. Бұл ... ... ... бас тартып, жаңа үлгідегі
құрылымдарды — экономикалық мүдделермен, ... ... ... ... ... байланысты ұқсастық ... ... ... ... ... бұл құрылымдар рынок жағдайында
анағұрлым өміршең болып келеді.
2. Кәсіпорындар мен ... ... ... қызметі процесінде кәсіпорын мен ұйымдар ... - ... бір ... ... ақша қаражаттарын
қалыптастырып, пайдаланады. Қорлардағы ақша қаражаттары үнемі қозғалыста
болады: түседі, қордаланады, жұмсалады.
Кәсіпорындар мен ... ... ... ... ... ... бүкіл ұлттық шаруашылықтың өндірістік, шаруашылық және
әлеуметтік ... ... ... әр ... ... Өздерінің қызметтерінің орындалуына ... ... ... ... ... ... ... кейбірі озгертіліп, қайсы
біреулері жеке бөлініп шықты. Ұзақ жылдар бойы кәсіпорындар мен ұйымдарда
экономикалык, ынталандыру қорлары — ... ... ... ... ... әлеуметтік даму қоры, көпшілік қолды тауарлар қоры (халық
тұтынатын тауарларды шығаруды және өндіріс ... ... ... ынталандыру үшін) жұмыс істеді. 1992 жылға дейін ұлғаймалы ... ... және ... ... ... үшін ... ... Министрліктер мен ведомстволарда жалпы салалық сипаттағы
шығындарды қаржыландыру, ведомствоға қарасты кәсіпорындар мен ... ... ... үшін орталықтандырылған қорлар күрылды: ғылым мен
техниканы дамытудың бірыңғай қоры, ... ... ... ... ... мен ... ... реттеу қоры және басқалары.
Қаржы қорларында кәсіпорыңдар мен ұйымдар мүлкінің қозғалысы ... ... ... және ... ... ... үшін толық немссе ішінара түрде бейнеленеді. ... ... ... ... ... ... ... неғұрлым анық
көрсетеді. Сондықтан кейбір қорлар бір ... ... ... ... іс жүзінде қол жеткен кәсіпорын ... ... де ... ... немссе есеп-қисап үшін ... ... ... ... ... ... бір кезеңдс кәсіпорынның
тұтыну қорын жұмсау ауқымы; кәсіпорынның бір қызметкеріне шаққандағы бұл
мөлшер оның материалдық және ... ... ... ... мен ... ... ... үшін неғүрлым елеулілері мсн
маңыздылары мына қорлар ... ... ... резервтік капиталдар,
қорлану қоры, тұтыну қоры, еңбек-кс ақы төлеу қоры, валюталық, жөндеу
қорлары. ... ... ... ... қарап шсшуі
бойынша басқа да ... ... ... ... ... ... ... қоры, басқа шаруашылық органдарымен болатын үлестік
қоры және ... ... ... ... ... иесі немесе құрылтайшы берген
косіпорын (ұйым) мүлкінің (капиталының) ... ... ... ... ... жүргізуші субъектілерді құрғанда ... ... емес ... ... ... алудың көзі болып табылады. Оның қаражаттары ссебінен ... ... ... қажстті жағдайлар жасалады.
Жарғылық капиталдың мелшері ... ... ... өзгеріп
отырады: негізгі капиталға жұмсалатын инвестициялар (күрделі жұмсалым),
таза табыс ессбінсн болатын ... ... ... ... ... ... және ... басқа молықтырылуы
нәтижесіндс көбсйеді; негізгі құралдарды шығару немесе беру, оның тозығын
есептсу, зияндарды шығару, ... ... ... ... ксмиді.
Кәсіпорындардың қарамағында қалатын қаражаттардың нсгізіндс, яғни
салықтар мен ... да ... ... ... ... мен ... қорларды — тұтыну қоры мен қорлану қорын құрады.
Тұтыну қоры мыналарды кіріктіреді:
бүкіл қызмстксрдің (ондірістік және ондірістік смес) ... ... ... ... ... ішінде жыддың қорытындысы бойынша сыйақылар;
сңбсгі үшін ынталандырудың басқа түрлеріне ... ақша ... ... ... көмек:
еңбск және әлеуметтік жсңілдіктсрді белгілеуге жұмсалатын қаражаттар;
қызметкерлердің акциялары мен салымдары бойынша мүлікке ... ... ... ... өнср табу жәнс ... ашу үшін берілетін
сыйақылардан бөлск басқа да жеке сипаттағы төлемдер.
Қорлану қоры:
кәсіпорынның қарамағында қалатын табыс;
негізгі капитадцы қалпына ... ... ... ... мүлікті өткізуден түскен түсім-ақша;
банктердің несиелері;
басқа да коздер сссбінен қалыптасады.
Қорлану қоры ұлғаймалы ұдайы өндірісті ... сту ... және ... ... ... ... ... жаңа өнімдсрді игсругс;
табиғат қорғау шараларын жүзеге асыруға;
өндірістік жәнс ... ... ... салуға үлестік
қатысуға;
әлеуметтік инфрақұрылым объектілерін салуға қатысуға пайдаланылады.
Ірі кәсіпорындар мен ұйымдар кешснді тұтыну мен ... ... ... мен ... ... жағынан ұқсас мынадай жекс-жске
қорлар ... ... ... ... ... еңбекке ақы төлеу,
өндірісті дамыту, әлеуметтік даму қорлары.
Ұдайы өндірістік ... ... ... ... ... ... (резервтік капитал, тәуекел қоры, сақтық қоры) маңызы
зор. ... көшу ... ... ... ... ... Қаржы
резервтерін шаруашылық жүргізуші субъсктілердің өздсрі меншікті қаржы
ресурстары есебінен ... ... ... ... ... ... ұйымдары (сақтандыру әдісі арқылы) жәнс ... ... ... ... ... ... жасай алады. Оның мақсаты
— шаруашылық-қаржы жағдайы нашарлаған кезде пайда болған қосымша шығындарды
жауып, кәсіпорындардың қаржы ... ... ... ету. ... ... ... және басқа қорларына жіберілмес бұрын оның
қарамағында қалатын табыс есебінен құралады (осы ... үшін ... ... мен ... ... ... ... қаражаттарының
есебінен мына көздерден қалыптасады:
экспорттық валюталық түсім-ақшадан;
жарғылық капиталға түсетін жарналардан;
банктердің, ... ... ... ... ... ... және
шетелдік заңи тұлғалардың валюталық несиелерінен;
ішкі валюта ... ... ... мен ... ... ... сатып алу;
бсйрезиденттер керсететін қаржы көмегі (фанттар).
Өнімдсрді, ... мен ... ... шығарудан түскен
валюталық түсім-ақша заңмен белгіленген салықтар ... ... мен ... ... ... бағытталады. Бұл қорларға
активтерге (бағалы қагаздарға) инвес-тициялардан, депозиттер, салымдар
нысанындағы және т.б. ... егер бұл ... мсн ... ... ... қаражаттарының жұмсалымдарынан алынған ... ... ... шетеддік валютадағы дивидендтер мен
табыстар есептеледі. Косіпорындар мен ұйымдарға ортақ міндеттсрді шсшу үшін
срікті негізде ... ... ... ... мен ұйымдар ешкімнің
рұқсатынсыз, бірақ қолданылып жүрген валюта заңнамасының ... ... ... ... пайдалана алады. Валюта қорлары сң алдымен
еңбск үжымдарының өндірістік, ... ... ... бір ... еңбек ұжымдарының шешімімен халық тұтынатын шетел
тауарларын, дәрі-дәрмектерді және медициналық ... ... ... ... ... ... қаржысы ізгілік және қайырымдылық көмек
көрсетуге де пайдалануы мүмкін. Кәсіпорындар мен ... ... ... бір ... ... ...... мен
ұйымдарға бере алады; бұл түсімдердің ... ... ... ... ... ... үлесі ескерілс отырып, шешілді.
Жөндеу қоры кәсіпорындарда негізгі капиталдарды ... ... ... орташа, ағымдағы түрлерін жүргізу үшін ... ... ... мен ... ... ... құны ... Жөндеу жұмыстарына жұмсалатын болашақ шығындарға қарай
жөндеу қорына ... ... ... кәсіпорындар
өздігінше бслгілей алады, бұл шығындардың көлемі негізгі капиталдардың жай-
күйімен жөне тозығының дәрежесімен анықталады. Ішінара жондеуге ... ... ... ... ... ессбінен жабылуы
мүмкін.
3. Өндірістік капиталдар және ... ... ... ... және коммерциялық қызметі ... ...... және ... ... пайдаланумен
байланысты болады. Өндірістік капиталдардың бұлай бөлінуі ... ... және ... ... ... қатысуының нысанымсн
байланысты.
Кәсіпорындарда өндірістік құрал-жабдықтар ... ... ... болып табылады. Нарықтық экономика жағдайында
өндірістік құрал-жабдықтардың алғашқы қалыптасуы, олардың жұмыс істеуі ... ... ... отыруы қаржылардың тікслей қатысуымен жүзеге
асырылады: ... ... ... ... ... алу, ... және
қайта қалпына келтіруді жүзеге ... ... ... ақша ... ... Қаржының арқасында кәсіпорындардың ... ... ... ... ... толык, айналымы
болып отырады. Бұған ... ... ... — еңбек
құралдары мен еңбск заттарын сатып алу, ... ... ... ... үшін ... ... авансылау жолымен жетеді. Еңбек құралдары
мен ... ... ... құн ... ... ... ... негізгі және айналым капиталдары болып табылады.
Қазіргі жағдайда ұзақ ... ... тыс ... ... бірі - матсриалдық емес активтер. Материалдық емвс активтер —
жылдық ... ... алу үшін ұзақ ... (бір ... артық) кезсң ішінде
пайдаланылатын материалдық емес объектілер. Олардың кәсіпорын активтерінің
кұрамында пайда болуы нарықтық қатынастарға ... ... ... ... ... қажеттігінс байланысты болып отыр.
Негізгі ондірістік капиталдар мен материалдық емес ... ... ұзақ ... бойы қатысады және озінің құнын біртіндеп, ... ... ... жаңа ... ... кошіреді. Кошу процесін
амортизация, кошірілген қүнның үлссін амортизация нормасы, ал бүл ... ... ... ... деп атайды.
Жүмыс істеп түрған шаруашылық жүргізуші субъсктілерде негізгі және
айналым ... орны ... ... ... ... ... табыс түскеннен кейін толтырылады. Бүл ... ... ... ... ... ... орнын толтыру үшін
қаражаттар қалыптастырыла-ды, ал өнімді откізуден алынған табыстың басқа
бөлігі айналым ... ... ... ... ... сатып алуға бағытталады. Жаңа кәсіпорындарды күру ... ... ... ... ... ... құрылтай-шылардың жарналары,
акцияларды сатудан түскен қаржылай қаражаттарды тарту есебінен қалыптасады;
мемлекеттік косіпорындар үшін — бүл ... пен ... ... ... ... ... бір бөлігі басқарудың жоғарғы
буындарының — ... ... ... ... ... ресурстары есебінен авансылануы
мүмкін. Соңғы уақытта қаржы-ландырудың көзі рстінде шетслдік инвесторлардың
қаражаттары ксңінен ... ... ... түрған кәсіпорындарда ондірістік капиталдар-дың осімін
қаржыландырудың козі ... ... ... жәнс тікелсй осы
мақсатқа бағытталатын, сондай-ақ қаржы қорлары — өндірісті дамыту ... ... ... жонс ... даму қоры, қаржы резерві, басқа
инвс-стициялық қорлар арқылы ... таза ... ... ... Осы мақсатқа сонымсн біргс банк кредиттсрі: негізгі ... үшін үзақ ... ... ... ... үшін
қысқа мерзімді кредиттер пай-даланылады. Айналым қаражаттарын кобсйтудің
козі бүдан басқа, кредиторлық ... пен ... ... ... ... ... ... аударымдар бойынша ең аз
берсшек, кәсіпорынның толемақылары бойынша берешектің басқа ... ... ... ... ... мсн оның ... қаржыландырудың
коздерін мсншікті, тартылған және қарыз қаражаттарына топтастыруға болады.
Айналым қаражаттарының аса маңызды ... ... ... ... ... ... ойткені олардың болуы, сақталымдылығы, басқа
қаражаттармен ара ... ... ... ... ... ... анық-тайды.
Шаруашылық жүргізуші субъектілердің меншікті ... ... ... ... ... жөне ... (пайда) жатады.
Алғашқыда шаруашылық жүргізуші субъектілерді қүрған кез-де өндірістік
капиталдарды, материалдық емес активтерді, айна-лым құралдарын сатып алудың
козі жаргылык, ... ... ... Оның қаражаттары есебінен
кәсіпкерлік қызметті жүзеге асыру үшін қажетті жагдайлар жасалады. Жарғылық
капиталдың көлемі ... ... ... ... және
кәсіпорынның, фирманың қаржылық қуатын бағалаудың алғашқы критерийі
қызметін атқарады.
Кейінгі ... ... ... ... шаруашылық қыз-мет
нәтижесіндс кәсіпорында пайда болған қорланымдар пайдала-нылады. ... ... енім ... ... ... ... ... мен табыс (пайда) жа-тады.
Мемлекеттік кэсіпорындарда өндіріске жұмсалған инвестици-ялардың
бастапқы көзі қызметін ... ... мен ... ... ... ал ... емес ... акционерлік капитал
атқарады. Өндіріс базасын одан әрі ... ... ішкі ... ... ... ... жүзеге асырылады.
Тартылган қаржылай қаражаттар акцияларды орналастыру-дан, еңбек үжымы
мүшелерінің, заңи жәнс жеке ... ... ... ... қаражаттарына коммерциялық банктсрдің үзақ мсрзімді несиелсрі,
нсгізгі капиталдарды қаржы лизингі негізінде ... алу және ... ... ... капитаддардың қалыптасуы кәсіпкерлік қызмет ба-стауының
объективті алғышарты болып ... Бүл ... ... ... ... ... мен керсетілген қызметтер) нысанында көрінеді.
Ондірістік капиталды пайдаланудың нотижесі ... ... ... және ... қаржы менеджментінің
нөтижелігін дәлелдейді. Бүл нәтижелік өнімді (жұмысты, ... ... ... (түсім-ақша) мөлшерінде, кәсіпорынның шығынында айқыңдалады.
Түсім-ақшаның ауқымы кәсіпорынның (ұйымның), фирма-ның онім ондіру мен
оны ... ... ... (ақша-лай жұмсалымдарының) көлемінс
байланысты болады.
Қазақстан Республикасында бухгалтерлік есептің стандартта-ры бойынша
"өнім ... ... ... алынған табыс" көрсеткішінде негізгі
қызметтен алынған табыс қамтып көрсетіледі, ол тауар-материалдық ... ... ... ... ... ... ... басқа, қосылған қүнға салынатын салықты, акциздерді, басқа
салықтар мен міндеттемелерді, қайтарылған тауарлардың құнын жәнс сату ... ... алып ... кейінгі сыйақы (мүдде), яғни
пайыздар, дивидендтер, қаламақы және рента түріндегі алынған ... ... ... ... ... пен оның өзіндік құны арасындағы айырым
жалпы табысты ... ... бүл ... ... ... құн ... қамтып көрсетпейді — олардың бір болігі кезең ... атап ... және ... ... (жалпышаруашылық және әкімшілік
арналымы шығыстарының сомасы);
еткізуге (тауар-материалдық ... ... ... ... ... ... (алынған несиелер, мүлікті жалдау үшін
және пайыздар бойынша басқа шығыстар) толеу бойынша шығыстар.
Жалпы табыс пен ... ... ... ... негізгі қызмет
бойынша сальдоланылған қаржылық нәтижені қамтып көрсетеді және ... ... ... ... ... " деп аталады.
Негізгі емес қызметтен ... ... ... зиян) — активтерді
пайдалануға беруден, бағалы қағаздарды қайта бағалаудан және т.с.с. алынган
қаржылық нәтиже.
Негізгі қызметтен алынған ... ... пен ... емес қызметтен
алынған табыстың (зиянның) сомасы салық, салынғанға дейінгі ... ... ... ... ... Одан ... табыс
салығы шегерілгеннен кейін салык, салынганнан кейінгі кодуілгі қызметтен
алынган табыс (зиян) болады. Тотеншв ... ... ... ... ... таза табысы болып табылады.
Табысты бөлудің тәртібі де салық ... ... ... ... ... ... ... жиынтық жылдық табыс және
еңбекке ақы ... ... ... ... ... тауар-материалдық
босалқы қорларға, еңбек-ақыға, амортизациялық аударымдарға, банктердің
сыйақысына, резервтік қорларға аударылатын аударымдарға, сақтық төлемдеріне
және ... ... ... қамтитын шегерімдер бойынша сызба
қабылданған ... ... ... ... бүл ... ... табысқа кіріктіріледі және оның
құрамында салық салуга жатады. Салықтарды төлегеннсн кейінгі табыс, ... ... ақы ... және ... ... және әлеуметтік
қажеттіліктерін қанағаттандыруга бөлінеді.
Кәсіпорындар мен ұйымдардың қаржы-шаруашылық қызметінің нәтижелері
жеке корсеткіштер бойынша тиісті есепте ... ... ... ... қаражаттарының қозғалысы туралы есеп жасалады, онда бүл қозғалыс ... ... ... қызметтен (шаруашылық жүргізуші субъектінің негізгі
қызметін сипаттайтын);
инвестициялық қызметтен (ұзақ мерзімді ... ... ... ... ... ... ... капитал мен қарыз қаражаттарының құрамы
мсн мелшеріндегі өзгерістерді тудыратын).
Бағыттардың әрқайсысы ... ақша ... ... түрлері,
тиісті қызметтің нәтижелерінде олардың шығып қалуы мен көбеюуі немесе азаюы
керсетіледі. Қаражаттардың құрамы, олардың коздері және ... бір ... ... ... ... ... келтіріледі.
Табысты (пайданы) болудің негізге алынатын қағидаттардың бірі — ол
біріншіден, ең алдымен мемлекет алдындагы ... ... ... орындау; екіншіден, меншікті ұлғаймалы өндірістің қажеттіліктерін
тиісті қаражаттармен қамтамасыз ету; ... ... ... ... кәсіпкерлік тәуекел едәуір өсіп отырған жағдайда
мұның маңызы ерекше.
Табыстың (пайданың) сан қырлы мәні, ... ... ... ... ... ... ... түсуде. Істің мәні мынада
болып отыр: қаржылық дербестік пен ... ие ... әр ... ... ... ... салықтар жоне басқа да міндетті
төлемдер мен аударымдары телегеннен кейін қалған ... қай ... ... ... ... ... ... шаруашылық жүргізуші субъектісінде табыстар мен пайданың толып
жатқан жүйесі іс-әрекет етеді. "Қосымша қүн" мен "пайда" категорияларының
экономикалық мазмүны іс ... ... ... категориясының "қосымша
құн" катсгориясынан айырмашылығы оның ақы төлеуге ... ... ... ... табыстар құн көрінісінде алынған игіліктсрде жәнс оған
жұмсалған қажетті шығындардың айырмасы ... ... ... ... ... табысы және жалдама қызметкерлердің
табысы болып бөлінеді, соңғысы жалақы деп ... Егер ... ... ... ... онда негізінен жалпы пайда қалады.
Тауар айналысы сфсрасының салаларында (сауда, қоғамдық тамақтану,
маркетинг, дайындау) ... ... ... ... ... ... айналымы" категориясы пайдаланылады. Тауар айналымының мәнін
сатып алу-сату жолымен ... ... ... ... ... экономикалық қатынастар құрайды. Шетелдік практикада
"түсім-ақша" атауының орнына көбінесс "жалпы табыс" атауы ... бұл осы ... өте кең баян ... ... ... ... ... қайта жасалған құнды немесе шаруашылық ... таза ... ... ... мен есеп жүргізудің практикасында жалпы табыс деп
сауда үстемслсрінің (жеңілдіктерінің) сомасын, қоғамдық тамақтануда сауда
үстемелері мен ... ... ... Кәсіпорындардагы каржы менеджменті.
Қаржы жүйесінің бастапқы ... ... ... ... қаржысы базистік категория, яғни тап осындай нысанада жұмыс
істейтін айырықшалықты ... мен ... бар ... ... жиынтығы болып табылады. Бірақ ақша ... ... бар, ... ... ... ... кез ... қатынастар сияқты, олар рсттеуді, тиісті қаржы ... ... ... қозғалысын ретке келтіруді қажет етеді. Бұл
қондырмалықтарға жататын, ... ... ... ... ... жасалатын субъективті басқарушы іс-әрексттері ақылы ... ... ... ... базистік аса маңызды
қүбылыстардың талабына бағдарлануы ... бүл ... ... ... ... ... яғни базистің шарттарына бағынышты болуы тиіс болғандықтан
қондырмаіықтарға жатады. Бұл басқарылатын іс-әрексттерге қаржы ...... ... ... ... ақша ағыныньщ,
кәсіпорынның бүкіл ... ... ... басқару жүйесі
жатады.
Қаржы жүйесінің бұл ... ... ... ... ... деп ... және ... мен ұйымдардың кәсіпкерлік
қызметі арқылы және соның шеңберінде ... ... ... болып табылады. Қаржы мснеджментінің мәні ... ... ... ... ... ең тиімді етіп тартуға,
оларды неғұрлым ұтымды етіп жұмсауға, қаржы ... ... ... ... қайтып сатып пайдалы операциялар жасауға мүмкіндік беретіндей
етіп қаржыны басқаруды ұйымдастыру.
Кәсіпорындарда қаржы ... ... ... ... ... және ... мүлік, мүліктік қүқықтар, жұмыстар
және қызметтер, ... ... ... ... ... ... ... уәждемелергс — адамдардың ... ... мен ... қылықтарын анықтайтын мақсаттарды іске ... ... ... ... ... ... ... мен сапасын ынталандыру процесінде көрінеді.
Жалпы қаржы менеджменті қаржыны басқарудың ... ... ... Ол ... ... ...... (болжауды), ұйымдастыруды, реттеуді, бақылауды кіріктіреді.
Қаржы менеджментін жүзеге асырудың шарты ... ... ... ... бұл орта ... ... жүйесі, тауар мен қызметтердің
рыногымен қатар еңбек, капиталдар, өндіріс құрал-жабдықтары рыногының жұмыс
істеуі, ... ... ... ... заң-намалық
реттсмелеу кезіндегі кәсіпкерлік қызметті коммерциялық есеп ... ... ... ... косіпорындардың қаржы менеджментінің
шеңбері нарықтык, ... ... бұл оны жеке ... субъектілсрдің басқарылу объектілеріне ... ... ... ... ... ... қаржыны басқарудың жалпы
шарттарынан ажыратады. ... ... ... ... ... өйткені бұл буындағы нысандардың, ... ... ... ... тым әр ... ... қаржы менеджменті әр түрлі нысандардағы есеп айырысу (төлем
тапсырмасы, ... ... ... әр ... ... есеп айы-рысу
чектері және т.б.), барлық нысандардағы несиелендіру, бағалы ... ... ... операциялар бойынша көп таралған операциялардан
басқа хеджерлеу1, кепілдік-ипотекалық және ... ... ... және ... лизингі, франчайзинг, бағалы қағаздар
бойынша трансферттер сияқты нысандар мен ... ... ... ... Банк, биржажоне коммерция практикасында взалюталық тәуекелдікті
сақтандырудың әр түрлі одістерін белгілеу үшін ... ... ... ... ... ... қауіптердің барлық
түрлерін сақтандыру бойынша қаржы құрадцарының жинақталымы айтарлықтай
кеңейеді.
Қаржы менеджментін мына ... ... ... ... слестетуге
болады:
1) ақша қаражаггарын (капитадды) пайдаланудың мівдетін қою және
мақсатын анықтау;
2) ақша ... ... ... ... ... тандау;
3) қабылданган шешім бойынша инвестициялау жөніндегі шешімді бизнес-
жоспар немесе басқа ресімдеу түріндегі іс-әрекеттердің бағдарламасын жасау;
4) жобаның ... ... ... ... ... ... және қажетті түзетулер жасау;
6) қайта инвестициялаудың мақсатгары үшін жоба нәтижелерін талдау жоне
бағалау.
Қаржы ... ... ... ... ... ... салыстырғанда табысты кем алу немесе зиянның пайда
болуы ықтималдығымен кездесіп отырады. Тәуекслдікті ... оның ... ... ... ... ... бір ... ықтималдығын
өлшеуді, яғни тәуекелдіктің қолайлы дәрежесін белгілеуден басталады.
Тәуекеддік статистикалық, ... және ... ... ... ... ... ... тәуекелдіктің барлық
түрін — өндірістік, коммерциялық, ... ... ... ... бизнеске экономикалық, сондай-ақ олеуметтік, саяси және табиги
сипаттағы секілді көптеген құбылыстар да өсер етеді: орлеу мен дағдарыстар,
банк ... ... ... тұтынушылар ұнатуларының,
бәсекелестер іс-қимылының өзгеруі, ... ... ... ... ... ... ... апаттар және т.б.
Қолайсыз уақиғалар болган кезде келеңсіз зардаптарды азайтуға ... ... ... ... ... резервте сақтау есебінен қол
жетеді; коммерциялык, қызметті қайта бағдарлау жөніндегі алдын ала жасалған
шаралар ... ... ... тәуекелді басқару кезіндегі кәсіпорынға
төнетін тәуекелдердің ... ... ... ... ... ... маңызы бар.
Хеджерлеудің кәмегімен қаржы тәуекеддігін (қатерін) барынша азайтудың
техникасы қолданылады. Бұл кезде негізгі келісіммен қатар үшінші тараппен
қосымша ... ... Оның ... ... негізгі мәміледегі қаржы
ысыраптарына соқтыратын мән-жай болған кезде ... ... ... ... ... ішінара бейтараптандыра отырып, қарама-қарсы
моміледе ұтады. ... ... ... ... ... ... ... және т.б. пайдаланылады.
Тәуекелдікті азайту мен төмендетудің дәстүрлі әдісі ... ... ... бүл ... сақтандырылушыға (сақ-танушыға)
сақтандыру шартымен шартгасылған сақтандыру оқигасы болған кезде ... ... ... етіледі.
Қаржы менеджментінде маңызды объект ақша ағыны — құн ... ... жөне ... ... ... экономикалық
процестерін ортақтастыратын қолма-қол және қолма-қол ақшасыз нысандарындағы
ақшаның қозғалысы болады. Ақша ... ... ... мен жылыстауы)
құрамына қаржы ... де ... ... ... ... ... де ... барлық ақша ресурста-ры қамтылады.
Қаражаттардың түсімінде анықтаушы ... ... ... жоне
қызметтерді өткізуден (сату көлемі) тускен тусім-ақша, онан кейін несие
ресурстары, ор ... ... ... ... ... ... ... төлеулермен де (тауар-материал құндылықтарын сатып
алу, қызметкерлерге жалақы мен сыйақылар төлеу, ... ... ... ... міндетті толемдерді төлеу және т.б.), ... ұзақ ... ... ... ... де байланысты.
Қаржы менеджмснтіндс ақша оның ... ... ... ... ... атқару кезіндегі өзге нысанға, сапаға
айналғанға дейін қаралады. Бұл аспектіде ақшаның "уақытша ... " ... ... ... ... бүгінгі ақша мсн келешектегі ақшаның сатып
алу күші бірдей болмайды. Ақшаның қазіргі жәнс ... құны ... ... ... құн ... қүнға компаундингілеу — күрделі
пайыздарды есептеу арқылы, ал ... құн ... ... ... ... ... төмендету арқылы жеткізіледі. Ақшаның келешектегі
құнының есеп-қисабында инфляцияның индекстерін есепке алу, яғни ... ... ... ... ... ... уақытқа карай өсуі.
Жобаларға жұмсалатын инвестициялар ... ... ... жүйелі жарналардың, кірістердің және басқа ақша операциялары
есептеулерінің бір жолғы, сондай-ақ дүркін-дүркін түсулері мен төленулері
жай және ... ... ... ... ... ... ішкі мөлшерлемесі"тәсшд,ері арқылы жүргізіледі.
Аннуитет дегеніміз түрақты негізде уақыттың ... бір ... ... ... арқылы төленетін немесе алына-тын инвестиция, табыс.
Капиталды бюджеттендіру (капиталдық бюджеттендіру) ... ... ... кейінгі дүркін-дүркін қайтаруларымен
жабылатын ақша қаражаттарының бір ... ... ... ... ... бойынша шығыстарды жоспарлау кезінде
пайдаланылады, бүл жо-баларды талдау жоне ақша қаражаттарының үзақ ... ірі ... ... ... ... ... ішкі ... есеп-қисаптары жоба-ларды салыстыру
және пайдалылықтың пайыздары бойынша ин-вестициялық шешімдсрді тандау үшін
және ... ... ... мен ... қодданыстағы нарықтық
мөлшерлемесін салыстыру және жобаны жүзеге асыру ... оның ... ... менеджментінің маңызды аспектісі косіпорынның қар-жылық жай-
күйін талдау болып ... Бүл ... ... ... ... қабілетін, несиені өтеу қабілетін), оның рыноктағы
жағдайын (бәсекеге жарамдылы-гын) сипаттау ушін ... ... ... ... ... қаржы-шаруашылық қызметінің нәтижелері
туралы есеп-те (пайда жоне ... ... ... ақша ... қоз-
ғалысы туралы есепте болады; сондай-ақ толыгырақ ақпарат қол-данылады.
Корсеткіштерді, коэффициенттерді, нормаларды — қаржы-эко-номикалық
механизмнің элементтерін қадағалап ... ... ... ... және ... бизнес-жоспарда немесе дамыту жобасында берілген
қаржы-шару-ашылық процестерді, бағыттарды дер ... ... ... ... ... бүл ... ... "визит кар-точкасы"
болып табылады, инвесторларға, әріптестерге және ... ... ... ... ... ... ... береді.
Сейтіп, қаржы менсджменті кәсіпорынның қаржылык, қамта-масыз етілуінің
тактикасы мен стратегиясы ... ... ... ... ... үшін оның ағындарын басқа-руға мүмкіндік береді. Кәсіпорынның
жиынтық ақша ... ... ... ... ... ... ... өндірістік процесті қамтамасыз етуге, берілген крите-
рийлерде ақша қорларын қалыптастыру, ... ... ... бойынша
пайдалануға бағытталған.
Қаржы менеджментінің жалпы мақсатты нүсқамасы — эконо-микалық дамудың
ішкі және сыртқы факторларын есепке алу ... ... тең ... ... ...

Пән: Қаржы
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 22 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Коммерциялық негізде жұмыс істейтін шаруашылық жүргізуші субъектілер қаржысы30 бет
Коммерциялық негізде жұмыс істейтін шаруашылық жүргізуші субъектілердің қаржысы6 бет
Коммерциялық негіздерде жұмыс істейтін шаруашылық жүргізуші субъектілер қаржысы27 бет
Коммерциялық шаруашылық жүргізуші субъектілердің қаржысын ұйымдастырудың негіздері. Кәсіпорындар мен ұйымдардың қаржы қорлары8 бет
Ауылшаруашылықтық (аграрлық) құқық негіздері (Дәрістер жинағы)34 бет
Заңды тұлғалардың кейбір түрлерінің меншік құқығы38 бет
Коммерциялық емес ұйымдар мен мекемелердің39 бет
Коммерциялық емес ұйымдар мен мекемелердің қаржысы28 бет
Шаруашылық жүргізуші субъектілердің қаржысы туралы түсінік31 бет
Шаруашылық жүргізүші субъектілердің негізгі ұйымдық - құықтық нысандары19 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь