Инфляциялық процес

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .2

І. Инфляция теориясы
1.1. Инфляцияның мәні, себептері, зардаптары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..4
1.2. Инфляцияның түрлері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .9
1.3. Инфляцияға қарсы саясат ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..15


ІІ. Қазақстан Республикасындағы инфляциялық процестің даму ерекшеліктері.
2.1. Ифляциялық процестің дамуы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...23
2.2. Инфляцияны реттеу және ақша айналымын тұрақтандыру әдістері ... ...25


Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...29

Қолданылған әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..30
«Инфляция» термині (латынның inflatio сөзінен шыққан – кебіну, ісіну) ақша айнлысына қатысты ХІХ ғасырдың орта шенінде пайда болды және АҚШ – тың Азамат соғысы жылдары 1861 – 1865 жылдары қағаз долларының “гринбектердің” қипасыз көп шығарушылармен байланысты болды. ХІХ ғасырда бұл термин сондай – ақ Англия мен Францияда қолданылады. Экономикалық әдебиеттерде ол 20 – сшншы жылдары жазыла бастады
Біз жалпы инфляцияның пайда болу себебін, дамуын, оның шығысын көрсетіп және оның динамикасына қалай әсер ететіні туралы тоқталғым келді. Осы жағдай көп ғалымдар алдарында мынадай сұрақтар қояды: неге инфляцияны бақылау өте қиын, неге жоспар мен үкіметтердің есептеулеріне қарамастан инфляция бар, неге біз инфляция туралы уайымдауымыз керек, инфляция қандай зиян немесе пайда алып келеді, инфляциядан айырылу үшін экономика құрылғыларынан біз өзгерте аламыз ба, мәселен алатын стандартына оралып, яғни қағаз ақшаларды алтынға ауыстырып немесе инфляция кезінде бізге өмір сүруге оңай болу үшін экономиканы қайта құру керек пе?
Қазақстанда рефрманың алғашқы жылдары бағаның қозғалысы көптеген факторлармен айқындалады, олардың басымдылығы: азық – түлік тауарларына және кейбір тауарларға арналған бағаның белсенділігін шекті деңгейін біртіндеп алып тастау, энергия ресурстарына арналған бағаны ынталандыру және ұлттық валютаның құнсыздануы. Осы тұтыну тауарларына бағаың өсуін – 1998 жылы 1,9% - ға дейін қысқартуға мүмкіндік берді. Тұтыну нарығындағы бағаның 1999 жылы өсіп кетуі (17,8% - ға ), негізінен, теңгенің “құбылмалы айырбастау бағамын” енгізуге байланысты, ал тұтыну тауарларына және қызымет көрсетуге арналған баға өсімі 2000 жылы 9,8% - дан 2004 жылы 6,7%-ға дейін баяулағаны байқалды. Тұтастай алғанда 1995-2006 жылдары инфляция мынадай болды: 1995 жылы – 60,3%; 1996 жылы – 28,7%; 1998 жылы – 1,9%; 1999 жылы – 17,8%; 2000 жылы – 9,8% 2001 жылы 6,4%; 2002 жылы – 6,6%; 2003 жылы –6,8%; 2004 жылы – 6,7%; 2005 жылы –7,6; 2006 жылы қаңтар – шілде –5,1%. Бірақ 2005 жылдан бастап бағаның жаңадан көтерілуі байқалды.
Қазір инфляция үйреншікті болып, оның маштабы өсуде. Бірақ тек халықтың кең қабаты ғана емес, оның қағидалары механизмдері, түсінігі және ол туралы ақпараттар мамандарының өздері де жетік иемденбеген.
1. Әубәкіров Я.Ә. Экономикс. Оқу құралы. Алматы: Экономика, 1995.
2. Назарбаев Н.Ә. Қазақстан Республикасының ұзақ мерзімдік (2030ж дейін) даму стратегиясы – Алматы, 1997.
3. Жүнісов Б.Ж. Нарықтық экономика негіздері. Оқу құралы. Алматы. 1994.
4. Көшенова б.А. Ақша. Несие. Банктер. Валюта қатынастары. Оқу құралы- Алматы: Экономика, 2000.
5. Саниев М.С. Ақша, Несие, Банктер. Оқу құралы-Алматы: Алматы экономика және статистика институты, 2001.
6. Казахстанская правда – 27.02.2001. 2000 – жылдың көрсеткіші.
7. Жатқанбаев Е.Б. Экономикалық теория бойынша практикалық оқу құралы. Алматы, 2006.
8. Ө.Қ. Шеденов Жалпы экономикалық теория. Оқулық – Алматы: Ақтөбе, 2001.
9. В.Крымова. Экономикалық теория негіздері. Алматы, 2002.
10. Егемен Қазақстан 17.02.06ж. №40-41, 11.03.06ж. №57, 01.04.06ж. №7-74, 13.01.01ж. №2.
        
        Жоспар
Кіріспе……………………………………………………………………………….......2
І. Инфляция теориясы
1. Инфляцияның мәні, себептері, зардаптары…………………………….........4
2. Инфляцияның ... ... ... ... ... ... инфляциялық процестің даму
ерекшеліктері.
1. ... ... ... реттеу және ақша айналымын тұрақтандыру
әдістері…….25
Қорытынды
………………………………........................................................
.......29
Қолданылған ... ... ... inflatio ... ...... ақша айнлысына қатысты ХІХ ғасырдың орта шенінде пайда болды
және АҚШ – тың ... ... ... 1861 – 1865 ... ... “гринбектердің” қипасыз көп шығарушылармен байланысты
болды. ХІХ ... бұл ... ... – ақ ... мен ... Экономикалық әдебиеттерде ол 20 – сшншы жылдары жазыла
бастады
Біз жалпы инфляцияның пайда болу себебін, дамуын, оның шығысын
көрсетіп және оның ... ... әсер ... ... ... Осы ... көп ... алдарында мынадай сұрақтар қояды:
неге инфляцияны бақылау өте қиын, неге жоспар мен ... ... ... бар, неге біз инфляция ... ... ... қандай зиян немесе пайда алып келеді,
инфляциядан айырылу үшін экономика құрылғыларынан біз ... ба, ... ... ... ... яғни ... ... ауыстырып немесе инфляция кезінде бізге өмір сүруге оңай
болу үшін экономиканы қайта құру керек ... ... ... ... ... ... ... айқындалады, олардың басымдылығы: азық – ... және ... ... ... ... белсенділігін
шекті деңгейін біртіндеп алып тастау, энергия ресурстарына арналған
бағаны ынталандыру және ұлттық валютаның құнсыздануы. Осы тұтыну
тауарларына бағаың ... – 1998 жылы 1,9% - ға ... ... ... Тұтыну нарығындағы бағаның 1999 жылы өсіп ... - ға ), ... ... ... ... ... байланысты, ал тұтыну тауарларына және қызымет көрсетуге
арналған баға ... 2000 жылы 9,8% - дан 2004 жылы ... ... ... Тұтастай алғанда 1995-2006 жылдары инфляция
мынадай болды: 1995 жылы – 60,3%; 1996 жылы – 28,7%; 1998 жылы ... 1999 жылы – 17,8%; 2000 жылы – 9,8% 2001 жылы 6,4%; ... – 6,6%; 2003 жылы –6,8%; 2004 жылы – 6,7%; 2005 жылы ... жылы қаңтар – шілде –5,1%. Бірақ 2005 жылдан бастап бағаның
жаңадан көтерілуі байқалды.
Қазір инфляция үйреншікті болып, оның ... ... ... ... кең ... ғана емес, оның қағидалары механизмдері,
түсінігі және ол туралы ақпараттар ... ... де ... Инфляция теориясы
1. Инфляцияның мәні, себептері, зардаптары
Экономикалық құбылыс ретінде инфляция көптеген бері өмір сүріп
келеді. Оны тіпті ақшаның ... ... ... ... әрі ... тығыз байланысты деп саналады..
Инфляцияның дәстүрлі ең жалпы ...... ... ... айналыс сферасының артық қағаз ақша
массасымен лықа толып кетуі, оның ... және ... ... сатып алуға жарамдылығының төмендеп кетуі. Инфляция кезінде
қоғамдық өндіріс процесінің алшақтықтарына және артық көп ақшаның
шығарылуына байланысты ақша айналысының заңы ... ... ... ... даму ... тән ... құбылыс. Шынында
да қауырт жағдайларда, мысалы соғыс революция және сол ... ... ... ... үшін мемлекеттік
шығындарды қағаз ақша шығарумен қаржыландыру ақша айналымының күрт
“көтеріліп”, қағаз ақшаның құнсыздануына әкеп ... Оның ... ... ... ақша ... көруге болады. ХІХ
ғасырдың бас кезіндегі Англияның Наполионға қарсы соғысы; 1789 ... ж. ж. ... ... ... дүниежүзілік соғыстан кейін
Германияда инфляция жоғары қарқынға жетті. Осы келтірілген
мәселелер ... ... келе ... айырықша құбылыс екенін
дәлелдейді. Инфляция тауар бағаларының өсуінен көрінгенімен, ол тек
ақшаға тән құбылыс емес. Ол күрделі әлеументтік – ... оны ... ... ... ... ... ... сәйкестілігінің бұзылуы. Инфляция – дүниежүзіндегі көптеген
елдердің экономикалық өміріндегі ең өткір проблемалардың бірі.
Осы заманғы инфляция жүйелі сипатымен көрінетін ерекшеліктерге ... бұл ... тек ... өсу ... ... ... ... ғана емес, сонымен қоса ол бүкіл ел экономикасын
мүшкіл халіне байланысты болып келеді. Инфляцияның ... ... ... ... әр ... салаларындағы: қор жинау мен
тұтынудың, сұраныс пен ... ... ... ... ... ... ... мен мөлшерінің, айналымдағы
ақша массасының мөлшері мен шаруашылықтағы ақша сұранысының тепе –
теңдігі бұзылғаны ... ... ... ... ... ... өзінде туады, бірақ оның
нақты көрінісі ақша саласында анықталады. ... ... ақша ... ... жиі ... ... ... Егер ақша эмиссиясы тауарлар өндірісі мен
қызметтердің өсуіне сәйкес болып, олардың қарқындары үйлессе, бұл
инфляция құбылысы ... ... ... ... ... ... экономика толық жұмыс істеу үшін және айналым ... толу ... ... және ... ... қай шегіне дейін
ақшамен толтыруға болатынын анықтау өте қиын. Осындай инфляцияны
зерттеу жеткіліксіз ... ... ... ... шаралар
жетілдіру оңайға түспейді.
Инфляцияның табиғатын түсіну мен инфляцияға қарсы шараларды
мемлекеттік әрекеттердің теориялық ... ... ... ... ... теориясында, оның монетаристік немесе кейнсиандық
талдауында болады. Осы теория инфляцияның себебін ... тепе – ... ... және ақша ... оның
ұсынысынан үнемі жоғары болғанымен көрінеді деп ұйғарады.
Инфляция – ақша жүйесінің дағдарысты жай – ... ... мына ... ... ... ... ақшаның шығарылуы;
Қолайсыз төлем балансы;
Үкіметеке сенімнің жоғалуы.
Ұзақ уақыт бойы инфляцияны монетарлық ... деп ... ... ... ... мен тауар бағаларының өсуі тұрғысында
түсіндіріліп келеді. Әлі де бірқатар шетелдік авторлар ... ... ... ... артуы ретінде анықталады.
Алайда инфляцияның тауар бағасының өсуінде көрінгенімен оны тек
таза ақша ... ... ... ... Бұл ... ... сфераларындағы ұдайы ... ... ... ...... ... әлемнің көптеген елдеріндегі экономиканың қазіргі дамуының
ең өткір проблемаларының бірі болып есептеледі.
Бүгінде инфляция бағаның өсуі ... ... ... алу
жарамдылығының құлдырауымен ғана емес, сонымен бірге елдің
экономикалық дамуының ... ... ... де ... ... пен өткізу сферасыныңдағы әртүрлі факторлар
тудырған ... ... ...... ... ... әуел бастағы себебі – ұлттық ... ... ... мен ... сұраным мен ұсыным, мемлекеттің
кірістері мен шығыстары, айналысындағы ақша массасы ... ... ... ... ... ішкі және сыртқы факторларын (себептерін) айыра білу
қажат. Ішкі ... ... ... ... және ақшалай –
монетарлық факторларды бөлуге болады. Ақшаға жатпайтындарды - бұл
шаруашылық сәйкестігінің ... ... ... ... монополизациялануы, инвестициялардың теңгерімсіздігі,
әлеументтік – саяси сипаттағы ерекше ... және ... ... мемлекеттік қаржының дағдарысы және бюджет
тапшылығы, мемлекеттік борыштың өсуі, ақша эмиссиясы, сондай – ... ... ... ақша ... ... ... несие құралдарының өсуі және басқалары жатады.
Бағаның өсуі және ақшаның шамадан көп ... бұл тек ... ... ... ... ... пропорциясының бұзылуы,
жалпы тепе – теңдіктің бұзылуы инфляцияның терең себептері. әлемдік
экономикалық әдебиеттерде ... және ... ... алып ... үш ... ... ... көрсетеді.
- қағаз ақша эмиссиясы мемлекеттік монополия, сыртқы сауда
өндіріссіздігі, ... және ... ... ... ... ... ... және мөлшеріне кәсіподақтардың монополиясы;
жеке шығындар мен ... бір ... ірі ... үш себептермен бір – бірімен байланысты және ... ... ... пен ... ... ... келуі мүмкін. Инфляцияға қарсы нарықты шара қолдану үшін
инфляцияның ... ... білу ... ... тән ... ... ... сияқты
инфляция бір мағыналық болып бағаланбайды. Инфляцияның ... ... ... ... онша ... ... Сондықтан инфляцияны
жалпы жаман деп, басу, жою, керек деп ... ... ... ... үшін ... ... ... болуы
мүмкін. Инфляция пайда мөлшері мен бағаның өсуіне әсер етеді,
алдымен конъюнкутраны өмірге әкелетін ... ... ... ... ... ... күшейтетін тежеушіге
айналады.
Нарықтық экономикасы дамығанелдерге жылжымалы ... ... ... ... ... қаралады. Себебі олар
үлкен әлемдік экономикалық шығындарды алып келеді. Инфляцияға қарсы
күрес ол макроэкономикалық мәселе болып табылады. Мемлекет алдында
мынадай ... ... ... ... шара ... инфляцияны
жою немесе оған бейімделу. Әр елдер осы дилемманы өздігінше шешеді.
Мәселен, АҚШ және Ұлыбритания ... ... ... ... ... ... ... комплексті бейімделетін мемлекеттік
шаралар құруда.
ХХ ғасыр ортасындағы ... ... ... инфляциялық
тенденция тән. Оған негізгі екі фактор әсер етті: қаржы және ақша ... ... ... ... құрылуы және экономикада
олигополиялық ... ... ... ... ... ... қуулы ерікті бәсекені шектеді. Ақша
айналымы мен бағаның құрылуының ... ... ... ... ... ... ... айырбастау ақшаның
құнсыздануына әкелмейді делінді. Сонымен ... ... ... ... қорлары бар банктер айналымға балгілі бір мөлшерде
банкнот шығаруы мүмкін болды.
Сонымен, баға өсуінің ... ... нені ... көп ... ... ... еске ... оның
ішіндегі ең бастыларын айтайық. Біріншіден, мемлекеттік шығыстар
мен ... тепе – ... ... ... болмауы. Ол
мемлекеттік бюджеттің тапшылығынан көрінеді. Егер ... ... ... пайдаланса, онда айналыста ақша массасы
көбейеді. Айырбастың сандық теңдігін MV=PO еске ... M мен ... ... ... ... ... ... жолмен,
әдіспен инвестицияны қаржыландыру жүргізілген жағдайда да бағаның
инфляциялық өсуі ... ... ... ... ... ... ... Ұлттық табысты әскери
мақсатына пайдалану, өндірістік емес ... – олар ... ... ... ... Әскери ассигнациялар бір сәтке ғана
қосымша төлем қабілеті бар сұраныс ... ... ... ақша массасының өсуіне әкеледі. Әскери шығындардың өсуі
мемлекеттік бюджетті ... ... ... және ... ... өсуіне ұрындырады. Үшіншіден, баға деңгейінің
жалпы өсуі ... ... ... ерекшелігіне байланысты.
Бұл кезең жетілген бәсеке кезіндегі рынокта көптеген өндірушілер
болып, өнімнің түрі аз, ... ... оңай ... ... ... ... белгілі дәрежеде олигополиялық рынок. Ал
олигополист ... ... ... ... бағаны билейді.
Олигополиялар бағаны өсіруді бірінші болып бастырмаса да, олар оны
қолдауға ынталы. Жетілмеген бәсекелес бағаның жоғары деңгейін ... үшін ... пен ... ... ... арқылы дифицит
жасауға тырысады. Өздері билік ... ... ... ... үшін олигополия мен монополия икемді тауар
ұсынысына қарсы болады. Салаға жаңа ... ... ... ... жиынтық сұраныс пен ұсыныстың сәйкес келмеуі
көмектеседі. ... ... ... ашық ... ... – бірте әлемдік шаруашылық байланыстарға тартыулы барысында
“импорттық” инфляцияның қауіпі туады. Бесіншіден, инфляция өзіне -
өзі дем беретін сипат ... ... ... ... ... біздің елімізде де осы факторды ерекше көрсетуде. Халық ... ... күту ... жою ... ... ең ... міндеті.
Инфляцияның зардаптары күрделі және көп түрлі болып келеді.
Инфляцияның ... ... баға мен ... ... ... конъюктураны жандандырыады. Процестің у шығыуы барысында
инфляция ұдайы өндіріске кедергі келтіріп, қоғемдағы экономикалық
және ... ... ... ... ... ... бой бернмеген кезіндегідей шаруашылықтың шырқын
бұзып, айтарлықтай зин келтіріп, ... ... ... ... ... әр ... өсуі ... салалаларының
арасындағы сәйкестілікті бұзып, тұтынушылар сұранысын бүркемелеп,
ішкі рынокта тауарлар өткізуді ... ... ... ... ... ... күшейтіп, бұл процесті таудан
аққан тасқынға айналдырып, тауарға тапшылық ... ... ... ... ақша – ... ... қызыметін бұзады.
Бұдан басқа халықтың жинағы құнсызлданады, банктер, несие ... зиян ... ... ... ... ... екіншісіне аударады, халықаралық валюта және несие
қатынастары күрделенеді.
1.2. Инфляцияның ...... ... баға ... ... ақшаның құнсыздану процесі. Соңғы кезге дейін
дүниежүзілік шаруашылықта инфляция, әдетте, ... ... ... ... еді. ... ... жылдарында мемлекеттер
әскери шығындарын жабу үшін кқөп көлемде қағаз ақшларды шығаруға
мәжбүр болды. Соңғы ... ... ... ... үшін ... ауруға, ұдайы өндірістің тұрақты факторына айналды.
Инфляция қарқыны жай, ... ... ... ... өсуі 10% - ... ... теория, мысалы, кейнсшілер, мұндай инфляцияны
экономикалық даму үшін оңды ... деп, ал ... ... ... ... ... деп есептейді. Мұндай
инфляция ... пен ... ... ... ... ... ... мүмкіндік береді.
Дүниежүзілік тәжірбие инфляцияны мына шартты түрлерге бөледі:
● экономикадағы қамтитын аумағына байланысты – жергілікті және
әлемдік инфляция;
● жүру ... ... - ... ... ... ... өседі), үздіксіз және сатылы инфляция;
●даму қарқынына байланысты – жылжымалы инфляция- онда бағаның
өсуі қарқыны жылына ... 5-10 ... ... ... – онда бағаның өсуі ... ... 10 ... ... ... (ал ... 100 процентке) жетеді; ұшқыр инфляция –
онда бағаның өсуі жылына 100 ... ... ... ... баға айына 50 процентке өссе, оны ұшқыр инфляцияның ішіндегі
аса ұшқыр инфляция ... деп ... Егер ... құлдырауымен ұштаса оны страфляция деп атайды;
● әсер ететін факторлар бойынша – сұраныс инфляциясы және шығын
инфляциясы.
Инфляция – бұл кез ... ... даму ... ... құбылыс. Инфляцияның себептері айналыс және ... орын ... ... ... ... ... 1) Ақша айналысының факторларына: бюджет тапшылығын
жабуға пайдаланған, шексіз көп ақшаның ... ... ... ... ақша ... ... кетуі; халық
шаруашылығының артық несие толуы. 2) Ақшалай емес факторларға:
қоғамдық ... ... ... шығындық
механизмеіне, мемлекеттің экономикалық саясаты, оның ішінде, салық
саясаты, баға ... ... ... саясатына байланысты
факторлар жатады.
Сұраныс инфляциясы ақшалы факторларға байланысты туындайды, яғни
айналыстағы ақша массасы ... ... ... ... бар ... ... ... Ал сол кездегі бірқалыпты
баға жағдайына өндірістің оралымсыздығы сұранысты қанағаттандыра
алмайды. ... ... ... ... өндірістік
мүмкіндіктерінен жоғарлап, бағаның көтерілуіне соқтырады.
Ақша массасының “көтерілуі” себептерінің ең негізгі - ... ... яғни ... әскери техника күнбекүнгі өмірде
қолдануға жарамайтындықтан оның ақшалы эквиваленті бюджеттің
тапшылығын тудырады. Тапшылықты жою үшін ... ... ... ... немесе ақша нарығына ... ... ... тапшылығын жоюдың бірінші жолы өркендеген
мемлекеттерге тән. Айналысқа қосымша ақша массасын ... ... ... ... жұмыссыздықтың азаюы және
бағаның төмендеуі тепе – теңдік орнайды. Сондықтан аз ... ... ... ... ... себебі ондай инфляция
артық өндіру ... және ... ... қысқаруынан
сақтандырады. Одан әрі бүкіл экономикада бос жұмыс болмаған және
дамымаған сұранысқа өнімді қосымша ... ... ... ... ... кейін өндірістің құлдырауына, оның тиімділігінің
төмендеуіне және инфляцияның қарқындауына себепші ... ... ... ... ... ... шектеулі ұсыныспен
салыстырғанда айнлыста артық ақша ... ... ... және ... ... инфляциясы мынадай факторлардың әсерінен туады:
● әскери шығыстардың өсуі, яғни ... ... ... ... қажеттігінен, нәтижесінде ақша баламасы
айналыс үшін артық болып қалады;
● мемлекеттік бюджет ... және ішкі ... ... ... ... және орта ... ... шығару
есебінен бюджет тапшылығын жабу, нәтижесінде ... ... ... несиелік экспанциялау, яғни елдің орталық банкінің комерциялық
банктер мен үкіметке ... ... ... ... ұлғаюын
сипаттайды;
● импортталған инфляция, яғни шетел ... ... ... тауар айналымына қажеттіліктің үстіне ұлттық валютаның
эмиссиялануы;
● ауыр өнеркәсіп саласына өте көп мөлшерде инвестиция жұмсау.
Шығын инфляциясы өндіріс ... ... ... ... ... ... байланысты бағаның өсуі. Ол – ең алдымен
жалақы төлеуге шығындардың өсуі. Тауар бағасының өсуі ... ... ... қайта индекстеу қажеттігін талап етеді.
Жалақының өсуі өз ... ... ... ... ... ... қолданып жүрген баға бойынша шарттарын ... ... әкеп ... Пайданы сақтап қалу мақсатына
өндірушілер тауар бағасын көтеруге мәжбүр ... ... ... ... ... болады: бағаның көтерілуі
жалақының өсуін талап етсе, жалақының өсуі бағаны ... ... мен ... ... серіппе” теориясы деп аталады.
Шығын инфляциясы өнімнің әрібір өлшемінің шығыны көтеріліп, соған
байланысты баға өскенде ғана пайда болады. Алайда ... ... ... тек ... ... Сонымен қатар, тауар
өндірісі шикізат, энергия ... ... ... ... ... ... да қымбаттайды. Шикізат ... ... және ... ... қымбаттауы, яғни
материялдық шығындардың өсуі – бүкіл әлемде ... ... ... ... ... ... - өнімнің әрбір өлшемінің шығындарын
төмендетін жаңа технологияны пайдалану. Шығын инфляциясы ... ... ... – бірі ... ... ... ... экономика жүйесін инфляцияға ұшырататын – немесе ... ... ... ... әсер ететін факторлар.
Шығындар инфляциясы мен сүраныс инфляциясы бір – ... ... және ... – бірі себепші, оларды дәл ара – ... ... ... Оны ... жүйеліктен байқауға болады:
ріс
Шағын инфляциясы – бұл баға белгілеу процесіне әсер ... ... ... ... ... өнімділігінің өсуін азайту және өндірістің құрылуы;
● көрсетілетін қызметтің маңызының артуы;
● бір өнім ... ... ... ... ... ... ... энергетикалық дағдарыс;
инфляция
Өнеркәсібі дамыған елдерде жылжымалы инфляция тән, яғни жылдан
жылға ауыстыратын бірқалыпты ... ... ... ... ... бұл түрі ... пен жалпы
ұлттық өнімнің өсуінің ынталандыруы мүмкін. Ал дамушы мемлекеттерде
қарқынды және үшқыр инфляция басымдау болады. ... ... ... оның ... және ... ...
экономикалық зардаптарын жою шаралары да әр елдің экономикалық
өсуінің ерекшеліктеріне байланысты ... ... ... даму ... мен оған әсер ... ... ... жіктеуге болады.
Бірінші топтағы елдерге Латын Америкасының дамушы мемлекеттері
жатады, оларда 80 ... аяғы 90 – ... бас ... тепе – ... ... ... ... тұрақты
тапшылығы, ішкі саясатта ақша шығару станогы мен үнемі ... ... ... ал ... ... ортада
жүйелі түрде ұлттық валютаның курсы төмендеді. Никарагуда, мысалы,
1990 жылы ақшаның құнсыздануы 8500 процетке, ... - ... ... топқа Калумбия, Эквадор, Венесуэла, Бирма, Иран, Египет,
Сирия, Чили елдері кіреді, оларда да экономикалдық тепе – ... ... ал ... ... аз қаржыландыруға және
несиелік эксмпанссияға (несиені ұлғайту) ерекше көңіл бөлінді. Бұл
елдерде қарқынды ... ... ... ... өсуі ... сақталып, бірен – саран индекстеу жүргізілуде,
жұмыссыздықтықтың ... ... ... ... ... ... – Сингапур, Малайзия, Оңтүстік Корея,
Біріккен Арабтар Әміршілігі, Катар, Сауыд Аравиясы, ... ... ... экономикалық тепе – теңдігі бар мемлекеттер.
Оларда жылжымалы инфляция (1-5%) сақтауда, ... ... ... ... ... ... жағдайында жұмыс істеуде.
Инфляцияға қарсы шаралар ретінде тауарды сырқа ... және ... ... зор роль ... ... ... жүруде.
Төртінші топқа дамушы мемлекеттер әлеміне теңгерілдген бұрыңғы
социалистік мемлекеттер ... (ТМД ... ... ... және т.б.). Бұл мемлекеттердегі инфляция жоспарлы ... ... ... өту ... ... ... ... болады. Себебі, инфляция факторлары,
біріншіден, мемлекеттік бюджеттің ... келе ... ... қаржыландыру мәселелерінде анықталады;
екіншіден, құрылым ... ... тез ... ауыр ... ... ... қауыр өсуі;
үшіншіден, “баға қай- шысы” деп аталатын ауыл ... ... ... ... ... ... ... арасындағы үйлесімсіздік. ... тек ... ... көтеріп шығын ... ... ... ... ... өсуі мен ішкі ... ... арасындағы қайшылықтарды, бір жағынан, ... ... яғни ақша ... ... ... ... шетел займдарын көптеген ... ... ... ... бұл топтағы мемлекеттерле көп
мөлшерде ішкі және ... ... ... ... ... өндірістің өсуі мен ішкі нарықтың аз сұранысы
арасындағы қайшылықтарды, бір ... ... ... ... ақша массасын шығарумен, екінші жағынан шетел зайымдарын
көптеген ... ... ... ... Нәтижесінде бұл топтағы
мемлекеттерде көп мөлшерде ішкі және сыртқы қарыздар пайда болады.
Инфляцияның бірнеше түлері бар. баға өсуі ... көз ... ... ... ... бөлуге болады: а) баяу; ә)
қарқынды; б) ұшқыр. Баяу инфляция ... ... баяу ... 10 %
- дан ... ... ... 2 – 3 % болған жағдайда, ... ... ... болып табылады. Мысалы, 1992 – жылы инфляция
Францияда 2,7 %, ... мен АҚШ- та –3,8% ... ... ... баға ... ырғи – ырғи ... 20- дан 200%-ға
дейін) өседі. Мұндай ... жол ... ... ол өте ... – экономикалық салдарға ұшындырады (тұрғындардың өмір
деңгейі төмендейді, кәсіпорын күйзеліске ұшырайды). Ұшқыр инфляция
кезінде айналымдағы ... саны мен баға ... ... өседі. Қоғамның экономикалық тарихында
үшқыр инфляцияның таң ... ... ... (инфляция
Боливияда 1985 жылы 3400%, Аргентинада 1990 – шы жылы ... ... ... ауыл ... ... Бұл
сала басқасына қарағанда елде басым болып уақыттың белгілі кезеңін
нарықтық қатынастарынсыз- ақ өмір сүруге мүмкіндік туғызады.
Шетел ғылымдардың ойынша ... ... ... ... тигізеді және күрделі қаржының өсуіне ықпал етіп жұмыссыздар
армиясын жоя ... ... ... А. ... айтуынша,
бағаның қалыпты әрі ұзақ көтерілуі шаруашылық жағдайын ... ... ... ... ... да инфляцияның
бірінші кезеңінде, қағаз ақшаны қарқынын ... ету ... ... конъюктура пайда болып, тауар бағасының өсуі
уақытша өндірісті ұлғайтып, тауар айналымын ынталандырады. Алайда
ақшаның құнсыздануының ... ... ... ... пен
айналым процесін ... ... ... әсерлерге
(“қарқынды” инфляция) тап болады. Сөйтіп несие – қаржы және валюта
жүйесінің (“гиперинфляция”) толық ... алып ... ... тепе – ... қандай түрді қабылдануына
байланысты инфляция типтерін ашық және басылыңқы деп айырамыз. Ашық
инфляция еркін баға ... ... тән және ... ... ... ... ... өсуін байқатады. Нгер
макроэкономикалық тепе – ... ... ... ... бұзылса және
тұрақы бағаның өсуімен байқалса, онда бұны ашық инфляция дейміз.
Ашық ... ... ... ... ... ... сай келеді немесе болмашыда олардың өсуін
баяулатады. Демек ашық инфляция нарық ... ... оны аса ... ... оны ... жасырын инфляция деп те атайды. Ол
бағаны реттейтін (жалақыда болмауыда мүмкін) экономикаға тән, яғни
жалпылама ... ... ... ... ... ... – ақ ол тауар тапшылығы, өнім сапасының төмендеуіне, ақшаның
қорлану мәжбүрлігінде, көлеңкелі экономика дамуында бартерлік іс -
әрекетте байқалады.
Басылынқы ... ... ... ... ... мен
ұсыным тепе – теңдігімен төмен болуын ... ... ... ... ақша ... сатып алу құралы және тауар мен ... ... ... ... тоқтатады.
Қазақстан Республикасында 1992 – ші жылға дейін жасырын ... ... ол ... ашық ... инфляциялық сипатқа ие
болып сосын ұшқыр инфляцияға айналды. Республикала 1993 – ші жылды
инфляция 2260% ... 1994 – те – 1258, ал 1995- тің ... ... ... ... және 56 -58% - ға
қысқарады.инфляция 1996- шы жылы 30% - дың ... ... 1997 – ... 20% ... ал 2000 ... аяғында 7% - ға тұрақтады.
Сонымен дамушы елдерге тән қарқынды ұшқыр инфляциялардың нышаны –
ақша айналымы ... өсуі ... ... ... ... ... ... қолдауына жол ашады. Бұл ... одан әрі ... және ... ... соқтырады.
1.3.Инфляцияға қарсы саясат
Инфляция әлеуметтік және экономикалық зардаптары оған ... ... ... ... ... жүргізуге мәжбүр
етті. Алдымен экономистер ең ... ... ... ... төтенше шаралар қолдану арқылы жою керек пе, әлде ... ... пе? Бұл ... әр елде ... сол ... ... ... Мысалы АҚШ – та, Англияда
инфляцияға ... ... ... ... ... ... бір
елдер бейімделу шараларын қарастырады (жалақыны индекстеу және
т.б.).
Инфляцияға қарсы саясатты талдауда оның екі ... ... ... бағыт (қазіргі кейнсшілер қолдайтын шаралар) белсенді
бюджеттік саясатты жақтайды, мемлекеттік шығыстар мен салықтарды
икемді ... ... ... бар ... ... ... артық сұраныс тұсында мемлекет өз шығыстарын тежеп,
салықтар деңгейін ... ... ... ... ... төмендейді. Алайда, солармен бір ... те ... ... ... пен тоқырау белгілері
байқалады, жұмыссыздардың саны ... Бұл ... ... ... ... экономикадан нарық қатынастағы көшу терең
экономикалық дағдарысты жеңумен қоса жүргізіледі. ... ... ... ... жүріп жатты.
Реформаның барлық кезеңінде кейбір әсіресе инфляцияға ... ... ... дағдарыстың дәлелді сипаты болып
табылады. ... ... 1992 жылы - 3006% - ды, 1993 жылы - ... ды ... ... ... қарқыны көбіне 30% мөлшерінен асты,
ал 1993 жылы ... ... ол 55% - ға ... Бұл ... деп ... 1994 жылы ... ай ... инфляция
деңгейі 1993 жылы осы мерзіммен салыстырғанда 60% - дан 759% -ға
көтерілді.
Қазақстан Республикасының ұлттық ... ... ... ... арқасында жағдай өзгеріп, инфляция айына 18 - 19%
деңгейінде тұрақтанды. Инфляцияның жалпы ... ... ... ... 1997 жылы 11,2%; 1998 ... 1,9; ... –17,8; 2000жылы- 9,8; 2001 жылы –6,4ды құрды.
Экономиканың ... ... ... ... үшін ... ... жүргізіледі. Егер сұраныс жеткіліксіз болса,
мемлекееттік қаржыландыру бағдарламасы жүзеге ... ... ... ... ... деңгейлі салықтар ең
алдымен табысы аз топтарға салынады, ... олар ... ... қызмет көрсетулерге және тұтыну тауарларына
сұранысты ұлғайтады. Сұранысты бюджеттік ... ... 60-70 ... ... елдердің тәрбиесі оны
күшейтеді. Дегенмен, ... ... ... ... ... моневр жасау мүмкіндіктерін тарылтады. Екінші ... ... ... ... ... ақша – ... ... реттеуді ұсынады. Реттеудің бір түрі ... ... тыс, ... ... банк арқылы жүргізіледі. Ол
айналымдағы ақша санын және қарыз проценттерінің ... Ақша – ... ... ... ... ... ықпал
жасау құрал ретінде қолданылады, басқаша айтқанда, экономистердің
бойынша үкімет төлеу бар сұранысы ... үшін ... ... ... ... ... ... және
жұмыссыздықтың табиғи деңгейін жасанды әдістер арқылы төмендету,
инфляцияны бақылаудан ... ... ... ... ... халық шаруашылығына зиян келтіреді, яғни
жұмыссыздықты өсіріп өндірісті құлдыратады. Кейбір есептер ... 1%- ке ... ... жыл ... ... ... 2% жоғарылатады ал нақты жылдық ішкі өнім 4%- ке
кемітеді. Бақылаудан ... ... ... біраз елдердің
үкіметтері 60 жылдардан бастап, баға мен ... ... ... ... Оны ... ... жалақының өсуін тежеу. Бұл
саясат инфляциямен күресте рыногтық стратегиядан гөрі әкімшілікке
көбірек бағыт ұстанғандықтан туындайды және ол алға ... ... жете ... ... проблемаларды шешуде түрлі
экономикалық шараларды қатар қолдану жалпы ... ... ... – тың ... ... ... ... шығарады. Мұнда
1971 – 1974 жылдарда үкімет жалақы мен баға деңгейіне тікелей
бақылау ... Одан ... ... бұл ... тек ... ғана шектелуде. Ал үкімет басына Р. Рейганың республикалық
әкімшілігі келісімімен аталған мәселелермен шұғылданатын ... ... ... ... ... ... белсенді күресудің стратегиясында
инфляцияның ымыралы теорииясы жатады. Бұл ... ... ... мен ... бір – біріне өзара кері әсер етеді. Ертеде
инфляциямен күрес саясаты ... ... ... еді ал ... жұмыссыздықтың табиғи деңгейі теориясына сүйенуге бет
бұруда.
Жұмыспен қамтуға айтарлықтай әсер ... 1958 жылы ... А. ... оның ықпалын көрсететін “сұраныс инфляциясы”
деген үлгіні ұсынады (1 – сурет). 161-1956 ... ... ... ... ... ол ... ... өзгеру мен
жұмыссыздық деңгейінің арасындағы тәуелділіктің кері әсерін қисық
сызық арқылы көрсетті. Сөйтіп ... ... 2,5 ... ... көбейтуі баға мен жалақы өсуі күрт баяулатанын
дәлелдеді.
А. Филлипс есебінің ... ... ... Р. ... ... әрі американ экономистері П. ... және Р. ... ... ... ... ... жалақы ставкасын тауар
бағасына өсуі қарқынымен ауыстырды. Үкімет Филлипстің сол күйінде
экономикалық саясатты жасаудың құралы ретінде қолданды. әсіресе ... ... ... және ... ... тұрақтылығын анықтайтын
жағдайда пайдаланады.
Р
Р³
Р¹
И² И³ ... ... ... деңгейі, ординат өсінде тауар
бағаларының осу ... ... ... ... өсі ... Егер ... жұмыссыздық деңгейі И (оған баға өсу қарқыны
сай Р келеді) төтенше ... деп ... онда оны ... ... және ... – ақша ... ... олар өз
кезегінде сұранысты күшейтеді. Бұл өндірістің ұлғаюына жаңа жұмыс
орындарының ... ... ... ... нормасы И мөлшеріне
дейін төмендейді, бірақ дәл сол мезгілде инфляция қарқыны Р – ге
дейін жоғарылайды ... ... ... ... ... ұшырауына әкелуі мүмкін, сондықтан үкімет несие берудің
тежеу, мемлекеттік бюджеттің шығыстарын ... және т. б. ... ... ... өсу ... Р ... төмендеп,
ал жұмысыздық өсіп оның нормасы И болады. Экономикалық реттеу
тәжірибесі көрсеткендей, Филлипстің ... ... ... ... ... қолдануға келеді. Өйткені ұзақ мерзімді
жоспарда (5-10 жыл) ... ... ... ... үдей береді, мұның ... ... бар. ... жинақтық сұранысты ынталандыру мәселесін бөліп көрсету
керек. Үкімет инфляция арқылы жұмыссыздықтың ... ... үшін ... ... ... ... ... алса
міндеттеген мақсатына жетеді. Мысалы жалдамалы жұмысшылар номиналды
жалақылар ставкасының өсуін байқап, еңбек ұсынысын ... ... ... ... ... өсуі жұмыссыздықты
азайтуы мүмкін бірақ бір кезде халық номиналды жалақыны жоғары
ставкасының шын ... ... ... инфляция тұрғысында нақты
жалақының жоғарлауы оның номиналды дәрежесінің өсуімен бірдей емес,
оған сәйкес келмейді. Егер адамдар алған ... ... ... ... ... бірте – бірте азайтса, үміттің үзілгені, онда
ешкімде ... ... ... ... ... ... ... 60 – жылдары американ экономисі М. Фридмен
ерекше назар аударды. Ол жұмыссыздықпен күресуде жиынтық свұранысты
инфляциялық шаралармен “толтыру” тиімсіз деп ... ... ... ... ... сезіп, номиналды ставканы жоғарлату
жалақыны сатып алу қаблетін жоғарлатумен сәйкес ... ғана ... өсуі ... ... ... ... ... яғни жұмыссыздықтың өсуімен жүреді.
Филипстің қисық сызығын ... ... үшін тек ... баяу инфляция ғана қолдануға болады деген де сөздер бар
күтпеген экономикалық күйзелісте инфляцияның ... ... ... ... мен ... Басқа сөзбен
айтқанда Филлипстің қисық сызығы көрсететін статистикалық қатынас,
ұзақ уақытқа тұрақты экономикалық заңдылық бола алмайды.
Мұның орнына ... ... ... ... ... ... Ол
1979 жылы АҚШ-тың (Рейган мен Дж. Буштың республикалық әкімшілігі)
және Англияда (М. ... ... ... ... ... мәні мынада: қарқыны баяу, орта, яғни қоғамға
қолайлы инфляция деңгейі тек жұмыссыздықтың табиғи дәрежесінде ғана
мүмкін болады. Ал ... ... ... әр түұрлі кәсіп
иелерін жұмыспен қамту жөніндегі ақпараттарға ... ... ... және ... ... ... ... Жұмыссыздықтың табиғи дәрежесі мен инфляция қарқынын
баяулатуға, ... ... ... ... бермейді. Оның оңды нәтижелерімен қатар (80 – ... ... АҚШ – та ... ... ... төмендеді), мынаны атап
өту керек, жұмыссыздық табиғи деңгейіне жеткенде инфляция біраз
уақыт инерциямен қозғалады да ... ... оның ... ... ... табиғи деңгейі не жеткенде инфляция
біраз уақыт инерциямен қозғалады да содан кейін оның қарқыны ... ... ... ... ... он ... ... елдерінде дерлік өсті (АҚШ – та 60 – ... 4% ... 80 ... 6-7% - ке ... ... ... ... іс қимылының екі нұсқасы болады: 1)
бейімделу саясатын ... ... ... бейімделу; Бұл кезде
табыстарды жалақыны пайыздық өлшемдерді инвистицияларды ... ... ... ... ... ... мерзімде
жобаларды өткізеді, жеке тұлғалар табыстың ... ... 2) ... төмендету немесе басу жөнінде шаралардың
кешені қоғамының іс - ... ... ...... ... ... - адамгершілік сферасының әр
түрлі ... ... ... ... ... ... ... өндірістік – экономикалық сфера болып ... ... ... ақша және ... ... ... ... макроэкономикалық әдістермен жетуге болады.
Инфляцияға қарсы саясат – Инфляциямен күреске бағытталған
экономикангы мемлекеттік реттеу ... ... ... ... екі ... жолы белгіленген дефляциялық саясатжәне
кірістер саясаты.
Дефляциялық ...... ... азайту, несие үшін
пайыздық мөлшерлемелерді арттыру, салық ... ... ... ... жолымен ақша – несие және салық механизімі ... ... ... ... бұл саясат экономиканың өсуін
тежейді.
Кірістер саясаты – Баға және ... ... ... матау
немесе олардың өсу шегін ... ... ... ... қажет етеді оның жүзеге асыру әлеументтік қайшылықтарды
қоздыруы мүмкін.
Инфляцияға қарсы саясат ақшалай ... ... әр ... кіріктіреді: 1. Орталық банктің нақты ақша ... ... ... ақша ... ... ... ... несие ресурстарының қымбаттау және оларға қол жететіндігін
азайту мақсатына орталықтандырылған ... үшін ... ... ... 3. ... ... қысу және
кооммерциялық банктердің кредит экспансиясының шектеуге жету үшін
Орталық банктің коммерциялық банктерге ... ... ... ... ... ... кредиттердің тікелей
қысқарту.
Инфляцияға қарсы фискалдық саясат салықтарды көбейту мемлекеттің
шығындерын ... және оның ... ... ... ... ... жүргізіледі.
Салық саясаты инфляция жағдайына екі өзара байланысты, бірақ
қайшылықты міндеттерді шешуі ... ... ... ... жету және ... жою үшін ... ... көрсету керек; екіншіден экономиканың
бастапқы буындарында - ... пен ... ... ... ... қажет. Инфляцияға қарсы ... ... ... салуды қысқартуда болып отыр ... ... ... ... ... олар ... ... сұранымды
қысқартады. Жоғары салықтардың іс - әрекетінің екінші аспекті
өндіріске олардың қысымы болып ... бұл ... ... ... салық ауыртпалығы, әдеттегідей, салық жүйесін
күрделілендіретін ... ... іс - ... ... өзі ... жалтарылуға әкеп соғады.
Сондықтан инфляция кезінде ... ... ... ... ... ... түсірмейтін қарапайым және
сенімді салық жүйесі тәуірірек болады. Бұл талаптарға айтарлықтай
дәрежеде ... ... ... пен ... ... қарай
мөлшерлемелерді жіктеудің жоғары дәрежесі бар мүлік салығы сай
келеді.
Бюджет шығыстарын ... ... ... ... ... тура ... – шектеумен (рестрикциялармен), ... ... ... ... ... органдардың өкімі
негізінде қол жеткен деңгеймен салыстырғанда оларды мәжбүрлеу
арқылы;
ә) ... ...... ... ... ... төмендетудің бірлігін жалпы мөлшеріне
сәйкес ұйлесімді төмендеумен;
б) қолда бар ... ... ... ... ... ... ... шектеумен.
Кез келген жағдайда шығыстарды қысқарту дамудың көптеген ұлттық
бағдарламалардың іс – қимылын, тез ... ... ... ... ... бас ... және ... шалады.
Мыналардың нәтижесінде инфляцияның екінші типін – шығарғандардың
(өндірушілер инфлциясының) өсуінен туындайтын инфляцияны жою
проблеммаларын шешу ... ... ... келеді:
1) жалақыны көбейту;
2) ұйымдық сипаттағы себептер ... ... ... ... ... өнімінің төмендеуі;
3) шикізат және энергетикалық ресурстар иелерінің инфляциялық
тосуларды, осыған ... олар ... ... ... ... шығындары мен байланысты болатын инфляцияны жою ... ... ... ... ... шешуді қажет
етеді. Инфляцияны төмендету проблемаларының ... ... ... ... ... орталық буыны
ретіндегі өндірістің құлдырауын жоюда болып отыр. өз кезегінде ол
мына өзара тәуелді ... ... ... ... ... ... ... нәтижелеріне ынталықты күшейту мәселелерін шешу,
басымдық ретіндегі ... ... ... ... ... ... еңбек пен оның нәтижелерінің арасында тікелей байланыс
болатын жекеше өндірістік ... ... ... қол ...... ... ... өндінрістік сфераның
басымдығын қамтамассыз ету қажет. өндірістік сфераның ... ... ... ... ... ... және несиелер бойынша төмендетілген пайыздық мөлдшерлермен
ұдайы өндіс, еңбекке ақы төлеу қорларына даму үшін ... ... ... ... мен және ... ... қажетті жағдайда өндірістік сектор қызыметінің басым
түрлерін қаржыландыру жолыменг ... ... ... ... ... шығу ... ... жүйесіндегі қажетті элемент
нарықтық бәсеке механизімі мен меншіктің барлық ... ... ... ... ... жасау болып табылады; аталған механизімдердің іс –
қимылы мына сызбаға сайяды: шығындардың ...... - ... өсуі ... таза ... көлемінің сақталуы –
ұсынымның көбейуі – сұранымның қанағаттандырылуы. ... ... ... ... шараларды жұргізу мен меншіктің
түрлі нысандарын дамытуымен, шаруашылық – қаржы қызметіндегі
олардың теңдігін ... ... ... ... ... ... етудің ең түбегейлі құралы экономиканы
мемлекеттік реттеу шеңберінде бағамен жалақыға ... қою ... Баға мен ... реттеудің ауқөымдарын таңдау қысқа
мерзімді саясат бағдарламаларында айқындалады және кеңінен инфляция
деңгейіне, өндіріс қарқынына, ... ... ... ... түрленіп отырады. Базалық технологиялық
шекте – ... ... ... ... өнімдерді өндіруге бағаныа
реттеуді жүргізудің ... ... ... құны ... ... өнімі бағасының бүкіл пирамидасының
негізінде қойылады.
Қазіргі уықытта инфляциялық таргеттенудің еңгізуге ... ... ... ... ... банк 2000 жылдан
бастап ақша кредит саясатын ... үш ... ... 2004 ... бастап инфляция бойынша мақсатты
көрсеткіштер – “базалық инфляция” индексі ... ... Бұл ... ... емес ... бағаларының
деңгейіне дағдарыстық ықпалын жояды және инфляциялық прооцестердің
негізгі үрдістерін ... 2004 ... ... ... Ұлттық
банктың мақсаты ретінде бюағаларлды тұрақтандыру және ... ... ... тиым салу ... ... бұл инфляциялық таргеттеу енгізудің қажетті шарттардың
бірі болып табылады. Еліміздің орталық бакі ... ... ... ... ... ... ... әзірленіп
жатыр. Тұрақты негізде қайта қаржыландыру мөлшерлемесін белгілеу
мүмкіндігі қарастырылуда. 2002 жылдың ... ... ... ... қоры ... ... инфляциялық таргеттеу тетігін
әзірлеу мәселелеріне қатысты ақпараттық және консультациялық көмек
көрсетіп келеді.
ІІ Қазақстан Республикасындағы инфляциялық процестің даму
ерекшеліктері
2.1.Инфляциялық ... ... 1993 ... ... ... ... рубльдік
аймағында болып келгені белгілі. Сондықтан Ресейдің экономикасында
болып жатқан ... пен ... ... ... ... ... ... Оның үстіне, көрші
елдердің Ұлттық ... ... ... ... ... ... ... 1993 жылғы ақша ... ... ... жан – ... ... айналымда жоқ кеңес және Ресей ақша белгілері
құйыла бастады. Ресей үкіметі мен ... ... ... ... жүргізілген келіссөздер ешқандай нәтиже бермейді. Олардың
қойған шарттарын қабылдаған ... ... іс ... ... ... ... ... қиын жағдайдан шығу үшін
Қазақстан үкіметі ұлттық ақша теңгені айналымға шығаруды жөн ... ... да бұл ... ... ... – бір жолы еді бір
жақсы, үкімет ұлттық ақша шығаруға алдын – ала ... ... ... ... ... ... басылып, әкелініп, енді
айналымға шығуға дайын болатын. ... ... ... ... ... ... келді. Әрине бұл инфляцияны жүгіндеуге шешуші ... ... осы ... ... нарықтық баға, бұрын болып көрмеген
деңгейге жеткен болатын. Мысалы, 10 дана жұмыртқа үшін ... 1 кг ет үшін 40000 мың ... бір шыны ... ... ... ... төлеу керек болды. 1993 жылы жылдың 9 айы ... ... 784,1 ... өсті ал бағаның бір айлық ... ... 87 ... ... ... тұрлаулы бағамды ұлттық ақшаның шығаруы инфляцияның
өсу қарқының төмендетуге үлкен әсер етті. Сонымен қатар ... ... ... ұлттық ақша енгізудің жағдайында ғана
шектеудің төтенше шараларын бекітті. Оның ішіне көптеген ... ... ... шек ... ... ... ... ішінде болса да, баға мен инфляцияның өсуі тоқтатылды.
Бірақ кең өріс алып ... ... ... ауыл ... және энергия қуатының көздеріне бағаны босату бюджеттің
өскелең жетіспеушілігі, экономиканың долларландыру, т.с.с ... ... ... ... ... шараларын жоққа
шығарды.
1994 жылдың бірінші ... – ақ ... ... ... 32,2 процент болды, ал теңгенің бағамы 4 есеге жақын
төмендеп, сол ... ... ... 1- ... 19 ... 94 тиынға
теңелді.
Кейінрек үкімет пен ұлттық банккінің капитал ... ... ... ... ... ... ... оған әсер еткен себептердің ішінде капитал монитарлық
саясттың маңызы көбірек. Олай дейтініміз сол кезеңде айналымдағы
ақша жинағы 7,4 ... оның ... ... – қол ақша 12 ... ал ... ішкі ... өсуіне сәйкес көбеюдің орнынына азайып
кетті. Осыны салдарынан айналымның ақша ... мен ... ол ... 9,5 ... ... ... мақсатын былай құруға болады: Бұл
төменгі жұмыссыздық, экономикалық өсім, баға мен қаржылық нарықтың
тұрақты, ұлттық айырбас құнының ... ... да осы ... бір уақытта жету мүмкі емес, өйткені ... ...... дауға түседі. Бүл тезисті дәлелдеу үшін мынадай
теңтеу қолдануға ... Бұл ... ... ... ... монетарлық шараларды сипаттайды.
π=aπª+beЕ
мұндағы π – нақты инфляция деңгейі;
πª - күтетін ...... ... ... бұл ... нормалардың
көптігінен, немесе ВНП нормасының кемуі.
а және b – бағалау әдісімен анықталған ... ... ... айналымдар.шектеулі монетарлық саясат
экономикалық белсенділікті төмендетуіне және ... ... ... болуына, яғни жұмыссыздықтың өсуі ЖІӨ - нің төмендеуіне әкеп
соғады.
Ақшаның айналымдағы саны азайса бір жағынан, оның ... ... ... ... ... туады (ол жақсы), ал ... ел ... ... ... бар ... ... (бұл жаман).
Қолда ақша болмаса, сатып алуға мүмкіншілік жоқ. Ұстанымның көбеюі
бағаны өсірмейді, ал кей ... ... ... ... ... ... бағалайтын көрсеткішті блып
табылатын, тұтыну қоржынның жиынтық ... баға мен ... ... Осыған байланысты кейбір ресми
көрсеткіштердің дұрыстығына күмәндану болады.
Инфляция ... ең ... шегі 1998 жылы ... ... ... орташа өсуі 1,9 % болды. 1999 жылы тағы ... ... ... ал 2000 жылы 9,8% ... Инфляция
динамикасын әрә қарай қарастыру үшін басқа да макро экономикалық
көрсеткіштерге көңіл бөлу керек: ... ... ... халықтың жинақтаушы қоры. Бұндай мәліметтер кестеде
берілген.
1997-2002 жж. негізгі макроэкономикалық индефикатор кестесі
| |1997 |1998 |1999 |2000 |2001 | 2002 ... ... өсуі %) |1,7 |-1,9 |2,7 |9,8 |13,2 | 9,3 ... (% ... ... |11,2 |1,9 |17,8 |9,8 |6,4 | 6,6 ... ... несиелері бойынша орта пайыздық мөлшерлеме (жергілікті |
|валютада) ... ... (1 ... дейін) |26,6 |19,9 |24,6 |19,3 |15 | 14,6 ... жыл |15,7 |16,9 |20,9 |19,3 |16,1 | 16,1 ... ... ... |12,8 |11 |14,4 |13,9 |12,6 | 14,6 ... ... қоры (%) | - |1,8 |2,7 |3,2 |5,7 | 6,9 ... инфляция барлық ТМД елдері сияқты ел экономикасын
мемлекеттік – ... ... ... ... ... ... кейбір тауарлардың тапшылығына және
кейбіреулердің сауда орындарыны мен өнеркәсіпте ... ... ... ... ... жақсартып, оның өз құнын
төмендетуге ... ... ... ... – жыл сауда
орындарына тауарлар кем болғанымен (ученка) ... ... ... ... (жылма – жыл 1,5-2 милд. Сом). Осының
бәрә”жабық” инфляция айғақ белгілері.
Қазақтанда 1992 ... ... ... ... аясында
жүргізілген баға белгілеуді босату ... ... ... ... бірге инфляцияның қарқынды өсуіне әсер етті.
1993 жылы айналымдағы ақша ... 6,3 есе, ал баға 21,7 есе ... жылы ақша ... мен ... ... ... 845 және 125
%өсті; осы көрсеткіштер 1995 жылы 216 жылы 216 және 160 процент
болды.Ал 1996 жылы ақша ... өсуі ... одан әрі ... біртіндеп төмендеуін байқатты.
Жалпы экономикадағы инфляция деңгейін тұтыну бағасының индексін
көтереді. Ол үй шаруашылығының “тұтыну қоржыннық” үлес ... ... ... тауарлар мен көрсетілген қызмет
бағасының өсу индексінің қорытындысы мен есептелінеді. Қазақстанда
ТБИ 1991 жылы ... ... ... ... елде 275 ... ... түрлері кіреді. Бағаның және тұтынудың тауарлары
құрамының өзгеруі ескеріліп ТБИ – нің құрылымы да ... - әлі ... 1995 ... әр ... ... ... ... жылы шілдеден бастап “әтұтыну қоржынынан” төмендегідей құрамы
бекітілді: азық – түлік –62,6 процент (бұрынғысы 58,2), азық ... емес ... – 23,2 ... ... 30), ... ... – 14,2 процент (11,8) құрайды.
Тәуелсіз Қазақстанның тәжірбиесі инфляцияға қарсы күресте энерго
ресурстарына, монополды ... ... және ... баға ... ... – ақ өнғеркәсіп пен ауыл
шаруашылығы өнімдеріне баға ... ... ... реттеудің
қажеттілігін аңғартты.
2.2. Инфляцияны реттеу және ақша айналымын тұрақтандыру әдістері
Инфляциямен ... және ... ... ... ... ... ... қажетті элементі блып
табылады.Осындай бағдарламаның негізінде инфляцияны анықтайтын
себептер мен ... ... оны ... ... ... ... ... себепкер болатын экономикалық саясаттың шараларының
жиынтығы жату керек.
Инфляцияға қарсы саясат ... ... ... мемлекеттік реттеудің шаралар жиынтығы болып
ұсынылады. Осы ... ұзақ ... ... ... ... енгізетін стратегиялық және қысқа ... ... ... ... деп бөлуге болады.инфляцияға қарсы
стратегия ақша – несие, бюджеттік, ... ақша ... ... ... ... кең ... көрсетеді. И
Инфояцияға қарсы тактика ағымдағы инфляцияның ... ... ... ... әрекет шараларын білдіреді. Оның әдістері
сұранысты бірге өсірмей ұсынысты кент ... ... ... ... мен ... ... қатаң бақылау (бағалар мен
жалақының өсуін уақытша тоқтату), кәсіпкерлікті ... ... ... бар ... мен ... ... шығындарды қолдану.
Қазіргі тәжірбие экономика жағдайына байланысты инфляцияны
реттеудің екі нұсқасын бөліп көрсетеді:
Дефляция (латынша ... ... ... ... ... мағына
береді) саясаты ақша жиынының, несиелердің, жалақылардың, ең аяғы
төлем қабілеті бар ... ... ... ... ... саясат экономиканың тым қызып ... ... ... ... ... ғана сай ... саясаты стагдефляция ... ... қоса ... ... ... мемлекеттің
бақылауымен жалақылар мен бағаларының өсуі қарқынының үйлесімімен
келісімін, тіпті олардың толық тоқтауы немесе өсу шектерін ... ... ... нұсқалары елдегі жағдайларға және осы
немесе басқа кезең уақытында халық шаруашылығының ... ... Егер ... өсуді тежеу мақсаты
қойылатын ... онда ... ... ... еді, ... өсу ынталандыру мақсатымен болса, онда артықшылықтар
табыс саясатына беріледі.
Қазақстан экономиканы реформалау, ... ... ... ... өту кезеңінде инфляцияның барлық
түрлерінен өтті, оның ... ...... ... ... ... ауыл ... кейін
өнеркәсіп тауарлары мен өнімдеріне бағаларды босату, энергетикалық
дағдарыс, экономика құрылымындағы ... және т.б., ... ... осы ... ... ... ... уақытта баяу инфляция (5-7%) сақталып отыр.
Қазақстанда бейімделу саясаты әзірленеді, яғни экономиканың ... өз іс - ...... ... ... ... төмендеу шығынын есепке ала отырып, инфляцияға
көңіл қойып отыр. Бұл жерде ... өтеу үшін ... ... ... ... ... ... әдісі
қолданылады. Мысалы, сыйақыға банктен несие алу үшін инфляцияның
деңгейіне байланысты пайыздық мөлшерлемені ... яғни ... ... + ... + ... ... ... әзірлеу үшін бастапқы пункт тамыры
қайта өндіру механизімінде жатқан инфляция теориясының дамуы болып
табылады. Ұзақ инфляция ... ... ... ... ... ... ұзақ ... стратегиясының әзірленуін білдіреді.
Бұл жалпы шамаларға мыналар жатады:
экономиканы сақтандыру, Қазақстан 2003-2015 жж. индустриалдық
инновациялдық даму ... ... ... және оны ... ... шикізаттық бағытынан жоғары технологиялы,
бәсекеге қабілетті экономикаға өтуге тырысады;
саналы инфляциялық саясатқа көшу. ... ... ... ... ... келеді, барлық шетел инфляцияның 90% - ы
шикізатқа, кен өндіру ... ... ... байланысты ИИДС –
сы республикамыздық шетелдік және ішкі ... ... ... ... ... ниет етіп отыр.
дәстүрлі емес тауарларды (тұрғын үй, жер, бағалы қағаздар ... ... ... белсенді тарту. Қазақстан тұрғын үй
бағдарламасын, ипотекалық бағдарламаны, жаңа Жер ... ... үй ... ... жүйесін дамытуға және
тұрғын үй мен жерді нарықтық айналымға белсенді қосуға көңіл ... ... ... дамыту. Республикада бұл бағытта белсенді
жұмыс ... ... ... ... ... аясы ... үлесі
ЖІӨ - нің 50% - нан астамы құрайды) даму үстінде;
экономика мен қоғам тұрақтылығының кепілі болып табылатын кіші ... ... ... Бұл ... ... ... тұтынатын тауарлар
өндірісінде және саудада, қызымет көрсету аясында болады. Ол мықты
бәсекені қалыптастырады;
саналы қаржы – ... ... ... Бұл ... Қазақстанның
белгілі бір жетістігі бар. ... ... ... сақтандыруды,
зейнетақымен қамтамасыз етуді жүзеге асырып отыратын, қазіргі заман
талабына сай оның банк ... ... ... ... ... мен ... қайта
өндірудің механизмдерімен қоса ақша – ... ... ... кең ... ... Ұлттық банк инфляцияға қарсы
шаралар сияқты ақша ... ... ашық ... ... ... ... міндетті
резервор нормаларын, пруденциялды нормативтердің бекітілуін өзіне
қосатын ақша – несие саясатын қолданады. Ұлттық банк ақша ... ... ... ... ... оның ... ... мен
қызымет көрсетудің сәйкестігіне тікелей және жанама әдістермен әсер
етеді.
Ақша айналымының тұрғылықтығы экономиканың тұрақты дамуын нақты
білдіреді. Сондықтан ... және ... ... ақша – ... және қаржылық шараларды қолдануға бағыттайды.
Кейнсиандықтар баяу инфляциядан тұрақты экономикалық өсуді
қамтамасыз етуді көрсетеді. Баға мен ... ... ... ... ... ынталандыруларын, халықтың жинақ
ақшасын, өмірлік маңызы бар ... мен ... ... олар ... ең белсенді реттеуші әрекетін ұсынады.
Кейнсиандық теорияның қарсыластары монетарист теориясының
кәсіпкерлері ақша - ... ... ... оның ... ... ... ... экономикаға жетуге тырысады.
Олар мемлекеттің экономикаға ... ... ... ... ... ... факторы – ақша жиынындағы
өзгерісті көре тұра, олар өндірістің уақытша құлдырау (стагфляция)
бағасымен ғана ... ... ... яғни ... ... ақша феномені деп мойындайды. Осылайша, олар ... ақша ... ... ... жөн көрді.
Қазақстан бұл екі теорияны нақты экономикалық, әлеументтік –
саяси жағдайлар есебімен ... ... және ... ... ... ... ... тырысады.
Ақша айналымының тұрақтандыруға және инфляцияны шектеуге ақша
реформалары да бағытталған.
Қорытынды
Сонымен антиинфляциялық саясатты құрар алдында ... ... ... ... ... баға ... ... ауыртпалықты, банк жүйесінің тұрақсыздығын,
сыртқы факторлардың ... ... ... ... қаржылық
кризис). Бұлардың бәрі өтпелі ... ... ... ... себептері болып отыр. Сондықтан, инфляцияға қарсы
тиімді әдістемелері күресті жандандыру қажет. ... ... ... құлдырауына сүйене отырып, бюджеттік тапшылықты
қаржыландыруды қысқарту, ақша ағымы либерализациялану. Және ... емес ... ... ... ... жүргізу,
құрылымдық үйлесімсіздікті жою үшін және бәсекелі экономикалық
ортаны құру үшін ... ... ... ... ... ақша ... ... инфляция болмайды,
үйткені ақша ол кезде қүндылықтың белгісі емес нақты құндылықтың
өзі; ... ақша ... ...... ... реттелген. Қағаз
ақша байлықтың тек белгісі ғана. Батыс елдерде 10% дейінгі баяу
инфляция ... деп ... Ал ... елде ... ... тудырады. Инфляция жағдайында әртүрлі салаларда баға
бірқалыпты өспейді. ... да ... ... ... түзетуге және нарық шаруашылығын сауықтыруға
мүмкіндік береді. Баяу инфляция ... ... ... ... ... Бұл ... өндіріс шығындары төмендеп, кәсіпкерлік
дамып отырады.
Инфляцияның пайдасынан зардаптары өте көп.Осы жағдайдан шығу
үшін ... ... іс – ... ... ... ... қажет. Қазақстанда осыған орай 2001 – 2003 жылдар
арналған, ұлттық ... ... ... ... ... жылы Қазақстан Үкіметі өндіріс ... ... ... ... ... еліміз монетарлық – қаржы
саясаты ұзақ және орта ... ... ... ... және
дамыту бағдарламаның шеңберінде жүргізілген.
Қорыта айтқанда қазіргі инфляция сан ... көп ... ... ол белгілі бір дәрежеде барлық елді қамтиды. ... ... ... ... ... ... ... зиян
келтіреді. Бағаның әр түрлі өсуі экономика салаларының ... ... ... ... ... ішкі рынокта
тауарлар өткізуді қиындатады. Мұндай инфляция тұтынушының ... ... ... дұл ... ... ... тасқынға
айналдырып, тауарға тапшылық тудырып, ақша қорлануына ынтаны жойып,
ақша – несие жүйесінің қызметін бұзады. ... ... бір ... екіншісіне аударады, халықтық валюта ... ... ... ... тізімі:
1. Әубәкіров Я.Ә. Экономикс. Оқу құралы. Алматы: Экономика, 1995.
2. Назарбаев Н.Ә. Қазақстан Республикасының ұзақ ... ... даму ...... ... Жүнісов Б.Ж. Нарықтық экономика негіздері. Оқу құралы. Алматы.
1994.
4. Көшенова б.А. Ақша. Несие. ... ... ... ... ... ... ... Саниев М.С. Ақша, Несие, Банктер. Оқу ... ... және ... ... ... ... правда – 27.02.2001. 2000 – жылдың көрсеткіші.
7. Жатқанбаев Е.Б. ... ... ... ... ... ... 2006.
8. Ө.Қ. Шеденов Жалпы экономикалық теория. Оқулық – Алматы: Ақтөбе,
2001.
9. В.Крымова. Экономикалық теория негіздері. Алматы, 2002.
10. ... ... ... ... 11.03.06ж. №57, 01.04.06ж.
№7-74, 13.01.01ж. №2.
-----------------------
Инфляция түрлері
Ашық
(бағаның тұрақты көтерілуі)
Қысымға ... мен ... ... ... ... бақылау орнату)
Сырғымалы
(жылына 10% - ға дейін)
Өршімелі
(жылына 10 – нан 200% - ға ... ... 50% - ға ... ... ... инфляция
Инфляцияның себептері мен факторлары
Тауардан ақша жиынының асып түсуі
Ақша эмиссиясы
Мемлекеттік бюджеттің тапшылығы
Экономиканың милитарландырылуы
Халықтың болжамы
Экономиканың сәйкеспеушілігі
Экономиканың жұмсалама сипаттамасы
Жалақы – баға ... ... ... ... ... емес ... инфляциясы
Шығын инфляциясы
Айналымдағы артық ақша
Товар мен қызыметке сұранымның өсуі
Бағаның өсуі
Еңбек ақының ... ... ... өсуі
Инфляция зардаптары
жағымдылығы
Экономикаға біркелкі инфляция пайдалылығы
Ақша жиынының өсуі → іскерлік белсенділік → инвестициялардың өсуі →
экономикалық өсу
жағымсыз
Халықтың тіршілік деңгейінің төмендеуі
Жеке жинақ ... ... ... ... ... табыстардың құлдырауы
Кәсіакерлік қызмет деңгейінің құлдырауы
Капиталды өндірістің нақты салалын ... ... ... ... ... тұтынуға қажетті емес кез келген тауарға “жүгіру”
Ақшаның қорлануына ынталандырманың түсірілуі
Инфляцияға ... ... ... үлгісі
1. Ақша сұранысының шектеулі (пайыздық және салықтық ставка лардың
көптелуі).
2. Ақша жиынының және мемлекеттік кірістің ... ... ... баға мен ... ... араласуын барынша азайту
1. Өндірісті бәсекелестік тұрғыда ынталандыру (салықты төмендету)
2. ... ... ... ... ... Протекционистік саясаттың әлсіреуі.

Пән: Экономика
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 32 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Инфляция теориясы. Қазақстан Республикасындағы инфляциялық процесс24 бет
Инфляциялық таргеттеу және оның Қазақстанда қолданылуы7 бет
Экономикадағы инфляциялық процесстер44 бет
Қазіргі кездегі инфляциялық үдеріс және инфляцияны реттеу әдістері75 бет
Қазақстан Республикасы экономикасында инфляциялық процестерді талдау23 бет
Қазақстан Республикасындағы инфляциялық жағдай23 бет
Қазақстан Республикасындағы инфляциялық жағдайды талдау51 бет
Қазақстан Республикасындағы инфляциялық процестерді шешу жолдары18 бет
Қазақстандағы инфляциялық жағдай27 бет
Қазақстандағы инфляциялық процесстер42 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь