Жазудағы каллиграфиялық дағдыларды үйретудің әдістемелік жолдары

Мазмұны

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...3.5

I . тарау. Көркем жазу пәнінің теориялық негіздері

1.1. Көркем жазуға үйретудің тарихынан ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...6.10

1.2.Көркем жазуға үйретудің мақсат . міндеттері, принциптері ... ... ... ... ... .. 11.13

1.3. Жазудың графикалық дағдыларын қалыптастырудағы психо физиологиялық ерекшеліктері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..14.21

II . тарау. Жазудағы каллиграфиялық дағдыларды үйретудің әдістемелік жолдары.

2.1. Жазудың сапасы және оны қалыптастыру жұмыстары ... ... ... ... ... ... ... .22.32

2.2. Дауысты, дауыссыз дыбыстарды жазуға үйретудің жолдары ... ... ... ... ..33.44

2.3. Бастауыш мектеп көркем жазу пәні негізінде жүргізілген эксперимент нәтижелері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..45.48

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 49.52

Әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...53

Қосымша ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .54.57
Кіріспе.

Зерттеудің көкейкестілігі.
Білім беру саласында жүріп жатқан демократияландыру мектепті қазіргі кездегі дағдарыстан шығаратын қуатты талпыныстарға жол ашты.
Балабақшадан бастап сауат ашу, есептей білу темптілік, үйретуге сияқты бетбұрыс, бастауыш сыныпта күрделеніп оқу мен жазуды байланыстыру, көркемдей шапшаң жазу сияқты талпыныс жасауда. Соның ішінде оқушылардың каллиграфиясына тоқталсақ, ол тек мектеп қабырғасында қалыптастырылады.
Көркем жазудың әдістемесі басқа ғылымдар сияқты қалыптасып, дамып келеді. Көркем жазуды қай кезде оқыту керек? деген сұрақ ерте кезден пікір – талас туғызып келеді.
Американдық психолог Ф.Фришен ХХ ғасырдың басында жазуды үйрету 9 жасында өте қолайла десе, 20 – жылдары Ю.К.Фаусек 5 жастан көркем жазуды үйрету керек екенін тәжірибе жүзінде көрсетті.
Көркем жазудың әдістемесіне басқа елдердің тәжірибесінің де әсері мол.Мәселен,Германияда торкөз арқылы оқыту. ХIХ ғасырдың аяғында бірнеше елдерге тарап қолдану аясы кеңейді. Алайда, гигиеналық талап пен көркем жазуға кері әсерін тигізетіні дәлелденгенде алынып тасталынды.
Сол сияқты Англиядағы курсивті үзіліссіз жазуды да айтуға болады.
Мұндай көркем жазу әдістемесіне әсерін тигізген, оның өзгеруіне мынадай себептер болды.
1. Өзінің зерттеулер немесе басқа мұғалімдердің тәжірибиесі негізінде жасалынған қорытындылар немесе әдістемелік нұсқаулар. Бұл көркемжазуды байытуға әсерін тигізеді. Мәселен, ХХ ғасырдың басында Е.Евсеев көркем жазудың әдістемесін жасаса, Е.В.Гурьянова, Е.Н.Соколова методикалық нұсқаулар жазды.
2. Көркем жазудың тәжірибесінің басқа елдермен ауысуы.
3. Жасалған іс – тәжірибиелер арқылы әдістердің өзгеруі.
Осындай іс – тәжірибиелер негізінде жазуға оқытудың алғашқы әдістерін Гурьянов енгізді. Жеке мектепте және сыныпта жүргізілген эксперимент негізінде графикалық дағдыларын үйретудің әдістемесін жасады.
Көркем жазу саласында көптеген сұрақтар пікірталас тудырып, ауқымды мәселеге айналды.
Олар:
а) 5 – 6 жасар баланы қалай жазуға оқытамыз?
ә ) үзіліссіз және үзіліспен жазуды қалай қолданамыз?
б) тік және көлбеу жазуды қалай қолданамыз?
в) қай қолмен жазған дұрыс?
г) әріптің көлемі қандай болу керек?
Осындай мәселелерді шешу барысында басқа елдермен тәжірибе алмасып отырды.
Англия, Америка, Германия, Швеция т.б. елдерде жазуға үйретудің алғашқы кезінде курсивті жазу емес, құрамында көптеген элементтері бар шрифтпен жазды. Бұл жазуды монускрипт деп атады.Бірақ бұл проблемены шеше алмады. Жазудың жылдамдығы мен сапасы жақсармады.
Чехословския елінде оқушыға жазу оңай болу үшін ең алдымен әріпті үлкен, кейін кіші етіп жазуды үйретті.
АҚШ елінің кей мектептерінде жазудың алғашқы кезінде машинамен басып үйренді.
Болгарияда жазу дағдысы оқытуға үйретуден дамып отырды.Бірінші оқытып үйренуден осы кезде элементті, қолдың қозғалысын жазуға даярлайды. Сонымен қатар, дәптердегі сызықтардың орналасу үлкен мәселе тудырған. Дәптердегі сызықтардың орналасуымен М.Ричердеон айналасты.[1./12- 16 б./,2/7 – 9 б./]
Оның ойынша жазуға оқытудың алғашқы кезінде оқушыны таза параққа жазып үйрету керек деп есептеді. Қазіргі кезде бұл мәселелер шешілген.
Дегенмен, мынадай жағдайды елестетіп көрейікші: техника жоғарғы деңгейде дамып, тіпті адам қолымен емес арнайы машинкамен жазғанда,жазуға үйретудің қажеті бар ма? Менің ойымша, қай уақытта болса да жазуға үйрету міндетті түрде қажет.Себебі, қазіргі кезде өз ойын еркін жаза алатын,сауатты адамдардың қоғамда маңызы зор.
Міне осыдан келіп зерттеу мақсаты туындайды.
Зерттеу мақсаты: Бастауыш сынып оқушыларына көркем жазу пәнін оқытуда тиімді әдіс – тәсілдерді анықтау.
Көркем жазу пәнін зерттей келе, бастауыш мектепте көркем жазу сабақтарының жаңаша жүргізілу мүмкіндігін қарастыру білім беру саласында өте маңызды, әрі өзекті.
Зерттеу обьектісі - Бастауыш сыныпта көркем жазу пәнінің маңыздылығы, оны оқытудың бала тәрбиесінде алатын орны.
Зерттеу пәні – Бастауыш сыныптағы тіл сабақтары: қазақ тілі, ана тілі.
Зерттеудің өзімізше ғылыми жаңалығы – Бастауыш мектептің бірінші сыныбына арналған жазу үлгілерін санақ бойынша үйрету кезтесі, жазуға үйрету тарихының классификациялық кестес, көркем жазуда қолданылатын дидактикалық материалдар түрлері.
Жұмыстың практикалық маңыздылығы – бастауыш мектепте тіл сабағындағы көркем жазуды оқыту мен жүргізілу мүмкіндіктерін ашып, қолдану жолдарын білімгер өзі әдістерін құру арқылы ұсынады.
Зерттеудің теориялық мәні – көркем жазудың жалпы даму тарихына, жазуды зерттеген әдіскерлер, гигиенистердің, физиологтардың еңбектеріне шолу жасалынды.
Зерттеудің методологиялық негізі - бастауыш мектептің 1,2, 3,4 –ші сыныптарындағы көркем жазу сабағын жүргізудің қажеттілігімен пайдасын анықтап көрсетті.
Дипломдық жұмысымызда қолданылған зерттеу әдістері – оқылған әдебиеттерде шолу жасау, түсіндіру, анализ – синтез, бақылау – байқау т.б. зерттеу әдістерін пайдаландым.
Зерттеудің өміршеңдігі – оқу мен жазуды байланыстыра жүргізген жеке тұлға, сауатты да жан – жақты болып дами алады.
Зерттеу кезеңдері – 1. Кезеңде ғалым - әдіскерлер, физиолог – гигиенистер еңбектеріне шолу және талдау жасалып (реферат, баяндама, жаттығу) теориялық негіздері қарастырылды.
2. кезеңде білімгерлер арасындағы ғылыми – практикалық конференцияда « Көркем жазу сабақтарын жүргізудің жаңаша жолдары» деген тақырыппен баяндама жасалынды. Ғылыми жұмыс негізінде « Білімгер - зерттеуші» атағы берілді
3. кезеңде жүргізілген жұмыстар негізінде диплом жұмысын жалғастырылды.
Зерттеудің базасы – Тараз қаласындағы № 36 қазақ орта мектебі .
Диплом жұмысының құрылымы – кіріспеден, екі тараудан, қорытындыдан,қосымша және әдебиеттер тізімінен қосымшадан тұрады
Пайдаланылған әдебиеттер:
1. Г.Граник, С.М. Бондаренко,А.Консевая. Секреты орфографии. Москва,1991
2. Л.Я.Желтовская, Е.Н.Соколова. Формеравания каллиграфических
навыков у младших школьников. Москва, 1987.
3. Ш.Әуелбаева. Бастауыш мектепте қазақ тілін оқытудың әдістемесі. Алматы, 1987.
4. В.Г.Горецкий, В.А.Кирюшкин, А.Ф.Шанько. Уроки обучение грамоте. Москва, 1988.
5. Я.А.Коменский. Великая дидактика. Москва, 1955.
6. Ж.Б.Қоянбаев. Педагогика. Алматы, 1992.
7. И.Н.Садовникова Нарушение письменной речи у младших школьников. Москва, 1983.
8. Д.Н.Богоявленский. Психология усвоение орфографии. Москва, 1966.
9. Н.Әміриев. Ойдың көрінісі.// Қазақ тілі мен әдебиеті, 1999, № 5 – 6.
10. Матюшонок. Жас ерекшелік физиология. Алматы, 1986.
11. Н.Кенжебекова. Оқушылардың көркем жазу дағдыларын қалыптастыру. // Бастауыш мектеп, 2005, №8.
12. Ұ.Бейсенбиева. Сауатты жазуға үйрету.// Бастауыш сыныпта оқыту,2005,№2 .
13. Ғ.Абашыкова. Сауат ашу. // Бастауыш мектеп, 2004, № 11.
14. И.М.Дьяконов. О письменности. Москва, 1963
15. Ә. Хасенов. Қазақ тілі оқулығына методикалық нұсқау. Алматы, 1986.
16. Д.Бірімжанова. Сауат ашу. // Бастауыш мектеп,2004, №5.
17. Ғ.Тұрманбекова. Әліппе сабағы. // Бастауыш мектеп, 2004, № 7.
18. В.Т.Ветвицкий, В.Ф.Иванова, А.С.Молсеев. Современное русское письмо. Москва, 1974.
19. Л.К.Назаровой. Таблица по обучению грамоте. Москва, 1982.
20. Қ.Бозжанова. Бастауыш мектеп оқушыларының оқу дағдыларын қалыптастыру. Алматы, 1998.
21. Л.П.Федоренко, Г.А.Фомичева., В.К.Лотарев. Мектеп жасына дейінгі балалар тілін дамыту методикасы. Алматы,1982.
22. М.Балақаев. Қазақ тілінің мәдениеті. Алматы, 1971.
23. С.Құлбаева.Ойын әдісімен. // Бастауыш мектеп, 2004, № 3.
24. Н.Ұлықбаев. Тіл мәдениетінің кейбір мәселелері. Алматы, 1969.
25. К.Д.Ушинский. Избронные педогогические произведение. Москва, 1939.
26. С.Рахметова. Қазақ тілін оқыту әдістемесі. Алматы, 1975.
27. А.Сембаев. Қазақ совет мектебінің тарихы. Алматы, 1967.
28. М.Дүйсенова. Қазақ әдеби тілі орфоэпиясының кйбір мәселелері. Алматы, 1973.
29. Қазақ совет энциклопедиясы. Алматы,1989.
30. Л.Н. Горбушина., А.П.Никаланчева. Вырозительное чтение. Москва, 1983.
31. Ә. Табылдиев. Тәрбие өрнектері. Алматы, 1998.
32. Р.Ибекова. Ашық сабақ. // Бастауыш мектеп, 2005, № 8.
        
        Мазмұны
Кіріспе.....................................................................
......................................................3-5
I – тарау. Көркем жазу пәнінің теориялық негіздері
1.1. Көркем жазуға ... ... ... үйретудің мақсат – міндеттері,
принциптері...................... 11-13
1.3. Жазудың графикалық дағдыларын қалыптастырудағы ...... ... ... ... үйретудің әдістемелік
жолдары.
2.1. Жазудың сапасы және оны ... ... ... дыбыстарды жазуға үйретудің
жолдары..................33-44
2.3. Бастауыш мектеп көркем жазу пәні негізінде ... ... ... беру ... жүріп жатқан демократияландыру мектепті қазіргі
кездегі ... ... ... ... жол ... ... ... ашу, есептей білу темптілік, үйретуге
сияқты бетбұрыс, бастауыш сыныпта күрделеніп оқу мен ... ... ... жазу ... ... жасауда. Соның ішінде оқушылардың
каллиграфиясына тоқталсақ, ол тек мектеп қабырғасында қалыптастырылады.
Көркем жазудың әдістемесі ... ... ... ... ... ... жазуды қай кезде оқыту керек? деген сұрақ ерте кезден ... ... ... ... психолог Ф.Фришен ХХ ғасырдың басында жазуды үйрету 9
жасында өте қолайла десе, 20 – ... ... 5 ... ... ... керек екенін тәжірибе жүзінде көрсетті.
Көркем жазудың әдістемесіне ... ... ... де әсері
мол.Мәселен,Германияда торкөз арқылы оқыту. ХIХ ғасырдың аяғында ... ... ... аясы кеңейді. Алайда, гигиеналық талап пен ... кері ... ... дәлелденгенде алынып тасталынды.
Сол сияқты Англиядағы курсивті үзіліссіз жазуды да ... ... ... жазу ... ... ... оның өзгеруіне
мынадай себептер болды.
1. Өзінің зерттеулер немесе басқа мұғалімдердің тәжірибиесі негізінде
жасалынған ... ... ... нұсқаулар. Бұл көркемжазуды
байытуға әсерін тигізеді. Мәселен, ХХ ғасырдың басында Е.Евсеев көркем
жазудың ... ... ... ... ... ... Көркем жазудың тәжірибесінің басқа елдермен ауысуы.
3. Жасалған іс – тәжірибиелер арқылы әдістердің өзгеруі.
Осындай іс – тәжірибиелер негізінде жазуға ... ... ... енгізді. Жеке мектепте және ... ... ... ... ... үйретудің әдістемесін жасады.
Көркем жазу саласында көптеген сұрақтар ... ... ... айналды.
Олар:
а) 5 – 6 жасар баланы қалай жазуға оқытамыз?
ә ) үзіліссіз және үзіліспен жазуды қалай қолданамыз?
б) тік және көлбеу жазуды ... ... қай ... ... ... әріптің көлемі қандай болу керек?
Осындай мәселелерді шешу барысында басқа елдермен тәжірибе алмасып
отырды.
Англия, Америка, Германия, ... т.б. ... ... ... ... курсивті жазу емес, құрамында көптеген элементтері бар
шрифтпен жазды. Бұл жазуды монускрипт деп атады.Бірақ бұл ... ... ... ... мен ... ... елінде оқушыға жазу оңай болу үшін ең ... ... ... кіші етіп ... ... ... кей ... жазудың алғашқы кезінде машинамен басып
үйренді.
Болгарияда жазу дағдысы оқытуға үйретуден дамып отырды.Бірінші ... осы ... ... ... қозғалысын жазуға даярлайды. Сонымен
қатар, дәптердегі сызықтардың орналасу үлкен мәселе тудырған. ... ... ... ... 16 б./,2/7 – 9 ... ойынша жазуға оқытудың алғашқы кезінде оқушыны таза параққа жазып
үйрету керек деп есептеді. Қазіргі кезде бұл мәселелер ... ... ... ... ... ... ... дамып, тіпті адам қолымен емес арнайы машинкамен жазғанда,жазуға
үйретудің қажеті бар ма? Менің ... қай ... ... да ... ... ... ... қазіргі кезде өз ойын ... ... ... ... ... ... ... келіп зерттеу мақсаты туындайды.
Зерттеу мақсаты: Бастауыш сынып оқушыларына көркем жазу пәнін оқытуда
тиімді әдіс – ... ... жазу ... ... келе, бастауыш мектепте көркем ... ... ... ... ... ... беру ... маңызды, әрі өзекті.
Зерттеу обьектісі - Бастауыш сыныпта ... жазу ... ... ... бала тәрбиесінде алатын орны.
Зерттеу пәні – Бастауыш сыныптағы тіл сабақтары: ... ... ана ... ... ғылыми жаңалығы – Бастауыш мектептің бірінші
сыныбына арналған жазу ... ... ... ... ... ... ... классификациялық кестес, көркем жазуда ... ... ... ... ...... мектепте тіл сабағындағы
көркем жазуды оқыту мен жүргізілу мүмкіндіктерін ашып, қолдану жолдарын
білімгер өзі ... құру ... ... теориялық мәні – көркем жазудың жалпы даму тарихына, жазуды
зерттеген әдіскерлер, гигиенистердің, ... ... ... ... негізі - бастауыш мектептің 1,2, 3,4 –ші
сыныптарындағы көркем жазу сабағын жүргізудің ... ... ... ... ... ... ... – оқылған
әдебиеттерде шолу жасау, ... ...... ...... ... ... пайдаландым.
Зерттеудің өміршеңдігі – оқу мен жазуды байланыстыра жүргізген жеке
тұлға, сауатты да жан – ... ... дами ... ... – 1. ... ... - әдіскерлер, физиолог –
гигиенистер еңбектеріне шолу және талдау ... ... ... ... ... ... ... білімгерлер арасындағы ғылыми – практикалық конференцияда «
Көркем жазу сабақтарын жүргізудің жаңаша жолдары» деген тақырыппен баяндама
жасалынды. Ғылыми ... ... « ... - ... ... ... ... жүргізілген жұмыстар негізінде диплом жұмысын
жалғастырылды.
Зерттеудің базасы – ... ... № 36 ... орта мектебі .
Диплом жұмысының ...... екі ... және ... ... қосымшадан тұрады.
I- тарау. Көркем жазудың теориялық негіздері.
1.1.Көркем жазудың тарихынан.
Ерте кезде адамдар тасқа, ағашқа т.б. заттарға жазуды бастаған. ... келе ... ... ... папирус, қағаз, перо, қаламсап пайда
болды.
Өте ерте кезде ... ... ... салу ... өз ойын білдірді. Бұл
жазудың қалыптасу тарихының алғашқы кезеңі еді.
Мәселен, бес жүз мың жыл бұрын өмір ... ... ... Наршер
өзінің жеңістерін тасқа суреттер арқылы дамып қалдырғысы келеді.Алайда, бұл
жеткіліксіз еді. Осы кезде жазудың бір түрі – иероглиф пайда ... сөзі « ... ... ... ... ... кезде иероглифпен Қытай мен Япония елдері ... ... өте ерте ... ... ... үшін ... тек белгі емес, сонымен қатар сурет болып
табылады. Олар жазуды оқи отырып, оның бейнесін көре ... Екі мың ... өмір ... ... тек дауыссыз дыбыстарды ... ... ... сол ... сөйлеуге болатын еді. Финикин елінің
жазуымен басқа да елдер танысып, ... ... ... грек елі ... табады. Бұл алфавитте дауысты және дауыссыз дыбыста болды. Әр елдіңоң
алфавитінің пайда болуы ұзаққа созылды. Ерте ... Грек ... ... ... 16 әріп ... ... өте жазу дамыту үшін 3,6 т.б. әріп
қосып осылайша грек елінің ... ... ... ... ... болсақ, қазіргі кезде олардың өз алфавиті
бар. Алайда ерте кезде Славян елінің өз жазуы болған жоқ. Х ... ... ... ... ... ... ... және Мефодий ұлы Моравия (
қазіргі Чехословякия елінің территориясы ) еліне келіп славян елінің ... ... Олар ... ... жақсы білгендіктер, славян
алфавитін жасау қиынға ... жоқ. Бұл ... ... оқуы мен ... ... [1. / 18 – 23 б./ ]
Қазақ алфавитінің шығу тарихына тоқталсақ Қазан төңкерісіне дейінгі
оқулықтарды екі түрге бөліп ... ... ... келеді.
1. Ы.Алтынсарин құрастырған орыс алфавитіне негізделген оқулықтар.
2. Араб алфавитіне негізделген оқулықтар.
Ы.Алтынсарин жаңа ... ... ... 60 ... ...... 1879 жылы басылып шыққан « ... ... ... сияқты озық ағартушылардың оқулықтары негізінде ... етіп ... және ... ... орыс ... таңбадау
мүмкіншілігін қарастырып, сол ойын осы «Христоматияда» жүзеге асырды.
Білімін көтеретін, тақырыбы оларды ызықтыратын кітаптарды қазақтың өз
тілінде, олардың өздеріне ... ... ... ұсынды.
Ал А.Е. Алекторовтың, А.В. Василевтің әліппелері орыс алфавитін қазақ
қауымына ұсыну, соның негізінде жұртшылықтың сауатын ашу ... ... ... ... «К ... ... атты еңбегінде: « В
этих школах совсем ... ... ... ... ... ... Ушинского, Водовозова, Пехомирова и Корфа: ... ... в ... ... пищу там, где ... дети киргизов»
Бұл әліппелерде қазақ дыбыстарының орыс дыбыстарына ұқсастарын береді
де, тек ... ... ғана тән ң, і, ұ, ү, ... дыбыстарды әліппенің
сонына қояды. Екі тілде бірдей кездесетін, ашық естілетін жуан ... ... ... ... с, ш ... ... алдымен беріледі. Шұғыл
дауыссыздар кейінге қалдырылады. Осыдан кейін араб ... ... де шыға ... ... бірі – Нұрбаевтың « Қазақша ... ... ... ... ... ... ... ұсынғанымен
араб, әліпбиі қазақ тілінің дыбыстық ерекшеліктеріне сәйкес келмейтіні анық
болатын.Сонымен бірге әліппедегі жаттықтырулардың кейбірі татар әдістерімен
берілді.
А.Байтұрсынов ағарту, ... ашу ... ... ... 1912 жылы ... басылған «Оқу құралдарына» А.Байтұрсынов
қазақ тіліндегі ... ... ... ... ... ... ... Әлипбиді қазақтың төл дыбыстық
артикуляциясына дәл ... ... ... нысана еткен. Әліппеде бірті
– бірте жеңілден күрделіге қарай меңгерту принципін ұстанған.
Мысалы: алғашқы сабақта а, р, з, ... ... ... да оқыту
барысында базалық үш әріпті ... ... ... ... жеке
дыбыстарды қайталап айттырып, содан соң әріпті ... ғана ... ... бір – екі ... ... сабақта л –
таңбасы да осы әдіспен ... ... ... А.Байтұрсынов көрнекілік,
жүйелілік, ғылымилық, түсінуде қолайлылық қағидаларын ... ... әлі ... ... жойған жоқ.
З.Ерғалиұлының 1910 жылы шыққан « Қазақ әліппесі» - ол ... ... ... ... ... ... ерекшелігі, автор
әріпті белгілі жоспармен жеке – жеке сабақтарға бөлген. Бір ... ... ... ... Қазақ оқулықтарында әліппені дыбыстық ... ... ... ...... « ... ... болды. Мұнда дыбыс әріпті, буынды, ... ... ... байланыстырылды.
Сол сияқты тағы бір оқулық А.Байділдиннің « Жаңа әліппе» туралы
еңбегі. Мұнда ... а, т, н, ... одан соң ... р,о, қ ... тиіс ... Бұл әліппеге де тән нәрсе – оқу – жазуға үйрету,
оқушыларға таныс, ... ... ... ... ат, ата, ана, ... , аттан т.б. 1929 жылы латын әліпбиін қабылданғаннан кейін ана тілінде
оқулықтар шығару ісі ... ... ... бірі Ғ. ... пен
А.Байділдиннің 1929 жылы шыққан « Қызыл әскер әліппесі». Мұнда алдымен а
және ш әріптері таныстырылып, ... ... осы ... ... ... тат ... ... Бір ерекшелігі – мұнда әрбірсабақта ... ... ... ғана ... ... бір ... сөздерді құрайтын екі
немесе бірнеше дыбыс таңбалары бар ... ... ... ... ... кемшілігі – буын түрлерінің ауыр – жеілдігі ескерілмеуі
және дыбыстардың орын ... ... ... ... ... ... « Әліппесінде» әріптердің реті а, т, н, р, о, қ, д, ж, л, ... ... Ғ. ... пен ... « ... ... ... а,
т, б, л, с, н, ж, у, д, о, г ... ... ... ... ... қатысты әріптерге көңіл бөлінген сияқты. Шыққан Ғ.Мүсіреповтің
(1930), Ө. Тұрманжанов пен Ш. ... (1931), ... ... ... ... ... әдістің қайтадан күш ала
бастағаны байқалады. Бұл әліппелерде дыбыстардың орын ... ... ... ... ... қағидаларды ескеріп
отырғаны көзге түседі.
Басқа ғылымдар сияқты көркем жазуды оқытуда да ғалымдар ... ... ... ... XIX ... ... ... болған темір перомен тек XIX
ғасырдың екінші жартысында мектепке қолданысқа түсті.XIX ғасырдың ... ... ... ... ... ... деп санады.
Алғашқы кезде жазуға үйрету ... ... ... ... ... ... көшіру әдісі, механикалық жаттығулар арқылы
үйретілді. Бірнеше айлар бойы оқушылар ... ... ... ... ... ... бұл әдістің еш нәтижесі болмады.Яғни, графикалық
сауаттылық ескерілмей, тіпті өз ... оқи ... ... да
болды. Тек Петр I жазудың ... ... ... халқы Европалық
шрифпен, яғни латын әріптерінің үлгісімен жаза бастады. Жазу оңайырақ
болғанымен, көркем ... ... ... ... өте келе ... жазу пән ретінде бастауыш мектепке енгізілді.
XIX ... ... жазу өнер ... ... ... Бұл ... дәріс
берген сурет, сызу пәндерінің мұғалімдері еді. Бұл кезде әдемі және тез
жазу маңызды болды.XIX ... ... ... ... ... ... шыға ... В.Половцев « Шапшан жазу ... « ... ... ... ... ... іс –
қағаздарын әдемі жазудың үлгісін шығарды.Осыған қарамастан, XIX ғасырдың
ортасына дейін жазу мен ... ... ... ... ... ... К.Д.Ушинский оқи отырып жазуды ұсынды.Яғни, алфавиттік
ретпен емес, оқу ретімен жазып үйренді. Оқи ... жазу ... ... және
оқушылардың қызығушылығын арттырды. Бұл әдіс қазіргі кезде де ... жазу пәні ... ... физиология,психология т.б.
пәндермен байланысты. XIX ғасырдың соңы мен XX ғасырдың басында көркем ... ... ... ... ... көрді . Соның ішінде ... ... ... « ... жазуды оқытудың әдістемесі» атты
еңбегінде: көркем жазудың ... әр ... ... реті т.б.
жазылған.Сонымен қатар В.Гербача және Ф.В.Грекованың әдістемелері де үлкен
қызығушылығын тудырды.
Көркем жазуды тек ... ғана ... ...... те ... Өткен жүз жылдық аяғында профессор Ф.Эрисман
мектеп партасын жасады.
Көркем жазуға үйретуде: тік жазу керек пе, әлде ... жазу ... ... ... ... ... кездері көптеген елдерде соның
қатарында Ресей елінде де тіке жазу енгізілді. Алайда ... жазу ... жоқ. ... тіке жазу ... ... ( ... қисық
болуы т.б. )әсер ететіндігі дәлелденді.Көлбеу жазу тез әрі ... ... [ 2. / 3 – 8 б./ ... жылдан бастап республика мектептері ... жаңа ... ... ... ... ... көпшілігі өзінің сызылуы
жағынан байланыстырып жазуға ыңғайластырылған.
Байланыстырып жазуды қалыптастыру үшін мұғалім мына төмендегілерді
ескеруге ... ... ... биіктігі мен ені 2:1 қатысына сай болу керек
( үш ... ... ж, м, т,ф, ш, щ, ы, ю ... ... жазу оң ... қарай 65° көлбеу болуға тиіс, әріптер мен ... ... ... болу ... ... ... жартылай дөңгелек элементтері бар әріптерді сөз
ішінде басқа әріптермен байланыстырудың ... екі ... бар: ... ... [3. / 105 – 106 / ... ... ... әр түрлі әдістер: көшіре жазу әдісі, сызықтық
әдіс,ритмикалық әдіс, генетикалық әдіс, Карстер әдісі кеңінен қолданылды.
Көшіріп жазу ... ... ... ... қарындашпен жазады
немесе әріп таңбаларын нүктемен белгілейді.Ал, оқушылар оның үстінен ... ... бұл әдіс ... ... бұл әдістің
қолданылуы ұзаққа созылған жоқ.XIX ғасырдың аяғы мен XX ғасырдың ... ... ... Ф.В.Греков т.б. әдіскерлер сын айтты. Олардың
айтуы ... бұл әдіс ... ... ... ... ... ... әкеп
соғады деді. Бұған қарамастан Д.А.Писаревский,И.Н. Боголюбов ... ... ... ... ... кезінде немесе оқушылармен жеке
жұмыс жасағанда пайдалы екендігін мойындады.Д.А.Писаревский бұл ... ... ... ... ... ... ... айтты. Көшіру
әдісінің кемшіліктерін ескере отырып, оны әрқашан қолдануға шек қойылды
Сызықтық әдіс арқылы оқушы әріптің көлемін, пішінін, ... ... ... ... ... ... үшін ... пайдаланылды.
1857 жылы Германияда графикалық торкөздер пайда болды. XIX ғасырдың
аяғында Германияда бұл торкөзді пайдалануды алып ... бұл ... және ... ... ... ... алмауына әкеліп соқтырды.
Ресейде суретші мұғалімдер көркем жазу ... ... ... ... сурет пәніндегідей көмекші ... ... ... ... ... Ф.Г.Голованов,Е.Н.Соколова бұл
әдістің тек нашар жақтарын айтты. Мұндай торкөздерге әріпті жазу ... қою ... ... ... Ал, бұл ... ... емес ... әкеп
соғады.
Генетикалық әдіс көркем жазуда әріп элементтерін ... ... ... Балалар әріп таңбаларын алфавит ретімен жазып үйренбейді, алдымен
оңай әріптерді жазып үйренеді, соңынан ... ... ... әріптерді
таңбалауға үйретеді. Генетикалық әдіс өте ерте кезде пайда болды.И.Е.Евсеев
бұл әдісті XVI ғасырда неміс суретшісі ... ... ... ... ... ... қолданған. XIX ғасырда бұл әдіс Европа елдерінің
мектептерінде ... ... ... орыс ... ... нәтижесі зор болды. И.Е.Евсеев, Ф.В.Греков т.б. бұл ... ... әлде ... ... екенін айтты. Алайда,
әдіскерлер ... ... ... ... ... ... әдіс оқудың ретімен ... ... ... ... ... бұл ... ... әліппе кезеңінен кейін
және әріпті қалыпқа келтіруде пайдалануды ұсынған.
Тактикалық немесе ритмикалық әдіс. Ритм – бүкіл жазу ... ... ... ... ... Тактылау (санау) – қозғалысты
бір қалыпты жетілдіріп, оқушылардың жазу қарқының жеделдетуге әсер етеді,
жазу процесінде жасалатын қол ... ... та ... болуын дамытады,
сыныптың бір мезгілде жұмыс істеуін қамтамасыз етеді.Алайда, бұл әдістің
бірнеше ... бар ... ... ... ... ... ... қызығушылығын төмендететіндігі
айтылды.
Карстер әдісі қолдың қозғалысын дамыту үшін ... үшін ... ... ... ... ... ... енгізген. Бұл әдіс
бойынша ең алдымен 19 элементті, одан кейін ... қиын ... ... ... ... ... ... ересектерге ( каллиграфиясын
түзеу үшін) пайданылған тиімді. [ 2./ 8 – ... 3 – 6б./,3 / 99-112 / ... бұл ... ... ... ... ... табылады. Бұл әдістерді
жекеше қолдану нәтиже бермейтіндігін байқап отырмыз. Нәтиже барлық әдісті
қолдану ретімен пайдаланғанда ғана ... ... ... ... ... ... ... ашудан басталатыны белгілі. Сауат ашу
жұмыстың негізгі мақсаты – балаға хат ... оқу мен ... ... – аса жауапты да күрделі жұмыс. Өйткені сауат ашу кезеңінде ... ... ... ... ... ... сонымен бірге
каллиграфиялық талапқа сай жазуға дағдылануы тиіс.Демек, сауат ... ... жаза ... ... емес, оның әрбір элементтерін дұрыс
сақтауға, дәптерге қалай болса, солай жазбай, оңға ... ... ... ... ... міндеті де тұр.Осы талаптарды орындау
негізінде оқушының көркем жазу дағдысы қалыптасады.
Көркем жазу ... әріп ... ... ... етіп ... ... жүргізілетін жұмыстардың оқушы ... ... ... ықпалы болуға тиіс. Мектепке алғашқы ... ... ... ... жете көңіл бөлмеу көп жағдайда оның өз ісіне
салдыр – салақ қарауына, ... ... әкеп ... ... ... талап ету оқушының әсемдік сезімін оятып, мінез – құлқын
тәрбиелеп, жауапкершілікке, тыңғылыққа, ... ... ... ... баяу қалыптасады.Мұндай мақсатқа жету көптеген талаптарды ... ... жазу ... ... ... оқушылардың жеке басына және
мектепке қойылатын гигиеналық талаптар мен сынып ... ... ... мен ... ... ... ... жарықтың дұрыс
түсуі, партаның оқушы ... ... ... ... оның жазу ... ... партаға дұрыс отыра білуі, дәптер мен көру
арақашықтығын сақтауы, жазу ... ... ... ескеруі шарт.
Осыдан кейін осы талаптардың сабақта ... әріп ... ... ... ... ескерілуі.
Әріптің көлемі біркелкі болуы I, II сыныптарда аса назар аударылады
Мәселен, 1 сыныпта кіші әріптің биіктігі 4 мм, ... ... ... ... ... ... керек. Бос әріптің биіктігі 8 мм, жоғарғы жағы----
жұмыс жолының сызығына жетпеу керек.
2 – 3 сыныптарға арналған дәптерлер арақашықтығы 9 мм ... бір ... ... әріптің биіктігі – 3 мм, бас әріптің биіктігі 7 мм.
[3./107 - 108/ ... ... ... ... ... ... принциптерге
сүйенеді.
Көрнекілік принципі жазуға, әсіресе көркемжазуға үйренудің ... ... ... ... ... ... дәптерлеріне т.б.
жазуды сабақта пайдалану.
Көрнекілік принципін алғаш зерттеп, оған ... үлес ... ... К.Д.Ушинский т.б.
Осы принцип негізінде Я.А.Коменский алғашқы оқытудың методикасын
жазды.
К.Д.Ушинский көрнекілік ... ... ... ... көрнекілік
балалардың психологиялық ерекшеліктеріне жауап береді, балалардың ... ... ... ... ... деді.
Оқыту мен тәрбие процесінде сөз бен іс, ... мен ... ... болады. Әр түрлі көрнекілік қолданудың нәтижесінде сабақ және
сабақтан тыс тәрбие ... әрі ... әрі ... ... өтеді.
Мысалы, жоғары сыныпта сабақты демонстрациялап өткізу өте ... ... ... ... абстракты ұғымды игеру әсер етеді. Мысалы,
электрон теориясын ... ... ... түсіндіру жақсы нәтиже
береді. Көрнекіліктің тәрбие процесінде де маңызы өте зор. Мысалы, бұған
дәлел, ... ... ата – ... ересек адамдардың мінез
–құлқы, жүріс – тұрысы, іс - әрекеттері балалар үшін үлкен өнеге. ... әдет – ... ... ... ... ... өзінің бойындағы
қасиеттерімен салыстырып, үлгі ... ... ... ... ... ғылым, мәдениет, халық шаруашылығы салдасындағы
белгілі жаңашыл адамдармен, Ұлы Отан ... ... ... ... ... ... интернационалдық
істерімен оқушылардың экранды – динамикалық, ... ... ... ... ... де және ... де болады.
Сонымен, көрнекілік принципінің оқыту мен тәрбие ... ... ... ... оқуда, берік есте сақтауда алатын орны
ерекше. [ 5. / 302 – 303б. /,6 /93 – 94 / ... ... ... ғана ... ... беру көп ... ... қоса мұғалімнің жазу үлгілеріне жазып көрсетуі қолтаңбаның
дұрыс қалыптасуына әсерің тигізеді.
Оқушылар түсіне отырып жазуының маңызы ... ... ... не үшін ... түсіне отырып жазу керек. Сонымен қатар көркем
жазудан алған оқушылардың білімдерінің ... ... ... ... ... ... гигиеналық талаптарды, әріп элементтеріне ... білу ... ... оқушыларға біртіндеп үйретіледі. Ең
бірінші ереже – гигиеналық және ... ... оңға ... ... ...... әріп, сөз арасындағы қашықтықтың сақталуы. I,
II сыныпта оқушылар бұл ережелерді қайталап, өз ... ... ... ... жазу ... өзінің немесе өзгенің қатесін түзетуге
үлесі зор.
Қайталау принципі бойынша жаттығулар жазу ... жазу ... ... ... ... ... ... жалдам
орындалады немесе беки түседі.
Бірақ барлық жаттығуларды ... ... ... ... ... ... мақсатқа сай іс - әрекеттер
жасалыну тиіс.
Жаттығу немесе ...... ... ең ескі ... ... ... ... бермейді. Ол үшін жасалған жаттығуға
анализ жасау, салыстыру арқылы қорытындылып отыру керек. Қайталау ... ... ... ... ... Ол арқылы оқушылар ұмытып қалған
дағдыларын қалыпқа келтіреді.
Көркем жазу ... ... ... ... ... ... ... қимылы, нерв жүйесі т.б. 6 жасар ... ... ... ... түседі.Себебі, олар баяу қимылдайды.
Қарапайымнан күрделіге қарай жүру принципі немесе бірте – ... 6 ... бала әріп ... ... ... кейін сөз
жаза бастайды. Бірақ біз олардан бір ... ... ... ... ... 6 жасар балаға қиындықтуындайды.
II сыныпта оқушының үзіліссіз жазуды үйренеді.
Онайдан қиынға қарай жүру әріптің ... ... ... ... Әріптерді бірнеше топқа бөліп қарастырамыз. Бірінші топқа –
жазылуы оңай әріптер ... ... ... қиын әріптер жатады.Әріптерді
бұлай топтау арқылы жазу гигиеналық ... ... ... ... ... үйрете отырып, олардың жеке дара ерекшелігін
ескеру керек: оқушылардың жазу қабілеттерін білу, ... көру ... ...... ... қажет.[ 7. / 22 – 36 б./ ... ... ... ... ... ... ... әріптің формасын , тез немесе баяу жазуын байқап отыру ... бәрі ... ... жеке жұмыс істеріне, ата – ... ... ... ... беруге көмектеседі.
Көркем жазуда оқу мен жазуды байланыстыра алу маңызы К.Д. Ушинскийдің
оқу мен жазуды байланыстыра жүргізу ... ... ... ... ... білуі.
Жалпы баланың коллиграфиялық дағдысын қалыптастыруда көркем жазу пәні
тек жазуға үйретумен ғана ... ... ...... ... ... бар пән ... табылады.
1.3. Психофизиологиялық ерекшеліктерді ескере отырып көркем жазу
дағдысын қалыптастыру.
Оқушыларды ... әрі ... ... ... үшін оның ... білу ... психологиялық ерекшеліктерін ескеру қажет. Жазу
дағдыларын қалыптастыру және оны дамытып отырудағы негізгі шарттардың бірі
әрі бастысы ... ... ... ... ... ... айқындау болып табылады. Сынып оқушылары – ның біреуінде
немесе әрбір ... ... ... ... ... әр ... ... болып отыруы мүмкін. Ондай психо- ... ... ... ... ... ... ... де
әр деңгейде болады.
Жазба жұмыстарын орындау, жазу ... ... ... ... ... ... көпшілік педагогтар қолдап отырса
да, ... да, ... де жазу ... ... шын мәніндегі
методологиялық сипаттаманы бере алмай ... ... ... ... ... ... кемшіліктері мен жазу жылдамдығын арттыру барысындағы
жазу айқындығының төмендеуінің себебтері ашылмай отыр.
Жазу өте күрделі ... Ол ... ми іс - ... және ...
физиологиялық құрылымымен байланысты. Мәселен, ... А.Р. ... т.б. ... ... ми ... бұзылуы
оның жазу және сөйлеу тіліне кері ... ... ... ... ... кезінде саусақтың қазғалысының маңызы зор. Яғни,
оқушы қаламсапты ұстай білу керек.Бұл қозғалыстар мектепке ... ... ... шар, ... т.б. ... ... білу ... 15
айлығында дамыса, қаламсап ұстай білу ... ... ... « Бала 3 ... қол қимылы қалыптасқанымен қаламсапты ұстай
алмайды ». Бұл қабілеттерді ... ... ... ... ... т.б. ... қалыптастыруға болады. Е.Н.Соколованың зерттеу
жұмысында 4 – 7 жасар баланың саусақ сүйектері онша ... олар ... ерні қоса ... ... ... ... және қол қозғалысы
бір – бірімен байланысты болады.
4 – 5 ... ... ... түзу ... қисық және ирелек ... 6 ... ... ... бір шама ... ... тік сызықты
элементтерден дөңгелек элементтерге ... ... ... ... Л.Ф.Ткачевой, Л.В.Журовой т.б. зерттеулері бойынша 6
жасар баланың жазуы мен қатар дауыстап оқу ... ... ... ... бірге алып жүрудің маңызы зор.
Жазудың графикалық дағдысы мектепке дейін қалыптасады. ... ... ( 3 ... ... қолына қаламсап алып сурет және
сызықтар сыза басьайды. Кешірек мектепке дейінгі ... ... ... жеке ... сала ... сурет сала бастауы қолын,
саусақтарын, көзін дамытып жазуға дайындайды.Осылайша бала біршама ... ... ... мұндай дайындықтың кері әсері бар.
Мәселен, сурет салу кезіндегі қаламсапты ... ... ... да, ал
бұл жазу кезіндегі қаламсап ... ... ... келе ... үй, ... ... салғандағы тік сызық көлбеу жазуға кері ... ... ... жазудың орнына тік жазады.Мұндай дағдыларды
жою үшін жазу дағдыларын дұрыс орындау керек.
Жазуға үйренудің басында 6 ... ... жазу ... баяу қар ... ... аяқ жағында 7 жасар баланың жазу жылдамдығымен тең ... ... ... 7 ... ... ... ... Себебе, олардың
бұлшықеті әлі дамымаған және кішірек ... ... ... ... ... ... аяқталады деуге ... ... ... ... ... дағдының әдістерімен танысады.[8. / 62 – 98 б./ ]
Жазу үрдісін жүзеге асыру үшін жазу ... ( ... бор) ... ... Бұл ... қолдануылу жолдарын білу
міндетті.
Ережесі:
1. Жазудың құралдарын пайдалана білу;
2. Дәптердің дұрыс орналасуы;
3. Дұрыс отыра білу;
4. Қолдың ... ... жазу ... Үлгі мен ... ... ... ... Баспа әріпті жазбаша түрде жаза білу;
3. Әріптің дұрыс жазылуын білу;
4. Әріпті байланыстыра білу ( ... ... ... төменгі
жағынан );
5. Әріптің біркелкілігін сақтау;
6. Сызықтар арасында және бір ... жаза ... ... ... және бір ... ... ... білу;
8. Жазудың бағытының дұрыстығы;
Бұл ережелерді оқушылар бірден емес 2 - 3 ... ... ... ... ... талаптарды орындау қажет. Көп жағдайда оқушы
жазуды үйрене бастағанда дәптердің ... ... ... ... ... ... ... ережелерді ұмытып кетеді: қаламсапты бар ... ... түзу болу үшін ... қарай тік сызуға тырысады, бірақ көлбеу
жазу керек екендігін ұмытып кетеді. Мұндай қателіктерден қашу мүмкін ... ... ... әр ... ... ұзақ ... созылады. Тек берілген
жаттығуларды орындау оқушыға жеңіл болға кезде ғана ... ... ... ... ете ... ... тақтадан немесе мұғалім
айтуы бойынша жазады да, жазудың графикалық сауаттылығын бақылау баяулайды.
Тіпті мұғалім айтқан дыбыс таңбаларының формасын ұмытып ... ... ... болмау себебін көбінесе, оның жазуға жете мән
бермеуіне, ... ... ... ... ... немесе жазу
жылдамдығының өт жоғары деңгейде ... деп ... ... аталған
кемшілікті қайталамауға, айқын, көркем жаза алмаған жағдайда баяу, асықпай
жазуға кеңес берумен шектеліп келеміз. Бірақ ... ... ... ... жазу ... ... аздық етеді.Оқушының жазу
жұмыстарына жете мән бермеуі, дыбыс таңбаларының ... ... ... ғана жазу ... мен ... ... қатар, оның
әдемі, айқын жазуға деген ... тыс ... да жазу ... ... ... ... оқушының жазу жылдамдығын бірден ...... ... ... ... ... дыбыс таңбаларыныың дұрыс
жазылуын ұмытып қалады ду де бір жақты пікір. Өйткені ... баяу ... ... таңбаларын дұрыс жаза біледі де, тек жазу жылдамдығы артқан
кезде ғана асығыстыққа жол беріп, кемшілікке ұрынады. ... ... жазу ... н, п, и, к әріптері мен м, ш, т әріптерін бір ... ... көп ... ... ... ... бұл дыбыс
таңбаларын үзіліссіз, бір ... ... ... да, ... ... ... ... Әйтсе де жазу айқындығын сақтап жаза
алады. [9./№ 5 – 6 / ]
Жазу дағдыларын ... үшін ... ... дыбыс таңбаларың жазылу
формасын, олардың бір – бірімен қалай ... жазу ... ... ... жазу ... ... ... де жазу
айқындығын сақтауды меңгеруі шарт. Бұл ... ... да ... жазу ... ... тұрақты дағдыларды қалыптастыру және оны дамыту
барысында жүзеге асады.
Жазуды үйренудің бірінші кезеңінде көптеген ... ... көп ... Бала қаламсапты қатты ұстайды,беттің бұлшық
еттері мен бүкіл дененің бұлшықеттеріне күш ... ... ... ... ... жай ... ... мектепке дйігі баланың
қозғалысынан әлде қайда ... ... ... мен ... ... 4 және 6 ... баланың қимылының жылдамдығы бірнеше айлар
бойы арнай жаттығулар барысында бақыланады. 7 – 8 ... ... ... өзі оның ... ... әсерін тигізетін күрделірек
болып келеді. ... 6 ... ... ... жаттығуларды тапсыра алмайды.
Яғни, оқушылардың жас ерекшеліктерін ескеру қажет.
Жазуға үйренудің алғашқы кезеңінде ... ... ... жазылып отырады.Яғни, қолын жазу барысында қайда бағыттайды,
көзін де әріпті жазу бағытымен бірге қозғалтады. Соған ... ... ... ... ... жазған әріптер формасын үлгімен
салыстырсақ үлкен айырмашылық бар.
Әріптің үлгісі мен оқушының өзі жазған ... ... ... ... Үлгімен салыстыра келе қате жазғаның көре тұра ... ... ... ... ... ... жазылу бағытын білмейді. Яғни, көзбен
қозғала отырып жазу қабілеті дамымаған. Оқушыға дұрыс ... үшін ... ... ұстап бағыттап отыру керек.
2. Мұғалім тақтаға әріптің жазылу әдісін көрсеткенде оның ... назр ... ... ... үшін ... ... ... таңбаларын жазылу
формасын, бір – бірімен байланысу тәсілін, гигиеналық талаптарды, ... ... ... ... жазу ... сақтауды меңгруі шарт. Бұл
шарттардың ... да ... ... жазу ... ... ... және дамыту барысында қалыптастырылады.
Жазу жұмысының гигиенасы. Жазу сабағында ми ғана емес, сондай – ... ... де ... ... ... Сондықтан оған мынадай
бірқатар талаптар қойылады: партада дұрыс отыру(бұл бұлшық ... ... ... ... ... ... қағаздың сапалы болуы,
қарама – қарсы ... ... ... жазц ... ... ... жетілдірілген жазу техникасы ( әріптердің көлбеу немесе түзу
кескіні).
Жазу жұмысы, әсіресе үздіксіз жазу ... ( ... ) ... ... деп ... ... басын бүгілдіретін және
жазылдыратын ... ... ... ... ... және ... ауырлығын
көтеріп, дұрыс отыруы қамтамасыз ететін арқа бұлшық ... ... ... ... да ... жазба сабағы үстінде дұрыс ... ... ұзақ ... жазу ... ... еттердің қажуы салдарынан
оқушының отыруы бұзылады. Мұнда организм ... ... ... тірек
нүктесін іздеп, кеуде қуысын партаның жиегіне тірейді, бұл тыныс алу ... ... ... ... ... ... көп күш ... өйткені әріптерді дәптер
парағындағы сызықтардың арасына дәлме – дәл келтіріп жазу талап ... ... ... және қол басы ... ... дәл жұмыс істеуі
жұмыс істеп тұрған орталықтарды ғана емес, сонымен ... ... ... организмді қажытады. Жазу жұмысы тез қажытпауы үшін қалам мен оның
ұшын ... ... білу ... ... ... ... қол басы мен
саусақтардың дұрыс қалпын сақтау дағдыларын қалыптастыруы ... ... ... сай ... оның ... керекті көлбеулігі (
12 – 150 ) сақталмайынша жазу ережесін сақтау мүмкін емес.
Қиғаш жазу кезінде ... ... ...... оның ... қақпағының
жиегіне көлбеулік бұрышы 30 – 400 болып орналасуы ... ... ... мен ... стол ... тік ... түзеді. Оқушы әріп сызықтарын
бір – біріне параллель түсіреді немес қағаздың қиғаш сызықтарының үстіне
жүргізеді. ... ... екі иық ... ... ... көлденең осі
және көздің негізгі сызығы өзара, сондай – ақ ... ... жақ ... ... ... Бұл ... сақтамау дұрыс отыру қалпын, келе – ... ... ... ... бір жағына қарай қисаюы – сколиозға және
алыстан көрмеушілікке әкеп ... ... ... ... ... қарағанда түзу жазуды
неғұрлым деп есептейді; өйткені ... түзу ... ... ... ... ... алдында жатады және әр жолды жазған сайын жоғары қарай жылжып
отырады; жазу ... ммен ... ... ... ... ... әріп ... негізгі сызығы көздің негізгі сызығы мен
партаның ... ... ... ... ... ... 35 – 40 ... жатады. Оның үстіне I – II сынып оқушылары жақсы жазу дағдысын
әлі меңгермегендіктен, мұндай мүсіннің ... ... [10 / 170 – 175 / ... ... таңда жазуға құралдары ғылыми техникалық прогреске сай болу
керек. Бүгінде жазудың кең ... ... ... ... Оқушылар
қаламсаппен жаза білу керек. Ол өте қолайлы және ... ... ... жазу ... ... ... ... Шарикті қаламсап бұрыштан
50 – 55 0, перо – 35 – 45 ... үш ... ... сұқ саусақ, бармақпен ұстаймыз. Сұқ
саусақ бармақпен ортаңғы саусақтын ортасында орналасып, қаламсапты жоғары
жағынан ұстап тұрады. Сұқ ... пен ... ... ... 1,5 ... болу ... Жазу ... сұқ саусақпен сәл ғана қысып ... ... түсі көк ... көкшіл болу керек. Қызыл түсті сияны мұғалім ғана
қолданады. Қызыл түспен ... ... ... ... ... ашып, шашпау керек. Әр түрлі түсті сия тек
мұғалімде ғана болады.
Дәптер.
1 сыныпқа арналған қазіргі ... екі түзу ... ... ... ... – 4 мм, бас ... ... – 8 мм.
2 – 3 сыныпқа арналған дәптерлер арақашықтығы 9 мм болатын бір түзу
сызықпен сызылған. Кіші ... ... – 3 мм, бас ... ... ... ... ... жазу жаттығулары қазақ тіліне арналған дәптерге жазылуы.
Тек 1 сыныпта арнайы дәптер болады. 1 сыныпқа әріптердің жазу ... өзі ... ... – 3 ... әріптердің жазылу үлгілері әрбір
оқушының жазу ерекшеліктеріне қарай белгіленеді.
Жұмыс көлемі: 1 сыныпта – 2 жол ( ... ... ... ), 2 ... 3 жол, 3 ... – 3 – 4жол болуы тиіс.
Көркем жазудан оқушыларға жеке баға ... ... ... ... ... ... ... деген сөз емес. Оқушының әрбір жазба жұмысын
бағалауы,оның ... ... ... ескеріліп, қазақ тілі бойынша
қойылатын жалпы ішіне көркем жазу бағасы да ескеріледі.
Жазу жұмысын жақсарту үшін ... ... ... ... ... ... ... талаптарды жүзеге асырады:
1. Аса ұқыпты, түсінікті етіп ... ... ... ... ... ... болуы, оның
қандай мақсатқа арналғанын көрсету (қазақ тіліне арналған дәптер, ана
тіліне арналған дәптер т.б.), (сынып, мектептің номері мен аты, ... мен өз атын ... ...... оқушыларына арналған дәптердің сыртына жазылатын жазу
үлгісін мұғалімнің өзі жазаы.
3. Шетіндегі ашық жолдарды басып жазбау.
4. 1 – сыныптың ... тілі мен ... пәні ... ... жұмысары.
1 – сынып екінші жарты жылдықтан бастап, сондай – ақ 1 – 3 ... ... ... ... көрсетіледі. Күн аты – араб цифрмен, ай аты
жазумен беріледі. ... соң ... ... ... мен ... қо, ... жұмысының қайта орындалғаның (
сыныпта, үйде ) көрсету.
6. Азат жолдарды сақтап жазу.
7. 1 – 3 сыныптарда әрбір жазба ... ... ... датасы мен
тақырыбы (аты) көрсетілген бетте азат жолдан бастап жазу.
8. Қазақ ... ... ... ... мен ... ... жол
қалдырмай жазу. Математика дәптерінде мұндай жағдайларда тек екі тор көз
тастау керек.
Әр күнде ... ... соң ... ... ... ... кейін
қазақ тілі дәптерінде екі жол, математика дәптерінде төрт тор көз тастап
жазу ( бұл – бір жұмыспен екінші жұмыстың ... ... үшін және ... үшін ... ... ... жіберілген қателерді төмендегідей тәртіппен
түзету: қате жазылған әріпті не тыныс белгісін көлбеу сызықпен сызып тастау
керек, қате ... сөз ... мен ... жіңішке сызықпен сызу:
сызылған таңбалардың орнына керекті әріптерді, сөздерді, сөйлемдерді жазу;
қате жазыл- ... ... ... ... ... ... ... етіп қарандашпен, аса қажет
жағдайда – сызғыш арқылы ... ... ... ... ... тілі ... ... дәптерлері әрбір сабақтан соң тексеріледі. [3. / 112
– 130б/ ... ... қара ... ... ... ... боялуы тиіс. Тақтаның
қабырғаға жабыстырылып, екі жағы ашылатын болу керек. Міндетті түрде
тақтаның бір ... ... ... тепе – тең ... сақтай
отырып сызылуы тиіс. Әсіресе 1 – 2 сыныпта міндетті түрде тақтаның бір жағы
жазу сабағына, екінші жағы ... ... ... сызылуы керек.
Тақтаның ортасына күнделікті күнді жазып отырады. Тақтаның ортасындағы жазу
біркелкі болу үшін арнайы ... ... ... ... ақ бормен
жазады. Бор тақтаны сырып кетпеуі үшін жұмсақ болу ... ... ... ... ... ... үшін түрлі – түсті борлар қолданады.
Мұғалім тақтаға ... ... ... дұрыс сақтап, бағытын
дұрыстап жазу керек. Оқушы мұғалімнің жазуынан әріпті жазу ... ... ... пен ... жазу ... сабақтарда, сондай – ақ үйге тапсырма
бергенде де сақталуы керек. Сабақ өту барысында ... ... ... ... ... ... ... бағытын байқап отыру керек. Байқай
отырып тақтаға жазумен ... ... ... ... емес ... ескеру
қажет. [1. / 28 – 29 б./, 2 /170 – 171 б./ ]
Айырмашылығы мынада:
1. Дәптерге жазуда ... ұсақ ... ... ... Ал, ... қол ... қоса иық ... де жұмыс істейді.
2. дәптерге жазуда көпнесе ... ... ... және ... ... ... ... жүзеге асырылады. Тақтадағы жазу
оңға қарай жазылады. Бірақ екеуінің нәтижесі бір болуы тиіс.
Егер оқушының дәптердегі ... ... үшін ... әріптің
үлгісіне көз бағытымен қараса, тақтадағы жазуды ... үшін ... ... тұру ... ... ... ... оқушының көркем жазу ... жазу - ... ... ... ... ... оқу де жеңіл ондай жазумен
берілген ойды түсіну де оңай. Әріп таңбалардың ... ... ... ... ... ... оқушы бойында жақсы
қасиеттердің қалыптасуында ықпалы бар. Мектепке алғашкелген ... ... ... ... ... көпжағдайда оның өзісіне салдыр – салақ
қарауына, жауапкершілікті сезінбеуіне әкеп соғады. ... ... ... ... ... ... оятып, мінез – құлқын тәрбиелеп,
жауапкершілікке тыңғылықтылыққа, ұқыптылыққа үйретеді.
Оқушыларды көркемжазуға үйретуде үш ... ... алу ... - әріптерді мәнерлі жазуға және жеке әріптерді жазуға өзара
құрастыра ... ... - әріп ... ... ... ... – жазу жұмысына өте ұқыпты, ... ... ... ... ... жазу ... ... қалыптасады. Мұғалім бұл үшін
жұмыстың әр түрлерін, оқыту әдіс – тәсілдерін, тиімді пайдаланары ... ... ... ... ... логикалық ойлауын
артырады. Сауат ашудың дайындық кезеңінде оқушының қол ... ... ... ... графикалық дағдыларды қалыптастыру үшін
суретті және ... ... ... ... ... бұл кезде
штрихтау жаттығуларын орындатудың мәні зор. Мектепке алғаш келген ... ...... ал ... ойын ... ... Әр ... геометриялық фигураларды штрихтау баланы қолын жаттықтырмайды,
оның сөйлеу мен ... ... ... ... ... салу
жаттығуларын сурет альбомына орындатқан жөн. Сурет альбомы беттеріне жазу
сызықтары сызылады да, жаттығулар жазу ... ... ... үшін ... ... мен әр ... зат бейнесінің трафареты
дайындалады немесе оларды өздері дайын геометриялық фигуралар трефаратынан
зат бейнесін құрастырады. Мұғалім альбомына ... ... ... етеді. Штрихтарды өзара қосып сурет салу ... ... ... ... ... қалпын еркін қабылдап, « оң », «
сол», ... ... », « ... « түзу », « ... », « ... », ... меңгереді.
Ал, сауат ашудың әліппе кезеңінде әріптерді жазып ... ... ... оның элементтерін ретімен жазу арқылы орындалады. Демек,
әрбір әріпті жазып шығу дегеніміз – көп ... ... ... ... ... Ал, ... өзі мектеп табалдырығын алғаш аттаған бала үшін аса күрделі
іс - әрекет.Әріп элементтерін ... ... ... ең алдымен, оның неше
элементтен тұратының, екіншіден, ол әріпті қай ... ... ... ... ... ... ... үйретудің алғашқы күннен
бастап балаларды үзбей ... ... ... ... ... үзбей
жазғанда оның әр элементтін жазудағы қимылдын аяқталуы келесі элементтін
басталатын жерінде бітіп, әрі ... ... ... жалғастырылады. «
Үзбей жазуға жаттықтыру ... ... ... ... ... ... бағдарламада көрсетілгендей, қызығушылықты оятатын түрлі
жаттығу жұмыстарын жүргізу мұғаліммен ізденушілікті талап етеді. Тәжірибеде
қолданып ... әр ... ... ... ... ... ... суреттерсалғызу, штрихтау, зат бейнесін әшекейлеу т.б.
тапсырмалар оқушылардың көркем жазу дағдыларына сапасын ... ... – бұл ... ... ... Егер баламен жақын боламын
десеніз, оның жасы мен психофизиологиялық ерекшеліктерін ескеру керек.[11.
/№ 8 / ]
1 – ші ... ... ... оның ... ... жазу ... мектеп
табалдырығын аттаған күннен ақ басталады.
Бастауыш сынып оқушыларынла белгілі – бір жазу жүйесі ... ... ... ... ... жазу пәнінде мұғалімнің сыныптан
тыс уақытта ата – ананың ықпалымен жазудың дағдысын қалыптасады.
Жазу дағдыларын қалыптастыру ... оны ... ... ... бірі әрі бастысы оқушының жазба жұмыстарын орындау кезіндегі
психологиялық ерекшеліктерін айқындау болып табылады. ... ... ... ... жеке ... ... жұмыстарын орындау барысында әр
түрлі ... ... ... болып отыруы мүмкін. Ондай
психофизиологиялық өзгерістерді байқамаудың ... ... ... нәтижесі де әр деңгейде болады.
Жазу жұмыстарын орындау, жазу ... ... ... ... ... ... ... жалпы жазу үрдісіне
қойылатын ... мен ... ... Олай ... ... ... әрі ... жазудан кемшіліктері мен жазудың жылдамдығын
арттыру барысындағы жазу ... ... ... біз ... ... теориялық негіздерін қарастыру. Келесі тақырыптартарынныңда
әрбір дыбыс таңбасының жазу формасын, олардың бір – ... ... ... ... ... жолдарын көрсетуіміз
керек.Оқушылардың жазу ... ... және жазу ... ... да жазу ... ... білу ... дамыту –
барлық пән мұғаліміне басты міндет. Себебі, қазіргі қоғамға өз ойын ... ... ... ... артта түсуда .
II – тарау. Жазудағы каллиграфиялық дағдыларды үйретудің ... ... ... және оны ... ... жазу жұмысына қарап кейбіреуінің жазуы таза, көркем, анық
жазғаның байқаймыз. Ал, кейбірінің жазуы қисық, біркелкі емес, қалай ... ... ... ... ... үшін мұғалім көркем жазу немесе қазақ тілі
сабағында жазу сапасымен үнемі жұмыс жасау керек.
Жазу сапасына оның ... ... ... байланысуы, жұмыс
жолында дұрыс жазылуы жатады.
Жазудың сапасын дұрыс қалыптастыру үшін мұғалім мынадай бағытта жұмыс
жасайды:
1. Ең алдымен бірінші сабақтан бастап әріптің ... ... ... ... ... ... ж.ж.к.
3. Біркелкі көлбеу болуын ж.ж.к.
4. Әріптің биіктігі біркелкі болуын ж.ж.к.
5. Әріп арасына, әріп элементтері, сөз, сөйлем арасындағы ... ... ... ... ... жазу жылдамдығы бірдей болуы керек.
7. Жазу біркелкі ритмикалық болуы керек.
Әріптің формасымен жұмыс – көркем жазу ... ... ... себебі
жазудың айқындылығы әріптің дұрыс жазылуына байланысты.
I сыныптың оқушысы барлық әріптің таңбалануының ... ... ... бастайды.[12./№2./]
Оқушылардың әріп формасын түсіне отырып жазу ... орын ... 1, 2 ... ... жазуы автомат – н кезде ... зор. ... ... ... ... қозғалу немесе таза жазу дағдыға қалыптасады.
Әріпті түсіне ... шеру үшін ... білу ... Әріптің негізгі немесе байланыстыра ажырата білу.
2. Әрі әріптің элемент ерекшеліктеріне назар аудару ( шиек, дөңгелек,
жарты доға )
3. Әріптің ... ... ... ... ... ... ... дұрыс емес жазылған әріәпті ажырата білу,
оның себебін айта білу керек: Әріптің формасымен ... ... ... мысал
келтірейік.Балалар дәптердің керекті жерін ашады. Оларға щ ... ... ... ... ... щ ... ... 4 элементті табуға
болады: үш, төртінші ... ... ... ... ... ... түзу ... жазылу керек.Әріпте
қанша қосатын элемент бар екені анықталады.Бұл ... ... ... элементке қарағанда қатты көлбеулікпен жазылады. Ал, шиек ... ... ... ... сәл ... болады.
Щ әріпті қай әріпке ұқсайтынын анықтайды. ( ш,ц ... ... щ ... жаза ... оның ерекшелігін айтады. Осыдан
кейін тағы екі әріпті жазады. Бұл ... ... ... Балалар
өз бетінше 3 – 5 әріп жазады. Мұғалім осы уақытта оқушылардың ... ... ... ... ... ... ... тағы да
тақтаға щ әріпін жазады, бірақ қателікпен жазады. Егер оқушылар ... ... ... ... олар ... немесе қатесін айтып, түсіндіреді.
Мысалға, әріпте екі қате бар: ... ... ... дұрыс емес немесе
шиек дұрыс салынбаған. Мұғалім жетекшелігімен ... ... ... ... Осыдан кейін, дұрыс емес әріп өшіріліп, дұрыс жазылған
әрі ... ... тек ... ... өзінің жазуынан да кеткен
қатені көргені дұрыс. ... ... ... ... ... ... ... не себептен кеткенін және оны қалай түзетуге болатынын
сұрайды. Осыдан кейін тағы да ... ... да, ... ... ... ... оқушылар өзінен кеткен қатені көрмейді. Бұд жағдайда,
оқушылар бір – ... ... ... ... ... ... ... жеке көрсектсе ғана дұрыс жазады.
Мұғалім оқушы дәптеріне жазып көрсетеді, ал оқушы сол ... ... оның ... ... ... ... ғана жаза ... дұрыс бағытта ... ... жазу үшін ... кейін оқушылар бірінші оның көзбен қаламсапты көзін жұмып
ауада жазады.Осыдан кейін ғана олар жаза бастайды.
Мұғалім ... ... ... ... ... ... ... және
ортаға салғанда оқушылар атын айтпау керек. Ал,жақсы орындаған сыныптың
алуында айтуға болады. Сауат ашу ... ... ... ... ... таңбалануын ұмытып қалады. Сондықтан, көркем жазу сабағында
таңбалануы қиын әріпті жазып, еске ... ... ... ... керек.[13./№11./]
Әріптің формасымен жұмыс жасағанда оның ... ... ... назар аудару керек.Бұл жұмыстың көркем жазу ... ... ... әріп ... ... ... үйрету барысында жазу үрдісінің заңдылықтарын
негізделмегендіктен, әріп элементтеріне талдау жасау да осы заң ... ... әріп ... ... жазу ... ерекшеліктерімен
байланысты болатын. Бұлай жазу, тіпті үзіліссіз жазылатын әріптерді де
элементке бөліп ... ... б ... әріп ... түзу сызық; - жұмыс жолының төменгі сызығынан асатын
сызық; - ... бар ... - ... ... ... бар ... л, м, я әріптерінің бастапқы элементі; - ... және ... ... ... - ж ... ... ... - ... ... шығатын имек; - жоғары жағынан шығатын имек сызық; - ... - к ... ... - ... дөңгелекше; - дөңгелек; -
и әрібінің жоғарғы элементі;
Үлкен әріптердің элементтері:
- түзу ... - оң ... ... ... бар ... - сол жағына
қарай имегі бар ... - ... және ... жағы ... ... - Л, М, Я, А ... ... элементі; - дөңгелек; - сол
жағынан жартылай дөңгелекше; - Ж ... ... ... - ... ... ... - Б,Г, П, Т, Р әріптердің жоғарғы элементі.
Әріпті ... ... ... ... әріп ... ... жасауда
қолдануына болады.
Әліппе кезеңінде элементпен талдау балаға әріпті бейнелеуге
көмектеседі. ... бұл ... де ... жеке ... ... ... ... қалыптастыру үшін жазу барысындағы қозғалысқа талдау ... ... ... ... ... ... ... неде
екенін қарастырамыз. Ең алдымен, әріптің негізгі элементін бөліп ашу керек.
Кез келген әріпті жазғанда ... ... ... жазу негізгі екенін
айтамыз.
Осы қозғалыспен негізгі элемент – түзу сызық салынады.Келесі элементі
жазу үшін ... ... оңға ... етіп ... Бұл ... элемент оның
қызметі – екі элементті немесе екі әріпті ... Бұл ... ... ... ... ... Бұл ... жазу үзіліссіз
жүргізіледі. Бұл элементтерді и, ш ,п, т, р ... ... ... ... - ... ... ... - өз көлбеулікпен жазылады,
қосатын элемент - өзінен қозғалу өте үлкен көлбеулікпен жазылады.
Әріпті негізгі немесе көмекшіэлементке бөлу де ... ... ... ... сағат тіліне қарама – қарсы қайталанып жазылады.( э, з ... ... бөлу тек әріп ... ... жазу үшін ... ... қатар
біркелкі бағытты, паралель штрихты ритмиканы сақтауға көмектеседі.
Әріптің жазбаша түрінің ... жазу ... ... келмейді.
Өзімізге қарай төмен жазуды тік, ал өзімізден жоғары ... ... ... ... ... етіп саламыз. Мәселен, б әріпті жазу заңдылықтарына
сәйкес ... оны оған ...... ... оқушылар көп
қате жібереді.
Жазуға оқытудың алғашқы кезінен бастап – ақ ... ... ... өзіне қарай көлбеу тік сызықты ажырата білуге үйрету ... Бұл ... тек ... ... ... ... ... ғана емес ( п, и, т ),
басқа кез – ... ... көре ... тиіс. ( ш, я, в, р ). Әріпті бұлай
элементтеп ажырату жазуды түсіне отырып игеруіне алып ... ... ... ... ... үшін мынадай жаттығулар
береді:
и|| и || и || н|| н || н ш||| ш ||| ш ... || в || в || г | г | г | г | г | р || р || р ... ... ... негізгі элементін ажыратуға көмектеседі.
Осылайша әріпке талдау жасау маңызды орын алады. Бұл әдіс ... ... ... ... ... ... бұл әдіс ... қолайлы емес. Әріп элементтеріне талдау жасау дәлірек немесе
айқынырақ болуы мүмкін. Мәселен, ... бар ... ... ... ... элементтерден қосымша да негізгі ... ... ... ... ... ғана көре ... ... қозғалыс элементі суретін салуға сәйкес келе бермейді.
Мәселен, дөңгелек элементі бар әріптер. Бұлардың негізгі элементі дөңгелек.
Бірақ дөңгелек ... тек о, ө, ю ... ... Ал я, д, ... ... ... келсе дөңгелекше аяқталмай екінші элемент жазылады.
Ф әріпін екі дөңгелекше бар. Бірақ, екінші дөңгелекше біріншісіне қарағанда
тіпті басқаша жазылады ( ... ... ... ... сағат тіліне
қарсы ). Екіншісі ортанғы элементке қосқанда ғана дөңгелекше ... ... яғни ... ... ... және шрифт
элементтеріне талдауды бір – біріне ұқсастығын байқау үшін ... ... ... ... екі ... ... да ... орын алады.
Жазу үрдісіне талдау жүргізу ... ... ... ... ... ... ... береді.
Әріп элементтеріне талдау жасай отырып, элементтің оңайына күрделісіне
қарап әріпті топқа бөлуге болады.
Бұл генетикалық принципке сәйкес, ... ... ... ... жазуды мақсатымн альфавиттегі кіші немесе бос әріптер
графикалық тұрғыдағы оңай – қиындығына , бір – ... ... топ ... ... ... ... . и ш і п т н р у һ ... л м ь ы ... о а ю ф д ... с е ч ъ в
V. х ж ә з ... й ғ ц щ ұ ң қ э ... ... И Ш Ц Щ Ч Ұ Ү Л ... О Ө С З Х Е Э Ә
ІІІ. Ж У Н К Қ Ю Р В ... Г Ғ П Т ... А Я Д Ы Ч ... Әріп ... тек негізгі немесе қосымша элементі бар, ... кіші и және ш ... Олар ... ... ... ... ... әріптерді жазу оңай болғанымен, оқыта бастағана айтарлықтай қате
кетеді.
Кейбір ... бұл ... ... басқа элементтерін қысыңқы етіп
жазады.
Мұндай ... ... ... ... ... салыстыру
нәтижесінде жойылады.
Тақтаға үш и әріп жазылады:
Екеуі дұрыс емес, біреуі дұрыс.
Балалар үш үлгіге қарап дұрыс жазылған ... көру ... ... ... ... емес жазылған әріптің қателерін түсіндіреді: « Сызықты жұмыс
жолының төменгі сызығына ... ... – тік ... ... ... ... төменгі сызығынан жоғары дөңгелектесек – жалпақ болады».
Оқушылар ... ... осы екі ... аралығында дөңгелету керектігін
түсінеді.
2. элементтер арасындағы ... ... Бұл ... ... жолға өте жақын қайырғанынан болады.Мұндай қателер
сирек кездеседі. Сондықтан оқушылармен жеке ... ... ... түзету
жолдарын түсіндіруге болады.
3. әріпті жазуда элементтерді әр түрлі ... ... ... жою үшін ... ... ... ... И және Ш әріптері бір – біріне ұқсас келеді.
Мынадай ... ... ... ... жазылмаған. Бұл қатені жою үшін қозғалыстың
бағытына талдау жасау керек – негізгі және ... ... ... ... ... ... ... қандай болу керектігін ... ... ... ... ... ... түзету кезінде элементтер арасындағы қашықтықтың бірдей болу
керектігін айту керек.
4. ... ... ... бұл қате ... ш ... и ... ... сол жолмен түзетіледі.
Мынадай әріптерде: п, Т, Р көбінесе ұқсас ... ... қате ... ... ... ... элемент талдау жасағанда
жойылады.
Сонымен қатар мынадай жаттуғылар : ... ... ... ... ... ... ... кейін оқушылар элементті сақтайды.
Мынадый жаттығулар да ------- :
Мұдай жаттығулар ... ... ... ... әріпті дұрыс
жазуды бекітеді.
Кіші р және п әріптерінде де ... ... ... ... ... ----- ерте ... ... түзеу үшін мұғалім тақтаға әріпті жазып көрсетеді.Оқушылар
қайталайды.
Бір – біріне ұқсас қателер үлкен ... кіші л мен м ... ... үшін ... ... ... бұл ... жоғарғы жағы дөңгелектеп жазады:
Оқушыларға жоғарғы жағы дөңгелетеу қажет емес екенін түсіндіру керек:
Үлкен ... кіші Я, я ... ... қате ... ... жазу ... егер я әріпі сөздің соңында келсе мынадай қателер ... қате ... ... өз ... өзіне табуды талап ету керек.
Тақтаға мұғалім қате әріпті жазып, оны барлық оқушыға ----- қажет. Мұндай
қате ... ... --- оны ... ... ... сұрау керек.
Келесі топтағы әріптер: у, ц, ч, щ, ш, - жазуда қиыедық ... ... ... ... ... және ... жаттығулар жүргізу
барысында қателер жойылады. Мұғалім у, ц, щ әріптерінде ... ... ... Кіші у ... --- ... ал ц ... өте ... назарын у әрпінің шиегі төменнен, ц әрпінің ... ... ... ... айту ... ... ... көрнекі түрде ілмекшелерден бастап ... ... ... ... у әрпі ... шиек ... сызықта қиылысады.
У және ц әріптерін түсіндіргенде тақтаға негізгі элементтерінің ... ...... жөн:
Бұл әріптің формасынан көрініс береді.
Кіші у, ц, щ әріптерінде ұқсас қателер кетеді:
- ... ... ... ... ... ... ... дұрыс еместігі;
- шиектің көлемі және формасы дұрыс емес;
- шиекті жазуды дұрс бастамау.
Мұғалім тағы да дұрыс ... ... ... ... ... ... ... топқа бөліп жұмыс жасау бір – біріне ұқсастықтарды
ғана емес, сонымен қатар жазу ерекшелігіндей ... ... ... Ч әріпінің жазылуында ... ... ... Ш және ... ... келеді. Бұларды жазуда қозғалыс бағытына көбірек назар
аудару керек.
Кіші ч әріпінен ... жазу ... ... ... ... ... оқушылары бұл әріпті жазғанда жоғарғы және төменгі бөліктер
арасында прапорция сақтамауынан қателер кетеді. ... ... ... ... ... көмектеседі.
Бір – біріне ұқсас кіші а және д ... ... ... кетуі
мүмкін:
Әріпте үзіліс пайда болған. Оқушыларға бұл қатенің пайда болу себебін
түсіндіру керек. ... ... ... ... ... жерімізге
тигізуіміз қажет.
Кіші д әріпінде сонымен қатар имектің дұрыс емес жазылуы кездеседі.
Мұндай ... у ... ... етіп қателерді түзетеміз.
Кіші б әріпін жазғанда тек 1 сыныпта ғана емес, 2 – 3 ... ... ... ... ... ... ... жұмыс жолының жоғарғы сызығынан ... әріп ... ... Бұл қате оқушылардың жоғарғы жағына қарай жазатын
жазуының үлкен көлбеулікпен ... ... ... ... б ... ... сияқты біркелкі бағытпен жазылатындығын түсіндіру керек. Бұл қатені
түзету үшін мынадай жаттығулар беріледі:
2. ... ... ... кезде тік бұрыш жасаған. ... ... ... ... етіп ... ... ... бұрылыстан кейін қайрып жазған.
4. ... ... ... емес ... жоғарғы
бөлігі солға қарай көлбеулікпен жазылған. Бұл қате ... тез ... ... ... ... қай жерден бастап жазуды дұрыстап
түсіндіру керек.
Кіші а, д, б ... ... ... ... ... жақтан
байланысады. Үлкен және кіші О, о әріптерін жазғанда қате өте ... ... ... барысында әріп формасының сопақша болыпкелуіне
назар аударылады. Әсіресе 6 жасар ... ... қате ... Себебі,
олар дөңгелекше жазғанда біркелкі жаза алмайды.[14./65-115б./,15./49-56б./]
Жартылай ... ... ... үлкен Е әріптерінде көп қате
кетеді.
1. ... ... ... ... бұзылуы.
Мұғалім оқушыларға жоғарғы дөңгелекше төменгі дөңгелекшеден ... ... ... әріп ... ... Оқушыларға төменгі дөңгелекше
үлкенірек болатындығын түсіндіреміз.
Кіші және ... С, с ... жазу аса ... ... Тек ... әріптің басталуна аудару керек.
Кіші е әріпі жазу қатемен байланысты ... ... ... ... сай ... ... ... жазылады. Кейбір балалар ... ... етіп ... Бұл ... ... ... жеке жұмыс
жасайды.
Кіші ы әріпін жазғанда көбінесе прапорция ... ... ... ... ... ... сызық жоғары қарай тік жазылған. Мұғалім
дұрыс жазылған әріппен салыстырып ... ... имек ... ... Бұл ... түзеу үшін мұғалім
тақтаға әріпті дұрыс жазып оқушылардың ... ... ... ... не ... ... айту міндетті.
3. екінші элемент бірінші элементке өте ... ... ... ... ... қосатын штрихты сол бағытпен жазғандықтан болады.
Мұғалім ... ... бұл ... іске асырғанда үлкен көлбеулікпен жазу
керектігіне аударады.
4. ... ... және өте кіші ... ... ... жеке ... ... Сондықтан оқушымен жеке жұмыс
жасау керек.
5. әріп өте тік ... ... ... Бұл ... и және ш ... жүзеге асырылады.
Үлкен және кіші К, к әріптерінің өзіндік ... бар. Кіші к ... ... жазылады.
Бұл әріпті жазғанда мынадай қателер кетуі мүмкін:
1. ... ... ... ... ... ... ... Бұл жағдайда г, р, п әріптер жазылуымен салыстыру қажет.
Үлкен және кіші ж әріптері ... ... ... ... 1 – 2 сыныпта оң жақтағы жарты дөңгелекше үзіліспен, ал 3 ... жазу ... Бұл ... кететін қателерде бірдей болады:
Жартылай дөңгелекшемен ортанғы элемент арасында ... ... ... ... ... ... бірдей
болатындығын түсіндіру керек.
Үлкен В және З әріптері ұқсас келеді. ... ... ... В және З ... ... қателер кетуі мүмкін:
Бірінші элементтен екінші элементалыс орналасқан.
Жартылай дөңгелекше жазғанда ... ... ... дөңгелекше кішкентай болатынын түсіндіреді.
Кіші з әріпі сағат тілінін бағытымен жазылады. Оқушы ... ... ... жолына жетпей аяқталып, ары қарай имек
жазылатынын білу ... ... ... мүмкін: ... ... ... ... ... ... ... үшін мұғалім з әріпі жиі кездесетін сөздер беруге
болады: ... жаз, ... ... ф ... екі ... ... ... олар әртүрлі бағытта
жазылады. Келесі әріппен үзіліссіз ... ... қате ... ... ... әртүрлі және үзіліспен ... ... жазу қай ... басталатындығын көрсетеді.
Оқушылар кіші ф әріпімен ... ... ... ... ... жазу ... 1 – 2 ... үшін қиын. Қиындық дөңгелекшелерді жазудан
туындайды. Дөңгелекше ... ... ... берілген. Сонымен қатар
ортаңғы элемент формасы ... ... ... ... ... ... көлемі бірдей емес;
жарты дөңгелкшесі біркелкі емес.
Жарты дөңгелекшенің жазылуын жақсарту үшін ең ... ... ... ... ... салыстыра білуге үйретеміз.
Үлкен Ф әріпінің ортаңғы элементі келесіәріптермен У, Г, Р әріптері
сияқты байланысады. Бірақ бұл ... ... ... ... ... У ... ... оның ерекшелігіне тоқталу керек.
Мынадай қателер кетуі мүмкін:
бірінші элемент дұрыс емес жазылуы.
Негізгі элементпен қосымша элементті бөліп көрсетудің ... ... Д ... формасы күрделі.
Мынадай қателер кетуі мүмкін: ... ... ... Мұғалім Д әріпін жазғанда О әріпін жартылай ... Г, П, Т, Р ... ... ... ... ... ... жазылады.
Мынадай қателеркетуі мүмкін:
жоғарғы элементі дұрыс емес
жазылған;
төменге қарай жазылған элементтер дұрысемес ... ... ... ... ... ... ... талдау жұмыстарын жасау, жазу жұмысын жақсартуда
маңызы зор. Кез – ... ... ... жасау барысында қалыптасады және
бекейді. Ол үшін ... ... жазу ... одан әрі ... етіп ... ... [16./№5/,17./№7./,18./48-112б,-./,19./56-
85./]
Жазу барысында қолды дәптерден алмай үзіліссіз жазу ең ... ... ... Бұл әдіс сөзе ... ... ( 4 – 5 әріп )үзіліссіз
жазылуы нәтижесінде іске асады.
Үзіліссіз жазу бұл жедел жазу үшін үлесі зор ... ... ... ... жон. ... элементтен жазып үйренген оқушыға үзіліссіз
жазу дағдысын үйрету қиынға соғады.
Әріпті ... ... ... ... ... ескеріледі.
Жазбаша түрде әріптердің басым көпшілігі үзіліссіз жазылуы, тек кейбір
әріптер үзіліспен жазылады.
Қазақ ... ... ... ... ... – жасалмауына қарай
төменгі топтарға бөліп қарауға болады.
Кіші ... ... ... бір ... кіші ... б в г е о с ... Үзіліссіз жазылатын көп элементті кіші әріптер:
а д з и л м н ң п ... ү һ ц ч ш щ ы ю ... Бір ... ... кіші әріптер:
ғ й к қ ө р ұ х і ... Екі ... ... кіші ... ж ... ... ... жазылатын бас әріптер:
ІІ. Бір үлеспен жазылатын екі элементті бас әріптер:
ІІІ.Екі үзіліспен жазылатын әріптер:
IV. Үш үзіліспен жазылатын төрт элементті бас ... ... көшу ... сөз ... ... бір – бірімен
қосылу жолдарын ... ... ... мәні бар. Әріптердің өзара
байланысып ... ... ... графикалық бейнесіне, әрбір әріптің
соңғы элемент ерекшеліктеріне байланысты шешіледі. Демек, жазу ... ... ... келесі әріппен байланысу принципі ... Бір – ... ... ... қарай қазақ тіліндегі
әріптерді негізгі екі ... ... ... топ. ... ... имек ... ... және кіші әріптер:
Бұл топтағы әріптердің соңғы негізгі элементтері ... ... ... ... өзі жазу темпін жеделдетуге айтарлық дәрежеде
мүмкіндік береді.
Бұлардың ішіндегі кейбір ... ... ... ... ... ... үзіп жазуға мәжбүр етіп, ... ... ... ... ... ... ... мына сияқты
қателерді жібереді:
а) қосымша белгілерді қоймай кету.
ә) қосымша белгілерді бұрмалап ... ... ... ... үшін мұғалім тарапынан қосымша
таңбаларды тастамай және бұзбай жазу ... жиі – жиі ... ... бақылау жасалуға тиіс.
Соңғы элементтері түрлі имек сызықтарға аяқталған топтағы
әріптерді ... ... ... ... ... ... үшін
төмендегі тәрізді графикалық даярлық жаттығуларын жүргізген жөн.
Сөз болып отырған топ құрамындағы әріптерін жазуда да белгілі кідіріс-
тер ... ... олар ... ... ... керек ететін екі, үш
элементтен тұрады. Ондағы элементтер мыналар:
Аталған ... жазу ... ... қалыптастыру
үшін төмендегі тәрізді даярлық жаттығулары жүргізіледі.
Бірінші ... ... ... ... ... әріптермен төменгі
жағынан қосылады. Алайда ... ... ... ... ... жалғау арқылы келесі әріптермен жоғарғы жағынан
байланыстыруға болады. Мұндай ... ... жеке сөз, сөз ... жаздыру арқылы меңгерту тиімді.
Екінші топ. Оң жағы (қосылатын жағы ) дөңгелеген элементтерге біткен
бас әріптер мен кіші ... ... ... ... ... ... жазылатын, қосымша
жалғас сызық арқылы байланысатын әріптер болып табылады. Мұның өзі, ... жазу ... ... жазу қарқының белгілі дәрежеде бәсеңдетеді.
Жазу барысында жасалған қол үзіліс оқушылардың жазу темпін тежеп ... ... ... ... ... әріп ... ... жазу, олардың
биіктігі мен ара қашықтығының біркелкі болуына, ... ... ... ... ... отырып, бұл топтағы әріптердің келесі
әріптермен байланысу тәсілдерін ... ... ... ... ... ... ... элементтерге аяқталған әріптер сөздегі өзінен кейінгі
әріптермен жалғас ... ... ... ... ... бұл топтағы
барлық бас әріптердің және кіші б әріпінің төменгі жағынан қойылады.
Бұл топтағы қалған кіші әріптер:
келесі ... ... ... ... ... ... ... кіші әріптер өзінен соң келген
әріптерімен тек төменгі жағынан жүргізілген жалғас ... ... ... ... мен кіші ... ... ... ... ... ... жалғас сызығына ... қа – ... ... ... ... мен ... сызықтардың
бөлек – бөлек қойылатынын мұғалім оқушыларға төмендегідей сөздерді жаздыру
арқылы ескертуге тиіс:
2.2. Дауысты, дауыссыз дыбыстарды жазуға ... ... А әріп ... ... А әріп ... ... ... Әріпті жазуды жұмыс жолының
төменгі жағынан бастап төменгі сызық сәл ... ... ... етіп жоғары жылжытамыз. Келесі жұмыс жолының сызығына жеткізбей
өзімізге қарай төмен ... шиек ... Екі ... қосып, ---
ортасынан сызамыс. Мынадай қателер кетуі мүмкін:
екі элементтің ... ... ... тік . Бұл и ... ... сияқты жазылу керек. ... А ... бір ... ... ... ... және кіші а ... жазу үзіліссіз жүреді. Үлкен ... ... кіші ... ... ... ... салып, содан соң
жарты шиегі бар ... ... а ... ... ... ең ... үйретіледі және ол екі элементтен тұрады. Міне
оны жазудың қиындықтары да ... ... әріп ... назар аудара
отырып, тақтаға жазып көрсетеді. Мұғалім ... ... ... айтып
түсіндіріп отырады: « Жұмыс жолының жоғары жағына келгенде солға қарай
дөңгелектеу етіп ... ... сыза ... қиғаштау етіп бастаған
нүктемізге ... ... ... ... үзбей жоғарғы сызықтан бастап
төменгі жағын имектеу етіп ... ... жүре ... оны ... ... ... ... Оқушылар а әріпін жазу барысында бірінші элементті
өтежақын жазу сияқты ... жиі ... ... ... ... ... қайта үйретеді. Мысалға,
екі элементті өте жақын жасбас үшін ең алдымен екінші элементтің жазылу
ережелеріне назар аударамыз. ... ... ... жазғанда арасында
бұрыш нүкте қою арқылы оқушылар қателерін түзейді.
3. Ә дыбысының емлесі.
Ә ... ... ... Бұл ... таңбалау са қиындық
тудырмайды. ... ... ... ... сәл жетпейтін жерден бастап, оңға
қарай жоғары жүре келе дөңгелектей ... ... ... ... ... ... ... екі жұмыс жолының ортасынан оңға қарай сызып
бастапқы сызығымыздың дәл ... ... ... ... ... ... ... дұрыс бастамаған;
Қатені түзеу үшін санау әдісіне ... ... ... үлгімен
салыстыра отырып талдау жасау керек.[24./55-56б./]
Кіші ә дыбысы үлкенӘ ... ... ... көлемінде.
4. Үлкен Б әріптің емлесі.
ҮлкенБ әріб бір ... ... ... ... ... ... Б әрібін ... ... ... жазу ... бұзу;
Оқушыларға төменгі сызықтан жоғары жерде қиылысатын түсіндіру керек.
5. Кіші б әріптің емлесі.
Б әрібі алдыңғы әріппен ... ... Әріп ... немес оны элементтерге бөлудің қажеті жоқ. Келесі әріппен үзіліс
жасап қосатын штрих арқылы байланысады. Егер б ... сөз ... ... ... жазамыз. Егер сөздің ортасында кездессе алдыңғы әріппен
үзіліссіз төмен ... ... ... ... ... :
Жоғарғы элементі өте қиғаш жазылған. Бұл қатені түзеу қиынға соғады.
Оқушыларға дүрыс жазу үшін ... ... ... ... жөндеуге
болады.
Мынадай қателер кетуі мүмкін:
Жоғарғы жақтағы қайырма тік ... ... ... ... керек;
Жоғарғы жағы өте ұзын. Мұғалім оны түсіндіру
керек.
Ортасында үзіліс бар. Бұл қате ... ... ... ... В ... ... әріпікелесі әріппен және өзінің жазылуы да үзіліссіз. « Бірінші
өзімізге қарай тіке бағыта жазамыз. Жұмыс ... ... ... солға
қарай тік әкеп, тор имек жасай отыра жоғарға жүреміз.Әріптің ұзындығына сәл
жеткізбей ... қиып ... оңға ... қайырып жоғары немес төмен жағына
дөңгелекше ... ... ... ... ... ... болады»
Мынадай қателер кетуі мүмкін:
Бұл қателерді түзеу үшін әріпті жазуды қайта үйрету керек.
7. Кіші в дыбыстың емлесі.
Бұл әріптіңформасы қиын. ... ... қай ... білу ... ... ... жазып көрсетеді:
Имекті жоғарғы сызықтан сәл төмен жерден бастаймыз. Жоғарғы ... ... ... ... ... ... ... имек
жасаймыз, да төменге қарай ... ... ... ... оңға ... келе үлкен емес дөңгелек жасаймыз.
в ... әріп ... ... ... ... байланыс;
жоғарғы жақтан байланыс;
Мынадай қателер кетуі мүмкін:
Дөңгелектің дұрыс емес салынуы;
Бағыты дұрыс емес;
Дөңгелек әріп.
1.салыстыру арқылы түзетіледі;
2. бағытты ... ... ... ... ... Г, г ... ... г әрібін жазуға оңай. Себебі, ол әріпті дайындық кезеңінде
жазып үйренген болатын. Кей кезде бағытын дұрыс жазбайды.
Үлкен Г ... ... ... ... ... ... ... үзіліссіз байланысады. Бұл әріптен кететін қателер П және ... ... ... ... ... да оны ... ... Ғ, ғ әріптерінің емлесі.
Бұл дыбыстардың таңбалануы Г ... ... кіші г ... ... Тек ... элементтінде сызықшасы бар. Сондықтан бұл ... ... ... Д, д ... ... ... « кіші д әріпін әр түрлі жазамыз, оның сөздің
басында немес ортасында келетініне байланысты. ... ... ... ... жазамыз, а әріпі сияқты:
Алдыңғы әріппен байланысса әріпті төменнен бастап жазамыз.
Кіші у әрібі сияқты, д әрібін жазғанда да ... жазу ... ... ... үшін ... ... болатындығын айту керек немес
мынадай жаттығуларды беруге болады:
Үлкен д әрібінің формасы ... ... оның ... ... ... ... ... Д әрібінің бірінші
элементі сияқты жоғарыдан бастаймыз. ... ... ... имек ... ... ... жоғарыға қарай дөңгелектейміз. Алдыңғы әріппен
үзіліссіз ... ... ... ... дұрыс байланыспаған;
Қатені түзеу үнемі қадағалау арқылы немес үлгімен салыстыру ... Е, е ... ... ... әріпі аса қиындықты тудырмайды. Сондықтан көп оқушылар қатесіз
жазады. Бірақ оқушылардың ... ... ... ... дәл ортасында
басталатын аудару керек. Кіші е әріпі алдындағы ... ... ... ал кейінгі әріппен байланысы төменгі жағынан болады.
Үлкен Е әріпі қиындау. Әсіресе төменгі дөңгелекшені жазу ... ... ... ... ... ... ... элемент үстіңгісіне қарағанда дөңгелектеу болу керек. Тақтаға
салып көрсету керек.
Кейбір үлгермейтін оқушылардың қолын ұстап үйрету ... ... ... сақталмаған.
Үстіңгі элемент астыңғы элементтен кішкене екенін ... ё ... ... емлесі.
Ё әрібі е әрібі сияқты.Тек төбесіндегі нүктелерден ғана айырмашылық
бар. Сондықтан әріп оңай.
13. Ж, ж ... ... ... және кіші ж ... ... бір, тек ... жағынан әр түрлі
үзіліссіз жазылады. Әріптің жазылуын былай ... « ... ... үстіңгі сызығынан сәл төмен жарты сопақшаның сол ... Оңға ... ... келе ... ... ... Қолымызды
алмай жазылғанның үстінен кішкене жүріп жоғарыға қарай қосатын штрих жасап
өзімізге төменнен тағы да ... ... ... оңға ... ... сопақша
саламыз».
Бұл әріп алфавиттің соңғы жағында үйретіле де, мұны құрамында
оқушыларәлі ... ... ... ... Сондықтан мынадай қателер
кетуі мүмкін.
Арақашықтық сақтамағандықтан;
Үзіліссіз жазылмаған;
Қатені дұрыс жазылған әріппен салыстыра отырып жөндеуге болады.
14.З, з әріптерінің жазылу емлесі.
Кіші з ... жазу ... ... ... ... ... өзіндік
ерекшелігі бар. Сондықтан оның оны жазуды түсіндірген жөн: « жұмыс жолының
үстіңгі сызығынан сәл төмен жерден бастаймыз, сызықты ... келе ... ... ... ... ... ... Имек төменгі сызықтан
асып, қайыра келгенде ... ... ... ... ерекше назар аудару
керек. Біріншібөлігі төменгі сызыққа жетпей дөңгелектейді, екінші бөлігі
төменгі сызықта ... ... ... ... ... формасын бұзу;
Ең бірінші бұл қатенің болу себептері анықтап алу ... ... ... ... ... ... ... және имектің формасын
аңғармаған.
Қатені әріптің әрбөлігін ... ... ... ... ... ... З әріпі оқушыларға жазуға жеңіл болады. Себебі бұл В ... ... ... екі ... ... ... білу керек.
Әріптің жазылуын былай түсіндіреді: « сағат тілімен жазамыз. Бірінші
жоғарғы жарты сопақшаны жазамыз. ... ... ... ... ... ... Ол үстінгісінен үлкенірек әріпті келесі ... ... ... ... дұрысемес салады
немес пропорциясын құртады;
Қатені түзеу үшін оқушы қолдың қозғалысына мұқият ... ... ... В әріпін жазып , содан соң з ... ... ... ... и ... ... ... баспа түрін немес тақтаға жазылғанәріп үлгілері ... ... екі ... ... ... ... мен ... екені
түсіндіріледі.
Мұғалім тқтаға кіші и әріпін түсіндіре отырып жазады: и ... ... ... жағынан сызықтан өзімізге қарай тіке,төменгі
сызыққа сәл ... оңға ... ... ... ... ... ... дейін жоғарға апарамыз. Сызықты жоғары қарай қазғалтқан
кезде оңға ... ... етіп ... ... ... ... ... алмай, яғни үзіліссіз екіншіэлементті жазамыз. Екінші
элементті бұрынғы жазғандай етіп төменгі ... сәл ... етіп ... ... ... арасында бұрыш қалатындай, сызықты жұмыс жолының
дәл ... ... ... ... ... ... жүре, барлығына ортақ қателерді
байқайды:
1. ... ... ... ... өте жақын.
2. ... ... ... ... ... ... ... қарай
қиғаштау.
Бірінші қатені түзеу дәл а әріпінің жазылуын ... ... қате ... ... ... ... қай ... қате кеткенін
айтады: « Екінші элементі өте жақын орналасқан».
Қатені түзеу үшін бірінші әлементпен екінші элементтің ... ... етіп жазу ... ... ортасынанүкте қою арқылы түзеуге болады.
Екінші қатені түзеу үшін ... ... ... паралель
келетіндігіне және тік сызықты жұмыс ... ... ... ... жерге дей жазу керек ойтылады. Мысалы, мынадай жаттығулар:
екінші элементтің ортасына сызық сызу ... Бұл өзін - ... үшін ... И ... жазу ... қай ... ... жазу үшінбелгілеу
қажет:
Оқушылардың назарын екі элемент жазғанда олардың ... ... ... ... ... ... мүмкін. Бірақ жиі кездесетін:
Бірэлемент дұрыс жазылмаған;
Екі элементі жақын орналастырған.[4./45-48б./,28./16-
23б./]
Бұл екі қатені біргекездесіп отырады.
Қателерді ... үшін екі түзу ... одан ... ... ... ... нүкте арқылы қосып көрсетуге болады:
Қосатын элемент біркелкілігіне назар ... ... Бұл ... өзін ... ... үшін беріледі. Сонымен қатер санап ... да ... ... ... й әрібінің жазылу емлесі.
Бұл әріптің и әрібінен айырмашыдлығы ... ... ... ... К, к ... ... емлесі.
Үлкен және кіші к әріптері бір үзіліспен жазылады. Бірінші ... ... ... « ... жолының жоғарғы сызығынан өзімізге
қарай түзу сызық жүргіземіз, одан кейін ... ... ... жоғары қарай ортасына дейін барамыз, бірқалыппен оңға қарай
дөңгелектейміз, жұмыс ... ... ... дейін апарамыз.Сәл ғана
имектейміз. Қолымыздың ... ... жаза ... ... К ... формасы жағынан ұқсас келеді. Оның ілгекшесі оқушылардың
екінші ... ... ... ... к ... ... түсіндіреді: «Келесі жұмыс жолының жоғарғы ... ... ... ... ... ... жоғарға штрих жасап одан
соң төмен түсеміз. Жұмыс жолының төменгі сызығынан ... ... ... ... ... қайырамыз. ----элементті жұмыс жолының үстіңгі
сызығынан сәл жоғары жерде ... ... ... ... ... бар сызық саламыз.
Мынадай қателер кетуі мүмкін:
өте тік, ... ... ... ... ... жоқ;
ара ... ... ... сәл ... жазу ... ... ... ... жиі ... қате ... ... ... ... қате т әріпінде де кездескен. Яғни, оның себебі де сол.
Бұл қатені жөндеу үшін ... ... ( ... элемент, бастыру
арқылы) жасау керек.
18. Үлкен Қ және кіші қ әріптердің емлесі.
Үлкен немес кіші қ ... бір ... ... Бұл ... жазылу
жолы к әріпіне ұқсас келеді. Айырмашылығы ілмекшесінің болуында. Ілмекшесі
ц әріптегіндей орындалады.
Мынадай қателері кетуі мүмкін:
Имектің ... емес ... ... ... қателердің кетуі сирек кездеседі. Сондықтан оқушымен жеке жұмыс
істеген жөн.
19. Л, л әріптердің емлесі.
Кіші л әріпін өткенде ... ... ... ... Бұл ... ... қатты қиғаш болып келеді, қалай жазу керек? Әріптің жазылуы
түсіндіріледі: « жұмыс жолының төменгі ... сәл ... ... ... ... ... ... тұратын элемент сияқты жазамыз,
бірақ бұрынғыдан да қатты қиғаш қыламыз. Қолымызды дәптерден алмай ... ... ... бар ... ... ... ... қосып жазғанда төмен жағынан қосылады.
Себебі, бұл әріп ... ... ... л ... ... мұғалім оқушылардан: « Бірінші элемент қай
әріпте кездеседі? А. Ал, екіншіқай әріпте ше? И әріпінде» - ... ... ... ... ... дұрыс емес;
жоғарғы жағының дұрыс жазылмауы;
Бұл қатені түзеу үшін, қайталау қажет.
20. М, м әріптерін жазу емлесі.
М әріпі оқушылардыңжазу ... бар ... ... ... ... ... қандай екі әріпті көруге болады деп сұраймыз.
Бірінші элементі л әріпі сияқты, екіншісі и әріпі. Бұл ... ... м ... өзіндік ерекшелігін түсіндіреміз.
Мынадай қателеркетуі мүмкін:
Бірінші элемент бағыты дұрыс емес ... ... ... ... ... ... жазуды үйрету керек.
Дұрыс жазылған әріптің бір бағыты жағылған жерін белгілеп қою ... ... Н әріп жазу ... Н ... біркелкі және үзіліссіз жазылады. Оны элементке бөлу
дұрыс емес. Ең бастысы әріптің ... бар ... қай ... ... ... ... қажет.
Бұл ритмді түсінге оқушы ешқашан шатастырмайды.
Мынадай қателеркетуі мүмкін:
өте жақын немесе өте алыс ара ... ... ... ... өзгеруі;
имектің көлемінің дұрысеместігі;
22. Кіші н әріпінің жазылу емлесі.
Бұл әріптің жазылу барысында болатын қиындығы ... ... « ... ... сәл ... бағыттау сызу жүргізіп ортасына
қайта ораламыз. Кішкене имек жасаймыз. ... ... ... ... ... ... ... өзімізге қарай бағытта ілгекшесі бар сызықша
жазамыз».
Мынадай сызбасы беріледі:
Балалар бұл элементтерді жеке – жеке жазып үйренеді. 1 ... 2 ... осы ... ... ... ... мүмкін:
Имекті дұрыс жазбау немесе мүлдем жазбау.
Имектің жазылуына әрдайым ерекше ... ... ... отырудың да маңызы бар.
23. О, о әріптердің жазылу емлесі.
Оәріпті жұмырлау болып келеді. Бұл ... ... ... ... ... ... ... кіші және үлкен о әріптері дөңгелектеу келген
әріптер сияқты, біраз сәл сопақтау ... ... ... ... да ... ... әріпі сағат тіліне қарама – қарсы ... ... Мұны ... ... ... о ... ... басталуы а әріпі сияқты. Ал үлкен О әріпін төмен
жақтан бастаған жөн. Көп кездесетін қателер: әріптің жеткілікті ... ... Бұл ... түзеу үшін дұрыс немесе дұрысемес жазылған
әріп үлгісін ... ... Ө ... ... ... ... бір үзіліспен таңбаланады. Ө дыбысын дәл о әріпі сияқты
жазамыз, тек мынадай ... ... ... ... ... ... ... ... түзеу үшін үлгімен салыстыра отырып, ... ... ... керек. Қатенің кейін, жазылу ... ... ... дәл о ... етіп түзетеміз.[7./13-
16б./,29./85-93б./,30./189-190./]
25.П, п әріптерініңжазылу емлесі.
Үлкен және кіші п ... жазу аса ... ... кіші ... кіші т ... жартысы. Яғни, оқушыларға бұл әріптің ... ... Т ... ... болады. Сондай – ақ п әріпін жөндеудің
жолдары т әріпімен бірдей.
26.Үлкен Р әріпінің жазылу емлесі.
Үлкен Р әріпінің бірінші ... ... Т ... элементі сияқты.
Ол келесі әріппен үзіліссіз байланысады. Жоғарғы элементі солдан оңға қарай
бағытта жазылады.
Мынадай қателер кетуі мүмкін: ... ... қате ... ... ... ... арқылы қатені жоюға болады.
Кіші р әріпінің жазылу емлесі.
Р әріпі үзіліссіз жазылады. ... ... « ... ... жоғарғы
сызықтан бастаймыз. Өзімізге қарай ұзын, тік ... ... оны екі ... ... сәл жеткізбейміз. Одан кейін оңға қарай бағытта ... ... ... бар ... ... С, с әріптің жазылу емлесі.
Бұл әріптер формасы жағынан бірболғандықтан ... ... ... ... байланысады. Бұл әріпті жазғанда жік – жікке бөліп
түсіндірудің қажеті жоқ, ... ол ... ... жартысы екенін
ескерту қажет. Көрнекілік ретінде нүктелермен с әріпін белгілеп көрсетуге
болады.
Үлкен С әріпін ... ... ... зор.
С әріпін жазғанда қатенің кездесуі өте аз. Соған қарамастан мынадай қателер
кетеді:
Алғашқы дөңгелектің жеткіліксіздігі.
Әріп жаза жастағанда ... ... ... ... ескеру қажет.
28.Т, т әріптің жазылу емлесі.
Кіші т әріпті үзіліссіз жазылады. Балаларқиындықсыз жазады. Бірақ
олардың жазуында сол ... ... жаңа ... жиі қате ... ... соң ... ... кезде ертерек оң бағытқа қарай жазып кетеді.
Бұл қатені түзеу үшін мынадай жаттығу жасау ... ... ... элементтіоқушыларға аяқтату;
жүргізу ... Т ... ... ... – бөлек жазылады. Сондықтан олардың
бағыты бір немес параллель келеді. ... ... ... ... оңға
қарай жазылады.
Мынадай қателер кетеді:
Жоғарғы элементін дұрыс ... ... ... ... ... ... ... оқушылар ең алғаш рет 3 – 4 әріптен ... ... ... ... дұрыс жазу мен қатар орфографиялық қате жібермеу
қажет.
29.У, у әріптерінің жазылу ... ... ... ... ... ... болады. Кіші у әрпін ... ... ... ... ... ... и ... бірінші элементі
болса, екінші элементі дайындық кезінде жазылған элемент. Бірақ ... ... жазу ... ... ... ... у ... жазылуын түсіндіре отырып, мұғалім и әрпінің жазылу
кезіндегі ... ... ... ... « ... ... байқасақ, и әріпінің элементі сияқты. Ал ... ... ... ... ... ... ... алмай үзіліссіз жазып, имек сызықты
екінші элементін жазамыз.
Екінші элементін жазуда не ... ... тік болу ... ... ... ... сыза отырып, солға қарай имек жасаймыз. Міндетті
түрде жұмыс жолының ... ... ... ... қателер кетуі мүмкін:
Имектің солға қарай қатты қиғаштығы.
Бұл жағдайда, мұғалім имек сызықтың жазылу ... оның ... ... жоқ. ... жұмыс жолының жоғары немесе төмен сызықтарының
дәл ортасында қайыру керектігін түсіндірген жөн.
Имек жұмыс жолының сәл ... ... ... оқушылардың назарын
имектің дәл сызықта қиылысатынына аудару қажет.
Имектің формасының өзгеруі.
Бұл қатені түзеу үшін ... ... ... емес ... ... ... ... ұзындығы, көлемі біркелкі болып келеді.
Бірінші элемент дұрыс емес жазылған.
Оқушыларға элементті жазу ... ... ... ... ескерту қажет.
Одан басқа мұғалім көрнекілік ретінде екі элемент ортасындағы бұрышқа
нүкте қойылғанын көрсету керек.
Қателерді түзеу үшін мынадай ... ... ... У ... ... сол сабақта өтіледі. Бұл әріпті жазуды көрсету
барысында мұғалім оның ... ... қай ... ... ... ... ... У әрпінінң бірінші элементі сияқты, бірақ
бірінші ... оңға ... иген ... жұмыс жолының жоғарғы сызығына
жетпей ертерек бұрамызх. Екінші элементпен ... ... ... ... да ... ... ... қарай біркелкі сызықпен жұмыс жолының
төменгі жағында оңға ... сәл ... Ұ, ұ ... ... және кіші ұ дыбысын өту барысында у және ұ әріптерімен міндетті
түрде ... ... Ұ ... ... тән ... орта тұсында
сызықшасының болуында.
Мынадай қателер кетуі мүмкін:
Соңғы элемент дұрыс жазылмаған;
әріптің ... ... ... қатені түзеу үшін соңғы элемент дөңгелектеніп емес, тік сызық
болатынын ... ... ... түзеу үшін мынадай жаттығуларды
берген тиімді:
31. Ү дыбысының жазылу емлесі.
Ү дыбысы үзіліссіз жазылады. Ү әріп ... ... ... ... қиынға соқпайды. Тек соңғы элементі оңға ... тік ... ... х ... ... емлесі.
Үзіліспен жазылады. Үзіліссіз жазған қиын болғандықтан әріпті онай
жазуға үйретілмейді.
Әріпті жазуды ... ... « ... сол ... ... одан кейін оң жақтағы жарты дөңгелекті саламыз». Бұл әріп
үзіліспен жазылады.
Мынадай қателер ... ... ... ... ... ... ... қашықтық сақталынбаған.
33. Һ дыбысының жазылу емлесі.
Һ дыбысының ... тік ... ал ... ... г әріпі
сияқты таңбаланады. Бір үзіліспен жазылады.
34. Ц, ц ... ... ... ц әрібі қай әріпке ұқсайтынын сұрайды. И ... ... бар? Ц ... и ... ... ... ... оның имекшесі бар.
Имекшесі у әрібінің имекшесі сияқты жазылады, бірақ кішілеу келеді.
Мынадай қателер кетуі мүмкін:
Имекті қалай жазу ... ... ... Ч, ч ... ... ... ... жаза отырып түсіндіреді: « әріпті үстіңгі сызықтан сәл
төмен жерлден бастаймыз. Жоғарыға апарып, кішкене имек ... сәл ... де ... ... ... ... ... қолымызды алмай өзімізге
қарай ілмекшесі бар сызық сызамыз».
Үлкен Ч әрібін жазғанда ... ... бұл ... ... неге ... деп ... ( Үлкен У әрібін, ал екінші элементі
имекшесі бар сызық) Бұл әріптерден кететін қате де ... оны ... де ... Ш, ш ... жазылу ... ... ... ... ... ... оқушылар и әрібін жазған. Мұғалім
тақтаға әріпті жаза отырып, оның ... ... айта ... « Ш әрібін и
әрібі сияқты бастаймыз. ... ... ... ... сызықты жоғарыға
көтеріп қосып тұратын штрих ... ... бар ... ... Ш ... екі
бірдей элемент бар. Ш әрібі басқа элементтермен ... ... ... ... ... ... жерде бірдей элементтерді санап алу қажет.
Үлкен ш әрібі де, үлкен И әріпке ... ... ... санында ғана.
37. Щ, щ әріптердің жазылу емлесі.
Бұл ... ц ... ... ... ... оның айырмашылығы бір
элемент артық. КЕздесетін қателер мен оны түзеу ш, ц әріптер сияқты.
38. Ъ әрібінің жазылу емлесі.
Бұл ... жазу қиын ... ... ... ... әріптермен
ұқсайтынын сұраймыз. Ч әрібі ... жаза ... ал ... ... сияқты аяқтаймыз. Келесі ... ... ... ... қайталау қажет.
39. Ы, ы әріптердің жазылу емлесі.
Ы әріпі жазылу қиындық тудырады. ... ... ... « әріпті
жұмыс жолының жоғарғы сызығынан бастап, өзімізге қарай төменгі сызыққа сәл
жеткізбей ... ... ... ... ... ... ... имек жасаймыз, бірақ ол имек жазылған жерге тимеу керек. Одан кейін
сызықты жоғары қарай қозғалтып ... ... ... ... ... ... жазамыз».
Мынадай қателер кетуі мүмкін:
Бұл қателер имекті дұрыс салмағаннан ... ... үшін ... тағы да ... ... ... нүктелер арқылы
көрсетіп үстінен бастырады.
Мәселен былай түзеуге болады:
Мұғалім: - Сіздердің кейбіреулеріңіз әріпті дұрыс жазбапты ( ... ... ... ... ... Неге ... олай ... Сіздер
дөңгелекті жасағансыздар, бірақ имекті ... ... Олай ... жазып көрейік.
Оқушылар 3 – 5 әріп жазады. Сонымен қатар мынадай ... ... ... ... пен қоса ... ... жазылмаған. Қайтадан жазып көрейік деп,
бір жолдың соңына дейін әріптерді жазады.
40. Кіші және үлкен І ... ... ... және кіші і ... бір ... ... ... І әріпі
имекшесі бар сызық, тек оның жоғарғы жағында кішкене сызықшасы бар. Бірінші
элементі жазып біткен соң, ... ... ... ... Ал, кіші і ... ... ... Бұл әріп қай әріптерде элемент ретінде кездесетінін
сұраймыз. Осыдан кейін ... ... І ... қате өте сирек кездеседі.
Сондықтан қате кеткен жағдайда оқушымен жеке жұмыс жасаймыз.
41. Ф, ф ... ... ... ... ... күрделі.Сондықтан оны жазуда қателер кетеді. Әріп
үзіліссіз жазылады.
Алдыңғы ... ... ... ... ... ... ... элемент ----- жазылған;
Алдыңғы немесе келесі ... ... ... Ф ... бір үзіліспен жазылады.
Әріпті үзіліссіз жазуға болады. Бірақ қиындау келеді.
Мынадай қателер ... ... Ю, ю ... ... ... ... үзіліссіз жазылады немес ... ... ... ... н әріпі сияқты ... ... ... сияқты саламыз. Екінші элементі әртүрлі ... Ол ... ... ... Ю ... де біріншісі н әрібі сияқты, ал екінші сопақша. Үлкен Ю
әрібінің келесі әріппен тек ... ... ғана ... ... Э, э ... жазылу емлесі.
Келесі әріптермен үзіліссіз байланысады. Ортасындағы ... ... ... оның ... аяқ ... ... назар аудару керек.
44. Я, я әріптің жазылу емлесі.
Үлкен немесе кіші я ... ... бір ... көлемі әр
түрлі. Әріптер үзіліссіз жазылады. ... ... ... ... ... ... « Біз л, и, м әріптері сияқты бастаймыз бірақ
---- сызыққа ... ... ... ... ... емес
дөңгелекше саламыз да төменге қарай түсіп ілмекше жасаймыз». Үлкен әріп дәл
осылай жазылады, бірақ дөңгелекшегі ... ... ... ... ... сақталмады.
Оқушыларға бірінші элементті дұрыс ... ... ал ... өте тез ... оңға ... ... мектепте көркем жазу пәні негізінде жүргізілген
эксперимент нәтижелері.
Бастауыш сынып оқушыларының ... жазу ... ... белгіленді.
( төмен, орта, жоғары )
Төмен: бастауыш сыныптың оқушыларында әріп ... жазу ... бар, ... ол жөнінде білімі жеткіліксіз, яғни қазіргі штрихтарға
көңіл ... ... ... ... ... Ол ... түсініктері төмен . Арнайы каллеграфиялық жазуды дамытуды ... ... ... ... ... меңгермегендер.
Орта: графика - каллеграфиялық жазу дағдыларын қалыптастыруда
орфаэпиялық және орфаграфиялық ... ... тік ... түрде
пайданылады, шғрмашылық іскерлікті көрсетпейтіндер.
Жоғары: каллеграфиялық жазу дағдылары ... ... өз ... ... қызығушылығы жоғары, арнайы жазу үлгілері дәптерлер негізінде
түрлі нәтижелік үлгілерге сүйене ... жазу ... ... өзін - өзі ... шабытпен ұмтылатындар. Жазудағы мұғалімнен
алған теориялық – практикалық мүмкіндіктерді терең түсініп, оның ... ... ...... ... педагогикалық іс -
әрекеттерін тиімді пайдалана білетіндер. ... үш ... ... 36 орта ... ... буыны 1 сыныбында өткізілді. Анықтау
эксперимент жүргізу барысында баламен әңгіме – ... ... ... ... ... ойын түрлері оқушылардың тіл сабағында сауатты,
шапшаң, көркем жазу дағдыларының бастапқы жағдайы ... ( ... ... ... әріп ... ... жалпы сауатты жазу жайлы
білімі мен ... ... ... ... барысында сыныптағы оқушылар жазу жайлы ұғымдары бар, ... ... ... орындауда шрифт, штрих, конфигурация
сияқты элементтерін ажырата білу, бас әріп кіші әріп ... жазу ... ... жазу, буындап жазу, сөзбен сөйлемді жазу
сияқты жазу мәдениеттінің негізгі көрсеткіштерінің маңызын білу ... ... үш ... ... жазу ... ... ... жолдарын тілге сүйне
отырып, жекелеген жүргізу ... ...... жазу ... сауатты, шапшаң түрде үйретуде тіл
сабақтарын логикамен байланыстыра отырып қалыптастырдық. Кезеңнің негізгі
міндеті оқу мен ... ... ... ... К.Д. ... сүйене отырып, жүргізген сабақтардағы мүмкінтермен тексерілді.
ІІ кезеңде – көркем ... ... ... ... тілі мен ана тілі ... ... көздеген мақсаттарына байланысты көркем жазуға уақыт
арналып орфаграфиялық орфаэпиялық жазу нормаларымен жұмыс істеудің әр түрлі
амал ... ... ... оны ... ... нәтижелі пайдалана білу
қамтамасыз етілді.
ІІІ кезеңде – арнайы бастауыш мектептің аптасына бір рет берілетін ... ... жазу ... арқылы өз бетінше шығармашылық әрекеттер
жасауына үйрету қажеттігі туды. Бұған сауатты жаза ... бала ... ... ... ... бар, өз ... ... бере алатын, сабақ,
сабақтан тыс уақтында да өз ... ... ... ... ... бола ... барысында 1 сыныпта арнайы санақ арқылы дағдыландыру, оған қоса
ойын – жаттығулары сияқты жұмыстар жүргізілді.
Сабақтың тақырыбы: Аа ... мен ... ... ... жаңа ... ... таңбалы жазуды меңгерту;
2) Сөйлеуін, ойлауын, байқампаздығын, іс - әрекетін дамыту;
3) Білімділікке, әдептілікке, дыбыстық, ... ... ... ... ... кеспе әріптер, ... ... ... ...... ... санау бойынша
оқыту.
Оқыту түрі: Ұжымдық саяхат.
Оқыт технологиясы: ... ... ... Дүниетану, математика, сурет.
Сабақтың барысы: Ұйымдастыру. Жаңа сабақ. Сергіту сәті. Әліппемен
жұмыс. Дыбыстық талдау. Дидактикалық ойындар, ... ... ... ... ... ... ... сыныпқа қонақтар келіп отыр. Бәріміз орнымыздан
тұрып ... ... ... ... ... ... ... сәті.
Балалар, ұйқымызды ашып алайық. Бәріміз орнымыздан тұрады.1, 2, 3, 4
Жақсы. Отырамыз.
- Балалар, қазақ тілінде неше әріп бар? ( 42 әріп )
- Неше ... бар? ( 40 ... ... ... )
- ... ... дегеніміз не? Дыбысты танимыз, айтамыз. Әріпті ше?
Жазамыз,оқимыз. Дұрыс.
- Бүгін біз сабағымызды орманға ... ... ... Қане,
бәріміз көзімізді жұмамыз. өздеріңді орманда жүрміз деп есептеңдер. Ал,
енді ... Не ... ... ... мен ... ... ... Қайың, шырша, емен, терек т.б. Ал, құстардыңатын атаңдаршы?
Аққу, торғай, сауысқан т.б. Балалар, ... ... ... атаймыз. Орман деп
ағаштар көп жерді айтамыз
Енді саяхатымызды жалғастырамыз. Енді ... ... Ал ... не
көрдіңдер? ( Ағаштар ) Қандай ағаштар? ( Алма ағашы, алмұрт ... ... ) Олай ... осы ... ... бәрі қандай әріппен басталады? (
Аа )
- Балалар! Біз бүгін ... ... ... Аа әрпі ... ... ... бәріміз айтып көрейікші. А – А – А – А. ... тұр. ... ... дыбыс екен. Дауысты.
- Жақсы.
- Балалар, дыбыстар нешеге ... ( ... ... Аа ... ... екен. Қандай түспен бояу керек? ( Қызыл
түспен ) ... енді ... ... ... көрсетейікші? ( Көрсетеді).
- Балалар, міне мынау Аа әріпінің баспа ... Аа ... ... түрі.
А бас әрпі, а кіші әріпі.
« Тез ойла, сөз ойла » деген ойын ойнаймыз. А әріпі бар ... ... ... Ол үшін 3 ... ... қала ІІ ... ІІІ ... Алма ... ... ... Ананас Қызанақ
Атырау ... ... ... Жуа
Павлодар Анар ... сөз ... ... ... ... жалғастырамыз.
« Кім жылдам? », « Жеміс жеу» ( Жемістер безендірілген балалар
шығады. 1. ... 2. ... 3. ... 4. Алмұрт, 5. Апельсин ).
Сонымен Аа әріпі сөздің соңында, басында, ортасында кездеседі екен.
Кітаппен жұмыс. Суретпен ... ... ... – Ал – ма. Алма ... кім өлең ... Ал тағы өлең
білетіндерің бар ма?
- Жақсы, керемет өлең біледі екенсіңдер! Қане, ... ... аты А ... ... ( Айнұр, Ақмарал, Айдана, Аружан, Ерлан.)
- Жақсы.
Сергіту сағаты.
Ормандағы аюдың
Құлпынай көп ...... ... ... ... кім ... теріп, аюға көмекбереді? Мына құлпынай өсіп тұр,
оны теру үшін шартын орындау керек. Құлпынайдың ішінде ... ... Егер ... – кім сол сөзді оқып білсе, сол құлпынайды алады.
Әділ: Адамға екі нәрсе ... ... – тіл, бірі – ... ... Ақыл – ойын дананың
Ана тілден аламын
Ана тілім ардақты
Ақ сүтіндей ... Ана ... – арын ... боп тұр ... ... бәрін біл
Өз тіліңді құрметте
Ерлан: Асыл сөзді іздесең
Абайды оқы ерінбе
Адамдықты іздесең Жаттап тоқы көңілге.
- Сонымен, балалар,бүгінгі ... ... ... ма? Біз ... ... ( Аа әріппен )
- Ол қандай дыбыс екен?
- Ол ... қай ... ... ... ( Басында , ортасында,
соңында. )-- - Дұрыс.
- ... ... ... сабаққа белсенділікпен және жақсы
қатыстыңдар. ... ... ... ... ... ... ... каллеграфиялық жазу дағдыларын қалыптастыру негізі, сауатты.
Шапшаң, таза, көркем, әсем жазуға үйретудің мүмкіндіктерін көрсете ... ... ... ... ... ескере отырып
оқыту да әдістемелік тиімділік көрсетті.
2 – ші тарау бойынша тұжырым.
Жүргізілген эксперимент бойынша бастауыш мектепте жазу ... ... ... ... ... екені таблицада көрсетілді. Бұл жағдайда
болдырмау немесе түзету жазу дағдысын ... ... ... ... әдіс – ... ... және тиімді пайдалануға байланысты. Жоғарыда,
біз жазудың сапасы,яғни байланыстырудағы ... ... ... дыбс
таңбаланудың ең тиімді жолдарын көрсетті. Бұл ... ... ... ... ... ... ... азайтып, сауатты жаза алатын көзі
ашық, көкірегі ояу ... ... ... үшін ... ... ... жұмыстарын ұсынамын.
Қорытынды.
Қоғам мен жалпы білім беретін мектептердің сұранысына сәйкес бастауыш
мектеп буында көркем жазу ... мәні зор. ... жазу ... оны ... сыныптарда жетілдіру үшін, жазу әрекеті мен
психофизиологиялық әрекеттерін ескеру жазуға үйренудің әр ... тек ... жазу ... ... ... Ол үшін ... сынып
оқушыларында графикалық каллеграфиялық жазу ... ... ... физиологиялық дидактикалық негіздерін ашукерек.
Сонымен қатар оқушыларды жазу ... ... ... дұрыс қолданып,
көркем әрі сауатты жазумен бірге, айтылған ойды жылдам ... ... есте ... ... ... де өзекті мәселелердің бірі.
Бір қарағанда алфавиттегі санаулы дыбыс таңбаларын әдемі және жылдам
жазуға балаларды үйрету онша көп қиындық келтірмейтін ... Шын ... ... ... ... ... ... мектептің алдында
көптеген қиындықтар кездеседі. Жазба жұмыстарын ... ... ... ... дыбыс таңбаларын, олардың бір – бірімен
байланысу жолдарын жазу кезінде ... ... ... ... көркем әрі
айқын жазуға дағдыланса да, ... ... ... ... ілесе алмайды әрі жазу сауаттылығы мен анықтығы төмендейді.
Графикалық – каллеграфикалық дағдыны қалыптастырудың ... ... ... ... ... Жазуға үйретудің әр
түрлі тәсілдерін тиімді қолдана білу.
Бірінші сыныптағы жазу сабақтарының дамытушылық мүмкіндіктерін ... ... тілі ... көркем жазу минуттарын жоспарлай ... ... ... ... және ... ерекшеліктеріне сүйену
қажет.
Оқу тәрбие жұмысында оқушылардың ой - ... ... өз ... ... және өз ... ауызша жазбаша жеткізе білуге үйрету
– алға қойылып отырған мақсаттардың бірі болды. Бұл ... ... ... ... шығарма жұмыстарының маңызы зор екенін ... ... ... ... ... болмайды. Оқуға үйретудің алғашқы
күннен бастап жазуға қойылатын талапты ... ... ... ... ... білімдерін пысықтап, оқу және жазу дағдыларын дамыта түсу
мақсатында арнайы мағлұмат беру. Бірақ бұл мағлұматпен ... ... ... алу, ... ... оқытып, жазғызған жөн.
Жазуға төселдеру үшін шығармашылық пен ізденіс шеберлік ... Бұл ... ... ... отырады. Алғашқы сабақтарда дыбыс саны аз сөзді,
кейін дыбыс саны көп сөзді естіп жазуға төселдірілген дұрыс.
Сауатты көркем жазудың ... - ... ... ашу ... Бұл ... ... ұштастырғанда ғана оқушы сауатты
көркем жазуға төселеді.Осы мақсатта оқу белсенділігін ... ... ... материалдар пайдаланып, берілген сөздерді ... ... сөз ... ... ... жат жазу ... керек.
Ауызша арқылы құралған сөзді тақтаға жазып, ... ... етіп ... оны ... ... салыстыру керек. Үйрету жат жазулары жеңілден
басталып, біртіндеп күрделенеді. Бір – екі ... ... ... сайын
үйрету диктантын жатқа жазуда оқушы сауатын ашып, ... ... ... біріне әріпті жат жазуды ұсынамыз. Мұнда үйренген ... ... ... меңгергенін байқауға болады. Ол үшін әріп
жазуын мынадай мазмұнда өткізген жөн:
- Естілу бойынша ... Кіші ... ... ... ... ... ... жазу
- Дауыстыны жазу
- Дауыссызды жазу
- Суреттегі затты атап, бас әрпін жазу
- Алфавиттік жұмбақты шешу
Әріп ... ... ... ... ... Ол ... өткен дыбысты есту бойынша жаза алмаса, ... ... ... сурет көрсетіп, алфавиттен таңбалануын көріп жазу ... ... зат ... көрсетіп, сол дыбыстан басталатын затты табу, әріпті
жазу, ... ... ... ... ... ... жаттықтырып,
есінде сақталғанша жұмысты жалғастыру – алфавиттін берілген ... ... жеке ... ... Бұл үшін « Кім көп ... », « Теруге қатыс », «
Жарысқа түс » деген ойындар ұйымдастыру нәтижесін көрсетті. – Бас әріппен
кіші ... ... ... ... жазу астын сызу жұмыстарында: « Қатем ... », « ... ... », « ... тап » ... ойындар арқылы жұмыс
істеу қолайлы.
Әріп жат жазуын жазуға үйренген оқушылар да сол әріптерден ... ... ... ... Алдымен буын кестесімен жұмыс жасап оқушы
дағдысын жетілдіреміз.
Буын жат ... ... ... ... ... ... буын құрау.
- Жоқ буынды табу.
- Буын жігіне айыру ( ажырату )
- Буындар құрау, буындап сөз жазу.
Бастауыш сыныпта жазуға ... ... әріп буын ... ... ... ... мазмұнын түсініп алмайынша бірден сөз
сөйлем жат жазуларын өз дүниесінде ... жазу ... ... жазу жиі ... ... ... артады. Жат жазудың мақсаты –
оқыған ережені оқушының қаншалықты меңгергенін, қосымша ... ... ... ... ... ... жазу дағдыларын жүргізуде жат жазу
жүргізу жұмысына қоса қатені түзету жолдарын да ... ... ... жат
жазуы және көшіріп жазу жат жазуы.
Бұл үшін:
- Жекелеген жұмыс беріп, жіберген қатесін жаттығуға етіріп, қайталап
пысықтау;
- Ауызша жауапта қате ... ... ... Қиын ... ... болып орындау;
- Бірін – бірі тексеру;
- өзін - өзі тексеру;
- қате кеткен сөздегі әріптің астын сызу;
- құралдармен жұмыс;
- диогностикалық ... есеп ... ойын ... ... ... ... және оны дамытып отырудағы негізгі
шарттардың бірі әрі бастысы оқушылардың жазба жұмыстарын ... ... ... айқындау болып табылады. Сынып оқушыларының
біреуін немесе әрбір жеке оқушда жазба жұмыстарын ... ... ... ... ... болып отыруы мүмкін. Ондай ... ... ... ... ... ... ... әр деңгейде болады.
Жазба жұмыстарын орындау, жазу дағдыларын қалыптастыру, дамыту
мақатында психологиялық анализ жасауды ... ... ... ... психологтар да, методистер де жазу жұмыстарына арналған шын мәніндегі
методологиякалық сипаттаманы бере алмай отыр. ... ... ... әрі ... ... кемшіліктері мен жазу жылдамыдығын ... жазу ... ... ... ... отыр.
Жазу дағдыларын қалыптастыру мен одан әрі дамыту үшін мектепке ... жеке ... жеке ... ... гигиеналық талаптарды
орындаудың да маңызы зор. Сынып жһазыдарының ... ... ... ... оқушы бойына сәйкес болуы және оның жазу кезіндегі ыңғайлылығы,
оқушының ... ... ... ... дәптер мен көру арақашықтығын сақтауы,
жазу құралдарын тиімді пайдалануы – ... жазу ... ... қойылатын негізгі шарттардың бірі. Сабақта орындалатын ауызша
және жазбаша ... ... ... отырып, мұғалім өз сабағын
жоспарлауда бұл ... баса ... ... жөн. ... ... ... барысында оқушылар шаршайды, әрі көзі де талады.
Сондақтан сабақ үстінде минуттік ... ... дене ... ... ... жазу кезінде қойылатын гигиеналық
талаптарды орындауы оның мектепте ... ... ... де ... ... ... ... болмау себебін біз көбінее, оның жазуға жете мән
бермеуінен, дыбыс ... ... ... ... ... ... өте жоғары деңгейде болуынан деп жүрміз. Сондықтан аталған
кемшілікті қайталамауға, айқын, көркем жаза алмаған жағдайда баяу, ... ... ... ... ... ... ... түсініктемелер мен
кеңестер оқушының жазу дағдыларын ... ... ... Оқушының жазу
жұмыстарына жете мән бермеуі, дыбыс таңбларының жазылу формасын ... ғана жазу ... мен ... төмендетпейді. Сонымен қатар,
оның әдемі, айқын жазуға деген ... тыс ... да жазу ... әсер ... ... ... жазу ... бірден емес бірте
– бірте дамытып отыруы тиімді. Оқушы ... ... ... ... ... деу де бір ... ... Өйткені оқушы баяу жазу кезінде дыбыс
таңбаларын дұрыс жаза біледі де, тек жазу ... ... ... ... жол ... кемшілікке ұрынады. Әсіресе, оқушылардың жылдам жазу
кезінде н, п, и, к ... мен м, ш, т ... бір – ... ажырату көп
қиынық келтіреді.Оның себебі оқушылдар бұл дыбыс таңбаларын үзіліссіз, бір
бағыттағы қозғалыспен жазады да, ... ... ... ... ... де, жазу ... сақтап жаза алады.
Жазу дағдыларын игеру үшін ... ... ... ... ... олардың бірі – бірімен қалай жалғанатынын, жазу ... ... ... жазу ... артқан кезде де жазу
айқындығын сақтауды меңгеру шарт. Бұл ... ... а ... ... ... ... ... дағдыларды қалыптастыру және оны дамыту
барысында жүзеге асады.
Қорыта келе ... ... ... ... ... ... Жазуға үйретудің психологиялық физиологиялық ерекшеліктерін;
1. Жазу дағдыларына машықтану ... ... ... ... ... Жазуға үйретудің әдіс – тәсілдерін қолдану жолдарының тиімділіктері;
4. Оқушы ... ... ... ... Графикалық, каллеграфикалық қателерді ажырата білу;
6. Жазба жұмыстарын бағалауды білуден ... ... ... ... С.М. ... Секреты орфографии. Москва,1991
2. Л.Я.Желтовская, Е.Н.Соколова. Формеравания каллиграфических
навыков у младших школьников. Москва, 1987.
3. Ш.Әуелбаева. Бастауыш мектепте қазақ тілін ... ... ... ... ... ... ... обучение грамоте.
Москва, 1988.
5. Я.А.Коменский. Великая дидактика. Москва, 1955.
6. Ж.Б.Қоянбаев. Педагогика. Алматы, 1992.
7. ... ... ... речи у младших школьников.
Москва, ... ... ... ... ... ... ... Н.Әміриев. Ойдың көрінісі.// Қазақ тілі мен әдебиеті, 1999, № 5 – 6.
10. Матюшонок. Жас ерекшелік физиология. Алматы, 1986.
11. ... ... ... жазу ... ... ... ... 2005, №8.
12. Ұ.Бейсенбиева. Сауатты жазуға үйрету.// Бастауыш ... ... ... ... ашу. // Бастауыш мектеп, 2004, № 11.
14. И.М.Дьяконов. О письменности. Москва, 1963
15. Ә. Хасенов. ... тілі ... ... ... ... ... ... Сауат ашу. // Бастауыш мектеп,2004, №5.
17. Ғ.Тұрманбекова. Әліппе сабағы. // Бастауыш мектеп, 2004, № 7.
18. ... ... ... ... ... ... 1974.
19. Л.К.Назаровой. Таблица по обучению грамоте. Москва, 1982.
20. ... ... ... ... оқу дағдыларын
қалыптастыру. Алматы, 1998.
21. ... ... ... ... ... ... тілін дамыту методикасы. Алматы,1982.
22. М.Балақаев. Қазақ тілінің мәдениеті. Алматы, 1971.
23. С.Құлбаева.Ойын әдісімен. // Бастауыш мектеп, 2004, № 3.
24. ... Тіл ... ... ... ... 1969.
25. К.Д.Ушинский. Избронные педогогические произведение. Москва, 1939.
26. С.Рахметова. Қазақ тілін оқыту әдістемесі. Алматы, ... ... ... ... мектебінің тарихы. Алматы, 1967.
28. М.Дүйсенова. Қазақ әдеби тілі орфоэпиясының кйбір ... ... ... ... ... Алматы,1989.
30. Л.Н. Горбушина., А.П.Никаланчева. Вырозительное чтение. Москва, 1983.
31. Ә. ... ... ... Алматы, 1998.
32. Р.Ибекова. Ашық сабақ. // Бастауыш мектеп, 2005, № 8.
| | Аты – жөні |Жат ... | |
| | ... ... | |
|1 ... Қ. |4 |+ | |
|2 ... С. |4 |+ | |
|3 ... Д. |3 |+ | |
|4 ... А. |5 |+ | |
|5 ... Р. |2 |+ | |
|6 ... Қ. |3 |+ | |
|7 ... Н. |3 |+ | |
|8 ... Н. |4 |+ | |
|9 ... С |3 |+ | ... ... Н. |4 |+ | ... ... Ә. |5 |+ | ... ... Г. |3 |+ | ... ... А. |2 |+ | ... |Қайранбекова Г. |4 |+ | ... | ... Д. |3 |+ | ... ... Г. |4 |+ | ... ... Д. |3 |+ | ... | Өтегенова Т. |5 |+ | ... ... Ж. |3 |+ | ... ... А. |4 |+ | ... ... Д. |5 |+ | ... |Сәрсенов Б. |3 |+ | ... ... Б. |3 |+ | ... ... А. |4 |+ | ... ... М. |3 |+ | |
| | Аты – жөні |Жат ... | |
| | ... ... | |
|1 ... Қ. |4 |+ | |
|2 ... С. |5 |+ | |
|3 ... Д. |4 |+ | |
|4 ... А. |5 |+ | |
|5 ... Р. |3 |+ | |
|6 ... Қ. |4 |+ | |
|7 ... Н. |4 |+ | |
|8 ... Н. |5 |+ | |
|9 ... С |4 |+ | ... ... Н. |5 |+ | ... ... Ә. |5 |+ | ... ... Г. |4 |+ | ... ... А. |3 |+ | ... ... Г. |4 |+ | ... | ... Д. |3 |+ | ... |Нұрабаева Г. |5 |+ | ... ... Д. |3 |+ | ... | ... Т. |5 |+ | ... |Пірімбетов Ж. |3 |+ | ... ... А. |4 |+ | ... ... Д. |5 |+ | ... ... Б. |4 |+ | ... ... Б. |4 |+ | ... ... А. |5 |+ | ... ... М. |4 |+ | ... арқылы жазуға үйретудің кестесі.
| Әріп ... ... ... |Ге – ... |
| | | ... |
| А | | | |
| |1- ге – 2 – ге – | | |
| |3ке | | |
| Ә | | | |
| |1-ге – 2ге | | |
| б | | | |
| |1-ге -2 ге | | ... | | | |
| |1- Ге – 2 – Ге -3ке| | ... | | | |
| |1- Ге – 2 – Ге | | ... | | | |
| |1-ге – 2-ге- 3ке | | ... м | | | |
| |1-ге- 2 –ге | | ... л | | | |
| |1- Ге- 2- Ге | | ... я | | | |
| |1-ге 2- Ге- 3-ке | | ... | | | |
| |1-ге- 2-ге | | ... | | | |
| |1-ге – 2-ге | | ... | | | |
| |1-ге – 2-ге | | |
| | ... ... ... | |
| ... | 38,66 |
| орта | 41,34 ... | 20 |
| | ... ... ... ... |17,66 ... |32,34 |
| ... | |
| |50 ...

Пән: Педагогика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 49 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Дағды және оны қалыптастырудың өзіндік ерекшеліктері12 бет
Дене тәрбиесі қасиеттерін дамытуға арналған қимыл-қозғалыс ойындары20 бет
Дәрігердің әріптестерімен коммуникативті дағдыларды қолдануын бағалау әдістері. Конструктивті сынаудың негіздері10 бет
Дәрігердің әріптестерімен коммуникативтік дағдысын бағалау әдісі15 бет
Сабақтың түрлері және оның дидактикалық құрылымы11 бет
Тірек қимыл аппаратының биомеханикасы11 бет
Қимыл – қозғалыстарға үйретудің физиологиялық заңдылықтары8 бет
«Грамматика, емле және тіл дамыту жұмыстарына үйретудің әдіс-тәсілдері»29 бет
Бастауыш сынып оқушыларын жазуға үйретудің жаңа әдіс-тәсілдері27 бет
Бастауыш сыныптарда үндестік заңдылығын үйретудің жолдары63 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь