Марқакөл көліндегі леноктың өсуі


КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 4

1. Әдебиеттерге шолу ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 5

Марқакөл көлі ленок және хариустың тіршілік ету
ортасына қолайлы су қойма ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...5

Марқакөл көлінің ихтиофаунасы (зерттеу тарихы
және балықтардың биологиясы) ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 8

Марқакөл көлінің қазіргі кездегі жағдайы және
балықтарды зерттеу болашағының ерекшеліктері ... ... ... ... ... ... ..10

Балықтардың жасын анықтау . бұл популяция
жағдайының мониторинг негізі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .10

2. Материал және әдістеме ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...12

3. Нәтижелер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...13

4. Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 19

ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...20
Марқакөл мемлекеттік қорығы сирек кездесетін табиғат қайнар көзіне жатады, оның қоршаған жер көлемі Марқакөл көлі – ірі су қоймасы акваториясынтұтасымен алып жатыр. Осы факт балықтар популяциясының табиғи жағдайға максимальді жақындауын ұзақ уақыт бойы зерттеуге өте сирек мүмкіндік береді.
Марқакөл көлі Оңтүстік Алтайдың оңтүстік-шығыс бөлігінде ( Шығыс Қазақстан облысы) теңіз деңгейінен 1447,3м биіктікте орналасып, албырттәрізді балықтардың екі түрі: ленок (Brachymystax lenok) /сур.1/ және хариустың (Thymallus arcticus) тіршілік ету ортасы болып табылады. В.Т.Митрофановтың /7/ зерттеулерінің нәтижесі бойынша, көлдің өзіндік жағдайы және оңашалану ұзақтығы осы популяциядағы балықтардың басқаларынан бірқатар өзіндік морфологиялық және экологиялық өзгерістерінің пайда болуы анықталды. Осы жайлы келесі зерттеулерде де дәлелденді /1,2/. Марқакөл көлі балықтарының генофондының ерекше болуына қарай негізгі аргументтің бірі болып саналатындықтан 1976ж. Марқакөл мемлекеттік табиғи қорығы құрылды. 1985ж. бастап қорық базасындағы берілген балық түрлерінің биологиясының систематикалық зерттеулері жүргізіле бастады.
Қорықтың табиғи шежіре бағдарламасы бойынша балықтар популяциясының жағдайына тұрақты және ұзақ уақыт мониторинг жүргізуде әртүрлі зерттеушілерден бір уақытта, сонымен қатар әртүрлі кезеңдерде алынған мәліметтерді өзара анықтығын және салыстыруға келетіндігі сияқты маңызды сұрақтардың бірі деп талқыланады. Алдымен бұл балықтардың жасын анықтауға жатады. Балықтар жасын анықтау әдісінде жылдық сақинаны көрсететін құрылымдарына коллекция құруға болатындай нақты сипаттама беру әлдеқашан анықталған. Жасын анықтау үшін әртүрлі жылдық сақинаны көрсететін арқылы салыстырмалы зерттеулер марқакөл леногында көрсетіліп кеткен /1/.
Бұл жұмыста марқакөл леногының өсуі зерттелген.
Жұмыстың мақсаты. Леноктың морфометриялық көрсеткіштері бойынша: ұзындығын, салмағын және жастық құрамын осы зерттеу жұмыстарында анықтай отырып, нәтижелерін көрсету.
1. Баймуканов М.Т. Размножение маркакольского ленка. // Рукопись диссер., А., 1996ж -111 с.
2. Баймуканов М.Т. Особо охраняемые природные территории Алтайского края и сопредельных регионов, тактика сохранения видового разнообразия и генофонда. // V Региональная научно-практическая конференция 2002 года., Тезисы докладов., Барнаул 2002. 7-8с.
3. Брюзгин В.Л. Методы изучения роста рыб по чешуе, костям и отолитам. Киев. 1969. -187 с.
4. Меньшиков М.И. Об ихтиофауне оз. Марка-Куль //Уч. зап. Пермс. Гос. ун-та., 1938. Т.3., вып. 2., -119-144 с.
5. Мина М.В. О методике определения возраста рыб при проведении популяционных исследований. // Типовые методы исследований природных популяций в пределах их ареалов. Вильнюс, 1976. - 31-37 с.
6. Мина М.В. Клевезаль Г.А. Рост животных: Анализ на уровне организма. М. 1976. –291 с.
7. Митрофанов В.П.Рыбы оз. Марка-Куль // Автореф. канд. биол. наук., Фрунзе, 1961 –20 с.
8. Митрофанов В.П. Th.arcticus brevicephalus – маркакольский ленок //Рыбы Казахстана, 1986. Т.1. - 214-218 с.
9. Правдин И.Ф. Руководство по изучению рыб преимущественно пресноводых., М., 1966. – 376 с.
10. Тэн. В.А Питание хариуса из оз. Марка-Куль // Сб. работ по ихтиол. и гидробиол., А., 1981. Вып. 2. - 262-266 с.
11. Филонец П.П. Очерки по географии внутренних вод центрального, южного и восточного Казахстана озера, водохранилища и ледники., А.,1981.- 177-181с.
12. Чугунова Н.И. Руководство по методике определения возраста и роста рыб., М.,1959. –164с
13. Плохинский Н.А. Биометрия, М., 1970, 358 с.

Пән: Биология
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 11 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге




Әл-Фараби атындағы Қазақ Ұлттық Университеті

Биология факультеті

Зоология және ихтиология кафедрасы

КУРСТЫҚ ЖҰМЫС

МАРҚАКӨЛ КӨЛІНДЕГІ ЛЕНОКТЫҢ (BRACHYMYSTAX LENOK SAVINOVI) ӨСУІ

Жұмысты орындаған: Бельгубаева.Б.Е.
Ғылыми жетекшілері:

––––––––––––––––––––– доцент, б.ғ.к.
Мамилов Н.Ш.
––– –––––––––––––––– 2006ж.

–––––––––––––––––––––– б.ғ.к. Баймуканов М.Т.

––– ––––––––––––––––– 2006ж.

Нормабақылаушы: –––––––––––––––––– Қожабаева Э.Б.

––– ––––––––––––––––– 2006ж.

Қорғауға жіберілді доцент
кафедра меңгерушісі –––––––––––––––– Олжабекова К.Б.

Алматы, 2006

РЕФЕРАТ

Курстық жұмыс компьтермен терілген 20 беттен тұрады, қосымша 5
суреттен, 4 кестеден және 13 атаулы әдебиет тізімінен тұрады.
Кілттік сөздер: ленок, хариус, мониторинг, жас, популяция, жылдық
сақинаны көрсететін құрылым, омыртқалар, экология.
Марқакөл леногының морфометриялық көрсеткіштері бойынша: ұзындығына,
салмағына және жастық құрамына зерттеу жұмыстары жасалынып, нәтижелері
көрсетілді.
Зерттеулер МБС-1, МБС-10 микроскоптары арқылы жүзеге асты.
МАЗМҰНЫ

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 4

1. Әдебиеттерге
шолу ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
... ... ...5

1. Марқакөл көлі ленок және хариустың тіршілік ету
ортасына қолайлы су
қойма ... ... ... ... ... ... ... .. ... ... ... ... ... ... ... ...
.5

2. Марқакөл көлінің ихтиофаунасы (зерттеу тарихы
және балықтардың
биологиясы) ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 8

3. Марқакөл көлінің қазіргі кездегі жағдайы және
балықтарды зерттеу болашағының
ерекшеліктері ... ... ... ... ... .. ... 10

4. Балықтардың жасын анықтау – бұл популяция
жағдайының мониторинг
негізі ... ... ... ... ... ... ... . ... ... ... ... ... ... ... 10

2. Материал және
әдістеме ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
... ..12

3.
Нәтижелер ... ... ... ... ... ... .. ... ... ... ... ... ... ... ... ..
... ... ... ... ... ... ... ...13

4.
Қорытынды ... ... ... ... ... ... .. ... ... ... ... ... ... ... ... ..
... ... ... ... ... ... ... 19

ӘДЕБИЕТТЕР
ТІЗІМІ ... ... ... ... ... ... ... . ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
... ... ... .20
КІРІСПЕ

Марқакөл мемлекеттік қорығы сирек кездесетін табиғат қайнар көзіне
жатады, оның қоршаған жер көлемі Марқакөл көлі – ірі су қоймасы
акваториясынтұтасымен алып жатыр. Осы факт балықтар популяциясының табиғи
жағдайға максимальді жақындауын ұзақ уақыт бойы зерттеуге өте сирек
мүмкіндік береді.
Марқакөл көлі Оңтүстік Алтайдың оңтүстік-шығыс бөлігінде ( Шығыс
Қазақстан облысы) теңіз деңгейінен 1447,3м биіктікте орналасып,
албырттәрізді балықтардың екі түрі: ленок (Brachymystax lenok) сур.1 және
хариустың (Thymallus arcticus) тіршілік ету ортасы болып табылады.
В.Т.Митрофановтың 7 зерттеулерінің нәтижесі бойынша, көлдің өзіндік
жағдайы және оңашалану ұзақтығы осы популяциядағы балықтардың басқаларынан
бірқатар өзіндік морфологиялық және экологиялық өзгерістерінің пайда болуы
анықталды. Осы жайлы келесі зерттеулерде де дәлелденді 1,2. Марқакөл көлі
балықтарының генофондының ерекше болуына қарай негізгі аргументтің бірі
болып саналатындықтан 1976ж. Марқакөл мемлекеттік табиғи қорығы құрылды.
1985ж. бастап қорық базасындағы берілген балық түрлерінің биологиясының
систематикалық зерттеулері жүргізіле бастады.
Қорықтың табиғи шежіре бағдарламасы бойынша балықтар популяциясының
жағдайына тұрақты және ұзақ уақыт мониторинг жүргізуде әртүрлі
зерттеушілерден бір уақытта, сонымен қатар әртүрлі кезеңдерде алынған
мәліметтерді өзара анықтығын және салыстыруға келетіндігі сияқты маңызды
сұрақтардың бірі деп талқыланады. Алдымен бұл балықтардың жасын анықтауға
жатады. Балықтар жасын анықтау әдісінде жылдық сақинаны көрсететін
құрылымдарына коллекция құруға болатындай нақты сипаттама беру әлдеқашан
анықталған. Жасын анықтау үшін әртүрлі жылдық сақинаны көрсететін арқылы
салыстырмалы зерттеулер марқакөл леногында көрсетіліп кеткен 1.
Бұл жұмыста марқакөл леногының өсуі зерттелген.
Жұмыстың мақсаты. Леноктың морфометриялық көрсеткіштері бойынша:
ұзындығын, салмағын және жастық құрамын осы зерттеу жұмыстарында анықтай
отырып, нәтижелерін көрсету.

1.ӘДЕБИЕТТЕРГЕ ШОЛУ

Тип Chordata – хордалылар
Типтармағы Vertebrata, seu Craniota – омыртқалылар немесе
басқаңқалылар
Бөлім Agnata, seu Entobranniata – жақсыздар немесе энта-
бранхиаттар
Бөлімтармағы Gnathostomata – жақтылар
Класүсті Pices –балықтар
Класс Osteichthyes – сүйекті балықтар
Кластармағы Actinopterygii – сәулеқанатты балықтар
Teleostei – нағыз сүйекті балықтар
Отрядүсті Clupeomorpha – клюпероидтар
Отряд Salmonifermes – албырттәрізділер
Отрядтармағы Salmonoidei – албырттектестер
Тұқымдас Salmonidae – албырттар
Түр Brachymystax lenok – ленок
Түрше Br. Lenok savinovi Mitrofanov – марқакөл леногы
(ускуч)

1. Марқакөл көлі – ленок және хариустың тіршлік ету ортасына қолайлы
су қойма

Марқакөл көлі Оңтүстік Алтайдың оңтүстік-шығыс бөлігінде (Шығыс
Қазақстан облысы) теңіз деңгейінен 1447,3м биіктікте орналасқан, Курчум,
Азутау жоталарымен Сорвенский қыратымен шектеліп, тау аралық ойпатты алып
жатыр. Оның көлемі 455км2 , ұзындығы 38км, максимальды ені 19км, жағалау
сызығының ұзындығы 106 км, су құбырының көлемі 1180км2 сур.2.
Марқакөл көлі Тарбағатай фазасындағы альпі тектогенезінің нәтижесінде
төртінші сатылы уақытында пайда болған. Су түбі қабаттануының қуаттылығы
бойынша, оның абсолюттік жасы 10-17 мың жылға бағаланған.
Солтүстік Шығыстан оңтүстік-батысқа кеңейген қисық элипс пішінді көлге
жатады. Көлді оңтүстік-батыс шетіндегі Кальжир өзені арқылы 50-ден астам
ағып құйылатын сулармен толтырылады. Құйылыстардың ішіндегі ең ірісіне
Тополевка өзені жатады, ол көлдің солтүстік-шығыс шетіне құйылады, су
құбырының көлемі 130км2, ұзындығы 25км, минимальді шығыны 1,5м3сек. Басқа
ірі құйылыстардан Урунхай , Тихушка, Жеренька, Матобай, төменгі Еловка,
Глухово өзендерін ескеруге болады. Көл 6,5 м3 суды жинайды. Кальжир өзені
арқылы көлден шығатын су шығыны 65,3% құрайды. Суы ультротұщы, өте жұмсақ,
әлсіз қышқылды, кальций тобындағы гидрокарбанат класына жатады 11.
Су түбі рельефі: солтүстік-шығыс шегіндегі майда сулардан көлдің ең кең
бөлігінің орталығына қарай ақырындап төмендейді, оның су түбі 20-25м
тереңдік болатын әлсіз төмпешікті жазықтықты, кейін оңтүстік-батыс
бөлігінде Кальжир өзенінің ағысына қарай тіке көтерілуін көрсетеді. Көлдің
максимальді тереңдігі 27м, оңтүстік жағасындағы көлдің орталық бөлігінде
тіркелген. Көлдің 95% құмды-майда тасты қабатынан тұрады.
Оңтүстік Алтай климаты кенет континентальді. Осымен және көлдің биік
орналасуымен оның термиялық режимін анықтауға болады, соған қарай оны суық
сулы су қоймаларға жатқызады. Судың максимальді жылуы шілденің соңында
өтеді, температурасы 21-25о-қа жетеді, сөйтіп ақырындап төмендеп, қазанның
басында 0о-қа дейін жетеді. Табиғи су қабатында температура 10о-қа жақын
болды. Тұрақты мұз қабаты желтоқсанның басында және ортасында байқалады, ал
көлдегі мұздың еруі мамырдың ортасында және аяғында байқалады. Мұздың
қалыңдығы 53-116 см дейін, ал орташасы – 60-70см.
Судың мөлдірлігі жыл мерзімдеріне тәуелді Секки бойынша 1,5-10,0м
аралығында шектеліп өзгеріп отырады. Судағы еріген көмірқышқылдың құрамы
жыл мерзімдеріне қарай өзгереді және 50-110 % немесе 6,08-10,72 мгл
құрайды. Судағы оттегінің молдылығы 20-22м тереңдікке дейін байқауға
болады, одан төмен азая береді. Су түбіне жақын құрамы 10,6-74,8мгл дейін,
беткі қабатында 0,2-0,6мгл дейін болады 10.
Марқакөл көліндегі гидробионттар құрамының сапалық және сандық
мәліметтері және балықтардың соларды қолдануы жайлы толық және нақты
мәліметтер В.А. Тэнның 10 жұмыстарында берілген. Көлдің зоопланктондары
60 түрден астам екендігі көрсетіледі : қарапайымдылардың 2 түрі,
коловраткалардың 30 түрі, бұтақмұртты шаянтәрізділердің 21 түрі,
ескекаяқтылардың 9 түрі. Мерзімдік динамика анализ негізінде және 10 жылдан
кейінгі қайта зерттеулерде Марқакөл зоопланктондар құрамының сапасы жағынан
Алтай және Тянь-Шань таулы су қоймаларынан ерекшеленуіне қарай қорытынды
жасалды және Марқакөл зоопланктондарға едәуір бай екендігі анықталды.
Сонымен қатар, 10 жыл көлемінде зоопланктондардың орташа саны (20 есе)
және биомассасы (2есе) маңызды өсті. Жалпы алғанда, зоопланктондардың саны
және биомассасы балық шабақтарына жеткілікті қорек.
Ленок және хариус – тұщы су балықтары және төменгі температуралы суда
және қатты ағысты үлкен емес өзендерде тіршілік етеді. Марқакөл көліндегі
осы балықтардың кәсіпшілік маңызы бар 10.

Сурет 1.

1.2. Марқакөл көлінің ихтиофаунасы
(Тарихи деректер және балықтардың биологиясы)

Марқакөл көлін және оның ихтиофаунасын зерттеу ғылыми және
тәжірибелік қызығушылықты көрсетеді. Марқакөл көлі жоғарғы таулы ауданда
тұрғандықтан жергілікті тұрғындар қорек тағамдар қиыншылықпен тасып,
молырақ жинап қояды. Барлық жергілікті өнім ресурстарының шығуы және оларды
максимальді қолдану сырттан тасылатын өнім сапасын маңызды деңгейде
төмендетеді. Жергілікті өнім ресурстардың ішінде бірінші қатарда Марқакөл
көлі балықтарының молдылығын пайдалану мүмкіншілігін анықтау қажет болды.
1876ж. Брэм және Финш Марқакөл көлінде болып, көлге және оның
ихтиофаунасына қысқаша сипаттама берілді. Осы авторлар көлдегі балықтардың
таңқаларлық көп кезесуін байқады. Олардың ойларынша хариус неміс
хариуысынан (Thvmallus vrilgaris) түк айырмашылығы жоқ екендігін айтты.
А. Седельников (1914) көлде 4 балықтың түрін көрсетті: ускуч, хариус,
пескарь және гольяндар. Гольян балығын тізімге қателестіріп қосқанын
М.И.Меньшиков 14 жергілікті тұрғындар талма-балықтарды гольянмен
шатастырғанын түсіндіреді.
М.И.Меньшиков Марқакөл ихтиофаунасындағы пескарьдың (Gobio gobio
accutinnatus) және талма-балығының (Nemachilus barbatus markakulensis) жаңа
түрлерін сипаттап, ихтиофаунаға нақтырақ тізімді берді. М.И.Меньшиков ленок
және хариустың систематикасын және биологиясын зерттемей, тек ихтиофауна
құрамына енгізді.
1936ж. Марқакөл көліне Перм мемлекеттік университетінен экспедиция
келді, оның құрамында М.И.Меньшиков және А.О.Таусон болып, көлдің
ихтиофаунасына мақала жазылды. М.И.Меньшиков өзінің жұмысында екі түрге
жататын кәсіптік балықтарда: талма-балық және пескарьдың систематикасын
жарыққа шығарды. Кәсіптік түрлер – ленок және хариус олармен зерттелген.
Соңғы жиырма жыл аралығында көлді ешкім зерттемеді. Оның ішінде балық
қоры молдылығының жағдайы, кәсіптік даму болашағының, ихтиофаунаның нақты
құрамы, жаңа балық түрлерін орын ауыстырып суға жіберу мумкіншілігі және
көптеген сұрақтар түсініктемені қажет етті.
Сол мақсатпен АН Каз ССР зоология Институтынан экспедиция қалыптасты,
оның құрамында үш адам болды: гидробиология аспиранты В.А.Тэн, лаборант
В.С.Савинова және биология ғылымының кандидаты В.П. Митрофанов (1955-
1956ж.ж.)
Жұмыс негізгі екі кәсіптік балықтар – ленок және хариустың
зерттеулеріне тоқталды. Кәсіптік маңызы жоқ түрлері – талма-балық және
пескарь биоценоздың бір бөлігі ретінде қаралды, бұл бөлікке қоректенуіне
бәсеке туғызатын, уылдырық шашатын жердегі балықтардың жауы, қоретену
объектісі және т.б. себептер тудыратын алғашқы екі түр де кіреді.
Экспедиция жұмысының нәтижесінде Марқакөл көлінің ихтиофаунасына нақты
тізім берілді. Көлдің жергілікті балық қоры төрт түрден тұратыны және бір
түрінің екі формаға бөлінетіндігі анықталды:
1. Brachymystax lenok savinovi– ленок
2. Thymallus arcticus brevisepcephalis– хариус
3. Gobio gobio acutipinnatus Menschikov – пескарь
4. Nemachilus barbatulus markakulensis Menchikov– жай өсетін және тез
өсетін марқакөл талма-балығы
Сонымен, Марқакөл көлінде тіршілік ететін төрт түрлі тұқымдасқа жатып,
су қойманның экологиялық жағдайының алуан түрлі деңгейін көрсетеді 1.
Марқакөл көлі зоопланктондарының сандық құрамы көлдің су
температурасына тікелей тәуелді. Бентос едәуір көбейді, сондықтан осы
қоректік ресурсқа байланысты балықтар 50-ші жылдарға қарағанда қорекпен
қамтамасыз етілген.
Сонымен қатар, леноктың қоректік объектісі болатын пескарьлармен талма-
балықтарының сандығы едәуір азайды. Талма-балығының, әсіресе оның тез
өсетін формасы 70-ші жылдардың ортасында берілген мәліметтері бойынша,
сандығы қысқарды. Пескарь сандығының кенет түсіп кетуі (10-20 еседен астам)
1988-1990 жылдар арасында саңырауқұлақтық ауруларға ұшырап жаппай өлімге
әкеледі 1.
Ихтиофауна ... жалғасы
Ұқсас жұмыстар
Марқакөл мемлекеттік табиғи қорығы
Марқакөл ауданы
Марқакөл қорығының физикалық-географиялық жағдайы
Экономиканың өсуі
Марқакөл мемлекеттік табиғи қорығының табиғат қорғау ісіндегі рөлі
Функциялардың өсуі және кемуі. Экстремумдар
Қазақстандықтардың өмір сүру сапасының өсуі
Қазақ хандығының этномемлекеттік шекараларының өсуі
Әлем халқының ұдайы өсуі. Халықтың өсу заңдылықтары
Жемісті өсімдіктердің өсуі және жеміс салудың заңдылықтары
Пәндер

Қазақ тілінде жазылған рефераттар, курстық жұмыстар, дипломдық жұмыстар бойынша біздің қор №1 болып табылады.

Байланыс

Qazaqstan
Phone: 777 614 50 20
WhatsApp: 777 614 50 20
Email: info@stud.kz
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь