Адвокаттың алқабилер қатысуымен жүргізілетін сот өндірісі

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...3
1 Тарау. Қазақстан Республикасындағы алқабилер қатысуымен жүргізілетін сот өндірісі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 4
1.1 Алқабилер институтының түсінігі және ерекшеліктері ... ... ... ... ... ... ... .4
1.2 Сотта сөйлеу өнері және оның маңызы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...7

2 Тарау. Адвокаттың алқабилер қатысуымен жүргізілетін сот өндірісіндегі шешендік өнері.
2.1. Қылмыстық және азаматтык істер бойынша сотың бірінші
Сатысындағы адвокаттың сөйлеулері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .12
2.2. Қылмыстық және азаматтық істер бойынша соттың екінші
Сатысындағы адвокаттың сөйлеулері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...22
2.3. Адвокаттық шешендік өнерінің этикасы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...24

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...30

Пайдаланған әдебиет тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..31
Адам мен азаматтың құқығына кепілдік беретін Негізгі заңның конституциялық ережелерінің арасында маңызды конституциялық принцип ретінде, қолданылатын білікті заң көмегін алу құқығы ерекше орын алады. Атап айтқанда, Қазақстан Республикасы Конституциясының 13-бабының 3-тармағында әрбір адамның білікті заң көмегін алуға құқығының бар екендігі тікелей көрсетілген. Ал заңда көзделген жағдайда мұндай көмек тегін көрсетіледі.
Қазірге уақытта Қазақстанда адам мен азаматтың құқығын қорғау жөніндегі міндеттерді атқаратын әртүрлі мемлекеттік және мемлекеттік емес органдар, мекемелер мен қоғамдық ұйымдардың бар екеңдігін атап өткен жөн. Мысалы, соттар, прокуратура, ішкі істер, әділет органдары жоғарыда аталған құқық қорғау міндеттерін бір-бірімен тығыз байланыс жасай отырып атқарады. Алайда, осы міндеттерді табысты жүзеге асыру адвокатура сияқты қоғамдық-құқықтық институтсыз мүмкін емес. Қазақстандық заңнамада адвокатура ешбір жерде құқық қорғау органы ретінде көрсетілмесе де, ол іс жүзінде құқық қорғау қызметі міндетін атқарады. Әдетте, құқық қорғау қызметі ретіңде біз азаматтар мен ұйымдардың құқығын қорғауды мақсат ететін және заңға сәйкес зандық әсер ету шараларын қолдану жолымен арнайы мемлекеттік органдар жүргізетін және олар белгілеген тәртіп мұлтіксіз сақталатын қызметті түсінеміз.
Бүгінгі күні заңгерлердің сөйлеу мәдениетінің биік шыңы саналатын соттағы шешендік онер өткір қарудың біріне айналып отыр. Сөз өнерін шебер пайдалануды қажет етпейтін мамандық бүгінде жоқтын қасы. Тіпті адам қызметінің кейбір салаларында сөйлей білу шеберлігін меңгермей жұмыс істеу әсте де мүмкін емес. Әсіресе бұл құбылыс сот процесіне өте-мөте тән. Себебі сот процесіне қатысушы судья, айыптаушы мен қорғаушы, құқық қорғау органдарындағы жалпы заңгер мамандар күнделікті тұрмыс тіршілігінде әрдайым адамдармен қарым-қатынас жасайды, көпшіліктін алдында, қалың ортасында жүреді. Адвокат айыпталушының атынан сөйлеп, заң баптарына сүйене отыра, тілдің көмегімен жазықсызды ақтай алады. Осылайша қызмет бабымен адвокат көпшілік алдында сөйлеуге мәжбүр болады. Ал қызметтік міндетінен сот процесенде алқабилердің алдында сөйлеу үшін оларға не айтуды ғана емес, калай айтуды да білу шарт, яғни сөз сөйлеуде жұртка ықпал етудің түрлі ерекшеліктеріді дұрыс меңгерген жөн. Әрі қажет ұлттық заңгерлік шешендіктің тарихи, теориялық, тәжірибелік тұрғыда қалыпқа түспей жатқан тұсы мол. Осы дипломдық жұмыс ұлттық заң ғылымындағы соттағы адвокаттың риториқалық аспектілерді зерттеуіне арналған.
Прогрестік даму жолындағы Қазақстан халықтарының күшін біріктіруге ұмтылған «Қазақстан — 2030» стратегиясы, қоғамымыз бен мемлекетіміздің ұзак мерзімді басымдығы мен мақсаттарын барынша айқындап берді.
1 Халиков К.Х. Судебная власть на переходном этапе развития государства // Тураби. – 2001. – № 3. – С. 108-128.
2 Мәми Қ. Ә. Қазақстандағы сот реформасының даму кезеңдері. - Астана, 2003. – 259 б.
3 Назарбаев Н.А. Правосудие – это справедливость. Выступление Президента Республики Казахстан Н.А. Назарбаева на III съезде судей РК // Юридическая газета. – 2001. – 11 июня.
4 Құқық қорғау органдары: Заң актілерінің жиынтығы // Қазақстан Республикасының Конституциялық заңы. Сот жүйесі мен судьяларының мәртебесі туралы. 2000 жыл 25 желтоқсан. – Алматы: Юрист, 2003. – 3-19 бб.
5 Қазақстан Республикасының Конституциясы. 1995 жылғы 30 тамыз. - Алматы, 2006. – 31 б.
6 Назарбаев Н. Қазақстан экономикалық, әлеуметтік және саяси жедел жаңару жолында: Қазақстан Республикасының Президенті Нұрсұлтан Назарбаевтың Қазақстан халқына жолдауы. – Алматы, 2005. – 48 б.
7 Халиқов К. Қазақстан Республикасындағы құқық қорғау органдары. – Алматы, 1995. – 173 б.
8 Халиков К.Х., Серімов Е.Е. Сот шешендігі. Оқу құралы. – Қарағанды: Болашақ-Баспа, 2006. – 218 б.
9 Лебедев В.М. Судебная защита свободы и личной неприкосновенности граждан на предварительном следствии: Учебное пособие. – М., 2001. – 159 с.
10 Гинзбург Г. Судебная риторика. Алматы, 1999.
11 Гиздатов Г. Очерки по судебной риторике. Алматы, 2006
12 Халиков К.Х. Серимов Е.Е. Сот шешендігі. Қарағанда.2006
13 Этика судьи: Пособие для судей / науч. ред. Н.В. Радутная. – М., 2002. – 211 с.
14 Сәбікенов С.Н. Салыстырмалы мемлекеттік құқық: Оқулық. – Алматы: Өркениет, 2000. – 408 б.
15 Назарбаев Н. Ішкі және сыртқы саясаттың 2004 жылға арналған негізгі бағыттары. Президенттің Қазақстан халқына жолдауы // Егемен Қазақстан. - 2003. – 4 көкек.
16 Қазақстан Республикасының Қылмыстық іс жүргізу кодексі. – Алматы, 2003. – 208 б.
17 Тыныбеков С.Т. "Казакстан Республикасының адвокатурасы және адвокаттық қызмет” . - Алматы: Данекер, 2004. 246 с.
18 Тыныбеков С.Т. Организация и деятельность адвокатуры (вопросы и ответы). - Алматы: Данекер, 2000. 39с.
        
        Мазмұны
Кіріспе.....................................................................
..............................................3
1 Тарау. Қазақстан Республикасындағы алқабилер қатысуымен жүргізілетін сот
өндірісі....................................................................
........................................4
1.1 ... ... ... ... Сотта ... ... және ... ... ... алқабилер қатысуымен жүргізілетін сот өндірісіндегі
шешендік өнері.
2.1. Қылмыстық және ... ... ... ... ... ... Қылмыстық және азаматтық істер бойынша соттың екінші
Сатысындағы ... ... ... ... ... ... мен ... ... кепілдік беретін Негізгі ... ... ... ... ... ... қолданылатын білікті заң көмегін алу құқығы ерекше орын ... ... ... ... ... ... ... әрбір адамның білікті заң көмегін алуға құқығының бар екендігі
тікелей көрсетілген. Ал ... ... ... ... ... ... уақытта Қазақстанда адам мен азаматтың ... ... ... атқаратын әртүрлі мемлекеттік және мемлекеттік ... ... мен ... ұйымдардың бар екеңдігін атап өткен жөн.
Мысалы, соттар, прокуратура, ішкі істер, әділет органдары ... ... ... ... ... ... ... жасай отырып атқарады.
Алайда, осы міндеттерді табысты жүзеге ... ... ... қоғамдық-
құқықтық институтсыз мүмкін емес. Қазақстандық заңнамада адвокатура ешбір
жерде құқық қорғау ... ... ... де, ол іс ... ... ... міндетін атқарады. Әдетте, құқық қорғау қызметі ретіңде біз
азаматтар мен ... ... ... ... ... және заңға сәйкес
зандық әсер ету шараларын ... ... ... ... ... және олар ... тәртіп мұлтіксіз сақталатын қызметті
түсінеміз.
Бүгінгі күні заңгерлердің ... ... биік шыңы ... ... онер ... қарудың біріне айналып отыр. Сөз өнерін шебер
пайдалануды қажет етпейтін мамандық бүгінде ... ... ... ... ... салаларында сөйлей білу шеберлігін меңгермей жұмыс істеу
әсте де мүмкін емес. Әсіресе бұл құбылыс сот процесіне өте-мөте тән. ... ... ... ... ... мен ... ... қорғау
органдарындағы жалпы заңгер мамандар күнделікті тұрмыс тіршілігінде ... ... ... көпшіліктін алдында, қалың ортасында
жүреді. Адвокат айыпталушының атынан сөйлеп, заң ... ... ... ... ... ... алады. Осылайша қызмет бабымен адвокат
көпшілік алдында сөйлеуге мәжбүр болады. Ал қызметтік ... ... ... алдында сөйлеу үшін оларға не айтуды ғана емес,
калай айтуды да білу шарт, яғни сөз ... ... ... ... ... ... ... жөн. Әрі қажет ұлттық заңгерлік шешендіктің
тарихи, теориялық, ... ... ... ... ... тұсы мол. ... жұмыс ұлттық заң ғылымындағы соттағы адвокаттың риториқалық
аспектілерді зерттеуіне арналған.
Прогрестік даму ... ... ... ... біріктіруге
ұмтылған «Қазақстан — 2030» стратегиясы, қоғамымыз бен ... ... ... мен ... ... ... ... Тарау. ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНДАҒЫ АЛҚАБИЛЕР ҚАТЫСУЫМЕН ЖҮРГІЗІЛЕТІН СОТ
ӨНДІРІСІ.
1.1 Алқабилер институтының түсінігі және ерекшеліктері.
Қазіргі кезендегі сот ... сөз ... сот ... ... кетуге болмайды. Сот жүйесіндегі әділетсіздіктер —
қазіргі коғам-дағы белең алған, әсіресе адам ... ... ... ... Әуел ... ... өз ісін әділ ... жанама
дәлелдерге құрылып, жазықсыз мойнына кінә ... ... ... күні ... көрініс береді. Бұл — қазіргі кездегі ... ... ... деңгейінін осал түсіп ... ... ... ... ... ... осы ... босаң тартады.
Елбасы Н. Назарбаевтын телеэфир арқылы берілген тікелей сүхбатындағы бір
сөзінде өзінін жарлығымен 21 судьяны ... ... ... еді. ... ... жемісті еңбек аткарған заңгер К.Х. ... ... ... «Әділ билік болмаса, ... дерт ... ... ... сот ... ... отырған барлық судьялар үшін күңдіз-түні
мойнынан тастамайтын тұмары, ... ... ... ... ... ең басты шарты дер едім» — деп ағынан жарылу тегін емес.
Бүгінгі танда сот жүйесінде қызмет етіп жүргендер көбінесе ... ... аз ... ... судьяның жеке басы, еңбек тәжірибесі
үлкен роль атқарады. Өз ісіне берілген, тәжірибесі мол ... ... ... пен заң бұзушылыққа әсте бара алмайды.
Сот жүйесіндегі ... ... істі ... ... ... ... зад ... тек судьялардын кінәсінен деп ... ... істі ... ... адам ... ... мен қорғаушы өз сөйлеулеріне асқан ... ... бір ... ... ... ... ... психология, ұлтгық
дәстүр, ұлттык мәдениет сияқты ұғымдар әбден қалыптасып үлгерген, ал ұлттық
құқықтық жүйе деген ... ... ... де, ... кезде кідік
бірен-саран ғалымдарымыздың аузынан ғана есітіліп жүр. ... ... ... ... ... оның да ... ... туындайтын тәртіІпті әрекетімізді реттеуші ғылым екендігін
ескерсек, оның да ... ... баса ... ... ... анық. Қазіргі құқықтық жүйеміздің ... ... ... қабысып жатқан, казіргі қоғамымыз талап ететін сот тілмарлы-ғының ... ... ...... ... үшін ... ... ... ... ... әкімшілік-әміршілдік
сипатка құрылған кешегі кеңестік сот жүйесінен мүлде ... ... ... ... ... ... мемлекеттік
бағдарламасының» дүниеге келуі осындай келелі жайтка бір ка-дам ... ... ... ... ... «Сот және ... ... органдарының
мемлекеттендірілген жазалаушы алатын идеологиялық және ... ... ... ... мұраға қалған кеселдерден заң жүйесін
тазартуды талап етеді» делінген. Өзінің бір сөзінде белгілі заңгер ... ... ... ... ... ішкі және ... саясатының
да пәрменділігін арттыру үшін оның мызғымас заңы және сол ... ... соты ... ... шарт. Ел жаңарып, заман өзгеріп заманмен бірге адам
да өзгеріп ... ... ... ... да ... мен ... қажет ететіні айқын»" — деген еді.
Сондықтан «коғамнын заң ... ... ... оның ... ... жүйесінде асырылып жатқан өзгерістерге сай келетін құқықтық
инфрақұрылымдар кұруды ... ... ... ... ... ... «тұңғыш тума» заңдарын жалпы ... ... ... ... ... ... ... бұл жерде ерекше назар
аударарлық «түңғыш тума зандар» деп жеке қазақы емес, сон-шама халықтардың
лобараториясы болған Қазақстанның жалпы халкына ... заң сөз ... ... ... ... адам құқығы мен бостан-дығьшың басымдығын
мойындайтын, демократиялық және құқықтық ... ... ... ... ... ... ажырамас бір бөлігі. ... ... ... іс, ... ... жеке адам-ның құқығы ... ... ... ... ... Осы-ның жарқын
айғағындай 1995-жылы ... ... ... Қазак-стан
Республикасының Конституциясының 75-бабының 2-тармағында Конс-титуциялық
нормамен қылмыстық сот жүргізуге алқа ... ... ... ... би ... ... ... мәселесі соңғы уақыттарда нақты қолға алынуда.
Елімізде соттың осы түрін енгізу 2006 ... 20 ... ... ... тұжырымдамасында» да баса айтылған.
Елімізде алқа би институтының ... ... ... ... ... ... әдебиеттерде кызу пікір-талас бір толаста болды.
Республикада ... ... ... алу» криминалогиялық журна- , лының
бір номерін түтелімен осы тақырыпқа арнауы осының айқын ... І сі. ... мұны ... ... әсте де оңай шаруа емес. Енгізген күнде де
қазақстандық сот ... ісі екі ұдай жол ... ... ... ... (немесе «кұрлықтық» - «континентальдық») және ағылшын-
американдык (немесе англо-саксондык) деп ... ... ... ... тандауы қажет болды. Жоғарғы соттың дайындаған аралас
немесе француздык-германдық - құрлықтық үлгі ... ... ... ... ... және депортаменттің арнаулы комиссия мүшелерінін таңдауымен
сот міндетін атқарута жіберілген ... алқа би ... ... ...... ...... каралады. Үкім кеңесу бөлмесінде
судьялармен бірге сот алқа мүшелерінің ... ... ... Демократизациялау мәселелері бойынша ұлттық комиссия ... ... ... сот ... ісі ... мүлде басқаша.
Бүл үлгі бойынша сот бір кәсіби судьядан және он төрт сот алқа ... он ...... ...... ... Сот алқа ... жеке өздері ғана кеңесе отырып, кесімін айтады. Бұл ... үшін ... ... ... ... мен ... паш
етеді, сондай-ақ сот жүйесіне жарыспалықты, сот ахуалына ұлттық ... — сөз ... ... әділ ... тоқтар даналықты
енгізіп қана коймай, сот қателігін азайтуға, сот шешіміне сыртгай ... ... ... ... ... елдердегі сот алка
мүшелерінің ... ... ... тәжірибесі бізге осыны айғақтайды. АҚПІ,
Батыс Еуропа, басқа да елдердің сот ... ... келе ... ... ... қызметінің адамның кінәлілігін анықтауда немесе іс
материалдары жанама дәлелдерге құрылған. яғни бір ... ... ... қиын да ... ... ... ... шешім шығарарына сенім
мол. Демек онын сенімділігі ... іс ... ... ... ... ... Алайда, кажетті жағдай-да сот процесіне сот ... ... ... ... заңымыз — Конституцияда айшықты
көрінісін ... да, онын ... ... ... ... қарама-
қайшылыкқа толы пікір-таластар қарқыны бү-қаралық ақпарат ... ... көп ... ... ... ... бір тоқтамға
келген тұжырым жоқ. Кейбірі оның ... ... ... ... кейбірі оған кері-сінше, сот жүйемізге оны енгізу ... ... ... ... осы ... ... ... жүрген заңгер-ғалым Н.
Ковалев алқа билердің ағыл-шын-американдык моделін ... Оның ... алқа ... ... ала ... ... ... емес, сот тер-геуі барысында аныкталатын, әйгіленетін
анық дәлелдерге ... ... ... ... Бұл модельдің артықшылығы
осында: көптен сот жүй-есінде әбден қалыпқа түсіи қалған судья, өз ... ... ... бағалайды. Ал алқа мүшелері мүндай ... ... ... сот процесіне сырттай емес, түңғыш рет тікелей
қатысып отырғандықтан, сот ... ... ... ... ... ... судья мен алқа мүшелерінің пікірі бір жерден
шыға ... ... Бүл ... ұтымдылык ерекшелігі - алқа мүшелері
өмірдің түрлі жағ-даяттарынан жасалған қылмысқа ... ... ... ... Осы ... ағылшын-американдық модельді
жақтаған, Қазак-станда алқа билер ... ... ... ... калалык
адвокатгар алқасының ашық хаты жарияланды2. Оған қарсыластары алқа билердің
ар-найы заңгерлік ... ... жок. ... ... адам ... ... ... жетегіне еріп, адам тағдырын шегцер түста қателікке бой алдыруы
мүмкін деген уәж ... ... сот ... ... ... да егжей-тегжейлі талкыланды. Қазақстан Республикасының
Президенті Н.Назарбаев қол ... ... ... 2006 ... кантардың 14-
і. № 117-Ш ҚРЗ) «Алкабилер туралы ... ... ... Сөйтіп, «Қазакстан Республикасының кейбір заңнамалық актілеріне
алқабилердін қатысуымен ... сот ісін ... ... ... ... мен ... ... туралы Қазақстан Респубикасынын
Заңын да қатар ... ... ... сот ... ... ... ... себепті сот шешендігінін кажеттілігі де, күны да ... ... ... сот ... ... негізгі өзегі —
шешендік тамырынан нәр алып, сот үкімін шығаруда соттың алқа ... ой кешу ... сез ... ... әсер ... ... жүгініп,
дұрыс шешім кабылдауда жатыр. Алқабилер сотын енгізу елімізде қалыптаскан
алдын ала ... ... ... айыптаушы мен корғаушының кәсіби
біліктілігі мен жауапкершілігін ... іс ... ... ... ... ... ... емес, шын мәнінде тараптар бәсекелесі
жағдайында өтуіне көп ықпалын тигізеді.
1.2. ... ... ... және оның ... ... ... ... өнердің негізгі тектеріне
атын — сот шешендігі біздің казіргі қоғамымыздың сот жүйесінің ажы-бөлігі.
Сонау XIX ... ... ... бері ... ... қазақ
сахарасындагы әділқазылык төрелік қызметін атқарған билер оты ... ... оны ... ... ... біртіндеп
ауыстыруға ұмтылудың нәтижесінде Ресейлік сот жүйесі қалыбынын өзіміз ғұмыр
кешіп отырған қоғамымызда ... ... ... ... ... Ендеше,
риторика ғылымындағы сот шешендігі бізге де Жат емес.
Сот шешендігі - шешендік тарихындағы көне де ... жана ... ... бұл жоталы сала бойынша отандық ғалымдарымыздың ... ... ... ... ... ауыз ... ... көп емес, бірді-
екілі Г . Гиздатов[2], Г. ... ... ғана ... ... ... ... орыс ... өткен ғасырдын 70-жылдары ғана жарык көрген[4] . Осындай игі дәс-
т\тр ... ... ... ... ... сонау антикалык дүниеден алатын сот шешендігі көне
жіктеме бойынша. айыптаушылық (немесе прокурорлык), қорғаушылық (немесе
адвокаттық), айыпталушының өзін өзі ... сөзі ... ... үш ... ... да, ... да керегі — қылмыстық сот жүргізу
ісінде қажетті ... ... ... ... ... сот жүйесінде діттеген деңгейде сөйлей білу шеберлігін
керек ететін қызмет саласының бірі — сот ... Ол ... екі ... ... пікір-таластарынан, қисынды дәлелдерден, нақ та дәл,
көрікті де көркем сөйлеуден тұратын ... ... ... ... ... мазмұны мен түрлерінін негізгі өзегі — болған қылмыстық
жағдайды тәпіштей ... екі ұдай ... ... ... ... ... ... амал-тәсілдерді қолдану аркылы белгі-лі бір ақиқатқа
көз жеткізіп, көпілілікті иландыра алу секілді қисындардан тұрады.
Сот ... ... ... ... мен ... ... ойын
дәл, накты етіп жеткізуге баулуға, көптін алдына шығып сөз сөйлер шешеннің
төл өзіне тон ерекшелігін ... алу ... ... ... ... ... ... біздің топырақта жоқтын қасы. Ұлттық
мәдениетіміздін тұтас бір бөліғін құра ... ... арна ... ... ... ... тілмарлы тіл мәдениетін үнемі ... ... ... ояу, көзі ашық ... ... ... да ... бағалаған.
Сот мінбесі —- тарихтың өзі көрсеткендей, талай ғасырдан бері әрі қазірдін
өзінде де идеологиялык, кұкықтық ... ету ... ... келеді.
Сондықтан казіргі кезде лау үрдісін, сөз қадірін білер сот шешендеріне
үлкен талатттар қойылып ... ...... адвокаттык қызметтің алтын діңгегі. Олай
дейтініміз сот ... ... ... ... бірге адвокатура
органдарының маңызды орын ... ... Олар сот ... тын ... ... ... ... араласуға құқылы. ... ... ... ... ... ... ... объективтік негіздер бойынша сотталушының кінәлілігін дәлелдеуге
келіп сайса, адвокат қызметінің негізгі желісі: қылмыстық ... ... онын ... ... ... үшін заң ... қолдау,
білікті ақыл-кеңес беруден тұрады. Екеуі де ... көз ... ... ... ... түрінде жалпыға паш етеді. Оның ... ... ... ... сот ... бұл ... ... істі қарап.
шешім шығарардағы алатын орны алабөтен ерекше.
Сөзімізді ... ... ... жарыссөзге шығып сөйлеуі сот
тергеуінен ... ... ... ... прокурор мен адвокат айыптау-
қорғаушы тұрғысынан сот ... ... ... Сот ... ... қарастырылғаннан кейін, өз дәйектемелерін келтіріп, сот
мәжілісінде зерттелген іс материалдарын тереңірек, кенінен түсінуге үйытқы
болады. ... екі ... ... ...... тұрғыда әділ
үкім шығаруға негіз береді.
Өз сөйлеуінде айыптаушы мен ... ... ... ... оның қоғамға қаншалыкты қауіптілігін анықтап, күнәкерге тиі
бағасын айтуы ... ... ... ... ... да, сот ... отырған халыққа да тәрбиелік мәнінің әсерін жоқка ... ... ... ... салдарын түсініп, дұрыс корытынды
шығаруға түрткі ... ... ... сөз ... ... ... ... бары сөзсіз демекпіз.
Сотта сөйлеудің манызы мұнымен ғана ... ... ... ... ... ... мен ... оның сипаты мен орында амал-
тәсіліне, мақсаты мен ниетіне терең талдау ... ... ... сурет-
сүлбесін, яғни болған жағдайды, окиғаны толық ... ... ... ... жеке ... тиісті баға беріп, көпшіліктің алдына
сарапқа салуы сотқа ... ... ... ... ... ... түсінуге, көңіл зердесінен өткізуге түрткі болып, шығарған ... ... көз ... ... алады. Сөз жок, жоғары талап
деңгейінен шыға білген айыптаушының не қорғаушының сөзі ... ... ... ... ... ... бірі. Әйтсе
де сот шешендері сөздерінің барлығы дерлік тап-тұйнакі ай ... ... ... ... ... ... ... ішіндегі сүбесі сере
шыққаны — нақты бір жүйеғе құрылған, мән-мазмұнға бай, сауатты сөйлеген ... сот ... ... әділ ... кепіл бола алатыны анық.
Соттағы «...қорғау жеміссіз болмауы тиіс. Қылмыстық қорғау — ауыр да,
адами тұрғыдан келғенде жауаптылығы мол іс» — ... ... ... өткен ғасырдың әйгілі сот кайраткері, сот
шешендігінің теоретигі П. Сергеич[5]. Егер «осы ... ... ... ... адам ... ... келген бар қайраның жасауға ұмтылмаса,
өзінің ар-ожданының алдында қылмысқа барады. Сотталушыға адал болу касиеті
бойына дарыған адвокат қана ... көп ... қолы ... ... ... сұлу сөйлеп, атақ-даңқ көздеген пайдасыз құмарлық, ақша табумен
шектелген болса, бұнысынан өмірінің соңына дейін қанағат ... ... ... ... сот ... сот ... тілмарлығының негізгі желісі — сонау антикалық
заңманнан бері келе жаткан көне грек-рим шешендік дәстүрінін ... ... төл ... ... ... ... белгілі заңгерлердің төрелік сөздері (судебные речи) терең
психологиялы болып ... ... ... сот ... мен ... ... ... сезімдеріне әсер етуғе тырысқан. Осы күнгі төрелік
сөздердің өзеғінде ... ... төрі ... ... жағы
басымырақ. С. Негимов «Шешендік ... атты ... ... ... мен ... ... ... гөрі айтыс-тартыс басым. Түйінді
сөз айтуға ұмтылмайды. Әр күн сайын тілді ... ... ... ... соны сөздерді жазып, көнілге тоқуға машықтану дү-рыс.
Шешеннің сөзі күн ... ... ... жататыны секілді, сондай дәл, ап-анық
болғаны жөн»,[6] — деп ескертеді.
Сотта сәтті сөйлеу үшін процеске тыңғылықты дайындықты ... ... ... ... ... дейінгі бірнеше кезең-сатылардаң
тұрады. Бүл - іс ... ... іс ... ... ... ... ... композициялық кұрылымын ойластырып, жоспар жасау;
оны ... ... ... ... сот процесі — шешендік өнер тағлиматында, бұлттар соғылып,
найзағайлар шарпысқан пікір-талас, сөз жарыстыру кеңістігін құрайды. Сотқа
қатысар екі ... ... мен ... ... ... ... ... сөздің атқарар қызметі, түрі мен ...... ... ... ... ... ... сөз жарыстыру кеністігінде сотқа қатысушы екі
жақтың іскерлік-дағдысын жетілдіруте керекті нәрселерге: акиқатка ... бір ... жол — ... ... ... ... ... қисынды дәлелдерінің біртіндеп ... ... ... ... мен ... жете ... ... кеңістігін дау-дамайлы алаңға айналдырмай, қарсы жақтың акылға
сиымсыз даукестік ... ... көре ... оған қарсы қолданар
тәсілдер ойлап табу талаптары жатады.
Заңгердің қаперіне алар басты қағида - ... сөз ... ... шығу жолдарын алдын ала ... ... ... ... дағдарысқа ұшырап қалмау; үзаққа созылған дау ... ... ... ... ... ... пайдалану.
Кезінде осыдан екі ғасыр бүрын сот тілмары ... ... ... речи на ... аты ... ... тазалығы, сөз байлығы мен ... ... ой мен ... мен қуаттылығы, әуезділігі меи ырғақтылығы, шешеннін ... ... пен ... ... тындаушының ынта-
ықыласы, түсініксіз ойлар мен шұбалаңқы сөйлемдер жайында іргелі, күрделі
пікірлер ... Ол ... әлі ... өз ... ... жоқ. Оның пайымынша,
шешен әр сөзін өзі қалай түсінсе, тыңдаушыға да солай ұғынықты ету ... ... сөз ... анық ... ... ... еш ... кажет. Сөз жоқ, мұндай шеберлікке жету үшін стильдін тазалығы мен
дәлдігі және пән мен тілді терең меңгеру ләзім ... ... С. ... ... ... ... дайындалу дұрыстығын қалайды.
Сөйлеген кезде жатқа айтасың ба, өзің білесің. Алғыр шешен күні ... ... күйі мен ... өткір сезінеді. Ол аса сақтық сөйлейді,
әбден сөзіне бағындырып алған соң, олардың сезім ... ... ... ... сөз айрықша анық айтылуы қажет. Нактылық пен айқындылық шынайы
стильге тән, кұбылысты барынша ... тану және тіл ... ... жүйрік
зердемен зерттеу күба-құп болар еді. Стилъдін аса ... ... ... ... сипатқа ие болады. ... ... сөз ... ... ... ол рет-ретімен өзі тізіледі. Тыңдаушылар
шешеннің өз ойымен өзі болып, яғни ... ... ... ыркына
бағынғандығынын куәгері болуға тиісті. Кез келген ой ... тән ... ... ғана ... ... ... деп ... ғалым
(ескертерлігі: II. С. Пороховщиков сөзі ... ... ... сәтті
шыққан аудармасында беріліп отыр)[7]. Біз сөз ... ... «Сот ... ... ... шындату» бөлімшесінде
кезең-кезеңге бөліп, шешендік қырларын сот процесіне қатысушы адвокаттарға
ғана емес, ... ... ... ... үшін де маңызды.
Әдетте сот шешендігі үш түрге: прокурорлык немесе айыптаушылық, ад-вокаттык
немесе ... және ... ... ... сөзі ... ... мен ... — бір-бірімен өзара байланысты құ-қықтық институт.
Бұларсыз ... ... іс ... сондықтан бұл екеуі заңда қатаң
түрде өз ... ... ... Енді осы ... ... ... ... тоқталып, соттын бірінші, екінші сатысындағы негізгі
бөліктерін анықтап, оларды саралап, өн бойында мықтап сақтап жатқан ... ... ... ... көрелік.
2 тарау. АДВОКАТТЫҢ АЛҚАБИЛЕР ҚАТЫСУЫМЕН ЖҮРГІЗІЛЕТІН СОТ ... ... ... және ... ... ... сотың бірінші са-тысындағы
адвокаттың сөйлеулері.
Адвокатқа қылмыстық іс бойынша процессуалдык позициясын анықтап ... ен ... іс ... ... ... ... ... ету - сөз
сөйлеуге дайындықтың негізін құрайды. Кез келген, барынша ... ... ... қатардағы іс болса да, ... ... ... жөн. Әсілі, бұлай, іспен егжеи-тегжейлі танысу сотта ұтымды
сөйлеу ... бірі ... ... ... ... жан-жақты игерудің мақсаты мынаған
саяды: кәсіби шеберлікке тәп ңасиетпен сот барысында не тексерілетінін
алдын ала ... алу; ... ... ... іс ... ... іс бойынша барлық дәйектемелер мен
дәлелдемелерді тергеушінің есепке алуын қадағалау; соттың алдын ала
таргеуінде кеиін деген түстарды ... ... ... етене жақсы білу процеске қатысушы баска тараптардың жетегінде
кетпей, сот тергеуінде өзіндік әдіс, тактиканы, позицияны тандау үшін, ... ... ... ... ... ... құру үшін ... барысында алдымен қылмыстын неге, неліктен болған сотқа нені, ... ... ... сот ... қалайша әсер І дұрыс дейтін
сауалдарға жауап ... ... Сот ... әр ... әсер етуі ... есте ... ол үшщ і ... меңгеріп, сот процесіне белсене араласқандары ды ... ... ... мен ... іс ... ... ... мәселелері:
істің нақты мән-жайын пайымдау; дәле мелерді ... ... ... ... ... мен ... жеке ... мәнездемелері;
қылмыстың жасалуына болған себептер мен жағдайларға талдау жасау; жазалау
шаралары тур төл ойлары мен азаматтық талап.
Адвокат өзінің ... ... ... заң ... ... ... ... адамға білікті заң көмегін алудың үлкен және тең ... Бұл ... заң ... ... ... ... іс-әрекетгің үлкен
шеңберін қамтиды, оның ішіңде анықтау, алдын ала тергеу, сот органдарында
занды және жеке ... ... ету мен ... ... ... ... процеске қатысуы - бұл адвокат қызметінің маңызды
түрлерінің бірі, ол негізінен айыпталушыны (сезіктіні) ... ... ... байланысты.
Қорғау - қылмыс жасады деп сезік келтірілген адамдардың құқықтары ... ... ету, ... ... ... ... жеңілдету, сондай-
ақ заңсыз қылмыстық ізге түсуге ұшыраған адамдарды ақтау мақсатында қорғау
тарабы жүзеге асыратын іс жүргізу қызметі.
Қорғану ... ... ... ... ... ... ... жауапкер және оның өкілдері болып табылады.
Қылмыстық процестің әрбір ... ... ... көмегін
қажетсінеді, онсыз айыпталушы өз ... ... ... ... ... ... ... жауапкершілігін жеңілдететін
мән-жайларды анықтауға дәрменсіз.
Қорғаушы - заңда белгіленген ... ... мен ... мен ... ... асыратын және оларға заң көмегін көрсететін
адам.
Тергеуші, анықтаушы қылмыс жасады деп күмән келтірілгендігін хабарлап,
соған байланысты ... ... ... және ... ... ... іс қозғалған, не ұстау жүзеге ... не ... ... ... ... ... адам сезікті болып танылады.
Өзіне қатысты айыпталушы ретінде жауапқа тарту туралы ... ... не ... ... сотта жеке айыптайтын қылмыстық іс қозғаған адам,
сондай-ақ оған қатысты анықтау органының бастығы айыптау хаттамасын жасаған
және ... адам ... ... ... ... ретінде жіберілуі мүмкін тұлғаларды нақты анықтайды.
Оған жататындар:
а) адвокаттар, яғни адвокаттар алқасында мүшелікте түрған тұлғалар;
б) жұбайы (зайыбы);
в) жақын туыстары мен заңды ... өз ... ... ... ... кәсіподақтың және басқа
да қоғамдық бірлестіктердің өкілдері, олар өз өкілін бөліп, ... оның ... ... ... ... ... ... сенімхат) қамсыздандырады.
Қазақстан Республикасының қылмыстық іс жүргізу заңнамасыңда (ҚІЖК 70-
бал 2-тармақ) қорғаушы ... ... егер бұл ... ... ... ... шартында өзара негізде көзделсе, заңнамада
белгіленген тәртіппен іске қорғаушы ретінде шетел адвокатарының қатысуына
жол беріледі.
Қорғаушылар (адвокаттар) іске ... ... айып ... ... айыпталушы деп танылған не айыптағылғанға дейін бұлтартпау шарасы
қолданылған сәттен бастап жіберіледі.
Бір адам, екі ... ... ... ... екіншісінің
мүддесіне қайшы келетін болса, екеуіне бірдей қорғаушы бола алмайды.
Қылмыстық іс ... ... ... тек ... ғана жүзеге
асырады.
Білікті заң ... алу ... ... ... ... ... ... азаматтарды бостандықтары мен заңды
мүдделерін кәсіби қорғау құқығымен, қылмыстық ізге ... ... ... ... қамтамасыз ету принципін орнықтырды (ҚР ҚІЖК 28-бап). Осы
ережеге сәйкес ... ... ... ... ... сот әрбір іс
бойынша азаматқа өз құқығын жүзеге асырудың нақты ... ... ... ... тікелей немесе жанама шектеу я болмаса әлеуметтік
шығу тегі, лауазымдық немесе мүліктік жағдайы, жынысы, нәсілі, ұлты, ... ... ... тұрғылықты жеріне байланысты желеумен немесе кез
келген ... ... ... өзге ... ... заң ... қорғаушының қылмыстық іс бойынша міндетті ... ... ... ... ... ... ... қорғаушы
алғысы келетіңдігі туралы өтініші болып ... ... ... ... оның қатысуын, ең алдымен, сезіктінің (айыпт-алушының)
өз еркі және келісімі бойынша қарастырады.
Бұл жағдайда ешкім де ... ... ... ... бір ... ... ... Сезіктінің (айыпталушының) өзіне
таңдаған қорғаушысының көмегін пайдалану құқығына кедергі келтіру ... ... ... ... болып табылады. Қандайда бір себеп
бойынша тандаған ... іске ... ... ... ... іс ... ... және т.б.) анықтауды жүргізетін тұлға,
тергеуші, прокурор сезіктіге ... ... ... ... ... немесе оны қорғаушымен заң консультациясы арқылы қамтамсыз
етеді.
Процесті жүргізуші орган сезіктінің (айыпталушының) ... ... ... ... ... ... жоқ. Оның ... қандай
сатыда шақырғандығының шешуші маңызы жок, Ең бастысы, заң ... ... ... деп ... ал бұл өз ... тергеуші
мен сотты айыпталушыны қорғаушымен қамтамасыз етуге міндеттейді.
Екіншіден, егер сезікті ... ... ... ... ... ... ... жасаған сәтте он сегіз жасқа толмаған,
сондай-ақ бірнеше ... үшін ... оның ... он сегізге толмаған
жасында жасаған тұлға кәмелетке толмаған болып ... ... ... ... іс ... ... толмағандардан сезікті немесе айыпталушы ретінде алғаш рет жауап
алынған ... ... ал ... ... ... немесе тұтқындалған
жағдайда ұсталған немесе тұтқындалған сәттен бастап жіберіледі.
Егер кәмелетке толмаған сезікті (айыпталушы) не оның ... ... ... жасамаса, тергеуші, прокурор, сот қылмыстық іс
бойынша қорғаушымен қамтамасыз етеді.
Үшіншіден, ... ... ... дене ... ... ... қорғану құқығын өз бетінше жүзеге асыра ... Бұл ... ... сол ... әрекетке қабілетті болып
танылғанымен, жүйкесінің ұдайы немесе ... ... тіл, ... ... ... өзге де ауыр кемістігінен зардап шегетігіңдігі
меңзеледі.
Қылмыстық іс жүргізу кодексінде дене кемістігі бар ... ... ... Тіл, көз, ... ... ... шегушілерден басқа
осы санаттағы қалған тұлғаларға келсек, өзге тосын кемістіктеріне орай өз
құқығын ... ... ... ... ... осы ... ... заң көмегін алу құқығын қиындататындығы ... ... ... - ... ... ақиқаттың толық
көрінетіндігіне ықпал ететін кез келген психикалық ауру. Алайда, бұл ... ... ... деп ... ... ... және қылмыс
жасағандығы үшін жауапкершілікті жоймайтын, алайда айыпталушыға өз қорғану
құқығын жүзеге асыруға кедергі ... ... ... кемістіктер
туралы айтылып отыр.
Төртіншіден, сезікті немесе айыпталушы сот ісі ... ... ... ... сот ісі ... ... ... болса сот ісінде мемлекеттік тілмен қатар орыс немесе басқа
тілдер қолданылады. Басқа тіл ... сол ... көп ... ... ... ... іс бойынша отырыс қылмыстық іс жүргізетін органның
қаулысы бойынша ... сот ісі ... ... жүргізіледі
(жылдамдық пен қамтушылык, тиімділік пен қажеттілік ескеріледі).
Іс бойынша отырыс жүргізілетін тілді білмейтін ... шала ... ... ... кез ... шектелуі және ана тілінде немесе
олар білетін басқа тілде сотта сөз сөйлеу ... ... ... іс ... ... ... елеулі бұзушылық болып табылады.
Бесіншіден, адам жазалау шарасы ретінде он жылдан астам мерзімге бас
бостандығынан айырылу, өмір бойы бас ... ... не өлім ... мүмкін болатан қылмыстық істі жасағандығы үшін айыпталады.
Қорғаушыда бір ғана іс жүргізу міндеті бар. Ол - ... ... ... ... ... жүзеге асыру үшін ... ... да, ... де күтетіні осы. Қылмыстық істі жұргізуші
мемлекеттік органдар қорғаушының өз ... ... ... ... үшін ... ... қабылдауға тиіс.
Адвокаттың өзіне қабылдаған сезіктіні, айыпталушыны немесе сотталушыны
қорғаудан бас тартуға құқы жоқ, бұл оның ... ... ... Бас ... тек ... ... ғана жол ... және өзге де объективтік себептер). Өзінің іс жүргізу міндетін
бұзғаны үшін адвокат "Адвокаттық қызмет ... ... және ... ... ... төртіппен тәртіптік ... - ... іс ... ... ... ... қатар ол
айыпталушымен (сезіктімен) тығыз іс жүргізу қатынастарымен байланысты,
сондықтан оның іс ... ... ... бір шекарасы бар. Қорғаушы
заң шегінде қорғауды жүзеге асырудың нысандары мен әдіс-терінде еркін, ... егер оның өзі ... ... ... ... ... болса, оның қөзқарасы қорғауындағы адамдікінен басқаша болуы
мүмкін, ал кейбір ... ... оның ... ... ... ... үкім, айыбын айғақтарсыз мойындау). Алайда қорғаушының
қорғауындағы адамның жағдайын қандай да бір деңгейде төмендететіндей ... ... ... ... жоқ. ... ... ... өз маңызын
жоғалтады.
Қорғауды табысты іске асыру үшін ... ... іс ... берілген. Қатысуға жіберілген сәттен бастап ол мыналарды ... ... ... және ... ... саны мен ... ... оңаша және құпия жолығуға;
2) заңгерлік көмек көрсету үшін қажетті заттарды, құжаттарды және
мәліметтерді жинауға және ұсынуға;
3) айып ... ... ... ... немесе , айыпталушыдан
жауап алу кезінде, сондай-ақ олардың ... ... ... ... ... өзге де ... әрекеттеріне, сондай-ақ қорғаушының өз
өтініші бойынша жүргізілетін тергеу әрекеттеріне қатысуға;
4) қарсылықтар білдіруге;
5) ұстау хаттамасымен, бұлтартпау шараларын қолдану туралы ... ... ... ... өзінің қатысуымен жасалған
тергеу әрекеттерінің хаттамаларымен, сезіктіге және айыпталушыға ... ... тиіс ... ... ал ... немесе алдын ала ... ... ... барлық материалдармен танысуға, одан кез келген
мәлеметті кез келген көлемде көшіріп алуға;
6) өтініш жариялауға (өтініш ... - ... ... ... ... ... ... арналған өтініші);
7) кез келген сатыдағы сотта істі алдын ала ... ... ... сот жарыссөздерінде сөйлеуге, жаңадан ашылған мән-
жайлар бойынша істі жаңарту кезінде соттың отырысына қатысуға;
8) сот ... ... мен ... және оған ... ... іс жүргізу құжаттарының көшірмелерін алуға;
10) тарап пен қылмыстық істі жүргізуші адамның ... ... ... бұл ... іс ... ... ... талап
етуге (қылмыстық процесті жүргізу органдардың заңсыз әрекеттері ... ... ... ... ... 34-бабының 1-бөлігінде көрсетілген,
осы баптардың 2-бөліктерінде көрсетілген ... ... ... ... ... жеке ... ... қылмыстық іс қозғау
және қылмыстық ізге түсуді жүргізу;
- дәл сол айыптау және дәл сол адамға қатысты кылмыстық істі ... ... ... ... ... ... ... қылмыстық іс қозғау;
- істі қылмыстық ізге түсу органдарының қылмыстық істі ... ... ... ... дәл сол ... және дәл сол адамға қатысты
қылмыстық ізге түсудің мүмкін еместігін белгілеген күшіне енген үкім ... ... бола тура ... ізге ... ... ... қылмыс оқиғасының немесе адамның әрекетінде қылмыс қурамының
болмағанын, прокурордың және жеке ... ... бас ... ... ісі ... жеке ... айыптаудан бас тартқанын, (ҚІЖК-
нің 33-бабының 2-бөлігінде көзделген реттерден басқа), ... 69,75, ... ... ... ... тарту мерзімінің ескеруін
және адамның осы негіз бойынша істі тоқтатуға келісімін, ... ... ... ... мен ... ... достасқанын,
адамның жасаған әрекеті үшін қылмыстық жауапкершілікті жоятын ... ... ... ... ... ... ... және адамның осы негіз бойынша істі ... ... ... ... ... қабылдануын растайтын факгілер анықталганнан кейін
қылмыстық ізге түсуді ... ... ... және ... ... ... заң көмегіне
сондай-ақ өзін немесе мүддесі білдіріліп отырған ... мен ... ... ... өзге де ... да ... ... атап айтқанда, жәбірленуші, азаматтық талапкер, жеке
айыптаушы мен ... ... ... Бұл ... өз құқығын жеке,
сондай-ақ өкілінің көмегі арқылы ... ... ... ... ... ... жеке айыптаушының
және азаматтық жауапкердің ... ... ... ... ... білдіруге өкілетті тұлғалар өкіл бола ... ... ... ... жеке ... және ... өкілдері ретінде адвокаттар мен заң күшіне орай кұқықты ... ... ... ... ... ... ... және қылмыстық процесті жүргізуші органдардың қаулысымен іске
қатысуға жіберілгендер ... іс ... іс ... ... азаматтық талапкердің, жеке айыптаушының және ... ... ... алады.
Сонымен қатар адвокат жоғарыда аталған тұлғалардың өкілі ... ... ... заң консультациясынан не адвокат кеңсесінен ордер
алғаннан кейін қатыса ... ... заң ... немесе адвокат
кеңсесі құрамында жұмыс істеген жағдайда). Егер ... өз ... ... ... жеке дара ... онда өз ... ... білдіру
мақсаты үшін тиісті шарт негіздеме болып табылады, оңда адвокаттық
қызметпен ... ... ... ... мен алынған күні
көрсетіледі.
Адвокатты жәбірленушінің, азаматтық талапкердің, жеке ... ... ... өкілдері ретінде қылмыстық процеске қатысуға осы
тұлғалардың өзі, сондай-ақ олардың заңды ... ... ... ... ... ... жеке ... және
азаматтық жауапкер адвокат-өкілінің айырмашылығы қылмыстық істе,
әдеттегідей, ... ... жеке ... және азаматтық
жауапкермен қатар емес, қайта олардың орнына әрекет етеді.
Азаматтық талапкер, жеке ... және ... ... ... ... ... жеке және ... тұлғалардікіндей іс жүргізу құқығы
бар.
Адвокат азаматтық талапкердің, жеке ... және ... ... ... ... өзі ... білдіретін процеске катысушыларға білікті заң көмегін
көрсетуге;
- өзі мүддесін білдіретін процеске қатысушылардың құқықтары мен ... ... ... өзі өкілі болып отырған процеске қатысушының мүдделеріне қайшы
қандай да болмасын әрекеттер жасамауға;
- ... ... ... және ... ... ... ... қолдаухат мәлімдеу жолымен азаматтық талаптың ... ... ... үшін ... іс ... ... қатысуға және т.б.
Бұдан адвокаттың жәбірленушінің, азаматтық талапкердің, жеке
айыптаушының және ... ... ... ... ... тек ... мен ... ғана қорғауға тиістілігін көреміз.
Соттың бірінші сатысындағы қылмыстық іс бойынша төрелік ... ... ... ... ... ... мән-жайы, олардың қоғамдың-әлеуметтік бағасы;
— дәлелдемелерді ... мен ... ... нақты мән-жайларды заң тұрғысынан бағалау — қылмысты
саралау;
— сотталушының жеке ... ... ... қылмыстың сот процесіне
басқа да қатысушылардың мінездемесі;
— қылмыстың жазаны қолдануға байланысты немесе одан ... ... ... ... шешу ... шешімін табуға тиісті басқа да мәселелер;
— қылмыстың жасалуына турткі ... ... мен ... және оның ... алу ... ұсыныстар. Соттың бірінші ... іс ... ... ... ... мыналар кіреді:
— іс үшін маңызы бар нақты мән-жайлар;
— дәлелдемелерді бағалау;
— іс бойынша заң ... ... ... ... іс шешудегі ұсыныстар;
— негіздің барлыгына байланысты жеке анықтаулар ... ... ... ... ... соттың екінші сатысында нық пікір-таластарға орын
жоқ. Ондағы сот ... ... ... нің ... ... ... табады.
Қорғаушылық немесе адвокаттық сөз.
Әдетте тергеушілер қызметі туралы аз жазылып жүрген жоқ. Сот жайында
да жазылған жүмыстар баршылық. Ал ... ... та ... толы
күнделікті жұмысы туралы жазылған еңбектер берен-саран, ... ... ... де ... ... ішінде адвокат еңбегінің технологиясы туралы
білетініміз тіптен мардымсыз. Егер ... ... ... ... дәлелдемелер жинақтаудағы тергеушінің мүмкіндік арсеналы мейлінше
шексіз. Адвокат болса ... ала ... ... ... көзі ... ... тұрса да, ол тек заңға жүгініп, содан өзіне
ілік, жақтас ... ... ... ... ... ... ... қарастырылар іс материалдарының жеке-жеке детальдарына ғана сүйеніп,
тұңғиықтан алып шығар жіңішке ... ... ... ... ... ... аркасында ғана әділеттіліктің туы желбіреп,
кінәсіз адам ... ... ... қоғамдағы зәрудей қажеттілігі еш
күмән ту-ғызбайтын шешендік шеберлікті мецгерген адвокаггык кәсіптің ... ... оның ... сот ... алар орны ... деген сауал
зайыр-лы, күкыктык қоғамда ғұмыр кешкен әрбір адамды ... ... ... ... ... ... ісі: ... кабылдау арқы-лы
консультация-кеңес беру, тергеу сатыларынан бастап қылмыстық ... ... ... ... сөйлеу; жеке, мемйекетгік кәсіпорындар-ында
кызмет көрсету, азаматтық істерді жүргізу т. б. толып жаткан еңбек-рден
түрады. ... біз сот ... ... бірден-бір негіз бола-
тьщ адвокаттың сопағы сөйлеу еңбегін жан-жакты алып ... ... ... жүйесі корғаудың стратегиясы мен тактикасы, онын мұны ... ... ... ... ғалым Е.Қайыржанов пен Р.Жәмиева
бірігіп жазған енбектерінде қорғау тактикасы мен ... ... ... ... әдебиетте тұғымды жауап беріле қой ған жоқ дей ... ... ... бере ... ... тактігі сы — бүл қорғау
қызметін оңтайлы жүзеге асыруға бағытталған ғылыми ережелер мен ... ... ... — бүл ... ... мен ... ... туғызатын, қорғау жағдайын есепке ала ... ... ... ... ... ... ... жүзеге асыратын
тәсіл... Қорғау тәсілінін ішінде білімділік, берлік секілді ... ... ... ... іскерлік —- бүл тактикасы қызметін іске
асырудың, оныд тиімділігінің шарты, ... ... ... ... Қорғау
тактикасы шеберліксіз де қолданылады, ол қаші лықты тиімді, дүрыс тандалыи,
білгірлікпен ... ма, ... ... ... тактикасы — бұл өнер ғана
емес, көбіне-көп қорғаушының жеке сана на ... ... ... шеберлік әдемі тілмсн өрілсе ғана атты қаруға айналады»[8].
Аталған ғалымдар қылмыстық іс бойьшша қорғауды ... ... ... ... мазмұнынан — кең мағынада (әлеуметтік-күкықтық), мағынада
(қылмыстық іс жүргізу) ... ... дей ... оның өте ... ... күрделі мәселе екенін айтып, «оны мүмкіндік бол ... ... ... ... іс ... ... және басқа да
жағынан зерттеу, гүсіну қажет» деп нақты атап ... ... ... ... қылмыстық іс бойынша қорғау тәсілдерінің бар қырын сөз
қылатын, отандық ... ... ... ... бір ... енбек
екенін айтканымыз жөн. Елден ерекше адвокат кызметінің ерекшелігін, ... ... де ... ... жүрі ізілер стенограммалардан анық
байқауға болады. Адвокат енбегін тогілдіріп қарастырудын ұтымды жағы ... ... ... ғана ... ала бастаган құқықтық білімділікгі
жетілдіруді әрбір адвокаттын азаматтық белсенділікті ... ... де ары ғары ... ... ... ... зор. Еғер шынайы
адвокат қор барысында өз міндетіне барынша ... ... ... ... ... ... игі істер әділетті сот мәртебесін одан
сайын термесе, әсте төмендетпейтіні белгілі.
Мәселен, қайырымдылыкты кәсіби қызметінің туы ... ... ... маман тәнді емдесе, ал адвокат адам жанынын ең те ... ... ... ... тазартады. Былайғы жұрттың ұғымында егер адам
қылмысқа барған болса, ол тек жазалануға тиісті, ... ... іс ... Бүл - қате ... ... ... құқық тәртібін бұзушының
тірі жан иесі — адам екенін сезіну ... Ол ... бір ... ... ... ... бір ... өзінін отбасының отағасы мен
отанасы, ақыр аяғында ол мемлекеттін азаиаты. ... ... оған ... ... жөн, ... ... ... атқарып жүрген
толыққанды бір мүшесінен жеріп, оның заңсыз мансұқ етпеуі тиіс. ... ... ... ... ... ... керек етеді. Еліміздің Ата Заңы —
Конституциямыздың 16-бабында «Ұсталған, тұткындалған, қылмыс жасады ... ... ... адам сол үсталған, түтқындалған немесс айьш ... ... ... ... көмегін пайдалануға қүқылы» деп
осыған кепілдік ... ... ... ... ... ... бүрын, міндетті гүрде, бүл
қылмысты нак соның жасағанын дәлелдеп алу керек. Ол ... ... ... міндеті адамның жауапкершілііін женілдететін қиыннан
қиыстырылған дәлелдемелер табумсн өлшснеді. Жасырары жоқ, кейде еш кінәсіз
адам да ... бір ... ... ... ... немесе оған
жасаған кылмыстан ... ... ... ... ... ... ... ақ түглпарын ерттеуі осы жерде паш ... ... Адам сот ... ... ... ай-ып бойынша емес. жасаған
кылмысы негізінде ғана жаза ... ... істі ... ... ... ... корғаушысы
ретінде корғау сөзін сөйлесе, азаматтык талапкер, азаматтык жауапкердің
өкілі ретінде ... ... ... мүддесін корғай сөйлейді. 1997-жыл-дың
желтоксанының 5-і күні Елбасы Н. Ә. ... ... ... ... туралы» Қазақстан Республикасының Заңында: «Адвокагура қылмыстық
істер бойынша қорғау, азаматгак, окімшілік, ... және ... да ... ... ету, ... ... кұкықтарын, бостандықтары мен
занды мүдделерін қорғау және іске асырута жәрдемдесу ... ... өзге ... ... ... адвокаттардың Кызметін
ұйымдастырады» деп ... ... ... оның ... ... ... ... сүрап келген адамға ол мүқтаж бол-ған кез
келген заң көмегін көрсетуге кұқылы. Барльіқ ... зан ... ... ... түлғалардың қүкыктары мен мүдделерін корғауға жә-не
білдіруге күқылы»'.
метін корганушынын талап-тілектерінің негізінде емес, заң ... ... ... ... ... сөзі ... қорғанудың қажеттілік, пайдалы екеніне.
адвокат қалаған позициясының заңды, ... ... ... ... ... Міне, осы жайттар төрелік айтар сөздің негізгі мазмұнын құ-
райды. Сог процесінде кей адвокаттардын белсенділік ... ... ... ... ... біліктіліктің жетіспеуінен деп
ұққан ләчім.
Сотталушы өз ... ... ... ... ... ... ал
адвокат корғау сөзінде дәлелдемелер келтіруге міндетті саналады. Әйтпесе
сотга адвокаттың ... ... Сот ... адвокат прокурордан кей-ін
сөз алатындықтан онын сөзі әткір. ... ... ... ... іске
итермелеген психологиялык факторларды назардан тыс қалдырмағаны дұ-рыс.
Мысалы, Қарағанды облыстык сот ... ... ... ... ... ... үзінді: «Сот мәжілісінде соттаЛу-шыны
айыптаган іс қаралып отыр. ... ала ... ... айып ... ... әлтіру қурамы жоқ. Тікелей ниетпен барма-ган. Бас
араздыгы жок. ... ... ... баүырым, агам қайпіыс болганда көңіл
айтып ... ... ... бітірді, оқуеа түсті, кә-мектеспедің деп
жай сөзбен айтқан. Кәптеген жарсщат алып, ауыр денс жарақатынан ... ... ... ол ... ... ... жоқ. ... жаедай
сотталушының паидасына шешілуі тиіс. Қасақа-на а\:ыр дене ... ... ... ... ... ... бага ... Сондьщтан 103 б. 3-бөлімі айыбын өзгертіп дәрежелеүді ... ... ... ... ... ... мінездемесін ескеріп, жаза
мвлшерін төменгі шекті қолданып, ... ... ... қорғаушы
айыпқа дәлелдер жеііспеушілігін. оқиғаға қазақтың салт-дәстүрінен туындаған
түсінік түрткі болғандығы секілді ... ... алға ... ... ... ... сөзі ... талап деңгейінде шығуы
шарт. Өйтксні ол тек ай-ыптаушымен ғана емес айыптаумен де қарсы ... ... ... кей ... бар детальдарды сөз етпей кетуі мумкін,
ал мұны адвокат та соз қылмауы керек деген үгым тумаса керек. Ол осы ... ... уы ... Адвокат еөзі жасалган кылмыстың түрлеріне
байланысты іс ... ... ... ... жүйелі негізінде
құралады. Бүл үлкен ше-берлікті талап етеді.
2.2. Қылмыстық және азаматтық істер ... ... ... ... сөйлеулері
Соттын екінші сатысындағы адвокаттың сөздері өзінің мақсаты мен міндеті,
түрі жағынан бірінші ... ... ... ... өзгеше. Сотқа
жазатын апелляциялык шағымы бойынша адвокат өз ... ... ... дүрыс- бұрыстыгы женіндегі түсініктеме беруден құрады. Оньң түпкі
мақсаты — соттың бірінші сатысындағы шығарған ... ... ... ... өз ... ... ... мен негізділігін тілге
тиек етіп, қорғаушысының арызын қолдап сейлейді. Қарсы жақтың шағымын жоққа
шығаруға ... ... бұл ... ... ... ... ... қорытынды сөзін шығарады.
Сот мәжілісіндегі апелляциялық сатыдағы қылмыстық істі ... ... ... ... ... ... мынаған саяды:
— шығарылған шешім немесе үкімнің дұрыстылығын негіздеу не сынау;
— апелляциялық шағымды немесе наразылықты, негіздеу не ... ... ... ... талдау және бағалау;
— белгілі бір шешім дшғаруға (апелляциялық сатыдағы сотқа) ұсыныс айту.
Сонымен әрбір сот ... ... ... сөздің мазмұнына он-ың
өзегін қүрайтын осындай негізгі элементтер кіреді. ... ... ... жоқ.
Адвокаттың сөйлейтін сөздерінің құрылымын олардын ұстанған позицияларына
тікелей байланысты келеді. Сотқа берген шағым-тү-сініктемесінде адвокат ... ... ғана ... ... ... ... ... өзінің жаңаша
көзқарасын білдіруге құқылы. Қылмыстық іске ... ... ... бере ... ... өзі ... көп қылмыстық істегі фактілерге,
дәлелдемелерге сот мүшелерінің басқаша баға ... ... ... ... өз позициясын негіздеу үшін кей қосалқы ... ... ... ... өздері жазған шағымдарын түгел ... оқып ... ... ... сот ... ... алдын ала танысады, мазмұнына канық.
Керегі тек ең ... ... ... , жаңаша пайымдаумен жеткізсе болғаны.
Сот алқасынын алдына алғаш сөйлейтін сөздерінін жоспары болуы ... ... ... ... ләзім. Алайда өзекті жайға ... ... ... ... ... ... дәйектемелер,
заңға сілтемелер келтірулері
тиіс. Сөздерінде соттын бірінші сатысында, алдын ала ... ... ... кандай бір өрескел бүзулар жасады. ... ... ... ... сот ... ... ... барьш шығып сөйлейтін
болғандықтан, қылмыстық істе соттың ... ... ... кей ... ... ... ... дұрыс дейді мамандар[9]. Адвокат өз созінде
шағымды тыңғылықты негіздеп, түжырымдарын нактылаи, қосымша дәйек-темелер
келтіруі міндетке ... ... сөзі ... ... не шешім-нің
заңсыздығы не негізсіздігін қозғаған қыскаша кіріспеден тұрып, содан кейін
барьга. өз сезін дәлелдеуге ... ... ... ... не ... ... қарсы жақтың, прокурордың көрсетпе-лерін сынга
алады; өз позициясының негізі болған дәйектемелерге ... ... ... ... мен ... ... ... етіп нақтылай
көрсетеді.
Айыпталушының өзін-озі қорғау сөзі. Айыпталушъшың өзін-өзі қорғау сөзі де
сот тілмарлығының бір бөлігін ... ... ... ... - ... ... және әділетсіздік жолымен қылмыстық жауапкершілікке
тартылуынан ... үшін ... ... ... ... ... ... Заңгер ғалым Е. Тұрашев өзінін ... ... ... ету ... атты ғылы-ми мақаласында қылмыстық іс
жүргізудің функцияларын сөз ете ... ... ... ... мен ... қорғалуына үлкен әсер ететін қылмыстық іс
жүргізу ... бірі — ... ... ... ... ... ... Қылмыстык іс жүргізу жүйесінде бұл принцип басты орында
түрады... Айыпталуніының қорғануга құқығын ... ету ... ... ... ... ғана сот ... ... жүргізе аламыз»[10].
Ғылыми әдебиеттер де бұған орын ... аз ... ... ... іс ... осы ... ... жүріп өткен жолы бұралаңы көп
бұлтартпа ... ... Әуел ... ... одан кейінгі Кеңес
Одагы кезіндегі сот жүйесінің ... өз ... ... кеткен жоқ.
Кешегі саптыаяққа ас қүйьш, сабынан қарауыл қараған. ... те ... ... аласапыран уақытгардағы жеке басқа табынған ... сот ... ... пен ... ... ... ... өрбіді. Дегенмен оның айыптаушылык түрі бірбеткей дамыды. Ал
екінші түрін «қылмыскер-мыс» ... ... ... ... ... ... ғана көреміз.
Сол кезен куәгерінің сезімен сейлесек - «30-жылдар, 37-38-жылдар зұл-маты
көктен түсе қойған жоқ. Әуел бастан-ақ ... ... ... ... ... ... қолы ... ажырамай, өліспей беріспейтін ет-іп,
үшындыра келген Қазан төңкерісінің ... ... ... ... ди-ірменге
айнаддырып жіберді»[11]. Сонда чаңсыздыққа жол берушілік пен қыл-мысгық
істерді жүргізу кодексін өте ... ... ... ... ... Үйреншікті
жайт істі тергеп-тексеруге тиісінше кылмыстық істі ... ... ... ... айыптау мақсатына кіріседі. Тұтқын-дар ... ... ... ... жок ... да, прокурордың санкциясыз-
ақ қамауға алынган. Тергеү бір жылдан астам ... және ... ... ... ұзақ ... ... ... қыл-мысын
дәлелдерлік бірде-бір дәйекті дерек табылмаса да ... ... ... кете ... ... ... жасалады да ешкімнің '
бекігуінсіз-ак. соггая тыс органнын ... ... ... ... ... ... да ... корғау үшін
мүмкіндік туғызылмаған. Ең сорақысы осындай ... ... ... ... ... үкім ... көніл бөлетін нәрсе: қазіргімен салыстырғанда ол кездің жауап алу.
тергеу тәртібі өзгеше болды. Бұл ... ... мен ... ... ... ... ... қағазға түсетін болса, 30-жылдарда айыпкер
жауабы, түсініктемесі. тіпті айыптау1 хаггамасы, көбінесе біртүтас ... ... ... ... ... ... ... болады. Әйгілі сөз зергерлері өзін-өзі қоргау үшін қолда-
нылған ресми ... ... дс ... тауып ойды ұтымды жеткізер сөз
тіркестерін іздейді. «Өз басыма тағылған айыптарды статья тілімен ... деп ... ... жоқ ... ... жеткізеді. Партия қатарынан
шығу себебін «От болып жанып істейтін ... мол ... ... алмай,
көңіл куйінің қубылліалы кезеңінен тагы қутылмай, будан әрі ... болу ... деп ... ... «өмірі мешеулікте өткен халықты
жарыққа суйреймін деп ... ... ... ... жүрген мугалі.мге
зиянкес болу, іріткі істеу ақылга да, ойга да сыймайды. кісі кулерлік нәрсе
болып ... еді» ... ... ... алға ... Мұндағы «от болып жанып
істейтін шындығы мол ... ... ... ... халыкты жарыққа
сүйреймін деп жарғақ ... ... ... ... мұғалім» дейтін
тіркестер еш әсіре бояусыз айтатын ойды дәл ... ... боп тұр. ... ... ... ұңғысынын аузында түрып айтқан А. Байтұрсынұлының:
«Қурып бара жапщан ултьшыздың жагдайын ойлаган біздср ултшыл емеспіз, қайта
колонизаторльщты өріс-тетіп ... ... ... ... ... «Үлтын суйген кісіні ултшылсың дейтін зар заман туды ... ... ... ... сөздер сол бір зүлмат күіщердің ... ... ... көз алдыңа келтірер нақты айғақтар.
Қазіргі сот тілмарлығының үшінші түрі - айыпталушыньщ өзін-өзі қорғау еөзі,
негізінен, белгілі бір жүйеде құрылады. ... ... ... ... ... ... бар ... балаларының әк-есі не анасы
екендігін, жас болса, кателігіне кешіріммен қарап, үзақ ... ... ... ... ... түзу ... түсіп, үлгілі өмір
сүретінін, тағы басқа сол ... ... ... ... Мәселен, Теміртау
қаласының қалалық сотында №0203120112 қылмыстық іс ... сот ... ... ... ... ... «Қурметті сот төрагасы!
Жасаған қылмысыма кешірім сұраймын. Қасақана өлтірген ... ... ... еді, ... ... ... ... болмағандығымды ескере
отырып, жеңілдік қолдануды сұраймын»
2.3. Адвокаттық шешендік өнерінің этикасы
Сот төрелігін аткаруда, сот өндірісінде, соттық, ... және ... ... ... ... сақтап, оларды өз орны-, мен
дұрыс ... ... ... ... зор. Жасалынған қылмысты ашу,
кылмыскерді анықтау, оны ұстау, қылмысына ... әділ жаза ... ... емірінде мәнді, мазмұнды ғұмыр кешуі үшін ... ... ... тәрбиелеу ісі қоғам мен адам мүдделерінің етене қа-бысқан өзара
бірлігінен ... Сөз жоқ, сот ... ... ... ... іс ... жүзеге асыру барысында азаматтардың ... ... бір ... ... мөжбүрлеу шаралары қолданылатыны
аян. Азаматтың ар-үяты. ... ... ... яки, бір ... ... тағдыры қылмыстық істер бойынша
шығарылатын тергеу қорытындысына тікелей байланысты. Енде- ше ... ... ... ... ... заң және ... негіздерге
сүйенуі абзал. Яғни, қылмыстық істерді тергеп, сот ше-шімін шығарғанда.
қылмысқа ... ... ... ... зан ... ғана емес, сондай-
ақ адамгершілік нормаларға да қатаң сәйкес болуы қажет, басқаша айтқанда,
сот органдары алдындағы ... ... ... ... ала отырып,
адамгершілік жолдармен шешімін табуға тиіс.
Міне, осы мәселелер - сот этикасының күре ... ... ... ... ... сөз ... сот ... кейбір мәселелеріне ток-
тапмай, басын ашпай кетуге ... жок. Сот ... - ... ... ... ... ... Ол защерлік кәсіби этикаға тән ... ... ... ... ... ... - ... істерді тергеп, қорытынды шешім шығару ба-рысындағы
судьялардын, прокурорлар мен адвокаттардың қызметіне тән ер-екше жағдайдағы
жалпы адамгершілік нормаларын қолдану, моральдык ... ... ... ... ... ... ... сот этикасы сот ендірісіндегі
қылмыстык іс жүргізуді ғана емес, азаматтык із жүргізуді де қамтиды.
Сот этикасының ... мен ... ... ... үшін ... манызы бар меселелер жігін айкывдап, аныктап алған абзал: ... мен ... ... үшін олардын ерекше жаі -дайдағы
қызметіне тән айрыкша алабөтен адамгершілік нормалары болмай-ды, бүл ... ... ... ... ... үрдістерінен туын-дайды.
Жоғарыда, сот этикасы — кәсіби этиканын үлкен ... бірі ... ... ... өз ... байланысты қолдануы ерекше сипатын ... бүл, ... ... ... ... ... бар ... деген сез емес, ол жалпы адамгершілік мүраггарға тәуелді деген
ақикат.
Сот шешендігінің ... ... ... ... ... ... жалпы адами, адамгершілікке бейімделген кұқықтык нормаларынан
келіп туьпщайды. Қогамдағы қалыіггасқан ... ... ... ... деп
атантын болсақ, ал ол құкықтык санамен ... ... ... ... ... түп ... қүкықтық тәрбие. Қүқықтық ... үшін ең ... ... ... ... ... ... болмақ. Демек, кызметтік әдеп әліппесі үлтгық салт-дәстү'рлер негіз
болган күкьщтық тәрбиеден ... ... ... ... ... ... ... мәнін ашьш, күқык-тык мәдениет, кұкықтық
сана туралы зертгеп, келелі ... ... ... ... профессор Әдібай Табылдиев өзінің ... ... ... атты ... былай деп пайымдайды: «Ұлтымыздың құқықтық
мәдениеті әдептілік ережелер мен зандар, кодекстер. ... ... ... ... ... ... ... болмысына сәйкес
салт-саналык өнегелі үрдіс-терімен ерекшеленіп түр. Жақсы әдет әдепке, әдеп
дәстүрге. дәстүр ... ... ... ... ... ... зан болып өмір қолданысына айналған. Әдет-ғүрып
игіліктері рәсімдер мен ... ... ... ... ... парыз ұғымдары қазақ халқының әдет-ғұрпында
құқықтық өмір заңы болып ... ... Ол кез ... ... заң
баптарынан әлдеқайда қуатты да құжырлы. Өйткені қалып-тасқан дәстүрлер ... дара ... ... ... орындайтын ұж-дандык әрекеттерінің
көркем көрінікі»1.
Сөз жоқ, аталған еңбегінде ғалым құқықтық сананы тәрбиелеудің ең ... алар ... ... оның берік іргетасы отбасылық тәлім-тәр-
биеде қаланатынын зерттеп, осы ... ... ... ... ... ... пәндермен, қоғамдық зандармен айкындала түсе-тінін
меңзейді. Яғни, біз карастырып отырған мәселеге қатысты сот ... ... ... ... ... этнопедагогиканың Қайнар
бүлағында жатқандығын талдап. ... ... ... ... сез ... дейтіндей, реті келгенде аігга кететін ойымыздың
тобьіқтай түйіні ... ... ... ... ... ... қызме-
тіне қажетті күкықтық кәсіби әдептің төркіні халкымыздың әдет-ғұрып, са-
санасында жатыр. Бұл ... ... ... ... ... ... түрғыдан келгенде, мойындайтын басы ашық ... ... ... ... ... оку орындарындағы заң факультеттерінде қазақ
этнопедагогикасындағы кұкық тәрбиесі әлі ... ... жеке пәи ... ... ... ... ... ғү-мыр кешетін азаматтарды
қүқыктык сана-сезімге бала кезден баулып, жүй-елі ... беру үшін ... ... көздерін ашатың бүл пәннің шын мәнінде берсрі
мол, ... ... ... ... ... ... жаткан осал түстарды
бүтіндеуге қатысты айтылатын «бүлак көр-сең — кезін аш» деген халкымыздың
шынайы ... нақ ... ... ... ... ... ... бүл адлагы уақыттарда ғылыми түрғыда шешімін табуға тиіс. ез алдына
бөлек зерттеуді кажет ... ... ... ... сот ... ... тартып жатқан, соттың шы-
найылығына тәуелді, ... біте ... ... ... да жарқын
құбылыс. «Заңдық түрғыда тура. этимологиялық ... ... ... деп ... ... ... ... адамдардың іс-қылы-
ғына күкық нормасын қолдануды айтады. Сот әділдігі заңға дәлме-дәл ... ... ... «сот әділдігі» дегеніміз - - соттьщ азамат-тық.
кылмыстық істерді шешу аркылы жүргізілетін мемлекет кызметінің ... ... Ол ... ... әдістермен керініс табады. Сот мә-
жілістерінде, біріншіден, ... ... мен ... ... азаматтық істерді қарау және шешу аркылы; екіншіден, ... ... ... ... туралы мәселені анықтау. кылмыс
жасағаны үшін кінәлі адамдарға заңда ... ... ... не ... ... ... жүзеге асырылады. Демек. сот
мәжілісі — сот әділдіііне қол жеткізетін заң ... Сот ... ... жаліыз-ақ жолы істерді сот мәжілісінде карау»[12]. Міне, осы сот
мәжілісітерінде судьяньщ, ... ... ... ... ... ... ... айкын көрініс тауып жатады.
Сот төрелігін жүзеге асырар сот қызметінде адамгершілік нормаларды ... ... оны өз ... қолданып отырудың маңызы айрықша • болады. Сот
шешімдері мен үкімдері. айыптаушы мен қорғаушынын ... заң ... ... ... ... де ... ... Ол-ардың сөздеріне жан
бітіріп. бойына куат беріп, қан жүгіртер, орнымен өр-негін тауьш жатар
адамгершілік мүраттар — ... ... ... ... келтіріп, бүрап
койған домбыра шегімен тең. Заң талаптары мен адамгерші-лік мұраттар бір
жердсн ... ... ... ... ... ғана сот кегінде әділдіктің
акшаңқан туы желбірейтініне сенім мол. Сот, прокуратура. ... ... ... ... заң және ... мүдделер
аркасында байсал табады. ... ... сот ... ... ... ... ... бүгінгідей рухани кұндылықтардын
орнъга материалдык күндылықтар басқан, жан ... ... тән ... ... ... саудаға тұскен, адами кемелдік емес. бір ғана сәттің
кызығы белең алған. ... ... ... мен тепкіні катты, өкімі
жүріп турған катал заман кесірінен туындап ... Бүл ... ... да керекті зәру мәселелердің бірі. Міне, осы секілді, сот
процесіндегі адами ... ... ... сот ... ... ... ... тәрбиенің күре тамырын сот этикасы карастырса (ол ... ... заң ... ... ... жеткілікті)1, сот
шешендігінін этикасы оның кенерлі саласы. Басқаша ... ол . ... ... желі ... жеке ... Ол ... ... мен
қорғаушы сөздерінің адамгерішілік аспектілерін қарастырады, Бір соз-бен
айтқанда, сот шешендігінің ...... ... ... адамгершілік, моральдық нормаларының; адамгершілік принцип-терінің
іс жузінде жузеге асуы туралы ілім.
Шынтуайтында, сот шешендігі ... ... ... ... ... ғылыми әдебиеттерде, баспасөз беттерінде айтылып та,
жазылып та ... ... ... мойындаған ләзім. Оның көптеген
көкейкесті мәселелерін. корінбей, ашылмай жатқан көркем ... ... ... ... қолға алынып, айқын жолға қойылыи отыр. Де-сек те,
сотқа қатысушы тұлі'алардын өз сөйлеу шеберлігін ... сөз ... ... ... ... орнына әлі күнге жеткілікті түрде ... ... ... ... қатысушылардың өзіндік козқарасын, беліглі бір пікірін білдіре-тін,
бірімен-бірін өзара түсіністіретін негізгі қарым-қатынас құралы — ... ... ... ... тіл ... ... қылмыстық,
азаматтық. әкімшілік істер бойьшша ... сот ... ... ... да ... нормалары тұрғысынан кәсіптік сөйлеу мәдениетін
Меңгеріп сөйлей ... ... Ол үшін ... шешендік өнерді меңгеру —
басты талап. сотағы сөйлеу мәдениетінің биік шыңы саналатын сот ше-чкңдігі,
оның этикасы бүгінгі ... қала ... сот ... ... етіп ... уақыт иініндегі көтерер жүгі ауыр, мәні мен мазмүны терең, күрмеуі
қалын күрделі ... да бір ... ... ... ... қызметінің түп негізінде
адамгершілік-моральдык принциптер жатпаса, оның коғамга ... ... ... сарқыншағындай аз, салмағы білінбейтін бір ... ... ... Шешендік қағидаларын талап ететін қылмыстық,сот ісіне
қатысушы судья пен айыптаушынын, қорғаушының кәсіби ... ... ... ... ... ... де ... Оларға койылар
моральдық талаптардың мәні әділеттілік. гуманизм, шын-шылдық ... ... ... ... ... ... тө~ релік айту қызметінде
мұндай адамгершілік принциптерді берік ... ... ... ... көп
міндеперінің мазмұнды бөлігін жүзеге асыру болып табылады.
Қазақстан Республикасының қылмыстык процесуалдык заңы ... ... ... ... ... ... барын ескере отырып. төрелік
етуші судьяға сот процесінің тәрбиелік жағын қамтамасыз етуді ... ... ... ... ... қарауы мен тер-геуінде.
прокурор мен адвокат сөздерінде, сот үкімінде көрініс табады.
Қылмыстық сот ісіне қатысып ... ... ... ... ... ұстауга қажеттілердің бірі — өз бойындағы туа біткен ең ... ... ... ... ... ... көрсете білу-де.
Өйткені сөйлеу кезінде жекеленген ... ... ... ... ... туа ... ... өз сөзіне коспай, сөйлеуші-нің өзіне
ғана тән игі төл белгілері (тілінің ... ... ... ... т.б.) ... әр ... тұра алмайды. Әдеп — сейлеу-дегі,
пікірсайыстағы, пікірталастағы мәдениет тірегі десек, сот процесінде сөйлей
білу ... ...... деп ... ... ... соттағы дау-дамай, таластарда даттап қарсы пікір айту да. ақтап
жаксы пікір айту да ... ... ... айтылмаған заңы бой-ынша
ондайда сөйлеушілер барынша байсалдылық көрсетіп, көңіл күйін ... ... ... Мүндай мінез — айтылар сөздің тегеурінді, пікірдің
тиянақты. түйінді болуының, ізгілік пен әділдік талаптарына сай ... ... ... ... ... ... оның ашык түрде
ететін жариялығымен өлшенеді. «Сот ...... ... ең қолайлы түрі. Тіршіліктің қай ... ... ... ... онтайлы жүргізе алмайды» дейтін белгілі
тілмардың сөзі тегін айтылмаса керек.
Сот процесінің ... ... ... ашык ... жария етуі сотталу-шы
кылмыскер жайында қоғамдық гіікірді ... ала ... ... пен ... ... болмысы сондағы қатысушы-лар арқылы
таралып, болмаса баспасөз арқылы дүйім жұртқа паш етіліп
отырылады. Қылмыскер лажсыз қоғамдық айыптаудын бар ... ... ... ... ... Демек. сот жариялылығыныи ұтымды жағы деп айқын
айтуға тұрарлығы: жеке азаматтардың күнделікп ... ... ... ... елеусіз деп түсінген ... ... ... ... қарауына, оларды қайтадан сана елеп «ен ... ... ... ... Ал сот жариялығында сөйлей алудың көрнекті орын алатыны
болса да түсінікті.
Біздіңше, сот ... ... ... ... меи ... ... тәрбиелік жағын екі бөлікке ... ... ... — сот ... ... ... мен сот залындағы оасқа да
көпшілік жұртқа бағытталған сот тәлімінің тікелей әсері. ... - ... ... ... әлеуметке бағытталған тәрбиелік әсері оаспасөз бен
радио, теледидар, сот залында отырғандар мен, ... ... ... ... ... іс ... өзіндік, жеке адамдық, айкын позиция ұс-танатын
тұлғалар арқылы жүзеге асады. Сот тәлімінің жалиы әлеуметке ба-ғытталған
түрі сот ... ... ... ашык ... ... пікірдің қалыптасуына
тәуелді. Сондықтан сот процесі барысында қылмыстық іс ... ... ... оған ... ... өзінің жүріс-тұрыс мәдениетіне де аса
көңіл бөлгені абзал. Бұл факторлар соттын тәрбиелік ... сот ... ... ... ... ... айыптаушылар мен қорғаушылар сотқа ... ... ... ... ... пен ... ... болатынын, сот залынан
шыққан сәтте көкейлеріне құқықтык заңның мызғымастығын, зан-ға деген сенім
мен ... ... ... ... ... үгіт-наеихатгы да бір сәтке де
назардан шығармағандары жөн.
Жан-жақты, толыққанды ... ... ... сот ... ... орасан зор. Ол — сотталушынын моралъдық беи-несін,
жасаған кылмысының ... үшін ... жат ... ... Сондықтан
сот процесінің тәрбиелік мәніне судья да, ... ... да ... үлестерін косып, оны ұдайы естен шығармаған-дары дұрыс
болмақ.
Айыптаушы мен ... ... ... ... ... түлғасына моральдық-саяси баға бере сойлейтш сөздері біржақты
шықпағаны жөн. Баға бере ... ... ... «ақтап алу»
түрғысында емес, қайта қылмыскер келешекте мәнді, ... өмір ... ... ... ... ... тиіс. Ескертерліп.
Қоргаушының соттағы ... ... ... ... ... ... ... алмағаны дұрыс.
ҚОРЫТЫНДЫ
Қазакстан Республикасының Конституциясы зан мен сот ... ... тен ... ... ... әркімнін өз құқықтары мен
бостандықтарыньщ сот арқылы ... ... бар ... ... етті. Осыған
орай Қазақстан Республикасында ... ... ... ... ... ... ... бекітілді. Сот тәуелсіздігі мен
демократиялығына кепіл ... бұл ... ... ... ... реформанын мемлекеттік бағдарламасында көрініс
тауып, 2006 ... ... ... ... ... ... ... Бұл Заң 2007 жылы каңтардың 1-нен бастап күшіне енеді.
Акиқатты анықтау барысында соттағы ... ... ... мойындату
технологиясын меңгертетін сот шешендігінің болашағы зор деп білеміз.
Қазіргі ... сот ... ... мен ... қылмыстық істі
әділдікпен қарайтын негізгі принциптерден ... ... ... ... сот ... ... ... қылмыстық сот өндірісінің заңдылыны;
2) қылмыстық сот ... ... ... сот ... ... ... ... айыпкердің (сезіктінің) қорғалуың қамтамасыз ету;
6) жәбірленушінің ... заң ... алу ... осы ... сот жүйесін реформалауда енген алқа би ... ... ғана ... ... ... ... тарих сахнасынан кетпей, шешендік сөз енері өлмек емес. Ақиқат,
шындық көзіне бірден-бір тіктеп ... сот ... ... ... ... ... бір ашык ... де кеміт-пейді. кайта
әр қосады, шырай береді, нәр ... ... ой ... ... ... ... тұратын қорғаушылық сөйлеулер — екпінді тегеуіріні мен
ішкі ырғағы тыңдарманды бей-жай қалдырмайтын айдарлы да айбарлы ... ... ... ... күші бар зор ... ... ... бойды баураи алып,
өзіне гартуға бенім. Бұл — дертке дауа сез ... ... ... бой ... ... ... анық қалуға жарайтын өнер — сот ... тіл ... ... ... сот ... тұлғаларды. Заң
кызметіндегі қызметкерлерді кәсіби үштаудағы үлесі ... ... ... уақыт сарапшы демей. бағзы бір заманнан атадан балаға мирас бои келе
жаткан айбарлы өнерімізді кәрі тарихтын еншісіне ... ... ... ... ... ... жалғаст ығына сай кайта жандандыруымыз керек.
Зады. келер күнге қажеті — осы. Таңдай ... ... ... сүйеуші, тіреуші болар сот процесінде сөз ... иек ... ... ... мен ... ... мен та-лайы жарқырап
шығар күні әлі алда: сөз қасиетін бойына мол сіңірген біре-гей ... ... хақ. ... ... шешендік өнер — өміршең деген байлам
түйдік.
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
Халиков К.Х. ... ... на ... этапе развития государства //
Тураби. – 2001. – № 3. – С. 108-128.
Мәми Қ. Ә. ... сот ... даму ... - Астана, 2003.
– 259 б.
Назарбаев Н.А. ... – это ... ... ... ... Н.А. ... на III ... судей РК // Юридическая
газета. – 2001. – 11 ... ... ... Заң ... жиынтығы // Қазақстан
Республикасының Конституциялық ... Сот ... мен ... ... 2000 жыл 25 ...... ... 2003. – 3-19 бб.
Қазақстан Республикасының Конституциясы. 1995 жылғы 30 тамыз. - ... – 31 ... Н. ... ... ... және саяси жедел жаңару
жолында: Қазақстан ... ... ... ... ... ...... 2005. – 48 б.
Халиқов К. Қазақстан Республикасындағы құқық қорғау органдары. – ... – 173 ... К.Х., ... Е.Е. Сот ... Оқу құралы. – Қарағанды: Болашақ-
Баспа, 2006. – 218 б.
Лебедев В.М. Судебная защита свободы и личной неприкосновенности граждан ... ... ... пособие. – М., 2001. – 159 с.
Гинзбург Г. Судебная риторика. Алматы, 1999.
Гиздатов Г. Очерки по судебной риторике. Алматы, 2006
Халиков К.Х. ... Е.Е. Сот ... ... ... Пособие для судей / науч. ред. Н.В. Радутная. – М., 2002. ... ... С.Н. ... ... ... ...... Өркениет,
2000. – 408 б.
Назарбаев Н. Ішкі және ... ... 2004 ... арналған негізгі
бағыттары. Президенттің Қазақстан халқына жолдауы // Егемен Қазақстан. -
2003. – 4 ... ... ... іс ... ...... 2003. ... б.
Тыныбеков С.Т. "Казакстан Республикасының адвокатурасы және ... . - ... ... 2004. 246 с.
Тыныбеков С.Т. Организация и деятельность адвокатуры (вопросы и ответы). -
Алматы: Данекер, 2000. 39с.
-----------------------
[1] ... ... ... ... ... ... о введении в
Казахстане суда присяжных // Правовая реформа в Казахстане. - 2005. - № ... - 51 ... ... Г. ... ... ... ... С.Шешендік өнер. –Алматы, 2006
[4] Судебные речиадвокатов Казахской ССР.- Алма-Ата, 1974
[5] Сергеич П. Искусство речи на суде., М.,1999
[6] Негимов С.Шешендік өнер. ... ... ... ... ... ... ... Кайыржанов Е. Жамиева Р. Қылмыстық істер бойынша қорғау тәсілдері.-
Алматы, ... ... ... В.А. ... ... М., ... ... Е. Сезіктінің, айыпталушының қорғану құқығын қамтамасыз ету
мәселелері.//Заң, 2007 №1
[11] Досжанов Д Абақты.-Алматы, 2007
[12] ... Қ. ... ... ... ... ... ... 1995. - 10-11 пп

Пән: Құқық, Криминалистика
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 40 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Сот отырысында алқабилер қатысуымен жүргізілетін сот өндірісіндегі адвокат: риторикалық аспект82 бет
Қазақстан Республикасындағы алқабилер қатысуымен жүргізілетін сот өндірісі14 бет
Сот, адвокатура, нотариат органдарының құқықтық жағдайы6 бет
Қылмыстық іс жүргізу заңы, ізгілік және тергеу тактикасы38 бет
Алқа билердің сотқа қатысуы26 бет
Алқа билердің қатысумен сот процесін дамытудың негізгі кезендері және жалпы сипаттамасы72 бет
"Табиғи сипаттағы ТЖ кезінде жүргізілетін апаттық-құтқару жұмыстарының түрлері"3 бет
1)Тәжірибелік психология пәні.2)Психологтың мектеп алды тобындағы балалармен жүргізілетін жұмысының мазмұны8 бет
Адвокаттың азаматтық-құқықтық дауларға қатысуы21 бет
Азаматтық сот ісін жүргізуге адвокаттың қатысуы: проблемалық мәселелері63 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь