Салық салу жүйесі

Кіріспе 3
І Бөлім. Салық салудың қалыптасу деңгейі 6
1.1. Салық салудың даму эволюциясы 6
1.2. Салықтардың мәні, мақсаттары және міндеттері 13
1.3. Қазақстан Республикасында салық жүйесінің қалыптасуы мен дамуы 20
ІІ Бөлім. Салық салу объектісіне практикалық талдау 31
2.1. Салық комитетінің бөлімінің жұмысын талдау 31
2.2 Қосылған құнға салынатын салық түсінігі және оның сомасын анықтау 34
ІІІ Бөлім. Салық қызметін басқару жетілдірудің негізгі бағыттары 38
3.1. Жаңа экономикалық шартта салық қызметінің құрылымы мен мәртебесі 38
3.2. Ұйымдастырылған басқару құрылымын жетілдіру 41
3.3. Салық төлеушіні тіркеу мен есебін жетілдіру. Салықтын дұрыс төлеуіне бақылау жасау 45
Қорытынды 49
Қосымша материал А 52
Қосымша материал Ә 53
Қосымша материал Б 54
Әкімшілік-әміршілік жүйесінен нарықтық қатынастарға өту ең алдымен кәсіпкерліктің дамуына және қаржы саясатының қалыптасуына байланысты. Мемлекеттік қаржы саясатында мемлекеттік реттеумен қатар екі түрлі негізгі реттеуіш болады: салықтар мен міндетті төлемдер және мемлекеттік шығындар. Олар арқылы экономикалық нақты секторға, қаржылық және әлеуметтік сфераға әсер етуге болады. Қаржы саясатының тиімділігі ең алдымен салық жүйесін тиімді ұйымдастыруымен анықталады.
Өркениетті ірі мемлекеттердің экономикалық даму деңгейі олардың жан-жақты жетілген нақты да қолданбалы салық заңдары жүйесіне, яғни – “Күшті мемлекеттің негізі – күшті салық қағидасына байланысты” екені белгілі.
Демек, ел экономикасын дамытудың басты тетіктерінің бірі – салық саясаты, ол бұрынғы Кеңестік дәуірде қалыптасқан жоспарлы экономикадан нарықтық экономикалық жүйеге бет бұрады. Осы экономикалық қайта құрудың құрамдас бөлігі бүгінгі таңда қоғамымыздың алаңдатып отырған өзекті мәселенің бірі – мемлекеттік салық саясаты болып отыр.
Егеменді мемлекет болған жерде шұғыл мерзім ішінде дербес салық жүйесінде реформалау жасау алда тұрған мәселе. Салық жүйесінің мақсаты бюджетке уақтылы заңмен белгіленген салықтар мен міндетті төлемдердің түсуі. Міне, осындай салық міндеттемелерін қамтамасыз етудегі басты орынды салық заңдарын бұзғаны үшін заңда белгіленген жауаптылық алмақ.
Өзекті мәселнің бірі қоғамның нарықтық экономикаға көшуіне байланысты бұрын сонды болмаған экономика саласында бой көтерген салықтын уақытында түспеуі. Мұндай елеусіз жағдайының себептері жетілмеген салық заңдары болып отыр. Қоғам экономикасына қауіпті салықтын уақытында түспеуінің алдын - ала шара қолдану.
Практиканың мақсаты оқып үйренгендегі теориялық негіздерді өндірісте немесе ұйымдарда қолдану. Практика кезінде Алматы қаласы Медеу ауданы бойынша салық комитетінде жұмыс атқарып жатқан бөлімдер, оның құрлымы, міндеттерімен танысу және салық қызметі органдарының мемлекеттік өкімет органдарымен өзара қарым - қатынасын білу.
Салық қызметі республикалық бюджеттік жүйесінің тұрақты кірістік негізін толығымен қамтамасыз ету үшін, салық жүйесін жоғары деңгейде жетілдіруге белгі бір уақыт керек. Бұл жүйе – шешуші буын, мұны қолға алғанда Қазақстан Республикасы Үкіметі еліміздің экономикасын көтере алады.
Салық қызметінің негізгі міндеттері:
• Салық заңдарының орындалуын қамтамасыз ету, оның тиімділігін зерделеу;
• Заңдардың, салық салу мәселелері жөнінде басқа мемлекеттермен жасалатын шарттардың жобалары әзірлеуге қатысу;
• Салық төлеушілерге олардың құқықтары мен міндеттерін түсіндіру, салық заңдары мен салық жөніндегі нормативті актілердегі өзгерістер туралы салық төлеушілерге уақтылы хабарлап отыру.
        
        МАЗМҰНЫ
Кіріспе 3
І Бөлім. Салық салудың қалыптасу деңгейі ... ... ... даму ... 6
1.2. Салықтардың мәні, мақсаттары және міндеттері ... ... ... ... ... қалыптасуы мен дамуы 20
ІІ Бөлім. Салық салу объектісіне практикалық талдау 31
2.1. ... ... ... ... ... ... Қосылған құнға салынатын салық түсінігі және оның сомасын анықтау 34
ІІІ Бөлім. Салық ... ... ... ... ... ... Жаңа экономикалық шартта салық қызметінің құрылымы мен мәртебесі 38
3.2. ... ... ... ... 41
3.3. Салық төлеушіні тіркеу мен есебін жетілдіру. Салықтын дұрыс төлеуіне
бақылау ... ... ... ... А 52
Қосымша материал Ә 53
Қосымша материал Б ... ... ... ... өту ең алдымен
кәсіпкерліктің дамуына және ... ... ... ... ... ... ... реттеумен қатар екі түрлі негізгі
реттеуіш болады: салықтар мен міндетті төлемдер және мемлекеттік шығындар.
Олар арқылы экономикалық ... ... ... және ... ... ... ... Қаржы саясатының тиімділігі ең алдымен ... ... ... анықталады.
Өркениетті ірі мемлекеттердің экономикалық даму деңгейі олардың жан-
жақты жетілген нақты да қолданбалы салық заңдары ... яғни – ... ...... ... ... ... екені белгілі.
Демек, ел экономикасын дамытудың басты тетіктерінің бірі – ... ол ... ... ... қалыптасқан жоспарлы экономикадан
нарықтық экономикалық жүйеге бет бұрады. Осы экономикалық қайта құрудың
құрамдас ... ... ... ... алаңдатып отырған өзекті
мәселенің бірі – ... ... ... ... ... ... ... жерде шұғыл мерзім ішінде дербес салық
жүйесінде реформалау жасау алда ... ... ... жүйесінің мақсаты
бюджетке уақтылы заңмен белгіленген салықтар мен ... ... ... ... ... ... қамтамасыз етудегі басты орынды
салық заңдарын бұзғаны үшін заңда белгіленген жауаптылық алмақ.
Өзекті ... бірі ... ... ... ... ... ... болмаған экономика саласында бой көтерген салықтын уақытында
түспеуі. Мұндай елеусіз жағдайының себептері жетілмеген салық заңдары ... ... ... ... ... ... ... алдын - ала
шара қолдану.
Практиканың мақсаты оқып үйренгендегі теориялық негіздерді ... ... ... ... ... ... қаласы Медеу ауданы
бойынша салық комитетінде жұмыс атқарып жатқан бөлімдер, оның ... ... және ... ... ... ... ... өзара қарым - қатынасын білу.
Салық қызметі республикалық бюджеттік жүйесінің тұрақты кірістік негізін
толығымен қамтамасыз ету үшін, ... ... ... ... ... бір ... ... Бұл жүйе – шешуші буын, мұны қолға алғанда Қазақстан
Республикасы Үкіметі еліміздің экономикасын көтере алады.
Салық қызметінің негізгі міндеттері:
... ... ... ... ету, оның ... зерделеу;
• Заңдардың, салық салу мәселелері жөнінде басқа мемлекеттермен жасалатын
шарттардың жобалары әзірлеуге қатысу;
• Салық төлеушілерге олардың ... мен ... ... ... мен ... жөніндегі нормативті актілердегі өзгерістер туралы
салық төлеушілерге уақтылы хабарлап ... ... ... мемлекеттік өкімет органдарымен өзара қарым-
қатынасы.
Салық қызмет органдары орталық және ... ... ... ... ... ... мен басқа мемлекеттіе ... ... ... ... отырады, бірлескен бақылау шараларын
қолданады.
Мемлекеттіе өкімет органдары Қазақстан Республикасының салық заңдары мен
республикалық және жергілікті бюджеттерге ... да ... ... ... ... ... ... міндеттерді атқаруына, салық
құқығын бұзушылық пен қылмысқа қарсы күресте салық ... ... ... міндетті.
Олай болса салық жүйесі деп белгілі бір тәртіппен, ... және ... ... ... ... ... алымдар,
мемлекеттік баждар және басқа да міндетті төлемдердің жиынтығын айтамыз.
Салық жүйесінің негізгі бір ... ... ... ... ... және ... ... шаруашылық жекешелігі болып
табылады. Салық жүйесі нарықтық қатынастардың, ... ... ... ... сәйкес болуы қазіргі ... ... ... ... ... ... жүйесінің дамуы салықтын алынуымен қатар
жүреді. 1991 жылы біздің республикамызда ... ... ... салық
құжаттамасы шықты. Бастапқыда оған жоғары ... ... ... ... Осы ... ... саны көбейіп және де басқа да
бюджетке міндетті төлемдер саны ... ... ... ... ... қосылды. Осының нәтижесінде салық ... тым ... заң ... ... ... қиындап, бір-біріне деген қарама-
қайшылық туды. 1995 жылдың басында салық төлеушіге салық салмағы өте жоғары
болды.
1995 жылы 1 шілдеде Қазақстан ... ... ... ... ... ... басқа да міндетті төлемдер” туралы заңы өз күшіне
еніп, жүйе жетілу жағына ... ... ... жаңа ... ... ... ... жатыр. Оған қазір жылда-жылға өзгерістер
мен толықтырулар ... жылы 1 ... ... ... ... ... және бюджетке төленетін басқа да ... ... ... мен ... ... басылып шықты.
Басқа жүйелер сияқты салық жүйесі де бір-бірімен ... ... ... ... ... ең ... элемент ол – салықтар.
Қандай бір мемлекет өзінің белгілі бір материалдық қаржылық базасы болғанда
ғана өмір сүре ... ... ол өз ... жүзеге асыру процесінде
пайда болатын шығындарды жабуға және өз ... құру үшін ақша ... ... ... ... ... яғни сол өндірілген тауарларды
сату арқылы табуға болады. ... ... ... ... ... онда ... ... жаңа құн өндірілмейді. Сондықтан да
мемлекеттік ақшаны басқа амалдармен табуға тура ... ... ... табу ... көп ... Бір ... мемлекет ақша иелерінің
мемлекетке ақшасын ерікті ... біру ... ... Бұл әдістің
классикалық мысалына мемлекеттік зайымдар ... ... ... ... меншігіндегі мүлкін пайдаланып кіріс табады. Мысалы, өз ... ... ... ақы ... Үшіншіден, өзінің қызмет көрсетулерінен ақы
алады дегендей, тізімді жалғастыра беруге болады. Бірақ қазіргі ... ... ... ... табуының негізгі әдісіне салықтар жатады.
Салықтың маңызын түсіндіру үшін салық деген ұғымның өзіне дұрыс ақтама ... зор ... ... Бөлім. Салық салудың қалыптасу деңгейі
1.1. Салық салудың даму эволюциясы
Салықтың алғаш пайда болу уақытын белгілеу мүмкін ... ... та ... оған ... келуі тиіс емес, яғни салық адамзат қоғамы құрылған
мерзіммен қатар пайда болған. ... ... ... ... ... ... ұжым ... қанағаттандыру, сыртқы жаулардан қорғану
керек болған жағдайда өз жерін қорғап, ... ... ... ... құрылды.
Сонымен, қоғамның мүддесін қанағаттандырудағы ұжымдық мұқтаждық -
салықтың пайда болуының алғашқы себебі ... 1818 жылы ... ... ... ... ... былай деді: "Салық
қоғамның немесе мемлекеттің көздеген мақсатына жетудің құрылымы, ... ... ... ... құру ... басты мақсаты. Қоғамға жиналған
адамдар өкіметке жоғары билікті бергенде, оларға салықты ... ету ... қоса ... Ұзақ ... бойы ... салықты қолында игілігі
барлардың объяктивтік қажеттілігі ретінде қабылдап ... Тек ... бас ... ... ... ақша ... ... мен мемлекеттін
экономикалық негізі мен функциясын зерттей бастаған уақытта, салықты жан-
жақты түрде түсіндірудің алғашқы қадамы басталды.
Осыған орай ... ... ... ... ... саласы,
бізге "қаржы" – деген атпен белгілі болды. Бұл термин "Fіnancіa" – деген
латын тілінен енгізілді, яғни ... ... ... ... ... Қаржы
ғылымындағы зерттеуді негізгі пәні болып, мемлекет кірістерінің ең негізгі
қайнар көзі – салық болып ... ... аяғы мен XІX ... ... ... кіріс
теориясындағы негізгі концепция ... ... ... ... ... үшін ... құрал ретінде негізделді.
А.Смиттің 1776 жылғы "Иследование о природе и ... ... ... атты белгілі кітабін XVІІІ ғасырдың әйгілі қаржылық ... ... ... еңбегіндегі салық жүйесін қалыптастырудың 4
қағидасы осы ... ... ... ... ... саласында қолданылатын
негізгі бастауы болып табылады. Салық жүйесіндегі жалпы қағидаларға мыналар
жатқызылады:
1) Мемлекетті қорғау және өкіметті ұстап ... ... ... ету үшін ... өз қажеттілігіне қарай салық салуға тиіс. Осы
ережені сақтау ... оның ... ... салық салу аясындағы
теңсіздікке әкеп соқтырады;
2) Салықты ... ... ... ... және ... нақтылы
белгіленген болуы тиіс. Салықты төлеу мерзімі, төлеу тәсілі мен мөлшері
төлем ... ... ... ... ... ... ... түрлерінің
нақты белгіленбеуі арсыздық пен пара алушылыққа жол береді. Ал, нақты
кесілген салық дер ... ... ... ... Кез-келген салық мерзімінде алынуы тиіс, яғни ... ... ... ... ... ... ... жасауы қажет;
4) Кез-келген салық түрі ойластырылған, жеке-жеке өңделген болуы тиіс.
Мемлекет қазынасын құрайтын салық ... ... ... ... ... ... ... Ал, егер халық қалтасынан ... көп ... ... ... өз құралымен еңбек етуіне кедергі жасалып,
тұлғалардың салық төлеуден жалтаруына әкеп ... ... ... ... ...... қызметі үшін төленетін
сый ақы" деген ұғым өзгеріске ұшырады. Алғашқы ... ... ... ... үшін ... ... ретінде қолдалынды. Сол кезеңнің
әйгілі ... ... ... салық салудың негізгі 9 ережесін
топтастырады:
I. Салық ... ... ... 1) ... ... ... 2)
салық салудың икемділігі;
II. Халық шаруашылық принциптері: 3) салық ... ... ... ... түрлерін дұрыс қиыстыру;
III. Этикалық принципі: 5) салық ... ... 6) ... ...... ... 7) нақты белгіленуі; 8) ... ... 9) ... мөлшері.
А.Смит: "Салықты жалақы төлеудегі негізгі құрал деп ... ... ... әсерін тигізеді" – деген қорытындыға келген.
XІX ғасырдың субъективті мектеп өкілдері А.Маршалл, Г.Хинс ... пен ... ... ... ... та олар ... ... дейін қалыптасқан мазмұнына еш жаңалық енгізе алмады.
Ал, марксизм классиктері салық тарихына жаңалықтар әкелгені белгілі.
Олар салыққа ... ... ... ... ... ... салықты
буржуазияға қарсы күрестің басты құралы ретінде қарастырды. Олар: ... ... ... ... талап етсе, жұмысшылар мемлекеттік
бонкроттықты талап етуі тиіс, – дейді.ҰҰ1ҰҰ
"Салық – ... ... ... буржуазияның өнер табысы",
– деген салықты жоққа шығарған қорытындыны К.Маркс ... ... ... ... ... ... ... салық
абсолюттік монархияны тұншықтыратын алтын шынжыр деп тұжырымдады.ҰҰ2ҰҰ
К.Маркс пен Ф.Энгельс соңында ... ... ... ... ... ... ... болып, пролетарлық мемлекетте салықты жоғарыда
айтылған ұғым ретінде қарастыруға жол бермеді.
Мемлекеттік салық 1929-1933 жылдардағы ірі капиталистік елдердегі ... ... ... ... ... ... осы ... көптеген
экономист ғылымдар салықты мемлекеттің қарым - ... ... ... ... ... ... ... экономикаға әсерін зерттей
отырып, мынадай тұжырымдар айтады: егер салық ... ... мен ... арқылы экономиканың құлдырауы мен өндірістін тоқырауына жол берсе,
онда салық ... ... мен ... ... жеке ... ... шектеу қояды.
П.Лезенің салық концепциясы бойынша, салықтың жекеленген элементтері бір-
бірімен ... ... және ... ... ... байланыста болуы тиіс.ҰҰ3ҰҰ
Кез-келген өкіметтің басты көңіл бөлері, салық салудағы концепциялардың
бірін таңдауда ескеруі тиіс ... ... ... ... әсер ... ... ... әлеуметтік-экономикалық қорғаудың құралы ретінде
қарастыру;
3) Салықтың тиімді түрін, яғни мемлекетіміздің өзіне тән ... ... ... ... пікірінше: "Кәсіпкерлерге салынатын салық
түрі неғұрлым көп ... ... ... ... мен ... ... ... Осының нәтижесінде экономиканың құлдырауы, жалақының
төмендеуі, жұмыссыздықтың көбейюі және ... ... ... ... жол ... берген ғылыми анықтамаларды басшылыққа ала отырып, "салық –
мемлекеттік бюджетке заңды және жеке ... ... бір ... ... ... ... ... салық салу механизмінің пайда болуын өз ... ... ... ... Біріншіден, қоғамның жан-жақты дамуы және
халықтың ... ... ... ... ... күшеюі,
мемлекет қазынасы салықтың түсуі үшін тұрақты да, қажетті қамтамасыз етілуі
керек. Ал екіншіден, кәсіпкерлік қызметтің шаруашылық субъектілерін ... үшін ... ... – жеке ... ... не мекемелердің жергілікті
немесе мемлекеттік бюджетке төлейтін міндетті төлемі.
Салықтың экономикалық мәні:
Салықтар ... ... ... мен ... ... ... қатынастардың бір бөлігін білдіреді. ... ... ... мен ... ... белгілі бір мөлшерін
мемлекет үлесіне жинақтап, жиынтықтаудың қаржылық қатынастарын реттейді.
Салық мемлекеттің өмір ... мен ... ... ... ... ... ... болса да салық жүйесінің қайта құрылуы мен жаңарып
отыруының негізінде қалыптасады.
Әрбір мемлекетте өзінің ішкі және сыртқы саясатын жүргізу үшін ... ... көзі ... ... Ал, салық мемлекеттің тұрақты қаржы көзі.
Мемлекет ... ... ... ... қуатты экономикалық
тетік ретінде пайдаланады.
Қазақстан Республикасы нарықтық экономикаға қадам жасай ... ... ел ... аса ... ... бірі болып
саналатын салық қызметі экономикана қайта құруда, оны реттеуде, ... ... ... ... алатын орны ерекше. Себебі,
бүгінгі таңда еліміздің кірістерінің 70% салықтар құрайды".
Салықтың басты ... бірі ... ... ... салу ... меншік нысанының ауысуы. Мемлекеттік емес заңды және ... ... салу ... бұл ... көрініс алады. Ал мемлекеттің
заңды тұлғалардан алынған ... ... ... ... ... ... және жеке ... бөлінеді: Нақты салық тек мүлікке қатысты
айтылады. Бұл жерде салық төлеуші мүлікті иемденуі, мүлікті сатуы ... ... алуы ... сөз ... отыр. Мысалы: машина иемденуші міндетті
түрде жол салығын төлеуі тиіс. Бұл салықтың ... яғни ... ... ... ... салық халықтың табысын құрайды. Мұнда салық төлеушінің төлем
қабілеттілігі ... ... ... ... ... ... ... белгіленген ішкі құрылыстан, яғни жеке элементтерден тұратын
күрделі құрылым. Салық элементіне мыналар жатады:
1) салық ... ... ... салық нормасы;
4) салық төлеу мерзімі;
5) салықтағы жеңілдіктер.
Салық субъектісі – ... ... ... ... белгіленген
мөлшерде, тәртіпті және мерзімінде төлеуге заңды тұлға міндетті, яғни заң
салықты төлеуді міндет деп жүктейтін, табыстары бар және ... ... және жеке ... ... ...... міндеттемелерінің нақтылығын салық заңдарымен
негіздейтін фактілер. Мысалы: транспорт құралынын салық объектісі болады.
Мемлекетіміздегі ... ... ... жалпы мемлекеттік салық пен
жергілікті салық пен алымдарға бөлеміз.
Жалпы мемлекеттік салыққа жататындар:
1) заңды және жеке ... ... ... салығы;
2) қосымша құнға салынатын салық;
3) акциздер;
4) бағалы қағаздар эмиссиясын тіркеу кезіңдегі алынатын алым;
5) жер ... ... ... ... мен ... ... пен алымдарға жататындар:
1) жер салығы;
2) заңды және жеке тұлғалардың мүлкіне салынатын салық;
3) көлік құрамдарына салынатын салық;
4) кәсіпкерлік ... ... ... ... және ... тіркегені үшін алынатын алым;
5) жекеленген қызмет түрлерімен айналысу құқығы үшін алынатын алымдар;
6) аукционда сатудан алынатын алым.ҰҰ1ҰҰ
Кәсіпорын табысына салынатын салық.
Кәсіпорындардың ... ... ... ... ... келіп түсетін соманың ең көп бөлігін құрайтын және экономикамызға
тікелей әсер ететін маңызды ... бір ... ... ... ... ... аясындағы ең белсенді салық болып отыр. Осыған орай
экономикамыздың жағдайы ... болу үшін ... ... ... ... ... қажет. Осындай тиімділікті арттыру
барысында ... ... өте ... ... тиіс.
Қазіргі таңда, кәсіпкерлік қызметті жүзеге ... ... ... ... ... ... етек ... Салық қылмыстарының
өсуіне жол бермеу барысында ... ... ... белсенділігін
түсірмейтіндей етіп, тиімді салық деңгейін белгілеуі қажет.
Салық ... ... ... ... ... экономист
А.Лаффер зерттеп, былай деген: "Салықтардың түсуі тікелей салық қойылымына
тәуелді".ҰҰ1ҰҰ
С
А В
0 ... ... % ... ... қойылымы 100% мөлшерінде белгіленсе, онда ешқандай кәсіпкер,
өндіруші бір нәрсе өндіруге келіспес еді. ... ... ... істеуі
және мемлекет табысының жеткілікті ... ... ... ... ... ... ... лайықты салық ставкасын белгілеу қажет.
Өкініштісі мұндай деңгей тек субъективті түрде анықталады. А.Лаффер
пікірі бойынша салық ... 30-50% ... ... ... салық
қойылымының деңгейін белгілеуге екі фактор әсер ететіндігін анықтаған:
1) салық ... ... ... ... ... салық
ставкасы осы күнге дейін табыс салығы үшін 60%-ды құрайды;
2) салық қойылымының деңгейі экономикалық және ... ... ... 1936 жылы ... ... ... 50% ... ал қазір ол
36% болып отыр.
А.Лаффердің осы идеясы АҚШ-тың 1982 ... ... ... ... ... ... ұйым және бірлестіктердің салықтар
туралы әрекеттегі заңына сәйкес, кәсіпкерлік қызметпен айналыспайтын (пайда
табуды ... ... ... ... 25%, ал ... ... ұсақ ... 55%.
Табысқа салынатын салық.
Жеке тұлғалардың табыс салығы XІX ғасырдың ортасында Ұлыбританияда алғаш
рет салық жүйесіне енгізілген. XX ... ... ... индустриялды
дамыған елдерде қолдау тапты.
Табыс салығын төлеуде барлық елдерде салықтың ... және ... ... ... ... тұрғылықты жері бар жеке тұлғалар, яғни
Қазақстан Республикасы азаматтары, ал ... ... ... ... жоқ ... ... салығы прогрессивті түрде алынады. Прогрессивті тәсілді қолданудың
мақсаты халықтың кірістерін қайта бөлу деген сөз. Мұндай теңбе-теңсіздікті
атақты американдық экономист ... ... ... ... республикада табысы туралы декларацияны толтыра
отырып, табыс салығын төлеу механизмі енгізілді.
Қазіргі таңда Қазақстан ... ... ... ... бірі ... кәсіпорындар табысынан алынатын табыс салығы болып
табылады. Заңды тұлғалардың табыс салығы жалпы ... ... ... ... жатады. Бұл салық түрі ... ... 1995 ... 24 құркүйек "Салықтар және ... ... да ... төлемдер туралы" Жарлығына сәйкес 1995 ... ... ... ... ... табыс салығын салу жөнінде жаңа тәртіп
күшіне енді. Бұл ... ... ... ... жүйесін
реформалау басы деп айтуға болады. Бұл реформаның негізгі мақсаты өндірісті
жандандыруға және ... ... ... ... ... ... тұлғалардың табысына салынатын салық пен ... ... ... төлеуші салық жылының қорытындысы бойынша, яғни
қаржылық-шаруашылық есеп нәтижесі жөнінде есептеп ... ... ... ... ... ... ал ол өз кезегінде жеке бухгалтерлік
есептен айрықша есеп түрі ... ... ... жиынтық табыс" және
"Шегеріс" сияқты категориялар әрекет ете ... Олар ... ... ... ... стандартқа жақындатты және барлық салық
төлеушілер үшін әділетті табысын анықтап, ... ... ... және ... ... ... белгіленген тәртіп бойынша жүргізу
құрылымын енгізді.
Заңды тұлғалардың ... ... ... ... ... 2001 жылы 12 маусымда қабылданған ... және ... ... да ... ... ... ... яғни салық кодексінде
корпоративтік табыс салығы енгізілді.
Корпоративтік табыс салығы ... ... ... ... ... құрылымында көрініс тапқан. ... ... ... ... сақталынған жағдайда салық ауыртпашылықтары жылдық жиынтық табыс
пен салықтық ... ... ... ... ... ... салық
жылы ішіндегі төлеушінің әртүрлі көздерден тапқан барлық табыстары жатады.
Акциздер.
Акциз – ... ... бір ... Бұл ... түрі ... ... Жалпы ереже бойынша мемлекет тауарлар аумағында акциздерді
алады.
Негізгі ... ... ... ... ... ... ... жеке және заңды тұлғалардың салық қабілеттілігін
басшылыққа алу қажет.
Теориялық жоспарда темекі өнімдері, арақ-шарап, ... ... ... ... ... ... өнімдердің акцизінің мөлшері
нақты есептелген болады. Қазіргі ... ... ... ... ... ... табыс салығымен қатар жүруде деуге де болады. Осыған
орай акцизге ... ... көп ... ... ... ... ... ставкасының деңгейі 25-90% аралығында белгіленген. Акциздің сомасын
салық төлеушілер ... ... және ... ... ... ... анықтайды.
Міне, біздің республикамыздың бюджетінің қайнар көзі болып табылатын
салық түрлерін қарастырдық.
СССР-де салық салу жүйесі практикалық түрде өте ... ... ... ... ... Қазақстанда салыққа деген жеңілдіктер көбейтілген
еді. Мәселен, Ұлы Отан ... соң, ... ... ... ... отырды. Қазақстан өз тәуелсіздігін алып, нарыққа көшу кезіңде
салық жүйесіне біраз ... ... 1991 жылы ... ... ... негізгі салық құжаттамасы шықты. ... ол ... ... нарықтық анықтамасын бермеді. Осы кезеңде салық саны
көбейіп, салық заңына жаңа ... ... ... салдарынан салық
түрінің тым көбеюі заң ішіндегі актілерін жүйелеу қиындап, бір-біріне ... ... 1995 ... ... ... ... ... өте жоғары
болды.
1995 жылы 1 шілдеде Қазақстан Республикасының Президентінің Жарлығы
"Салық және ... ... ... да міндетті төлемдер" туралы заңы өз
күшіне еніп, салық жүйесі жақсырақ жағына ... ... ... жаңа
салық жүйесінің жетіспеушіліктері біртіндеп әлі шығып жатыр. 1996, 1997
жылдар бойы салық жүйесіне ... мен ... ... ... жылы 1 ... ... ... Президентінің Жарлығымен
"Салық және бюджетке ... ... да ... ... ... мен ... қосылып, басылып ... ... ... ... ... даму үстінде.
1.2. Салықтардың мәні, мақсаттары және міндеттері
"Салық" термині көп уақыттан бері қолданылып, әдебиеттер мен ... ... келе ... да бұл ... мазмұны әлі де даулы.
Салықтың дұрыс ақтамасын беру ... ... Ең ... ... ... да ... төлемдерден айырып әр төлемнің экономикалық мәніне
сәйкес құқықтық актілерді анықтау қажет. Салық ... ... ... тар ... ... Кең ... салыққа мемлекет кірісіне
енетін кез-келген ақшалар жатады. Бұл ұғымнан кейбір авторлар салық ... ... ... ... тыс ... ... баж алымдары)
сондай-ақ бір реткі алымдар мен ... ... және ... ... ... түрлерін жатқызады. Мұндай пікірлерді қате деп есептеген жөн.
Өйткені салық, жинақ баж алымдары және сол ... ... ... ... соммалар әртүрлі қасиеттерге ие. Сондықтан мұндай жағдайда
салық деген ... ... ... ... Яғни ... ... ... екені күмән тудырмаса керек. Бірақ барлық міндетті төлемдер ... ... ... ... мен ... ... бола тұра
міндетті төлемдердің бір ғана түрі болады. Оның үстіне салықтардың ... емес ... ... ... ... өзіне қайшы келеді. Сол
себепті салық кодексі "салық" және "алым" ұғымдарының аражігін ... әрі ... баж ... ... мен ... ... кіретін
"өзге де міндетті төлемдер" деген ұғымды енгізді. Сондықтан ... ... ... ... ... секілді міндетті төлемнің түрі "салық"
болуы мүмкін емес. Сондықтан салық деген сөзді міндетті төлем деген ... ... ... ... ... ... ... ғылымның салық салудың мәнін түсінуіндегі тарихи кезеңдерде
тереңдеп анықтала түсті. ... ... ол ... ... ... ... ... тағайындалатын, екішіден мемлекет ... ... ... білдіреді. Салықтың мұндай құрлымы оның формасы мен
түрі есептеу тәсілі мен төлеу ... ... ... да ... ... де өзгеруі мүмкін емес.
Салықтар әскери баж салығымен қатар мемлекеттің өзіне ақша табудың ең
ескі ... ... ... Бұл жөнінде революцияға дейінгі финансист
П.П.Гензель "Ерте заманның өзінде салық салудың ... ... ... ... ... ... ... деп белгіледі.
Салықтар мемлекеттің атрибуты болып табылады. Ал, мемлекет дегеннің өзі
біздің түсінігімізде ... ... бар, ... ... ... ... үстінен қарап, оны басқаратын ... ... ... ... ... осы ... пайдасына қоғамнан ақша жинап
алудың құралы деуге болады. Дегенмен, ... сөзі ... ... ел немесе қоғам дегенді білдіреді. Ондай жағдайда салық
қаржыны елдің ішінде сол ... ... ... үшін ... ... ... ретінде қарастырылуы қажет. Осы құрылымның мемлекет үшін пайдалы,
көңілге қонымды ... де айта ... ... айтқанымыздай, салықты мемлекеттің атрибуты деген ұғым үш
уәжбен ... ... ... ... әр ... ... ... экономикалық және құқықтық категория. Мемлекет тарапынан
белгіленген міндетті төлемдер оның ... ... ... салық деп
те аталмайды. Екіншіден, мемлекет ... ... ... ісінің бір түрі
ретінде мемлекеттің ақша алатын көзі ретіндегі ... ... Сол ... ... құратын мемлекет қызметкерлерінің
еңбегі қоғамдағы маңызына қарамастан экономикалық мағынада өндіруші ... яғни ... ... ... ... ... ... өмір
сүре алмайтын болғандықтан салық салу арқылы ол ... ... ... ... мәжбүр болады. Бұл ... ... ... ... да дұрыс
анықтама берген. "Салық мемлекетті асырайтын ананың емшегі. Салық ... ... дін ... ... ... ... ... шаруасы
өзінің арманың шегін елестеткен кезде өзін қаржылық ... ... ... ... ... ... ол. Салықтың көмегімен мемлекеттің өзіне
қаржы тартуы ... ... ... ... бағытталған қаржылық
қызметінің бір тәсілі іспетті. Бұл ... ... әрі ... ақша ... оңтайлы әдісі" деген дұрысырақ. Осының нәтижесінде
салықтар мемлекет қызметі мен оның ... ... ... ... ... Бұл – ... ... – деп жазды К.Маркс, – мемлекеттің
экономикалық тұрғыдан өмір сүруінің кепілі бар".
Салықтың мәнін түсіндіру үшін оның ... ... ... ... ... Салық бір мезетте материалдық, ... және ... ... ... бойына жинап отырып, көпжақты, күрделі
құбылыс болып табылады. Материалдық ... ...... ... сомасы, немесе егер салық заттай болған жағдайда, материалдық құдылық
болып табылады да, шартты мерзімге, белгілі бір ... ... ... ... ... ... есептеледі. Экономикалық мағынада – бұл
салық ... мен ... ... ... бір мөлшерде, белгілі
бір мерзімге, белгілі бір тәртіппен бір жақты ақша ... ... ... – жеке ... ... ... бір ... беруін міндеттейтін мемлекттің белгілеуі болып табылады. Салықтың
материалдық белгілері ретінде ол салық төлеушіден мемлекетке ... ... ... ... ... ... белгіленген мөлшердегі заттар
(натуралдық салықтарда).
Салық туралы көптеген анықтамалар бар. Көп жағдайларда авторлар ... ... ... ... ... жеткізумен шектеледі.
Қазақстан Республикасының салық кодексінде салықтың ... ... ... ... ... ... ... белгілі бір
мөлшерде жүргізетін, қайтарымсыз және өтеусіз сипатта болып ... ... ... ... Бұл ... ... ... реттеудегі қажеттіліктірге сай келетін және ... ... ... ... ... жүзеге
асыруына көмектеседі.
Бұл анықтаманың кемшілігі – ол салықтың барлық қасиеттерін көрсете
алмаған, ... ... ... қатысты айтылған және салықтың
доктриналды анықтама дефиниция екенін ... ... ... ... ... ... ... Салық қызметі – бұл
мемлекетің, оның қажеттіліктерімен, ... ... ... ... ... ... ... болып табылады.
Әр түрлі авторлар салық қызметтерінің әртүрлі нұсқаларын ұсынады. Негізінен
салықтар фискалдық, қайта ... ... және ... қызметтерін
атқарады.
Салық жүйесінің негізгі қызметі фискалдық екені сөзсіз. Фискалдық
қызметті мемлекетке ... ... ... деп ... ... ... бөлу қызметінде бір мәселе туындайды. Кейбір авторлар оны
әлеуметтік қызмет деп ... жөн ... Оған ... ... ... ақша
қаражатты мемлекет пайдасына қайта бөлу ... ... ... ... ... ... жатады. Осыған байланысты Л.Ходов "салық
салу арқылы жекелеген ... ... ... ... ... ... табыстарының арасындағы қатынасты өзгенту
арқылы әлеуметтік теңдікті қолдауға болады"ҰҰ5ҰҰ ... ... ... ... ... салық төлеушілердің табыстарын деңгейлестіру құралы
ретінде қолданылады: орта деңгейдегілерге қарағанда байлардан көп жинайды,
ал кедейлер тіпті ... ... ... ... салықтың реттегіш
қызметі жайында "Салықтар жүйесі қоғамдық өндіріске, оның құрылымы ... ... ... ... ғылыми техникалық прогресстердің
жетілуіне экономикалық әсер ... ... ... ... ... ... кейбір салаларын ынталандыруға және де шектеуге,
өндіріс ... ... жеке ... әлемідік рынокқа
айналдырудың алғы шарттарын жүзеге асыруға болады. Салықтар бюджеттің ... ... ... ... ... ... қаржыландыруды
қанымдайтын бюджеттің негізгі кіріс бөлігін құрайды"ҰҰ6ҰҰ.
Экономикалық және әлеуметтік процесстерді реттеуде мемлекет тек ... ғана ... ... ... ... несиені, банк ставкаларын,
баға, валюта бағамындағы ... ... ... ... ... ... мемлекеттік монополия белгілеу шараларын
қолдана алатынын айта кету керек. Салықтардың тежегіштік көмекші қызметі
өндірістің қандай да бір ... ... бір ... ... ... кейбір
санаттағы салық төлеушілерге салық ставкасын жоғарлату арқылы жүргізіледі.
Ал, ... ...... ... ... ... ставкаларын
азайту, кейде тіпті белгілі салық субъектілерін салық салудан босату арқылы
жүзеге асады. Салықтардың бақылаушы қызметі ... ... ... ... және ... ... ... салық заңдарында
көрсетілген басқа да міндеттерінің атқарылуына бақылау жасалынады. Бұл
қызмет салықтық бақылау арқылы жасалынады.
Тіршілік ... ... ... ... ... ... ... экономикалық, әлеуметтік, экологиялық, демографиялық
және басқа саясаттарды ... ... ... ... ... процесстерді мемлекет тарапынан реттеудің объектісі ... ... ... ... ... және баға
механизмдерін қолданады. Қаржы-бюджет жүйесі мемлекеттік қаржы ... ... ... ... ... Және де мемлекеттін әлеуметтік,
экономикалық, қорғаныс, тағы да ... ... ... ... ... етуге құралады. Қаржы-бюджет жүйесінің қан тасымалдаушы
артериясы салықтар деуге ... ... ... ... ... ... және мемлекет
пайда болуымен бірге пайда болды. Мемлекетке ... ... ... ... да ... ... қаржы көзі қажет болды. К.Маркс
"салықтарда мемлекеттің өмір сүруінің экономикалық кепілі жатыр"ҰҰ7ҰҰ деп
ашық айтқан. ... ... ... ... мен дамуы барысында
салықтардың мәне арта ... жаңа ... ... ... іске асыратын
әскер мен ... ... ... мен ... тауарлар нарығында
қазынаға толықтырғыш құралдар кажет болды.
Салықтық есептеулер мен басқа да ... ... ... ... ... төлем көзі жалпы ішкі өнім болып ... ... өнім ... ... ... ... ұйымдастырып, мемлекет пен
қоғамдық өндіріске қатысушылардың алғашқы ақшалай табыстарын ... ... ... ... ... ... ... кірістері (салық бюджетке, ал әлеуметтік есептеулер бюджеттен тыс
фондтарға). Алғашқы ақшалай кірістер жасалу ... ... өнім ... ... шектелмейді. Ол қоғамдық өндіріске қатысушылардың ақшалай кірісін
мемлекет пайдасына бөлу арқылы ары ... ... ... ... ... және зейнетақы қорына есептеу ... ... ... ... мен ... ... ... түрінде.
Заң бойынша салық салу объектілері:
- пайда (табыс);
- белгілі бір тауарлардың ... ... ... мен ... ... ... ... заңды және жеке тұлғалардың мүлкі;
- мүлік қозғалысы (сыйға ... ... ... бағалы қағаздармен операциялар;
- іс-әрекеттің басқа да түрлері;
- ... ... ... да ... мемлекеттерге экономикалық өмірдің әртүрлі сфераларына кеңінен
және белсене араласу тән. Айырмашылық тек араласудың ... ... ол ... ... ... Ал Германия мен ... ... ... ... ... реттеу америкалық ... ... ... болып кеткен.
Америкада мемлекеттік реттеу 1929-1932 жылдардағы кәсіпорындарды жаппай
банкротқа ұшыратқан ... ... ... ... ... ... үкімет шаруашылықты реттеу процесіне жергілікті орган
басқармаларын кіргізуге әрекет жасады. Шамамен осы ... XX ... ... ... Д.Кейнс мемлекет тарапынан экономиканы реттеу
теориясын жасады. Кейнс тұжырымы нарықтық сыйымдылығын ... ... ... ... ... ... және ... нәтижесінде
экономикалық өсудің жоғарғы деңгейіне жетуді ұсынды. Қаржылық және ... ... ... ... ... ... шаруашылықты реттеу
жүзеге асырылды. Кейіннен А.Лаффердің ерікті және тәуелсіз өндірушілер мен
сатушылардың шаруашылық ... ... ... реттеуге жол
ашатын бюджеттік тұжырымы шықты.
Мемлекеттік және ... ... ... ... ... ... белгілі бір бөлшегі жүзеге
асады. Бұл қаражаттардың жұмсалуы пайда табуға есептелінбегенімен ... ... ... ... ... әсер етеді. Ең ... мен ... ... ... өнеркәсіпті сумен
жабдықтау, тазалау жабдықтары, жер ... ... ... ... ... Өркениетті елдердегі салық саясаты жекеменшік
капиталдарды тартуға бағытталған. Салық ... ... ... ... ... формасы ретінде қарауға
болады.
Экономикалық әрекеттердің жалдануына өнеркәсіпке капитал ... ... ... суға және ... ... ... ... бағаны қаржыландыру, несие берудің жеңілдетілген
түрлері – төмен пайызда ... ... ұзақ ... ... мен ... ... ... нысандар керектеніледі.
Кейбір елдерде, мысалы Францияның жергілікті өзін-өзін ... ... ... қолдану арқылы қайтадан ашылған ... ... ... ... ... ... Жергілікті басқару орындары
шаруашылықтың жаңа салаларына жұмыс күштерін дайындау үшін ... ... ... ... ... ... ... қызметкерлері мен
мамандарын, дайындау мен қайтадан оқыту істерін өздігінен, дербес атқарған
кәсіпорындар да ... ... ... ... тым ... ... тежеуде маңызды әрі сенімді
құрал бола алады. Енді бір амал – ол салық жеңілдіктерін алып тастау. ... ... ... тек реттеу мақсатын көздейді. Мұндай ... ... осы ... ... ... ... әлі күнге
дейін сақталып келе жатқан сірке қышқылына салынатын салықты атауға болады.
Салықтың бұл түрі таза ... ... ... ... және осы ... шарап
шығындауды тоқтату қажеттілігінен туындаған. Атаулы салықтың бюджетке түсуі
оны жинау шығынын әрең-әрең жапты. Бірақ ... ... ... ... мақсатына жете алды. Қазір осы салықтың түрі тарихи
реликвияға айналып, Германияның ... ... марк ... ... құруда салық жүйесінің моделін дұрыс анықтай білу қажет.
Әр мемлекет өз халқының жағдайына, ... ... ... ... ... ... Экономиканың өсуі мен керісінше мемлекет депрессия
белдеуіне ене бастаса, ... салу ... мен ... ... ... моделдерін саралау әлемдік саясатта жиі кездеседі. Салық
жүйесінің моделдерін әр ел әр қалай ... ... ... дамыған елдерде
салық салу объектісі ретінде көбінесе кірістерді, ал нашар дамыған елдерде
шығыстарды салық ... ... ... Бұл екі ... ... де ... бар ... Салық салу моделдерін таңдауда мемлекеттің
экономикалық жағдайынан басқа да халықтың дәстүрі, ... ... ... ... да ... әсер етеді.
Қазақстан үшін салық салу объектісіне кірісті де шығысты да алып, ... ... ... ... ... ... бірнеше аргументтерді алып
көрейік: өндірістің құлдырауы немесе оның өсімі нашар болған жағдайларда
пайданы кемітіп ... жиі ... ... түсетін салықтық түсімдері
азайып, оның салдарынан ... ... ... ... жалпы ұсыныс
мөлшері де азайып, экономикада тұйықталған шеңбер пайда болады. ... ... ... кері ... тигізеді. Мұндай жағдайда
экономиканың кіріс бөлігін қанымдайтын ... ... ... ... ... шығынға немесе тұтынуға салық салу жатады. Әрине,
параллель ... ... ... ... шеклеулі. Экономикалық өсім
тұрақталған кезде салық төлеушілердің заңға бағыну ... ... ... ... шығындарына емес, кірістеріне салық салу артығырақ болады.
Бюджетке түсетін тікелей және жанама салықтардың арақатынастары өзгереді.
Бұл қоғам ... ... ... ... ... ... заң ... әрбір азамат оларды сөзсіз төлеуі тиіс.
1.3. Қазақстан Республикасында салық жүйесінің қалыптасуы мен дамуы
Республикамыздың ... ... ... 1991 жылы ... ... туралы Қазақстан Республикасының заңы" тәуелсіз Қазақстанның салық
жүйесін құрудың алғашқы бастамасы, оны ... ... ... құжат
болып табылады. Ел экономикасындағы жаңа бастама, жаңа ... ... ... жаңа салық жүйесі де өз қызметін де бастап кетті. ... заңы ... ... ... 42 ... ... және жинақ,
тағы басқа бюджетке төленетін төлемдер мен мемлекттің бюджеттен тыс ... ... Бұл ... ... құн салығы, акциздер, мүлік салығы, құнды
қағазбен операциялар салығы, табыс салығы секілді салық заңдары, ... жер ... ... заң қабылданды. 1991 жылы Қазақстан ... ... ... заң ... төмендегідей салықтар белгіленді.
А. Жалпы мемлекеттік салықтар:
- Қосымша құн салығы;
- Табысқа ... ... ... Құнды қағаздармен операциялар салығы;
- Экспорт пен импортқа салық;
- Кедендік тариф пен баж салығы;
- Геолог іздейтін жұмыстарға кеткен шығындарды жабу ... ... ... ... ... ... ... құралдардың шығуы үшін төлем;
- Автотрансторттық құралдарды алғаны үшін ... ... ... ... ... Азаматтардан алынатын салық;
- Мемлекеттік баж салығы;
- Табиғи ресурстарға салық;
- Кохозшыларға еңбегінің еңбекақы қорына ... ... және ... ... салықтар мен жинақтар:
- Жер салығы;
- Жеке тұлғалардың мүлкіне салық;
- Орман табысы;
- Суға төлем;
- ... ... ... қызметті тіркегені үшін алым;
- Сыйға, мұрагерлікке берілген мүлікке салық.
Алғашқы салық заңын қабылдауда Қазақстанда өзіндік тәжірибе жеткіліксіз
болды. Салық саясатында ... ... ... ... ... тәжірибесін қолданды. 1991 жылы 24 желтоқсанда қабылданған
"Қазақстан ... ... ... ... заңы Ресейдегі салық
заңының көшірілген бір нұсқасы деуге ... ... ... ... ... ... өзі ... жүйесінің басқа мемлекеттерден
белгілі айырмашылықта құрылуын талап етті. Басқаның тәжірибесін соқырлықпен
қолдану салдарынан Қазақстанда үш звенолы ... ... ... ... соқты. Бұл жүйеге салықтардың үш тобы енгізілді: жалпы ... ... ... ... салықтар мен жинақтар және міндетті
салықтар мен жинақтар.
Салықтар санының шектен тыс көптігі, ... ... ... ... ... ... базаға есептелуі, көптеген түрлі
жеңілдіктердің белгіленуі (тек қана ... ... ... 9 ... 30 жуық жеңілдіктер белгіленген) салық жүйесін басқаруды ауыр,
тиімсіз жағдайға әкелді. ... ... ... жұмысы 1992 жыл дегенде
басталып кетті. Қазақстан ... ... ... ... және
бюджет комитетінде салық реформасының тұжырымдамасы ... ... ... ... жасау кезеңін екіге бөлді:
1-кезең. 1994-1995 жылдар – жаңа ... ... құру және ... 1996-1998 жылдар – нарықтық экономика талаптарына сай келетін
салық жүйесін құруды аяқтау.
Алғашқы кезеңдегі ... ... ... құрудағы принциптер жиынтығын
және жаңа салық заңының құрамы мен негізгі сипаттамасын анықтау болды. Жаңа
салық жүйесін құру мен ... ... ... ... ... бір ... кодексін ауыстырумен бірге көптеген ... ... ... мен ... ... ауыстыру;
- белгілі бір ... ... ... заң орындарындағы
лоббилендіруімен күресу;
- жеңілдік көрсетудің талғамалы принципінен ғаламдық принципке өту;
- өзіндік құнның ... ... ... мен төлемдер мөлшерін параллель
көбейтумен күресу.
Қазақстан Республикасының салық жүйесінің ... 1994 жыл ... жыл ... ... ... реформалаудың алғашқы қадамдары жасалды.
Негізгі екі салық болып есептелінетін жеке ... ... ... мен
шаруашылықтың пайда салығына өзгерістер енгізілді. Қазақстан Республикасы
Президентінің ... ... ... ... салу" және ... ... мен ... салығы" туралы заңдық күші бар жарлығы
қабылданды. Бұл заңдық актілердің қабылдануымен осы екі ... ... ... ... ... жеке ... табыс салығы бірінші рет ... ... ұзақ ... ... келген бөлектемелі салық салудан
жылдық ... ... ... салық салынатын жеке тұлғалардың табысына
глобальды салық салуға көшті. Ал заңды тұлғалар салықтағы ... ... ... ... ... оның ... екі ... қойылым
белгіленді: барлық заңды тұлғаларға 30%, банкілер мен ... 45%, ... ... ... табыс алатын бюджеттік
ұйымдар алғаш рет салық төлеушілер санына ... ... саны ... ... ... 6 ... ... қалды). Бұл кезде әлем
практикасында қабылданған ... ... ... және ... ... ... ... бір жақты шалағайлық деуге болады.
Теңдік принципі дамудың бірдей жағдайындағы салық ... тең ... салу ... ... ... әртүрлі экономикалық жағдайдағы
(мысалы, кейбіреулерге тауар өндіруге негізделсе, біреулер делдалдық ... ... ... ... ... ... салық
жүйесін құру болар еді. Экономикалық дағдарыс жағдайында ... ... өсуі ... ... ... ... қатысты
протекционизм саясатын қолдану, бизнестың әртүрлі формасын өркендетуге
жағдай ... ... шығу үшін ... реттеу құралдарын белсенді
түрде керектену қажет. Мұндай кезде салық ауыртпашылығын тым ... ... әсер ... жүйесіне 1994 жылы енгізілген өзгертулердің ... ... ... айту ... ... маңызды шараларға қарамастан салық
түсімінің жалпы ішкі өнімдегі үлесі 1993 жылғы 14,8%-дан, 1994 жылы ... ... ... ... ... салықтық арандатуға әкеліп соқты.
Салық ставкасының жоғары ... ... ... ... ... ... ... бөлігі заңсыз бизнеске кетуі және ... ... ... ... ... ... түсімі азайды. Оларды есепке
ала отырып, Қазақстан Республикасының салық жүйесін реформалаудың ... ... ... ... ... қатынастарын ынталандыру:
- кәсіпкерлерді белсенді түрде қолдау;
- мемлекет бюджетінің тек қана парасатты қажеттіліктерін қолдау;
- жеке салық төлеушілердің ... ... ... ... ынталандыру;
• салық салудағы заңдық базаларды кеңейту;
• табыстарға екі-үш қайтара салық ... ... ... ... ... салуда әділдікке жету:
- кедейлерді әлеуметтік қорғауды қамтамасыз ... ... алу ... ... салық салудың біртұтас шкаласын енгізу;
• мемлекеттің территориялық және ұлттық мүддесін есепке алу;
• салық жүйесін құруда ... озық ... ... ... ... ... ... салық жүйесін әлемдік
стандартқа жақындатып, толығымен өзгерту ... ... ... ... ...... салықтар мен төледер санын
қысқартып, салық ауыртпашылығын ... ел ... ... ... ... енгізу болды. Осы кезеңдегі өзгерістерді қорытындыласақ,
Қазақстан Республикасының салық жүйесін ... ... ... ... ... елдердің тәжірибесі қолданылды. Мысалы, жанама
салық салу тәжірибесі, жеке және заңды тұлғалардың мүлік ... ... ... ... ... ... реформалау жобалары мен ұсыныстарына қосылатын негізгі екі
түрлі ... ... ... ... ... ... реформалау – бұл бағытты ұстанушылар жүйенің зиянды
негізін өзгерту керектігін айтады. Олардың пікірінше ... ... ... ... ... ... ... құн салығы, акциз, мүлік
салығы, т.б.) сақтап қалу орынды;
- Төңкерісті өзгеріс жасау және ... ... ... жаңа ... ... Бұл жөнінде жүйелер жасалынып ұсынылды. ... ... ... ... ... көшу ... тұтыну қорына салық ... ... ... ... ... ... не ... салық
салу. Бұндай жүйелер салық төлеушілерді, бюджетпен салық қызметкерлерін
абыржытады. Салық реформалырының әртүрлі пікірталасына қарамай-ақ ... ... ... үшін кез-келген үлкен өзгерістер төтенше
ауыр тиетінін ескеру қажет.
Салық жүйесін қайта құрудағы басты бағыт – ол ... ... ... ... ... ... ... тереңдету.
1995 жылғы 24 сәуірде Қазақстан Республикасының Президентінің заңдық
күші бар ... мен ... ... ... да ... төлемдер
туралы" жарлығының қабылдануымен Қазақстандағы салық реформасының ... ... Бұл ... ... бірлескен жалпы методологиялық және
салық салу мен ... ... ... заңды актілердің негізінде
сипатталады.
Бұл жаңа салық ... ... ... ... экономикалық
жағдай өте ауыр болды. Өнеркәсіп орындарының 60 пайызға жуығы ... ... ... емес аптамен жұмыс істеді, кейбіреулері жұмысын
тоқтатты. Банкротқа кіргендер ... 12 ірі ... да ... ... төлемей жаппай төлеусіздік жер алып, мемлекет ... ... ... ... ... 43 ... (16 мемлекеттік, 10
жергілікті жердегі міндетті, 17 жергілікті жердегі рұқсатталған), енді ... 47 ... ... де ... ... 8 ... аударымдар) салықтар
болды деп белгіленді. Салық салу сомасы өндірушілердің игілігіне емес,
тауар сату ... сол ... ... қаражатын бөлу ... ... ... ... ... ... жаңа салық заңдарын
қабылдағанда, төмендегі мақсаттарды қойды:
1. 1) Қайшылықтарды жою және жеңілдету;
2. 2) Салық заңын Қазақстан Республикасының бүкіл ... ... ... ... ... жеке ... табыс салығын 40%-ға
азайту, барлық салықтарға жер салығы, ренттік төлем т.б.-ға белгіленген
қойылымдарды ... ... ... ... салықтарды практика
ретінде жаңадан енгізуді ... пен ... ... тапсырмасымен салық кодексінің бірнеше
балама жобалары жасалды. Жобаны жасаушылар мен ... ... ... ... принциптері:
- әлемдік, яғни салық төлеушілердің кейбіріне басқалармен салыстырғанда
салық жеңілдіктерін көрсету;
- қарапайымдылық пен экономикалық бейтараптық ... ... ... салудың прогрессивті, регрессивті түрлері және де
салық төлеушілер салық қызметтерін заң бұзғандығы үшін жауапқа тарту, салық
сақшысын құру ... ... ... 1995 ... яғни ... ... ... салық жиі
өзгерістерге ұшырай бастады. Бірақ оны жетілдіруге ... әлі де ... ... ... ... ... салуды өзгерту 1996 жылдың өзінде
оңала қоймаған экономикадағы нақты жағдайдан туындады. Тек ... ... ... ... мен төлемдердің мезгілінде төленбеген ... ... ... өсті. 1995 жылдың 1 шілдесінен салық базасын ... жаңа ... ... ... ... ... ... оптимизациялау, стратегияларын анықтау мүмкіндіктері туды. Салық
кодексінің жүзеге асыру механизмі басталды.
Қандай да ... ... ... ... жаңа ... және ағымдағы практикаға сіңуі де оңай болған жоқ. Сондықтан, салық
қызметі 1996 жылдың ... ... ... ... және ... президенттің жарлығы бойынша 4 жоба, үкімет ... ... ... 10 ... дайындады. Оның негізгі ... ... ... ... ... және ... ... әділдігі мен
қарапайымдылығы. Бүкіл әлемдік ... ... жеке және ... ... ... біртұтас қойылым енгізілді. Негізгі құралдарға
амортизациялық есептеулер тәртібі ... ... ... мен ... саладағылар тұрақты жұмыстеудің ... ... ... залалды бес жыл уақытымен ауыстыруға рұқсат
алды.
Қысқасы, салық заңының барлық бөлімдеріне маңызды өзгерістер ... ... ... мен ... ... ... да кезекке
қойылды. Ең негізгісі ... ... ... ... ... ... ... салық салу режимдерін өзгерту мен
оларды құру ... ... ... ... ... ... заңды
тұлғаларда табыс салығы 20% болдырып жеңілдетті.
Сонымен қатар мемлекет бюджетіне аударылатын импортталған тауарлардың
қосымша құн ... ... ... ... ... ... ... жеңілдіктер белгіленді. Өтпелі кезеңде туындаған
күрделі мәселелерді ... ... ... ... ... мен формалар
керектенді. Мысалы Қазақстандағы 700 ірі ... ... ... өтеу үшін ... ... ... мемлекеттің қазыналық
міндеттерін айналысқа енгізу туралы идеясын қолдау.
1996 жылы екі реткі салық салуды ... ... ... ... ... ... екі жақты салық шарттарын ұйғарысу жұмыстары
жалғасты. ... 1996 ... ... ... "мемлекет қызметкерінің салық
салуға жататын кірістері мен мүліктерін жариялау туралы" елбасының ... Бұл ... ... ... ... чиновниктердің заң
мен нормалардан қашу дағдыларына байланысты ... ... ... ... ... заң қызметкерлері бұл ... ... ... ... ғана деп ... ... ... ішінде салық органдары мемлекет қызметкерлерінің шығыстары мен
кірістеріне салыстыру ... ... ... ... ... қоюды іздестірді.
1997 жылдың басында 22311 объектіге салық полициясы тексеру жүргізгенде,
18 мұндай ... ... ... әшкерленген. Қысқа мерзім ішінде Алматы
қалалық Салық полициясы басқармасы миллиондаған салалы ... ... ... ... ... тауар өндіруші шаруашылықтарға
акциздік қызмет орнын құру және жаңа есепшоттар ашу ... ... ... 1996 жылы желтоқсан айында қорғау дәрежесі
жақсарған жаңа ... ... ... ... ... ... шаралардың қайтарымы әркез тез арада бола бермейді
және салық төлеуден қашу әрекеттері әлі де көп ... ... ... ондай әрекеттерді толығымен жою мүмкін болмаса да, азайту туралы
шаралар ... ... деп ... 1995 жылы ... заң жеткілікті
прогрессивті болды деуге болады. Бірақ ол заң ... тым ... ... ... ... ... толығымен жеткізе алмады.
1995-1999 жылдардың арасында салық заңдарында көптеген өзгерістер
енгізілді. Алғашқы бір-екі ... ... ... ... ... тек жаңа ... ... ғана өзгерістер енгізуге мүмкін болып келсе
де, 1997-1999 жылдары арасында қайта-қайта ... ... ... ... ... ... әкелді. Осы салық заңында бастама
етілген салықтардың санын ... тек ... етіп қою ... ... ... бастап салықтар мен жинақтар саны әдістемелі түрде өсе
бастады. Дәл сол кезде Қазақстан ... 17 ... ... ... ... ... салықтар жүйесіне тағы да 6 түрлі салықтар мен
жинақтар қосылды.
1998 жылы 1 ... ... ... ... бюджет жүйесі"
туралы заңмен бірге елбасының "салықтар мен бюджетке төленетін басқа да
міндетті төлемдір" заңына ... ... де ... көңіл бөлерліктей
жағдайда болды. Жаңашылықтың негізгі маңызы – ... ... ... жергілікті деп бөлінуін тоқтату, бюджет заңына сәйкес республикалық
және жергілікті жер бюджетін құрайтын ... ... ... болды. Бұл
өзгеріс әлемдік практикаға кең тараған әртүрлі билік ... ... ... ... ... ... мен ... сәйкес тек қана жергілікті билік
органдарының белгіленіп реттелетін салықтар мен ... ... ... Мұндай жағдай биліктің біріккен әкімшіліктен ... ... тұра ... ... ... бар ... ғана ... Ал Қазақстанда мүлдем басқаша ... ... ... билік
органдары жергілікті бюджеттерге түсетін салықтар мен жинақтарды белгілеу
және есептеу тәртібі жөнінде өкілеттік алмаған, ондай ... ... ... ... ... Салықтардың осылайша топталуын
алып тастауы әлемдік стандартқа сәйкес болатын дұрыс ... ... ... жүйесінің дамуындағы енді бір маңызды кезең 1999 жыл еді.
1998 жылдың аяғында құрылған Мемлекеттік ... ... ... ... ... ... ... механизмін реформалауда біраз қадамдар
жасады. Олардың негізгілері:
- 1999 жылы тамыз айында Қазақстан Республикасы Президентінің "салықтар мен
бюджетке ... ... да ... ... ... ... заңдық статусқа ие болды;
- осы жылы 1 қыркүйектен қосымша құн салығын ... ... ... енгізілді. Мысалы, нөлдік қойылым қолдану салалары кеңейіп, ол
тоқыма, тігін, былғары аяқкиім өнеркәсібінің өнімдерін сату айналымында,
халықаралық тасымалдауда ... және ... ... ... 10 пайыз қойылым, мал мен құсқа тірі салмағында есептеулер
енгізілді. Электроэнергия, газ, жылу және су ... ... ... ... ... ... ... Машина құрастыру өнімдерін,
пластмассадан жасалған өнімдерді сатуда кассалық әдіске көшті және салық
салынатын айналымды анықтауда 60-тан 90 күнге кейіндетілді. ... ... ... ... құн ... элементтер акциздер мен кеден
төлемдері алынып тасталды. Фермер шаруашылықтарына біртұтас жер салығы
енгізілді. Бұл ... ... ... ... төлеушілері ретінде
иелігінде жеке меншік немесе жалға алынған жер аумағы бар ... ... ... және ... ... ... құн салығы,
жер, мүлік, көлік құралдарына салынатын ... ... ... ... жер ... ... құнынан 0,1 пайыз мөлшерінде
алынады.
Мемлекттің алға ... ... ... ... бірі ауыл
шаруашылығын дамыту екендігін ... ... ... ... ... салық ауыртпашылығынан жеңілдетті, ауыл шаруашылық
тұрғындарын жұмыспен қамтамасыз етуде аса ... ... ... ... тарапынан қолдау болып табылды.
1999 жылдың 1 қаңтарынан бастап ... ... ... жаңа ... бұрынғы бюджеттен тыс қорлардың (зейнетақы қоры, міндетті медициналық
сақтандыру қоры, мемлекттік жұмыспен қамту қоры) ... ... ... ... қатар әлеуметтік сақтандыру қорының өзгертілуінен
пайда болған әлеуметтік қамсыздандыруға алынатын алым және жол қоры салығы
болып өзгертіліп, бюджет құрамына жаңа ... ... ... ... ... ... ... себеп – бұрынғы бюджеттен тыс қорлардың
қаржыларының орынсыз жұмсалуы, олардың ... ... ... ... ... ішкі өнімдегі үлес салмағы 1997 жылы – 0,1%, 1998 жылы ... яғни ... ... алмауы болып табылды. Алайда 1999 жылдың 1
сәуірінен жарлыққа енгізілген ... мен ... ... жол
салығы мен әлеуметтік қамсыздандыруға алынатын ... ... ... ... ... ... еңбекақы қорынан алынды.
Салықты төлеушілер – заңды тұлғалар, заңды тұлға болып тікелей кәсіпкерлік
қызмет пен айналысушы жеке ... ... ... ... 21%, ... ... басқа жеңілдік алу топтарына байланысты 6,5%, 7,0%, 7,5%, 8,0%,
20,5% және заңды тұлға ... ... ... қызметпен айналысатын
жеке тұлғалар үшін айлық есептік көрсеткіштің 49% және шаруа қожалықтары ... ... ... қойылымдар болды. Егер бұл салықтан басқа еңбекақы
қорынан жинақтаушы ... ... ... 10% ... ... ... жұмыс берушілердің мойнына түсетін әлеуметтік бағытқа
ғана салық ауыртпалығы 31% болады. Мұндай ауыртпалықтар ... да ... ... ... дамуына, өндіріске жұмыс күшін
тартуына кедергі, кері әсер етуші факторлар болып табылады.
Қаржы Министрлігінің 1999 жылы ... ... ... есебі бойынша салық
түсімдері мемлекет бюджет кірістерінің 80%, оның ... үлес ... ... ... ... және жеке ... алынатын табыс салығы
– 25%, қосымша құн салығы – 27%, әлеуметтік салық – 23% ... ... ... тобы салық түсімінің 75% ... ... ... ... шаруашылық субъектілеріне түсті.
Шаруашылық субъектілері барлық салықтар және басқа да төлемді қосқанда
өз пайдаларының 70%-на жуық ... ... ... ... ... ... байқауға болады.
Салықтар бюджетке түсуіне байланысты республикалық бюджетке ... ... ... ... ... және ... да ... болып екі топқа жіктеледі. 1999 жылдың 1 сәуірінен бастап "Бюджет
жүйесі туралы Қазақстан Республикасының ... ... ... ... ... салықтар (реттеуші салықтар) болып жіктелуі жойылып,
қосылған құнға салынатын салық толығымен республикалық бюджетке, ал заңды
тұлғалардың табыс салығы мен ... ... ... ... үшін) 50%-
дан республикалық және жергілікті бюджеттер үлесіне бөлініп түседі. ... ... ... ... ... етуіне, түскен қаржыны
үнемдеу мен олардың пайдалы ... ... ... ... ... түскен қаржыны неғұрлым тиімді, өз орнымен жұмсау жергілікті ... ... ... ... ... ... ... мәселердің 4 тобының шешілу қажеттігімен
байланысты:
1) Экономикалық – кодекс механизмінің функционалды бағытта болуы;
2) Ұйымдастыру – жеке ... ... ... ... ұйымдастыру
аспектілері;
3) Заңдық – қызмет атқаратын күші бар, әсіресе азаматтық кодекспен
сәйкестілік;
4) Саяси – қоғамның жеке ... ... ... ... ... ... ... шешуге бағытталған:
- салық ауыртпалығын төмендету;
- салық жүйесін жеңілдету;
- салық салу әділіттігімен қамтамасыз ету;
- тиімді ... ... ... ... ... салықты есептеу әдістері.
Жылдық жиынтық табысқа табыстың барлық түрлері, соның ішінде:
1) еңбекақы түрінде алынған табыс;
2) кәсіпкерлік қызметтен алынған табыс;
3) жеке ... ... ... жатады.
Қазақстан Республика аумағына импортталатын және өндірілген, тізбесі
көрсетілген тауарларға, сондай-ақ ойын бизнесіне акциз салынады.
Акциз салығын төлеушілер ... және жеке ... ... ... ... ... ... арналған акцизделетін тауарларды
өндіруші;
- ... ... ... ... ... ... ... территориясына ойын бизнесін іске асырушы;
- жанармаймен (авиациялықтан басқа) сауда жасаушылар.
Республикамызда акцизделетін тауарлар мыналар:
- спирттің барлық түрі;
- арақ-шарап ... ... ... ... ... бар ... да ... бекіре мен қызыл балық уылдырығы;
- алтыннан, платинадан және күмістен жасалынған зергерлік бұйымдар;
- жанармай ... ... ... ... ... ... арналған автокөліктен басқалары);
- атыс және газ қаруы (мемлекет органдарының мұқтаждығына ... 1997 ... бері ... ішкі ... ... ... ... акцизделетін қызмет түрлері:
1) Ойын бизнесі;
2) Лотереяны ұйымдастыру мен жүргізілуі.
Акция ... ... ... ... ... ... ... шаққанда пайызбен Қазақстан Республикасы Үкіметі бекітеді.
Әлеуметтік салықтың салық салу объектісі еңбек ақы ... қоры ... ... ... қаржыландыру кездеріне қарамастан тиісті
салықтарды ұстағанға дейін есептеледі. Әлеуметтік салықты ... ... ... ... құрмай кәсіпкерлікпен айналысатын жеке тұлғалар.
Арнайы төлемдер мен жер қойнауын пайдаланушыларға салынатын салықтар:
бонустар, роялти, үстеме салыққа, ... ... ... ... ... ауыл шаруашылығы мақсатында;
2) елді мекендердегі;
3) өнеркәсіп, көлік, байланыс, қорғаныс және өзге мақсаттағы;
4) арнайы табиғи территорияны қорғау жері;
5) орман қорының;
6) су ... жері ... салу ... ... ... ... ... салу объектісіне практикалық талдау
2.1. Салық комитетінің бөлімінің жұмысын талдау
Автор практикасын Алматы қаласы Медеу ауданы бойынша салық ... ... ... ... ... ... қаласы Медеу ауданы бойынша
салық комитетінің төрағасы А.Д.Нұрдәулетов мырза. Заңды ... ... ... ... сай, осы салық комитетінің заңды тұлғалар аудиті
бөлімінің (бұдан әрі – Бөлім) ... мен ... ... ... талаптарды осы Ереже белгілейді және бөлім қызметкерлерінің
құқықтық ... ... ... ... ... ... Қазақстан
Республикасы Қаржы министрлігі (бұдан әрі – Министрлік) Алматы қаласы Медеу
ауданы бойынша салық комитетінің ... әрі – ... ... ... ... өз жұмысында Қазақстан Республикасының "Салық және ... ... да ... ... ... ... ... заңдарын, Қазақстан Республикасы ... ... ... ... туралы Ережені, Министрліктің бұйрықтарын,
нұсқаларын, өкімдерін және тапсырмаларын, сонымен ... осы ... ... ... ... министрліктің басқа да салық органдарымен
өзара іс-қимылда жүргізеді.
Заңды ... ... ... ... міндеттері:
1) Салық органына табыс етілген мағлұмдамалардың (декларация) және есеп-
қисаптардың нақтылығын құжаттық (кешенді, тақырыптық) ... ... ... мен ... ... басқа да міндетті төлемдерінің
дұрыс есептелуіне, толық және уақытында төленуіне тексеру жүргізу;
2) Ыңғайласпа тексеру ... ... ... ... ... және дабыл бойынша заңды тұлғалардың
салық заңын сақтау мәселесі ... ... және ... ... ... қызметкерлері салық төлеушілердің құқыларын және мемлекет
мүддесін сақтауда және ... ... ... салу ... ... ... актілерді және басқа да
заң актілерін қатаң басшылыққа алуға міндетті;
6) Салық төлеушілер жөніндегі құпияны сақтауға міндетті.
Бөлім қызметкерлерінің ... ... ... сәйкес бөлім қызметкерлерінің саны 18 адам:
- Бөлім бастығы – 1;
- Бас салық инспекторлары – 14;
- Жетекші салық инспекторлары – 2;
- ... ...... ... ... ... ... лауазымды тұлғалары
болып табылады, Кодексте көзделген барлық құқықтар мен міндеттер ... ... өз ... ... және ... ... негізінде Комитеттің
құрылымдық бөлімшелерімен өзара іс-қимылда жүргізеді.
Бөлім қызметкерлері:
- Комитетке, Министрлікке және Әкім ... ... ... және ақпараттар әзірлеуге қатысады;
- салық заңдылығын және есептілік нысандарын жетілдіру жөнінде ұсыныстар
әзірлеуге қатысады;
- Кодекске сәйкес ... ... ... материалдарды (анықталған
қылмыс белгілері бар заң бұзушылықтармен қоса) тиісті шешім қабылдау үшін
қаржы ... ... ... ... ... қатысты мәселер бойынша мемлекеттік және мемлекеттік емес
органдармен және ұйымдармен қызметтік хат-хабарлар ... ... ... ... ... шегінде және лауазымды міндеттеріне
сәйкес жүзеге асыруға, еңбек және атқарушылық тәртібін, заңмен көзделген
құпияны сақтауға, ... ... ... ... ... да
міндеттерді және Қазақстан Республикасы ... ... заң күші бар ... қызмет туралы", Қазақстан
Республикасының ... ... ... күрес туралы" Заңын
сақтауға міндетті.
Бөлімді ... ... ... және ... ... бастығы
басқарады. Бөлімнің басқа қызметкерлері лауазымға бөлім бастығының ұсынысы
бойынша тағайындалады және босатылады.
Бөлім бастығының лауазымына жоғары экономикалық білімі және ... ... ... бар тұлғалар тағайындалады. Бөлім бастығы жұмыста
болмаған жағдайында (іссапар, еңбек демалысы, ауырып қалу және т.б.) ... ... ... ... ... бөлімнің басқа
қызметкері атқарады. Бөлім бастығы ... ... ... ... ғана ... ... құқылардан басқа) өзіне бағынышты
лауазымды ... ... ... ... қызметтік міндеттер шеңбері тиісті ... ... ... ... ... ... ... басшылықты және бақылау-экономикалық жұмыс жоспарының орындалуына
басшылық жасауды жүзеге ... ... ... ... мен ... шеңберін анықтайды;
• бөлім жөніндегі Ережені, құрылымды Комитет ... ... ... ... ... лауазымға тағайындау және босату туралы,
сонымен қатар оларды марапаттау және ... шара ... ... ... ... әзірлейді, табыс етеді;
• бөлім құзырына қатысты мәселелер бойынша басшылықтың қарауына ұсыныстар
береді;
• белгіленген тәртіппен Комитет ... ... ... ... ... қатысты мәселелер бойынша Комитет ... ... ... мәжілістерге қатысады;
• бөлім қызметкерлерінің міндеттерін белгілейді;
• бөлім ... ... ... ... ... ... ... және салық тексеруі жоспарын жасайды;
• басшылық тапсырмаларының уақытында және сапалы орындалуын ... ... ... ... ... ... оқу ұйымдастырады;
• салық төлеушілерден және азаматтардан салық заңының сақталуы ... ... ... және арыздарды қарайды;
• ақпараттардың уақытында және сапалы табыс етілуіне жауап береді;
• өз жұмысында салық салу ... ... ... ... ... да заң актілерін басшылыққа алады;
• Кодекске сәйкес салық ... ... ... ... қатаң
сақтайды.
Бас салық, жетекші салық және салық инспекторлары:
• Салық органына табыс етілген мағлұмдамалардың ... және ... ... құжаттық (кешенді, тақырыптық) тексеру, заңды
тұлғалардың салықтары мен ... ... ... да ... ... ... ... және уақытында төленуіне тексеру
жүргізеді;
• ыңғайласпа тексеру жүргізеді;
• рейдтік тексеру жүргізеді;
• салық төлеушінің нақты алған табысын және ... ... ... ... айқындау мақсатында хронометраждық зерттеулер жүргізеді;
• заңды тұлғаларды тарату кезіңде құжаттық тексеру жүргізеді;
• бөлім туралы ... ... ... ... мерзімдерде басшылықтың, Алматы қаласы бойынша ... ... ... Салық комитетінің тапсырмаларын
орындайды;
• салық қызметтерінің жұмыс тәжірибесін оқып үйренеді, республикадағы салық
комитеттерінің оң ... ... ... және ... ... төлеушілерден және азаматтардан салық заңының сақталуы ... ... және ... ... жоғары тұрған органдардың және құқық қорғау органдарының тапсырмалары
бойынша ақпараттардың уақытында және ... ... ... ... ... ... ... мәселелері бойынша бөлім ... ... ... ... ... ... ... әзерлеуге және беруге
қатысады;
• өз жұмысында салық салу мәселелері жөніндегі ... ... ... да заң ... ... ... ... туралы құпияны қатаң сақтайды.
2.2 Қосылған құнға салынатын салық түсінігі және оның сомасын анықтау
Қосылған құнға ... ... ... ... ... елдерінде
қолданылады, мұның қолдануы бірегей экономикалық жүйеге енуге байланысты.
Қосылған құнға салынатын салықтың ...... шығу ... жаңа құн ... ... құн ... мына мақсаттарды көздейді:
• мемлекет табысының көбеюіне кепілдік береді;
• тұтынушылардың салық ауыртпашылығын ыңғайлатады;
• салық төлеуден жалтаруға күшті бақылау жасайды;
• өндірістін әр ... ... ... ... ... құн салығы механизмінің жүзеге асыруда салық ... Олар ... және ... ... бөлінеді.
Төмендетілген салық қойылым – өте қажетті тауарларға қойылады. Қосылған құн
салығы кез-келген сатушы ... сату ... ... асырады. Алынған
соманы қосылған құнға салық көлемінен ... яғни өзі ... ... шыққан айырмасын мемлекетке береді.ҰҰ1ҰҰ
Қосылған құнға салынатын салыққа тауар өндіру, жұмыс орындау немесе
қызмет көрсету мен ... ... ... ... ... құн ... бөлігінің бюджетке аударымы, сондай-ақ Қазақстан Республикасының
аумағына тауар импорттау кезінде ... ... ... ... импорт
бойынша қосылған құнға салынатын салық қойылымы салық салынатын ... 16 ... тең ... ... алып ... қосылған құнға
салынатын салық республикамызда – 16 пайыз көлемінде болады.
Қосылған құн салығы тек өз атынан тауар ... ... ... ... ... ... төлеушілер болып есептелінеді.
Қосылған құнға салынатын салық – тауарлар өндірісі мен ... ... құн ... бір ... ... сондай-ақ Қазақстан
Республикасының аумағына тауар импорты кезінде жасалатын аударым. ... ... ... ... ... ... ... тауарлар,
орындалған жұмыстар, көрсетілген қызметтер үшін есептелген қосылған құнға
салынатын салық сомасы мен ... ... ... ... ... ... қызметтер үшін төленуге тиісті қосылған құнға салынатын
салық ... ... ... ретінде анықталады. Салық салынатын
айналым мен ... ... ... ... құнға салық салу объектісі
болып табылады. Салықтан босатылған және меншікті өндірістін ... ... ... ... ... ... ... сатылатын
тауарларды сату жөніндегі айналым, ... ... ... ... ... ... ... көзделген ережелерге сәйкес
анықталып, айналым салық салынатын болып ... ... ... ... ... ... салық салынатын импорт
болып табылады.
Салықты төлеушілер: заңды тұлға құрмай кәсіпкерлік қызметті ... ... және жеке ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасының аумағына осы тауарды импорттайтын заңды
тұлғалар олардың филиалдары мен өкілдіктері, жеке ... мен ... ... ... ... ... ... төлеушілер болып
табылады. Салық салынатын айналымның мөлшері қолданылатын бағалар мен
тарифтерге ... ... ... ... ... салықты енгізбей
сатылған тауарлардың құны негізінде, бірақ сауда-делдалдық ... ... ... алу бағасынан төмен болмайтындай етіп анықталады. Счет-фактура
қосылған құнға салынатын салықты төлеушілердің барлығы үшін міндетті ... ... ... ... тиеп ... ... ... көрсетілген күннен кешіктірмей жазылады. Қосылған құнға салынатын
салық жөніндегі декларация әрбір есепті кезең үшін одан кейінгі айдың ... ... ... ... құн ... – бұл кірісті алушыға тікелей салынатын, тауардың
(жұмыстың және қызметтің) бағасына ... оны ... ... ... ... ... ... құн салығы тауарды немесе жұмыс пен
қызметті ақшаға айналдыру барысында ... ... ... ... ... я ... орындалған жұмыс, қызметтің төлеміне
салынатын салықтың сомасы арасындағы айырмашылық ретінде ... құн ... ... ... шетелдік тәжірибелер арқылы
дәлелденген. Өйткені мемлекеттік мүддесінен барып туындаған осы салықтың
түрі ... ... ... баға неғұрлым жоғары болған сайын
салық сомасы да ... ... ... ... кезде).
Бастапқыда құн салығы Францияда енгізілген болатын, кейіннен ... ... ... ... ... Ол, кейде "Еуропалық салық" деп те
аталады. Өйткені Еуропа ... кіру үшін ... ... бірі осы ... құн ... ... ... отыр. Бүгінгі таңда
қосымша құн салығын әлемнің көптеген елі салады. Бұл салықтың ... ... ... көптеген елдерде бірдей. Айырмашылық тек қосымша құн салығының
сомасын анықтау әдістері мен оның мөлшерлемелерінде, я ... ... ғана ... ... жағдайында қосымша құн салығын орынсыз салу тек
тұтынушыларға ғана кері әсер етіп ... өнім ... де ... Қосымша құн салығына мінездеме бере отырып, оның барлық тауарлар
мен қызмет түрлерін қамти алатын әмбебаптығын айта кеткен жөн. ... ... ... ... ... ... ... Қазақстан да бар) осы
салықты салудың екі нысаны қолданылады:
- Тауарды (жұмыс пен қызметті) ақшаға айналдыруға;
- Тауарды импорттауға.
Сонымен ... ... құн ... салу ... кезекте салық
органдарының құзырына ... тек ... ... салынатын
қосымша құн салығының жинақтарымен кеден саласының ... ... ... да ... құн салығын алудың ... ... ... ... ... құн салығының ерекшелігі – кәсіпорын
шығындарының орнын толтыру мүмкіндіктеріне ғана негізделеді. Шығынның ... ... ... құралдарының айналысын тездеткенде тіпті
тиімдірек ... Ол ... құн ... ... ... ... толтыруға жұмсалады.
Жалпы алғанда өндіруші мен тұтынушы арасындағы қарым-қатынасқа қатысқан
адамдардың әрқайсысы қосымша құн салығы төлеуші деуге ... ... ... ... ... өзінің өнімдерін неғұрлым тезірек өндіріп, оны
сатып, ақшаға айналдыруға мүдделі болған сайын ол ... ... ... ... ... ... ... толтыруды қамтамасыз етеді.
Қосымша құн салығын есептеудің көп ... екі ... ... Тура деп ... ... ... ... қосымша құн салығын мынандай
формула бойынша анықталынады:
ҚҚС = С * ҚҚ;
Мұнда
С – салық ... - ... ... Екінші тәсіл жанама тәсіл деп аталады. Мұнда есеп-фактор бойынша
анықталатын қосымша құн салығы былай ... = С * Б - С * ...... ...... ақшаға айналдыру бағасы;
Қ - тұтынылған тауардың құны.
ІІІ Бөлім. Салық қызметін басқару жетілдірудің негізгі бағыттары
3.1. Жаңа экономикалық ... ... ... ... мен ... салық қызметінің бюджетке түсетін салық және басқа да
міндетті төлемдердің мезгілінде және ... ... ... пен ... ... ... етеді.
Салық қызметінің қызметкерлері салық заңдылығы, Салық кодексі мен Салық
басқарма механизмімен жұмыс істейді.
1995 жылы 1 ... ... ... ... ... ... бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдер" туралы заңы өз күшіне
енді. Мұндағы негізгі мәселелері: Салық ... ... мен ... ережелері, президенттің төрт жарлығы өнделіп, ... 18 ... ... ... негізгі міндеттері:
- салық заңдарының орындалуының қамтамасыз ету, оның ... ... ... ... салу мәселелері жөніндегі басқа мемлекеттермен жасалатын
шарттардың жобаларын әзірлеуге қатысу;
- салық төлеушілерге олардың міндеттері мен ... ... ... мен ... салу ... нормативті актілер мен өзгерістер туралы
салық төлеушілерге уақтылы хабарлап отыру.
Салық қызметі жұмысының құқықтық негізі Қазақстан ... ... және ... ... ... төлемдер және
Қазақстан Республикасының өзге де заңдары болып табылады.
Салық қызметі Республикамыздың мемлекеттік бюджетіне төлемдердің түсуін
көздейтін салық ... мен ... да ... және ... ... ... бірыңғай мемлекеттік орталықтандырылған орган болып
табылада. (Қосымша материал А)
Салық қызметін Қазақстан Республикасының ... ... ... ... ... бұл ... бойынша Қазақстан Республикасы
Қаржы Министрлігінің бірінші орынбасары табылады. Қазақстан Республикасының
Қаржы Министрлігі ... ... ... Қазақстан Республикасы
Президенті, ал оның орынбасарын, салық ... ... ... полициясының облыс бойынша төрағасын қоса алғанда
Қазақстан Республикасы ... ... ... қалалар мен қаладағы аудандарды мемлекеттік
салық комитетінің төрағаларының және ... ... ... ... ... құрылымдық бөлімшелерінің қызметкерлерін
Қазақстан Республикасы Қаржы Министрлігі ... ... ... ... ... мен ... аудандардағы
мемлекеттік салық комитеттері бекітілген құрылымға сәйкес жоғары тұрған
салық қызметінің органына ... ... ... және Алматы
қалаларындағы салық комитетінің салық полициясы бөлімшелерінің ... ... ... ... комитеттері төрағаларының орынбасарлары болып
табылады, оларды Қазақстан ... ... ... ... ... ... тағайындайды және қызметтен босатады. Салық полициясының
басқа қызметкерлерін ... ... ... ... ... қызмет көрсету туралы ережеде белгіленген тәртіппен қызметке
тағайындалады және қызметтен босатылады.
Қазақстан ... ... ... ... комитеті мен
облыстардағы және Астана қаласындағы салық комитеттерінде алқалар ... ... ... ... ... ... мен оның алқасы
туралы ережені Қазақстан Республикасы Үкіметі бекітеді. Барлық деңгейдеге
салық қызметі органдарының ... ... ... ... ... банк
мекемелерінде шоттары және белгіленген үлгіде мөрі болады.
Салық қызметі органдары республикалық бюджет есебінен ... ... ... ... және ... ... үкімет органдарымен,
құқық қорғау, қаржы және басқа мемлекеттік бақылаушы органдарымен өзара
қарым-қатынас жасап ... ... ... ... қолданып, өзара
ақпарат алмасуын қамтамасыз етеді.
Мемлекет Үкімет органдары Қазақстан Респуликасы салық заңдары ... және ... ... басқа да төлемдер ... ... ... ... ... ... ... салық
құқығын бұзушылық пен қылмысқа қарсы күреске салық қызметі ... ... ... ... ... ... ведомствасы тек қана
микроэкономикалық деңгейде жұмыс істейді. Олар мынадай болуы тиіс:
- мемлекеттік шығынды қаржыландыру үшін ... ... ішкі ... ... да ... ... салық қарым - қатынасы жеке фискалдық функцияны орындайды, салықпен: ақша
айналысын ... ... пен ... ... өндірістің дамуын,
кәсіпкерлік пен құнды қағаздар нарығын, инфестицияны тарту, импорт пен
экспортты ынталандыруы (шектейді);
- ... ... ... және жеке ... салық ауыртпалығы дәрежесінде
мемлекет әлеуметтік – экономикалық саясатпен жауап ... ... мен ... қамтамасыз етуі;
- салық ауыртпашылығын бөлу принципі мен мемлекеттік салық пен жергілікті
салықтың түсуімен жиналуы;
- ... және ... емес ... міндеттемелік шығару мөлшері мен
тәртібі;
- халықаралық шарты мен келісімдердің аяқталу принципі;
- біздің көзқарасымыз ... ... ... ... ... ... өзін бөлшелерге бөледі. Олар: салық ставкасы мен құрылым
ұсынысының жұмысы, төлеу және есептеу тәртібі, ... ... ... ... мен ... ... ... категориялары, заң жобасын
қорғау және дайындау;
- басқа елдер салық салу ... ... ... мен ... ... комитетінің әртүрлі деңгейдегі салық басқарма жүйенің ұйымдастыру
жобасын өңдеу;
- әр салық түрінің тиімділігін ... мен ... ... ... ... ... санкция ұсынысын дайындау;
- салық сараптама әдісі мен ... ... ... ... ... мен болжау.
Салық қарым-қатынасының осындай ... ... ... ... ... шешіміне байланысты.
Нидерланды Қаржы Министрлігі Салық қызметі функционалды – иерархиялық
құрылым мен екі ... ... ... ... өзі мен ... ... Департаменті салықты жинау мен салық салу облысында
күнделікті ақпаратты таңдайды, салықтың түсімін ... ең ... салу ... ... ... ... Департаменті тікелей
фискалды функциямен жүзеге асырылады: ... ... ... ... мен ... жиналу қызметін атқарады.ҰҰ1ҰҰ
АҚШ-та ішкі табыс Қызметі ішкі ... ... мен ... ... ... ... бөлігі салықтың заң жобасын құрастырады ... ... ... ... ... кіретін Қаржы Министрлігі
айналысады. Салықтың жиналуы мен бюджетке төленетін әр деңгейде салықтың
түсуін бақылаумен Қаржы Министрлігінің аудан ... ... ... салық саясаты қызметіне тең құқылы Ішкі Табыс ... ... мен ... ... ... ... (Кеден Департаменті)
салық жинау қызметін атқарады.ҰҰ1ҰҰ
Канадада салық заңын жобалау мен салықтың түсуін ... ... ... ал ... ... салу объектісіне қатысты Ұлттық
Табыс Министрлігі айналысады.
Ал енді, Жапонияда ... заң ... ... ... Министрлігінің Салық
бюросы қарайды. Осы заң жобасын Парламент құрайды және ... ... ... ... асуы ... ... ... міндетті болып
келеді.
Керісінше, Австралиялық салық салу ... ... ... және ... ... ... ... қатар ішкі салықтарды жинайды.
Ұлыбритания, АҚШ, Франция, Корея, Бразилия, ... ... ... әр
салық басқармасы (Ішкі Табыс Департаменті, Кеден жиынтығы мен жанама салық)
Қаржы Министрлігіне бағынады. Осы уақытта ... ... ... ... ... ... ... қорытынды: Қазақстан Салық комитеті құрылымы келесі күшті
құрылымды қарастырады: Салық полициясы әскермен қамтамасыз ету, ... ... ... Құрамы Мамандар салық заңдылығын бұзуға арналуы
талдау әдісімен ескертумен ... ету. Егер де ... - кім ... ... ... ... онда ... әкімшілік және қылмыстық жауапкершілікпен
тартылуы тиіс.
3.2. Ұйымдастырылған басқару құрылымын жетілдіру
Қазіргі таңда ... ... ... ішкі ұйымдастыруда тура талдау мен
үйлесімді сипаттама жасауды талап етеді.
Соңғы уақытта Салық комитеті салық принципінің түрлілігіне ... ... ... (Қосымша материал Ә)
Салық комитеті құрылымдық бөлімін басқару мен ... да ... ... ... ... бюджеттегі салық түрлерінің түсуі мен есептеу жұмысын ұйымдастыру ... ... ... түрлерінің толық және өз уақытында бюджетке түсуіне бақылау жасау;
- кәсіпорында, мекемеде және ұйымды салық есептері мен ... да ... ... ... түрлерін төлеуге және есептеуге керекті
түсініктемелер мен ... ... ... ... ... ... ... Республикадағы төмен тұратын салық комитеті ұйымдастыруда тексеру мен осы
тексерілген қорытындыға бақылау жасау;
- Жергілікті ... ... ... ... ... және
түсініктемесінің салық түрлеріне байланысты салық салудың орындалуына
бақылау жасау;
- Салық төлеушінің салық түрлеріне ... ... ... ... ... дайындық жасау;
- Төмен тұратын салық комитеті жұмысын ұйымдастыруда ... ... ... ... ... ... ... орындалуын талдау;
- Салық түрлерінің мерзімінде төленбей қалған себептерін, оның жайылу
шараларын жүзеге асыру және өңдеу;
- ... да ... ... ... ... ... ... басқа да құжаттарына қатысты салық төлеу мен есептеу ... ... ... ... ... және ... ... адамдардың мәліметтерін дайындау, шешім қабылдаудың
жүзеге асуына, бақылау жасау, семинарлардың орындалуына қатысу.ҰҰ1ҰҰ
Сондықтан салық комитетін амалсыздан бір ... ... үшін ... ... және ... ... және ... құрылымға
көшіреміз.
Көп ұзамай Салық комитетінің басқарма ақпаратының және оның ... тән ... бар. ... ... ... тіркеу процесі, салық декларациясын толтыру, ... ... ... беру және ... төлеушіні үйрету тиімсіз жүйе
болды;
• компьютерлік жүйелер жетпеушілігі;
• салық төлеушіні ... ... ... ... ... ... ... жасау жүйесі.
Сондықтан салық комитетінің шетел ... ... ... сферасына жеке міндеттерді қарастырады. Осы уақытқа дейін салық
орган жұмысын ... ... және ... ... ... ... өз уақытында төленуі, комитет бөлімшелерінің арасындағы құқықтық
сұрақтарды дұрыс бақылаумен, жауапкершілікпен қамтамасыз етілмейді.
Шетел салық қызметін салық ... ... ... ерекше
функционалды жолымен көрсетілген. Мысалы, көптеген елдерде салық ... және ... ... ... ұйымдастырылған құрылым топтарға
бөлінеді:
- Ұйымдастырылған құрылымға кіретін елдер (АҚШ, ... ... ... және ... ... ... елдер (Біріккен Королевті елі, Ішкі
табыс департаметі тікелей ... ... ал ... және
акулдік Департаменті жанама салықтармен: қосылған құнға ... ... ... ... Әр дәрежедегі басқару иерархиясына арналған функионалды принцип елдері
(Германия);
- Ұйымдастырылған тікелей және жанама ... ... ... ... ... мамандыққа ие болады (жанама және тікелей);
- Әр ұйым ... ... ... ... ... ... ... материал Б)
Мемлекетік салық комитеті салық ... ... ... де алып ... яғни ... қарайды.
Салық жүйесіндегі кейбір мәселелер және оны шешу жолдары.
Салық жүйесін реформалауда басты ... ... ... ... бағыты – ол экономиканы бұзу емес, керісінше Қазақстанның
ұлттық байлығын ұлғайту, халықтың әл-аухатын ... ... ... ... ... ... тұжырымдамалық негізі мен бағыт бағдары
айқындалады.
Қазақстан Республикасының салық саясаты экономикалық дамуға, ... ... ... елдің даму стратегиясына толыққанды
жауап беруі қажет. Салық саясатының негізгі мәселесі стагфляциямен, яғни
инфляция мен ... ... ... ... Бұл ... салық
саясатының реттегіш қызметінің арқасында шешімін таппақ.
Салық саясаты іске ... ... ... ... ... ... ... санын көбейту, Қазақстандық ... ... ... ... ... ... тигізу
қажет.
Біздің елімізде салық жүйесін жетілдіру шаралары үзіліссіз жүргізіліп
жатқанымен салық жүйесінде әлі де кемшіліктер орын ... Енді ... ... ... өз ... ... ... кездегі басты проблеманың бірі – экспортталған ... ... ... мемлекеттің шегетін зиянын шектеу мәселесі
болуда. Бұның ... ...... ... ... салуда контрактілік
бағаны қолдануды көрсетуіне байланысты. ... ... осы ... ... ... қашу мақсатында шартта келісілген бағаны
түсіріп көрсетуге итермелейді. Экспортталған мұнайдың жартысына ... ... ... ... ... ... жылына жүздеген
миллион доллар кірісті жоғалтуда.
Ал ұлттық экономика нақты экспорт түсімдерінің кем түсіунен ұлттық
валютаның ... ... ... ... энергия ресурстарының
экспорт көлемінің өсуімен бұл ... ... де өсу ... ... ... ... бақылау қою туралы" заңға сәйкес
салық органдары келісім бағалардың нарықтық бағадан 10 ... ... ... ... ... да салықтарды есепке алуы мүмкін.
Салық кодексіндегі негізгі ... ... ... салу ... бағаны анықтаған тиімді. Бұл жағдайда мемлекеттің ... ... – әр ... ... ... ... ... бағаны әлемдік
ресми ақпарат көздерінен анықтаудың тұрақты және таза жүйесін құру. Осындай
шара ... екі ... ... ... ... Әлемдік бағаға сәйкес мемлекет әділетті түрде кіріс табар еді;
2) Салықтардың ... ... ... жоғалып, экспорттаушылар
өз мәмілелерінің сомасын жоғарлатуға тырысады.
Экспорттаушылардың контрактілік ... ... ... ... таза ... түрінде олардың билігінде қалып, капитал түсімін
көбейтеді.
Осылай елемізге шетел ... ... ... ... ... ... инвестицияны белгілі мөлшерде ұлғайтуға болады. Яғни нарық
бағасын салық салуда қолдану арқылы ... ... ... ... пайда табу (оффшорлы аймақтарда контрактілік бағаны жоғарлату
арқылы) ... ... және ... ... ... нақтылы табыстарынан қаржыландыруға мүмкіндік туады.
Шағын кәсіпкерлікті дамыту қазіргі мемлекеттің экономикалық саясатының
негізгі бөлігі болуда. Қазіргі кезде шағын ... ... ... ... 3,8%, Алматы қаласы бойынша салық түсімдерінің 22%-ын
құрауда. Статистикалық тіркелім деректеріне ... ... ... 2003
жылы қаңтар айының 1 жұлдызына дейін бизнеспен ... 117.0 ... ... ... Бұл ... 2002 ... ... 14.4%-ға
өскен. Тіркелген кәсіпорындардың 74%-нан астамы экономикалық ... ... ... ... асыра алатын кәсіпорындар. Осы кәсіпорындардың
әрбір екіншісі, яғни 42.5 мыңнан астамы желтоқсанда белсенді жұмыс ... ... ... ... 43.2%-ы ... ... үй
мүліктерін жөндеу саласына, 12.9%-ы ғана өнеркәсіп ... ... ... ... ... ... оның ... өңдеу
саласы нашар дамып жатқанын ... ... ... осы ... ... (77%), ... (20.6%), Батыс Қазақстан (14.6%)
облыстарында және Астана қаласында ... саны ... ... шағын бизнес кәсіпорындарында 2003 ... 1 ... ... ... 467.4 мың адам ... ... 2002 ... деңгейден 9%-ға өскен.
Бұл көрсеткіштер ... ... ... ... ... ... деп айтуға келмейді. Республикамыздағы шағын
кәсіпкерліктің ... ... ... экономикалық
тәуелсіздігінің кепілдігі болатындай критикалық массасына жеткен жоқ. Бұл
көрсеткішке жету үшін ... ... ... санын 500.0 мыңға
жеткізіп, ... ... 30 ... ... ... ... ... жоқ дегенде 70-80%-ға жеткізу үшін жұмыс істеу қажет.
3.3. Салық төлеушіні тіркеу мен есебін жетілдіру. Салықтын дұрыс
төлеуіне бақылау жасау
Салық ... ... ... ... салық төлеушінің өз
мезгілінде және толық түрде есеппен қамтамасыз ету. ... ... ... ... тіркеу нөмірін береді, ол ... ... ... ... қызметі салық төлеуші болып табылмайды, бірақ бюджетке
төлемдер жасауды жүзеге асыратын заңды және жеке ... ... ... ол ... ... көзін ұсталып отырады. Заңды және жеке
тұлғалар өздерінің салық төлеушілік тіркеу нөмірін ... ... ... ... да ... ... және өз нөмірін табыс төлейтін
кез-келген тұлғаға хабарлауға міндетті. Салық ... ... ... нөмірін салық төлеушіге жіберілген оның салық міндеттемелеріне
қатысы бар барлық хабарламада ... ... ... ретінде тіркелген жеке және заңды тұлғалар
салық қызметіне тіркеу нөмірін алу үшін тіркелген күнінен ... 10 ... ... ... ... ... ... төлеушілер тіркеу нөмірін алу
үшін еңбек шарты немесе мердегерлік ... ... ... да ... ... бастап 10 күн ішінде салық қызметіне өтініш беру ... ... ... мен ... ... ... ... құқығын растайтын құжаттарды табыс етуге
міндеттері бар;
- Жүргізілген тексеру актілерімен танысуға;
- Салық органдарына ... ... мен ... және ... ... ... ... ұсынуға;
- Заңда белгіленген тәртіппен салық органдарының шешімдеріне шағындануға;
- Салық салуға ... ... пен ... ... құқығы бар;
- Салық төлеуші салық төлеу мен салықты есептеу, бюджетке түсетін басқа ... ... ... ... ... орган қызметкерлерінің
талабымен жүзеге асырылады;
- Салық салу объект ... ... ... ... үшін қолданылатын,
өндірістік, қоймалық, саудалық және көлікке байланысты салық қызметі
орган қызметкерлерінің алдын-ала анықталуы тиіс;
- ... ... ... ... бақылау – кассалық аппараты арқылы
операциямен сатушы тұтынушыға бақылау чегін берерде, ... ... ... жүйені қолдануы міндетті.ҰҰ1ҰҰ
Бақылау – кассалық аппарат пен фискалдық тәртібі Қазақстан Республикасы
Үкіметі қолға алып, өз тәртібін және қолдануына үкім ... осы ... ... салық төлеушіні тіркеуді ұйымдастырудың
кемшіліктері баршылық:
- салық төлеушінің салық ... ... ... және ... ... бақылаудың болмауы;
- барлық практикалық процес орындалады.
Салық қызметінің негізгі атқаратын міндеті болып және салық ... ең ... ... ... ... ... ... бақылау
жасау. Қазақстан Республикасының мемлекеттік бюджетіне салықтарды және
басқа да ... ... ... дұрыстығы мен оларды уақтылы төлеу
мәселелері бойынша заңды және жеке ... ... тек ... ... ғана ... ... Салықтың белгілі бір түрі бойынша тексеру
жарты жылдықта бір ... ал ... ... жылы бір реттен жиі
жүргізілмейді. Кезектен тыс ... ... ... ... ... комитетінің рұқсатымен жүргізіледі.
Негізінен алғанда қолдағы ақша қаражатымен жұмыс істейтін немесе оларда
жұмыс істейтін ... саны ... жеке және ... ... ... ... ... тәртібін потентердің немесе салық базасын анықтау
немесе салық есебін жүргізудің жеңілдететін жүйесі негізінде ... ... есеп ... тәртібі бұзылған, есеп құжаттары
жабылған немесе ... ... ... салу ... және ... ... ... (активтер, айналымдар, өндіріс шығысы және т.б.)
негізінде салықтайды.
Егер жеке тұлға өз тұтынуы үшін, оның ішінде мүлік ... ... ... ... ... ... ... шығыстарына сәйкес келмейтін
бөлігін берсе, салық қызметі өткен кездердегі табыстарын ескере отырып,
оның ... ... ... ... пен ... анықтайды. Сол
сияқты басқа тұлғалар мен ... ... ... ... ... жағдайында, табыс салық салуға жатады.
Салық қызмет органдарының ... ... ... ... егер салық төлеуші осы мерзім жеткенге дейін оны ұзарту жөнінде
өтініш берсе, бір жылдан аспайтын ... ... ... ... тапсыру
мерзімі ұзарту салық төлеу мерзімін өзгертпейді. Салық қызметі салық
салынатын уақыт беткен соң бес жыл ... ... ... ... ... ... ... мүмкін. Салық төлеуші салық салынатын уақыт ... ... жыл ... ... ... немесе салықты есепке алуды ... ... ... сомасы туралы хабарламада мынандай мәліметтер ... ... ... ... ... егер ... ... тіркеу нөмірі берілген болса, оның осындай
нөмірі;
3) хабарлама жасалған күн;
4) хабарлама мен ... ... ... объект;
5) есептелген салық пен айыппұл санкцияларының сомасы;
6) салық ... ... ету және ... ... ... төлейтін орын мен төлеу мерзімі;
8) шағымдану тәртібі.ҰҰ1ҰҰ
Салық қызметі органдарының міндеттері:
• салық төлеушілерінің құқықтары мен мемлекет мүдделерін ... ... ... ... ... ... болуына, әрі уақтылы
төлеуіне бақылауды ... ... ... ... ... мен ... ... объектілердің есебін уақтылы алуға,
бюджетке есептелген және төленген салықтың есебін жүргізуге;
• мемлекет меншігіне көшкен, ... және ... ... ... ... және сату ... ... жүргізуге, сондай-ақ салықтың түсуі салық
комитетінің жұмысы туралы ... ... ... және ... ... ... келісуімен Қазақстан Республикасының
Қаржы Министрлігі Салық комитетінің төрағасы бекіткен көлемде және тәртіп
бойынша ... ... ... ... есептелген салық сомасымен салыстырғанда артық ... ... ... қайтарып беруге міндетті;
• Қазақстан Республикасының салық заңдарын бұзушылық жайындағы арыздарды,
хабарларды және басқа ... ... ... ... ... ... ... құпиясын сақтауға міндетті;
• салықты есептеу мен ... ... ... және басқа
құжаттардың нысандарын әзірлеуге міндетті;
• салықтың ... ... ... ... ... және бақылауға,
сөйтіп салықтың құқықтық бұзушылық пен қылмыс жасауға ықпал ... мен ... жою ... ... ... енгізуге
міндетті;
• салық төлемеуге байланысты қылмыстарды анықтау мен тергеу мақсатында
салық ... ... ... полициялары бөлемшелерімен заңда
көзделген негізінде және тәртіппен шұғыл іздестіру әрекетінен алдын-ала
жауап алу мен ... ... ... заңды және жеке тұлғалардың салық төлемеуіне байланысты немесе ... не ... ... ... салық салынатын объектілерді көрсетпеу
мақсатымен жасалған қылмыстарды және өзге де құқықтық бұзушылықтарын,
салық пен ... да ... ... ... ... түспеуіне
байланысты мемлекетке шығын шектірген өзге де қылмыстар мен құқық
бұзушылықтарды ... ... ... салық полицияларының
бөлімшелерімен анықтауға және ... ... ... ... қызметі органдарының жауапкершілігінің атқарылуы салық қызметі
органдары лауазымды адамның өзінің қызмет бабындағы міндеттерін атқармауды
немесе ... ... ... Республикасының қолданылып жүрген
заңдарда көзделген тәртіптік, материалдық немесе өзге де ... ... ... ... ... іс-әрекеті салдарынан салық
төлеушілерге келтірілген зиян сот шешімі бойынша республикалық бюджеттен
(бес ... ... ... ... ... республикамызда күннен-күнге салық реформасы дамыған үстіне
дамуда. Салық реформасы ... ... ... ... ... ... толуына, кәсіпкерліктің дамуына толығымен қатысты.
Қазақстан Республикасында салық жүйесінің қызметін жетілдіру жұмыстары
1995 ... ... Осы ... ... айынан бастап салық жүйесін дамытудың
жан-жақты шаралары қарастырылып, салықтардың саны ... 11-ге ... ... және ... жеңілдетілген түрлеріне аударылатын
міндетті ... 6-ы ... ... ... ... ... ... жылжыды десе болады.
1995 жылмен 1998, 1999 жылдарды салыстырып қарағанда мемлекет бюджетіне
салық төлемдерінің түсімі әлдеқайта өскен. Атап ... 1998 жылы ... ... 526 пайыз, көлік салығы бойынша – 381 ... жер ... – 221 ... ... ... қоры бойынша – 364 пайыз, мемлекеттік
баж бойынша – 311 пайыз қосымша өсімі ... ... ... және ... ... табыс салығының өскендігі байқалмайды. Заңды
тұлғалардан табыс салығының ... ... ... бәрі – ... табыстын төмендеуі болып табылады. Республиканың шаруашылық
нысандарда ай сайынғы табыс үрдісінің тұрақсыздығы байқалады.
Өкінішке орай, ... ... ... ... қалыпты
түрде толтырылуын күту қиын. Республиканың нарықтық қарым-қатынастарға
негізделінген ... ... ... жекелеген шаруашылық
субъектілерінің зиян келтіретіндігінен салықтар мен ... да ... ... ... қайта ұйымдастырылып, әдістері күшейсе де ... ... әлі де ... ... бірі болып табылады. Салықтық
есеп пен бухгалтерлік ... ... ... есептеуде қиыншылықтар
туғызады. Есептеуді жеңілдету үшін есептің бір түрі қолдануы қажет.
Жалпы біздің еліміз үшін ... ... бірі ... салық
заңдылығының жетімсіздігі және басқа заңдарға қайшы келуі. Сол себептен
менің ойымша салық заңдылығының басқа ... яғни ... ... т.б. ... керек.
Нарықтық экономикаға көшу және жаңа экономикалық реформаларды енгізу
ауыл шаруашылығына күшті әсер етті. 2001 жылы республикамызда 73 мың ... ... ... ... ... ... 82,1 пайыз өз
қызметтерін 20,5 млрд. ... ... ... ... ... ... млрд. теңге бола тұра, оларды сатуда түскен пайда 81,7 ... ... ... ... ... ... ... болсақ, үлес салмағы 60-
70 пайыз болып шығады. Мұндай жағдайда, еңбекке деген ыңтаны ... ... ... кері ... жасайтындығы және астыртын
экономика мен коммерция ... ... ... ... белгілі. Іс жүзінде өңдіріс процесі ... ... ... жағдайды өзінің нақты табысын жоғалтып, өнеркәсіптің бұрыңғы көлемін
ұстап тұру ... ... ... шешу ... бірі – жылдық табысқа жиынтықты салық
салу болып ... ... ... ... ... ... ...
салық салудың объектісі ретінде жылдық жиынтық табыс пен иегеріс жасау
көлемі арасындағы ... ... ... ... жалпы бағасы,
жасалған жұмыс пен ... ... ... ... ... ... ... құн салығы бағасының көлемін алып тастап ұсынылады.
Қазақстан Республикасының салық жүйесі жылдан-жылға дамып келеді,
жеңілдіктер ... ... ... ... салық төлеушілер ол жеңілдіктерді
дұрысынан ешкім пайдаланып ... жоқ, ... ... ... ... ... ешкім босатылмайды, көптеген ... ... ... Бұның дұрыс және бұрыс жақтары бар, мысалы:
несиелер бойынша шегерімге тек ... ... ... ... екі ... ... ғана шегеріске алады. Ал несиені
Екінші деңгейдегі ... 30%-ға ... ... береді. Әрине 2004 жылдың
1 қаңтарынан бастап несиенің толық түрде шегеріске жібереді. Бұл ... ... ... ... ... ... ... басқа
кәсіпкерлікке қарағанда шегерімдері көп.
Қазақстан Республикасының ... ... ... ... ... ... мен оның ... істеуін зерттеудің нәтижесінде
төмендегідей қортындылар мен ұсыныстар жасауға мүмкіндік береді.
Қоғамдағы ақша ... ... ... ... негізгі рөл
атқарады. Салық ... ... ... мен ... механизміндегі
иеленетін орны жалпы шаруашылық жүргізудің негізгі ... ... ... ... ... ... ... жетіледі. Ол
салық жүйесінің қызметтерінен айқынырақ көреніде. Бұл мәселені зерттеу
салық жүйесінің қызметін ... ... ... ... ... және
реттеу қызметтеріне бөлуге мүмкіндік ... ... ... ... салықтардың мәнінен туындайды және оны нақтылай түседі. Салық
жүйесінің бұл ... ... ... дамуына
сәйкесетін салық саясатын жүргізе отырып, икемді ... ... ... бұл ... ... ... ... прогрессивті
және регрессивті әдістері мен салық жүйесін ... ... ... принциптері, салық жүктемесін азайту және ... ... ... ... ... ... жеңілдетуді үшін салықтар санын
қысқарту қажеттілігі зерттелді. Сондықтан ... ... ... салығы, жеке тұлғалардың табыс салығы, ... ... және ... ... мысалы 20-25% қойылым белгілеп, қосымша құн
салығымен ауыстырса тиімді болар еді.
Қосымша материал А
Қазақстан Республикасы салық қызметі құрылымы мен мәртебесі
Қосымша материал ... ... ... ... ұйымдастырылған түрі
Қосымша материал Б
Мемлекеттік салық комитетін функционалды ұйымдастыру құрылымы
-----------------------
Îáëûñ áîéûíøà ñàëûº ïîëèöèÿñû ...... ... ... ... ñàëûº êîìèòåòi áàñøûëàðû
Îáëûñòûº ñàëûº êîìèòåòi
Àñòàíà ºàëàñû áîéûíøà ñàëûº ïîëèöèÿñû
Îáëûñ áîéûíøà ñàëûº ïîëèöèÿñû
Îáëûñòûº ñàëûº êîìèòåòi
Ñàëûº ... ...... êîìèòåòi áàñøûñûíû» îðûíáàñàðû
Ñàëûº ïîëèöèÿ Äåïàðòàìåíòi
Ñàëûº êîìèòåòi áàñøûñû - ²Ð-ñû ²àðæû ... 1-øi ... ... ... ... ... Ðåñïóáëèêàñû ²àðæû Ìèíèñòðëiãi
Àñòàíà ºàëàñû áîéûíøà ñàëûº êîìèòåòi áàñøûñû-Àñòàíà ºàëàëûº ñàëûº êîìèòåòi
áàñøûñû ... ... ... ... ... ... ... ñàëûº êîìèòåòi
áàñøûëàð
Àóäàíäûº ñàëûº êîìèòåòi
Àóäàí àðàëûº ïîëèöèÿñû áàñøûëàðû
Àóäàíäûº ñàëûº ïîëèöèÿñû á¼ëiìøåìåëåði
Àñòàíà ºàëàñû àóäàíäûº ñàëûº êîìèòåòi
áàñøûëàð
Àñòàíà ... ... ... ... ... ñàëûº ñàëó á¼ëiìi
Æåêå ò½ë¹à¹à ñàëûº ñàëó á¼ëiìi
²½íäû ºà¹àçäàð îïåðàöèÿñûíà á¼ëiì
Áóõãàëòåðëiê åñåï æ¸íå º½æàòòûº á¼ëiìi
Ìåìëåêåòòiê ... ... ... ... ìåí êîìèòåòòi áàñºàðó
Ñàëûº êîìèòåòi ½éûìäàñòûðûë¹àí º½ðûëûñûíà áàºûëàó æàñàó
Ñàëûº ïîëèöèÿñû
Îðûíáàñàð
Æåêå á¼ëiìøåñiíäåãi àòòåñòàöèÿ æ¸íå ... ... ... ... ìåí òàëäàó æ¸íå àºïàðàò á¼ëiìi
Ñûðòºû ýêîíîìèêàëûº ºûçìåò ïåí èíâåñòèöèÿëûº êåëiñiì á¼ëiìi
µéûìäàñòûðûë¹àí ðåâèçèÿëûº æ½ìûñ á¼ëiìi
Áiðiíøi ... ... ... ... ... ... ... ñàëûº ñàëó¹à áàéëàíûñòû çà» àêòiñiíi» æîáàñû
• ñàëûºòû áàñºàðó æ¾éåñií æîáàëàó æ¸íå îíû ½éûìäàñòûðó;
... ... ... áà¹àëàó æ¸íå äàéûíäàó;
• îáëûñ, àóäàí áîéûíøà òåõíèêàëûº ñ½ðàºòàðäû» øåøiëói;
• ñàëûº çà»äûëû¹ûíà º½ºûºòûº ñ½ðàºòàðäû øåøói.
Ñàëûº ñàÿñàòû
• ñàëûº ñàÿñàòûí æ¾ðãiçó ¾øií ... ... ... ... ... ñåðâèñïåí ºàìòàìàñûç åòó;
• îáëûñòûº æ¸íå àóäàíäûº êîìèòåòòåðäi ºàäà¹àëàó.
Îïåðàöèÿëàð
• ñàëûºòû» ò¾ñóií áîëæàó;
• ñàëûºòû» áàðëûº ò¾ðiíå òåêñåðó áà¹äàðëàìàñûí ºîþ;
• ñàëûº êîìèòåòiíi» òåêñåðó ... ... ... ... áóõãàëòåðëiê åñåï ïåí êàäðëàðäû îºûòó;
• ñàëûºòû» æèíàëóûíà àºïàðàòòû òàëäàó æ¸íå æàëïûëàó.
Òåêñåðó ìåí íîðìàíû ñàºòàó
• Êîìèòåòòi ... ìåí ... ... (áóõãàëòåðëiê) åñåï æ¸íå ºàðæû
º½æàòòûëû¹û;
• ñàëûº æ¾éåñií áàñºàðó ðû÷àãi;
• òàáûñ ïåí øû¹ûñ ñòàòèñòèêàñû;
• ñàëûº çà»äûëû¹ûí á½ç¹àíû ¾øií ºàðæû ñàíêöèÿñûí áåðó.
²àðæû æ¸íå ... Êàäð ... ... Ìàìàíäàð ìàìàíäû¹ûí æî¹àðëàòóûìåí äàéûíäàó áà¹äàðëàìàñû;
• ºûçìåòêåðëåð æ½ìûñûíû» í¸òèæåñií òåêñåðó;
• ìàòåðèàëäûº òåõíèêàëûº ºàìòàìàñûç åòó;
• ñåêðåòàðëûº ... ... æ¸íå ... ...

Пән: Салық
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 55 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
1.Қазіргі қазақ тілі фонетикасы пәнінің зерттелу жайы.2.Фонема туралы ілімнің алғашқы негізін салушылар 3.Фонетика ғылымын зерттеуде қолданылатын әдістер.4. Дауысты жане дауыссыз фонемалар6 бет
Matlab программалау тілінде үшөлшемді графиктерді салуға арналған функциялармен танысып, оларды пайдалана отырып, графиктерді құру және оларды редакциялау34 бет
Turbo Pascal-дағы графика y=f(x) функциясының графигін салу27 бет
Word редакторын графикамен байланыстыру (суреттер, схемалар салу)4 бет
Word редакторын графикамен байланыстыру (суреттер, схемалар салу) туралы10 бет
«Қапшағай қаласына іргелес оңтүстік телімне құрылыс салу мәселесімен инженерлік геологиялық жұмыстар жобасы»79 бет
А.Байтұрсынов – қазақ әдебиеттану ғылымының негізін салушы15 бет
А.Байтұрсынов – қазақ әдебиеттану ғылымының негізін салушы туралы15 бет
Адамды саудаға салу қылмысының жасалуы мен күресуінің шаралары6 бет
Алаңдарды және тұрғын аймақтарды жоспарлау және салу15 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь