Бастауыш сынып оқушыларының ойлау қабілетін дамыту ерекшеліктері

МАЗМҰНЫ

Кіріспе

1. Бастауыш сынып оқушыларының ойлау қабілетін дамыту ерекшеліктері
1.1. Қабілетті қалыптастыру жолдары
1.2. Бастауыш сынып оқушыларының ойлау ерекшеліктері
1.3. Ойлау формалары

2. Оқушылардың ойлау қабілетін дамыту жолдары
2.1. Оқыту барысында балалардың ойлау процесін дамыту
2.2. Шығармашылық тапсырмаларды балалардың ой өрісін дамытуға колдану
2.3. Ойлау процесінің даму деңгейін анықтау және дамыту әдістемелері

Қорытынды

Әдебиеттер тізімі
КІРІСПЕ

Адамның барлық нағыз адамдық қасиеттері өз өміріне тәлім-тәрбие нәтижесінде қалыптасады.
Бастауыш сынып оқушыларының таным процестері дамуына оқытудың тигізетін әсері өте үлкен. Дамыта оқыту проблемалары 18 ғасырдан бері зерттелуде. Швейцар ғалымы И.Г.Песталоцци оқу барысында балалардың қабылдау және еске сақтау қабілетін дамыту проблемасын зерттеуді бастаған. Бұл идеяны К.Д.Ушинский, Л.С.Выготский жалғастырған. Д.Б.Занков дамыта оқытуға қазіргі технологияларды қолданып, жалпы ақыл-ойды дамыту жолдарын анықтаған. Қазіргі бастауыш мектеп бағдарламасы барлық таным процестерді жедел дамыту жолдарын ескере отырып жасалған оқулықтар мазмұны ойлауды дамытуға үлкен үлесін қосады. Дегенмен осы проблеманы шешу үшін әр мұғалім ойлау қабілетінің ерекшеліктерін, оны дамыту жолдарын толық түсінуі қажет. Балалардың осы ерекшеліктеріне жан-жақты түсіну үшін бітіру жұмыс тақырыбын «Бастауыш сынып оқушыларының қабілетін дамыту ерекшеліктері» деп анықтадық.
Осы тақырыпты зерттеу мақсатының бастауыш сынып оқушыларының ойлау қабілетін дамытуға әсерін тигізетін тәсілдері анықтау деп белгіледік. Зерттеу міндеттерін келесі түрде анықтадық:
1. Ойлау қабілеті туралы ұғымды анықтап бастауыш сынып оқушылары ойлау процесінің ерекшеліктерінің ғылыми-теориялық негіздерімен танысу.
2. Бастауыш сынып оқушылары ойлау процесінің дамытуға халық педагогикасы мен психологиясы элементтерін қолдану ерекшеліктерін зерттеу.
3. Ойлау процесті дамытуға шығармашылық тигізетін әсерін көрсету.
Осы анықталған мақсат пен міндеттерді орындау үшін қабілеттің анықтамасы және ерекшеліктеріне сүйене отырып, ойлау қабілетті дамытуға әсерін тигізетін жағдайларды анықтау арқылы, ойлауды дамыту жолдарын зерттедік. Ғылыми-әдістемелік әдебиеттерді талдап және озық тәжірибелі мұғалімдердің мақалалары мен дидактикалық материалдарымен танысып, оның біршамасын бітіру жұмыста қолдандық.
Жиналған материалдарды логикалық жүйеге келтіріп бітіру жұмысының құрлысын анықтадық. Ол кіріспе, екі тарау, қорытынды және пайдаланған әдебиеттерден тұрады.
Кіріспеде тақырыптық актуалдылығы дәлелденіп, міндет-мақсаттары анықталды.
Бірінші тарауда қазіргі ғалымдар Д.Б.Занков, М.И.Махмұтов, Б.Тұрғынбаева, В.В.Давыдов, Б.М.Теплов т.б. қабілет табиғаты, бастауыш сынып оқушылырының ойлау ерекшеліктері және оның формалары: ойлау қабілетін дамытуға әсерін тигізетін себептер талданған.
Екінші тарауда оқыту барысында бастауыш сыныпта ойлау процесін дамытуға халық ауыз әдебиеті элементтерін, шығармашылық тапсырмаларды, дидактикалық ойындарды қолданудың тигізетін әсері талданған. Қортындыда ойлау қабілетін дамыту ерекшеліктерін оқу процесінде қолдау туралы нұсқалар жасаған.
Әдебиеттер тізімі:

1. Айтмамбетова Б.Р., Керимов Л.К. Оқыту әдістері. Алматы, 1992.
2. Абрамова Г.С. Практическая психология. М., 2001.
3. Битянова М.Р. Практическая психология. М., М., 1997.
4. Бірмағамбетов Э. Бастауыш сынып пәндерін оқыту. «Бастауыш мектеп». 1999, 6.
5. Венгер А.Л. Схема индивидуального обследования детей школьного возраста. М., 1999.
6. Базыкеева Г. 10 санның құрылымын оқыту. «Бастауыш мектеп», 1999, 6.
7. Гильбух Ю.З. Внимание: одаренные дети. М., 1991.
8. Гатаулин Г.Ф. Сабақ түрлері және оның құрылымы. «Бастауыш мектеп», 1998, 5.
9. Крутецкий А.В. Жас және педагогикалық психология. Алматы, 1979.
10. Қоянбаев Ж.Б. , Қоянбаев Р.М. Педагогика. Астана, 1999.
11. Қыдыршаев А. Балалардық жас ерекшеліктерін ескеру. «Ұлағат», 2000, 1.
12. Немов Р.С. Психология. В 3 томах. М., 1995.
13. Махмутов М.И. Развивающее обучение. М., 1976.
14. Мухина В.С. Детская психология. М., 1990.
15. Мухина В.С. Изучение особенностей детской психологии. М., 1990.
16. Манасбаева Қ. Тәрбие жұмысын ұйымдастыру ерекшеліктері. «Бастауыш мектеп», 1999, 2.
17. Овчарова Р.В. Детская психология. М., 1999.
18. Ордабекова Г. Дидактикалық ойындарды қолдану. «Бастауыш мектеп», 1997, 3.
19. Психологические тесты . М., 2002.
20. Психологические методы. Под ред. А.А.Бодалева. Ленинград, 1997.
21. Рогов Е.И. Настольная книга практического психолога в образолвании. М., 1995.
22. Сәрсенғалиева Т., Дүтбаева Қ. Табиғатпен таныстыруда өткізілетін дәстүрден тыс сабақ. «Бастауыш мектеп», 1998, 5.
23. Тұрғынбаева Б. Бастауыш кластар үшін ұсынылатын үлгі тақырыптар. Алматы, 1993.
        
        ПІКІР
Бастауыш сынып оқушылары жас кезеңі баланың барлық қабілеттерінің
нышаны ашылып, ойлау процесінің ... ... ... Бұл ... ... мен ... психологі ұйымдастырады. Мектеп психологі
психодиагностикалық зерттеулер жүргізіп, таным процестерінде ... ... дер ... көмек көрсетсе, осы жұмысты ғылыми-әдістемелік
негізделген тұрғыда ұйымдастыруса, ... ... ... дамығаны сирек
кездеседі. Осы тұрғыдан қарағанда _________________ дипломдық жұмысының
тақырыбы көкескесті ... ... ... ... ... ... екі ... алты параграф, қорытынды және
әдебиеттер тізімінен тұрады. Кіріспеде ... ... ... ... ... ... мен ... қолданылған ғылыми
зерттеу әдістемелері анықталған.
Бірінші тарауда қабілет ... ... ... осы ... ... ... Сонымен қатар психологиялық ... ... ... ... ... ... оны
нормативтермен салыстырып барлық формаларының ... беру ... ... ... ... ... процесін оқыту барысында дамытуға ұлттық ойындар
элементтерін қолдану туралы ұсыныстар жасалған. ... ой ... ... шығармашылық тапсырмаларды орындатудың ... ... ... оның даму ... зерттеуге қолданылатын
әдістемелер көрсетілген.
Зерттеу нәтижесінде оқушылардың логикалық ойлауы дамиды және ... ... деп ... ... ... ... ... анықтаған.
Қорытындыда зерттеу барысында мектеп психологиялық қызметінің бастауыш
сынып оқушыларының ойлау процестерін дамытуға арнайы ... ... ... ... ... ... мақал-мәтелдер және
шығармашылық тапсырмалардың қосатын ... ... ... ... ... теориялық және әдістемелік
жағынан талаптарға сай орындалған ... ... ... ... ... ... Ол тақырыпты толық ашып, ... ... ... ... ... және ... психологиялық
қызметті орындауға даярлығын көрсетті.
Дипломдық жұмыс ... сай ... ... Оны ... және ... ... ... сыныптарда оқушыларыдың шығармашылық қабілетін дамытып, ойлау
процестеріне әсерін тигізетін ... ... ролі өте ... жұмысты сынып мұғалімдер мен мектеп психологтары қосылып ұйымдастырады.
Мектептері психологиялық қызметтің ... өте ... ... ... ... ... даму ... кезінде бағалап отыру арқылы балаларды дамыта оқыту мәселелерін ... ... ... ... ... ... ... тақырыбы барлық уақытта актуалды проблемалардың бірі.
Диплом ... ... екі ... алты ... қорытынды және
әдебиеттер тізімінен тұрады. Кіріспеде диплом ... ... ... ... ... мен ... ... ғылыми
зерттеу әдістемелері анықталған.
Бірінші тарауда қабілет анықтамасына сүйене отырып осы ... ... оны ... жолдары көрсетілген. Мектеп психологиялық
қызметінің балалардың ойлау ерекшеліктерін анықтауға, оны ... ... ... ... беру ... ... ... дамыту жолдары көрсетілген.
Екінші тарауда ойлау процесін оқыту барысында дамытуға ұлттық ойындар
элементтерін қолдану ... ... ... ... ой ... ... шығармашылық тапсырмаларды орындатудың және
логикалық ойлауды қалыптастырып, оның даму деңгейін ... ... ... ... ... ... ойлауын дамытуға және
танымдық қызығушылығы асыруға ... мол деп ... ... ... ... ... анықтаған.
Қорытындыда зерттеу барысында мектеп психологиялық қызметінің бастауыш
сынып оқушыларының ойлау ... ... ... ... ... көрсете отырып, ұлттық ойындар, мақал-мәтелдер және
шығармашылық тапсырмалардың ... ... ... анықтаған.
_________________ дипломдық жұмысы теориялық және әдістемелік жағынан
талаптарға сай орындалған студенттің дербес жүргізген ... ... ... Ол ... ... ашып, алдына қойған зерттеу
міндеттерін толық орындады және ... ... ... орындауға
даярлығын көрсетті.
Дипломдық жұмыс талаптарға сай ... ... ... жоғары бағалауға болады деген ұсыныс айтамын.
Мазмұны
Кіріспе
1. Бастауыш сынып оқушыларының ойлау қабілетін дамыту ерекшеліктері
1.1. Қабілетті қалыптастыру жолдары
1.2. Бастауыш сынып оқушыларының ойлау ... ... ... ... ойлау қабілетін дамыту жолдары
2.1. Оқыту барысында балалардың ойлау процесін дамыту
2.2. Шығармашылық тапсырмаларды балалардың ой ... ... ... ... ... даму ... анықтау және дамыту әдістемелері
Қорытынды
Әдебиеттер тізімі
КІРІСПЕ
Адамның барлық нағыз адамдық ... өз ... ... қалыптасады.
Бастауыш сынып оқушыларының таным процестері дамуына оқытудың тигізетін
әсері өте үлкен. Дамыта оқыту проблемалары 18 ... бері ... ... ... оқу ... балалардың қабылдау және еске
сақтау қабілетін дамыту проблемасын ... ... Бұл ... ... ... ... ... оқытуға қазіргі
технологияларды қолданып, жалпы ақыл-ойды ... ... ... ... мектеп бағдарламасы барлық таным процестерді жедел дамыту
жолдарын ескере отырып жасалған оқулықтар мазмұны ойлауды ... ... ... ... осы ... шешу үшін әр мұғалім ойлау
қабілетінің ... оны ... ... ... ... қажет.
Балалардың осы ерекшеліктеріне жан-жақты түсіну үшін ... ... ... ... ... қабілетін дамыту ерекшеліктері» деп анықтадық.
Осы тақырыпты зерттеу мақсатының бастауыш ... ... ... ... ... ... тәсілдері анықтау деп белгіледік.
Зерттеу міндеттерін келесі түрде анықтадық:
1. ... ... ... ... анықтап бастауыш сынып оқушылары ойлау
процесінің ерекшеліктерінің ғылыми-теориялық негіздерімен танысу.
2. Бастауыш ... ... ... ... дамытуға халық
педагогикасы мен ... ... ... ... ... ... ... дамытуға шығармашылық тигізетін әсерін көрсету.
Осы анықталған ... пен ... ... үшін ... және ерекшеліктеріне сүйене отырып, ойлау ... ... ... ... анықтау арқылы, ойлауды ... ... ... ... талдап және озық тәжірибелі
мұғалімдердің мақалалары мен ... ... ... ... ... ... ... материалдарды логикалық жүйеге келтіріп бітіру жұмысының
құрлысын анықтадық. Ол кіріспе, екі ... ... және ... тұрады.
Кіріспеде тақырыптық актуалдылығы дәлелденіп, міндет-мақсаттары
анықталды.
Бірінші тарауда қазіргі ... ... ... ... ... т.б. қабілет табиғаты, бастауыш
сынып оқушылырының ... ... және оның ... ... ... әсерін тигізетін себептер талданған.
Екінші тарауда оқыту барысында бастауыш сыныпта ойлау процесін ... ауыз ... ... шығармашылық тапсырмаларды, дидактикалық
ойындарды қолданудың тигізетін әсері талданған. Қортындыда ойлау қабілетін
дамыту ерекшеліктерін оқу ... ... ... ... ... Бастауыш сынып оқушыларының ойлау қабілетін дамыту ерекшеліктері
1.1. Қабілетті қалыптастыру жолдары
Адамның қоршаған орта ... ... ... мен ... оның ... байланысты. Қабілет дегеніміз адамның білімді,
іскерлікті тез және ... ... Жаңа ... ... ... ... ... білуге қабілетінің нышандары генотипінде болады. Осы
нышандар ... ... үшін бала ... ... ... ... барысында қарым-қатынас жасауға, қоршаған ортада өзін ... ... ... Барлық адамға тән іс-әрекет түрлеріне ... өз ... ... ... оқыту барысында баланық білім мен қабілеттілігін
қалыптастырады. Қазіргі мектептегі дамыта оқыту баланың таным ... ... ... ... қабілеттілігін қалыптастыруға үлкен ықпал
жасайды. Оқу барысында баланың танымдық қабілетін дамыту ... ... ... Д.Б.Занков, М.И.Махмутов, Б.Тұрғынбаева,
К.Бозжанова т.б. ғалымдар осы проблеманы жан-жақты ... ... ... және оны ... ... анықтаған.
Қабілеттің дамуына әсерін тигізетін факторлар өте көп. Олардың
әрқайсысының тигізетін әсері өте ... ... ... ... ... ... жүйесінің, икемділік пен
дағдының болуына байланысты. Мәселен, оқушыда ... ... ... үшін ... ... құрылысын жақсы білуі,
оны тәрбие жүзінде пайдалана алуы қажет. ... ... ... ... дағдысы көбейе түссе, онық қабілеті де ойдағыдай (дамуы
үшін) дамып отырады. Мәселен, кейбір мұғалімдер өз ... ... онша тола ... Ол өз оқушысының бар ... ... айта ... егер ол ... бар ... ... болса,
бұдан да гөрі жақсы оқи алар ... деп ... Бұл ... ... істесе, іс келетін, дағдыға тез машықтанғыш баланың, ... ... ... ... ... ... ... көрсете алмай
отырғанын айтып отыр.
Оқу-тәрбие процесінде қабілет, білім, ... ... ... ұғымдарды өз мәнінде түсіне алмау мұғалімдерді педагогикалық
қателерге ұшыратуы да ... Мұны ... ... көп. Сурет
академиясына оқуға келген Суриковтың арнаулы ... ерте ... ... салуға қажетті дағды мен білімі болмаған. Сондықтан да ол академияға
қабылданбаған. Академияның ... ... ... ... ... мен ... ... қарап, оның зор қабілеттілігін көре алмай,
үлкен қате жіберген. Кейін ол ... зор ... ... ... қажетті білім мен дағдыны екі-үш ай ішінде меңгереді де, академияға
түсуге право алады.
Бұл мысалдар ... ... ... ... қате
болғандығын аңғартады. Бұл мысалы адамның қабілеттілігін ... ... ... тез ... ... ... ... қабілеттерін дұрыс байқай алып, онымен санасып отырудың
қажеттілігіне мұғалімдердің зер ... ... ... ... ... түрлі іс-әрекетті атқаруға бейімділігі
болады. Бұл – адам ... ... ... өмір ... мен ... етуге
деген икемі және әрекетшіл көрінісі. Адам әрекетсіз, ... ... ... ... болса, ол өмір сүре алмас еді. Жалпы ... ... ... ... ... ... жүзеге асады. Адамның даралық
ерекшеліктерінен оның арнаулы ... ... де ... ... түрі ... бір істі ... орындаудан, оған деген ықылас-ынтадан,
дағды мен икемділіктен айқын ... ... ісі мен ... ... көрмей тұрып, оны сол ... не ... деп ... айтуға болмайды.
Қабілет негізінен екіге бөлінеді. Адамның ақыл-ой өзгешеліктерінің жеке
қасиеттерін көрсететін кез келген адамнан табылатын ... ... ... ... ... ... мен ... материалды еске тез қалдыра
алу, зейінділік пен бақылағаштық, зеректік пен ... т.б. осы ... ... ... ... жалпы қабілет болып табылады.
Іс-әрекеттің және салаларында ғана ... оның ... ... ... ... ... қабілет деп атайды. Бұған суретшінің,
музыканттың, актердің, спортшының, математика - ғалымның, ... ... ... ... ... ... ... қабілеттің
үшінші түрі деп практикалық іске ... ... жүр. ... ... ... ... ... осы түрлері іс-әрекеттің басты сапаларына орайлас
бөлінеді.
Адам қабілетінің ... ... ... оның әлеуметтік сипатына
ғылыми-техникалық прогреске байланысты болып отырады.
Адамдардың ... және ... тән ... да ... ... ... әр ... әр түрлі. Біреудің ісі сапалы, екіншісінікі
сапасыз. ... ... адам ... ... олардың істеген
істерінің нәтижесінен, немесе онық сәтті не ... ... ... объектіні жан-жақты танып білуге ұмтылудан туындайды. Ал
бестімділік – ... ... ... ... Қызығушылық пен
бестімділік сапаларының үнемі өзара үйлесім тауып, бір ... ... өте ... Оған ... ... да себепші болады. Мысалы, ... ... ... ... ... ... ол осы
салалардағы өнер түрлерімен ... ... ... ... ... бір ... ... қабілеті бар адамдардың қызығушылығы мен
бейімділігі бір-бірімен үйлесім тауып, қабыса алады.
Адам қабілетін аз, көп деп сан ... ... ... ... ... ... кезде түрлі себептеріне көріне алмаған қабілеттің
оның ... ... ... де ... емес.
Іс-әрекетпен айналысқанда адамнық жетістікке жетуі үшін ... ... тыс оның ... мынадай сапалылық
көріністер беруі қажет: ең алдымен, ... ... ... ерекше қабілеттілігі бар адамның өзі де айтарлықтай табысқа қол
жеткізе бермейді. Негізі, адам өзінің іс-әрекетіне, жеке ... сын ... ... жетістік, кемістігін икемі мен күш-қуатын, ... ... ... Бұл ... да ... ... іске қабілеттілігі
екіншіге қарағанда әлде қайда ... ... ... ... да ... ... нәрсеге қабілеті жоқ адам болмайды. Ол біреуде
күшті, біреуде шамалы ... ... ... ... мен ... адамдардың
тең емес екенін дәлелдейді дегенде теңдік деп адамдардың қабілеттерінің
теңдігі ... дене ... мен ... ... бірдейлігін
түсінеді.
Қабілеттердің дамып қалыптасуы әр ... ... ... ... оның ... ... ... десе, екінші, негізгі
деңгейін шығармашылық қабілет дейді. Бірінші деңгейде адам ... ... ... дәрежеде іске асыруда икемділік көрсетсе, ... жаңа ... ... ... алу мүмкіндігін көресетеді. Қабілет
жалпы, арнаулы және тәжірибелік, ал соңғысы ... ... ... ... ... Адам ... иесі, оған қоса ол жаны бар
нәрсе ретінде табиғи күшке, өмір қуатына ие, ... ... иесі ... ... ... мен ... ... өмір сүрді дейді К.Маркс. Ғылым осы
тұрғыдан ... ... ... ... ... ... ... іс-әрекеті орындау тәсілі сол адамдардың психикалық таным
процесінің даму ... ... ... ... ... мүшелерінің сыртқы ... ... ... және ... жеке ... ... ... Қабілеттілік –
адамдағы жеке дара өзіндік ерекшелік, яғни бір ... ... ... көрсететін психологиялық сипат. Қабілеттің мұндай сипаттарын
былайша түсіндіруге болады. ... ... ... болуы - көбінесе
музыканттарға, ал ... ... келу – ... ... Адам ... ... қабілетіліктің тек белгілі бір іс-
әрекетке орай табысқа жетуге ... ... ... ... ... ... ... музыка саласында әуенді есту мен ырғақты ... ... ... ... ... Ал қимыл-әрекет реакцияларының
жылдамдылығын неғұрлым жоғары деңгейге болса, спорт ... ... ... мен ... тиуі ... өлшемі – белгілі бір істің нәтижелі болып орындалуында.
Қабілет адамнық іс-әрекетінің белгілі бір түріне, өнер ... ... ... ... ... ... бір істі үздік орындауға
мүмкіндік беретін адамның әр түрлі жеке қасиеттерінің ... ... ... ... ... ... деп ... дамуы оны қажет ететін қызымет саласында және әрекетпен
үйрену үстінде көрініп отырады.
Ұнамсыз сапаларын айқын ажырата ... ... ... керек. Адам
қабілетінің даралық ерекшеліктеріне талант, дарындылық, ... ... де ... Дарындылық – адамның белгілі бір іске ... ... ... ... бір ... өзін ... қырынан көрсетуі.
Мұны мынадан айқынырақ түсінуге болады: қазақ даласында өздерінің ақындық,
әншілік, серілік қасиеттерімен танылған Ақан ... ... сал, ... ... басқа да таланттарадан есімдері осы кезге дейін ел ... ... ... ... ... деп аталады. Талант – адамның нақты
бір істі ... ... ... ... ... қасиеттерінің
өзара байланысты түрде үндесуі. Талантты адам өмірде ... бір ... ... сол ... ірі ... де жетеді.
Адам қабілетіндегі, дарындылығы мен таланты одан әрі дамып, данышпандық
қасиетін тудырады. Бұл – адамның ақыл-асты мен ... ең ... ... ... ...... ... және арнаулы
қабілеттерінің жинақталып, ерекше нәтижелерге қол жеткізуі. ... ... ... ... ... ... мен ... жақсаруына елеулі үлес қосып, мәдени-рухани, ... т.б. ... ... әсер ... ... ... ... із қалдырады. Сондай адамдар қатарына Аристотель, Платон,
Әбу Нәсір, әл -Фараби сияқты ғұламалар, қазақтың ... хан, Төле би, ... Абай ... ... ... жатқызуға болады.
Қабілетке қатысты мәселелерді қорыта айтсақ, қабілет – адамның ... ... ... өзіндік қасиеттер жеке адамның тұлғасын,
кісілік сипатын, іс-әрекетінің нәтижелерін ... ... ... ... ... соңғы 1-1,5 ғасыр бойында адам
қабілетінің даму ... және оның ... ... зерттеулер арқылы
анықтала бастады.
Адам қабілетінің әр қилы болып келуі сигнал жүйелерінің ерекшеліктеріне
де байланысты. Жүйе әрекетінің жеке көріністеріне ... ... ... ... қызметінің үш түрлі типі болады деп тұжырымдады. Егер адамның
нерв әрекетінде бірінші сигнал жүйесінің жұмысы ... ... оны ... ал ... ... ... жұмысы басым болса, «ойшіл тип» деп
атауды ұйғарды. И.П.Павлов сигнал жүйелерінің ... кез ... ... және олар ... ... ... ... отырады. Бұл
өзгеруі тәлім-тәрбиемен ... деп ... Л.В. ... ... ... оқу, ойын ... іс-әрекетпен
байланысты екенін дәлелдеген.
1.2. Бастауыш сынып оқушыларының қабілетін ойлау ерекшеліктері
Бастауыш сынып оқушыларының ... ... ... ... ... ... ... негізгі таным процестері (қабылдау, зейін,
жат пен ес, қиял, ... ... ... кейін недәуір өзгерістерге
ұшырайды. Осының ... біз ... ... ... ... және оны ... ... тоқтап өттік.
Бастауыш сынып оқушысының ойлау процесіне келсек, ... ... ... әр ... ... бар. ... пікірі, бойынша
оқымай жүрген ойын баласы оқуға кіргеннен соң ойымен интеллектысы үлкен
өзгеріске ... яғни ... ... мәдени, немесе ұғым арқылы
ойлануға көшеді.
Ой операцияларының ... ... ... ... оқу ... түрлі тереңдікте кездеседі. 1 кластағылар нақты затқа, не солардың
көшірмесіне ... ... т.б.) ... ... ... Сол ... не оның көшірмесін көз алдынан алып кетсе, тапсырманы
орындау қиынға түседі. 2-3 ... ... ... ... ... ... белгілерін есінде қалдырып, соларды
мүмкіндікше топтастыруға үйренеді. ... өзі сол ... не оның ... ... ... ... ... мүмкіндік береді.
Ал аталған операциялар - өзінше динамикалық ... ... ... Осы ... яғни ... ... асу үшін ... елестету бейнесіне, не ұғымға негізделуі тиіс.
Бастауыш сынып оқушының бірте-бірте ой ... ... ... ... ... ... ... қалай өзінің ойын құрбылары
арасында дәлелдеуге үйрене бастайды. Ол не ... ... ... ... келтіруді талап етеді. Дәлелдеу үшін бала тиісті жүйелерге
(логиканың негіздеріне) сүйенеді. Сонымен қатар өзінің ... не ... ... ... ... не ... ... бағыты тұрғысына қарай
алуға үйренеді. Әркім өзінің пікіріне не ... ... ... ... ... қарапайым түрі деп аталады. Рефлексияға не болу ... және оның ... бола ... оқу ... 7-11 жастағыларда қалыптаса
бастайды деу, бұл ... ... ... ... ... бола ... ... бірнеше кезеңдерден өтеді. Ол қажеттіліктен немесе
бірдемелерді ... ... ... ... Бұл, ... бірінші кезеңі.
Ойлау процесінің пайда болуы үшін екі шарт қажет:
1) жаңа әдеттен тыс нәрсені белгілі нәрседен айыра білу;
2) бұл жаңа және ... ... ... ... ... ... ... процесіні пайда болуында адамның қоршаған дүниеден байқаған жаңа,
белгісіз нәрселерге қызығуының да елеулі маңызы бар.
Күтпеген, бейтаныс жағдайлармен кездескенде адам ... ... ... ... Ойы жоғары дәрежеде дамыған, жеткілікті ... мол ... бар ... ... әдетте өздері-ақ міндетті аңғарады және
мәселе қоя біледі. Сөйтіп, олар үшін нені танып білу ... яғни ... мен ой ... бағыты айқын болады. Ой әрекетінің міндетті
атқару және қоя білу сияқты бірінші ... ... ... ... ... ... ... мәселені шешу.
Анализ-синтез формасы әр түрлі формада болады, әр дәрежеде өтеді, ... ... ой ... ... да ол ылғи ... ...... бөлшектеп майдалау, мүшелеу, қайсыбір жақтардан, жеке
бөлшектерден, белгілерден ... ... ... ... ... ... ... белгілерді біріктіру, жалпылау, топтау, бүтін құрау.
Анализ бен синтез ешуақытта бір-бірінен ... ... ... ... екі ... құрайды. Атап айтқанда, анализ бен синтездің ... мен ... ... ой ... ... ... ... бен синтездің өзара қатынасы мынандай тәуелділіктерден көрінеді:
1. Анализ бүтіннің бөлшектерін, жақтарын, белгілерін ажыратуға ғана
емес, сонымен бірге ... осы ... ... ... байланыстарды,
тәуелділіктерді қатынастарды ашуға бағытталатындықтан бүтінді талдаудық өзі
әрі синтездеу болады.
2. Анализдік - ... ... ... талдауға түпкі негіз бағыт
беретіндігінен және жасалынған жұмыс нәтижесінде тереңірек және толығырақ
танылатын сол ... ... ... жолы, тәсілі болатындығынан көрінеді.
3. Ой процесінің сәтті болуы яғни қойылған мәселені шешуге әкелуі ... үш ... ... ... ... ... ... асады.
4. Ойлау процесі, яғни талдау-синтездеу әр дәрежеде өтеді – ол не
заттарды қолға ... ... ету, ... ... жүзінде мүшелеу және
біріктіру түріне жүзеге асады, немесе міндет көрнекі ... ...... ой ... негізі бола отырып, жеке сипатқа не әр
түрлі операцияларында көрініс береді. Ол ... ... – бұл ... ... ... ... мен
айырмашылығын анықтау.
Салыстыру жолымен оқушылар әр түрліліктің жалпылығы және ұқсастықтың ... оңай ... – зат, ... ... ойша топтаудың негізі.
Топтау – бұл салыстырудан барып шығатын күрделірек операция. Басты және
қосалқы ұқсас белгілер негізінде заттар класс, тек, түр ... ...... мен ... ... осы топтың ішінен одан
кіші топтар мен бөліктерді саралайды. Бұл – кішкене ... да ... ... ... бірақ ол белгілер бұл түр, класс өкілдерінің
бәрінде кездесе бермейтін жеке белгілер болып келеді.
Жалпылау жалпылардың ең ... түрі ... ... ... ... ... қарай біріктіру болып табылады.
Нақтылау дегеніміз – жалпыланған білімді нақтылы жеке жағдайда қолдану,
бұл үшін осы жеке ... ... ... оның белгілі ереже, ұғым, заңға
сай келетін белгілерін айрықшалау керек.
1.3. Ойлау ... ... ... ... ... Ой ... ... формалары –
пікір және ой қорытындысы болып табылады. Олардың формалары да ... ... ... Осы мәселелерге де тоқтап өтейік.
Пікір дегеніміз – құбылыстар арасында байланыс орнату.
Пікірде адам белгілі зат туралы өзінің ойын ... ... ... ... ... немесе қайсыбір құбылысқа деген өз қатынасын
білдіреді. Демек, пікірде тек ой, яғни танымдық процесс қана ... ... ... де, оның ... де ... ... Пікірдің
көрінісі және оны сипаттайтын ерекшеліктері де көп.
Адам өз пікірінің шынында да ақиқат жайды білдіретініне, дұрыс екеніне
басқаларды ... ... ... ... ... ол оны негіздейді. Бұл
үшін адам өмірден белгілі және тексерілген фактілерді, ғылыми дәлелдеген
заңдарды келтіреді, ... ... ... логикалық болжамдар жасайды.
Мұндай жағдайда пайымдау пайда болады.
Пікірдің әр ... оның ... ... логика ғылымы
зерттейді. Психология, негізінен ойлау формасы ретінде пікірдің мазмұнын
зерттейді.
Көпшілік жағдайда адам ... ... ғана ... ... ой
қорытындысы жүйесін де, яғни, ол бар деректер негізінде жасаған тұжырымды
да пайдаланады. Ой қорытындысы ... жеке ... ... ... ... ... ... мүмкін. Бұл – индуктивтік ой қорытындысы.
Бірақ ... заң, ... жеке ... ... ... ... жасауға да
болады. Бұл дедуктивті ой қорытындысы.
Ой әрекетінде ой қорытындысы бұл екі ... ... ... өмір
сүре алмайды. Олар біртұтас ой процесінің екі ... ... екі буын ... ... бірлікте болады.
Ой қорытындыларын адам ой әрекеті мен ... ... ... ... ой ... ... ... теріс шешуге де әкелуі
мүмкін.
Ең бастысы – бар білім мен ой ... ... ... ... ... ... түрлі операцияларды орынды және тиісті үйлесім, жүйесімен
қолдана ... ... ... ... ... да, шешу тәсілі жағынан да алуан
түрлі мәселелермен кездеседі.
Тәжірибелік ... ... ... ... ... неліктен бір
қалыпты жұмыс істемей ... білу үшін ... ... ... ... ... контактілері тексереді, егер қажет ... ұшын ... кей ... ... ... ... қарайды, майды үстемелейді. Ойдың мұндай түрін ... ... деп ... Ол ... ... ... ... нақтылы түрде
берілуімен сипатталады. Оны шешу тәсілі – практикалық ... ... ... ... практикалық немесе тәжірибелі ойлаудың барлық ... ... ... адамның өміріне қажетті іскерлік пен ... ... ... - ... ойлау - мәселені шеше отырып адам өзінде бар көрнекі
бейнелерді пайдаланса, нақтылы бейнелік ойлау көрініс береді. ... ... ... ... ... ... ойластырған адам барар жолдың барлығын
көрнекі бейнемен елестетіп шығады. Ол олардың әрқайсысының ұзақтығын, жол
сипатын, жүріп ... ... ... ... ... ... ойша
шешеді. Ойлаудың мұндай түрі нақтылы - бейнелік деп аталады да ол заттармен
құбылыстар бейнесін дәл ... ... ... ойлау – ойлау процесінің ең күрделі түрі. Адам ... ... егер ... ... ... ... оны шешу ... ұғымдарды, теориялық білімдерді пайдаланып шешу ... ... ... өте ... ойлау арқылы жүзеге асырылады.
Мысалы, оқушыға оқыған шығармасының әдеби ... ... ... екенін анықтау тапсырылса, ол кітап ... ... ... ... ... ... Мұндай әрекет теориялық ой
арқылы жүргізіледі, сондықтан әрекеттің ... ... ... ... ойлардық жоғары формалары – заңдарды ашу, ғылыми болжамдар
жасау, күрделі өндірістік процесті жоспарлау міндетті ... ... да ... ... ... елестерді енгізеді.
Әр адам бірқатар мамандық, темперамент, мінез, жас ерекшеліктерге ... ... ... ... ... ... ... соның ішінде
оның ойлауынан айқын көрінеді. Ойлаудың субъективтік факторы - адамның
зейіні қандай ... ... ... ... ... олардың
әрқайсысын ол қалай ... ... ... ... ... ... қалай және қай бағытта іздейтіндігінен, сәттілік
пен сәтсіздікке ... ... ... ... ... береді.
Субъективті фактордың ролі ойлауды адамның айрықша қызмет ретінде
қарастырғанда айқынырақ көрінеді. ... адам ... және ... бір
ақылға қонымды мақсатқа жетуге бағытталған әрекеттер жүйесі. Қызмет белгілі
түрткісінен туады.
Еңбекпен бірге адамның практикалық қызметіне ене отырып, оған ... ... және ... ... беретін ойлау да пайда болды.
Ақыл-ой қызметінің айрықша эмоциялық-еріктік ... ... ... ... оның ... процесіне үш түрлі формада орналасады.
Біріншіден, ол адамдарды қиындығы мол ақыл-ой ... ... ... және ... ой ... ... ... әжептеуір қиын мәселе
шешуге мәжбүрлік болуы мүмкін. Көп жағдайда адамды ақыл-ой қызметіне жарыс,
өзімшілдік, жоғары баға алу, ... ... де ... ... сипаты
бүкіл ой процесінің өтуіне әсерін тигізеді. Ойлаудың бұл ерекшелігі ақыл-ой
қызметінің ... ... ... ... және ... ... ... қорытынды ретінде оқушының ақыл-ойының әлі күнге дейін еске
алынбаған мүмкіншілігіне көңіл ... Осы ... ... ... тым жас ... ... ... әсіресе ой
әрекетінің әлі қалыптаспаған, жетілмеген шақтары бар. ... ... ... ... ... біз ... ... немесе ақыл
жасының ортасы үш жас ... Ал ... шын мәні ... жетіспеген
кемшілік бар деудің себебі неліктен? Осы мәселені тексеріп қарағанда бұл
жастағылардың ой-өрісінің әлі күнге ... еске ... және ... ... бар ... анықталады. Бұл жәйіт мына ... ... ... әлеумет қоғамның алға өріс алдына қарай 7-11 ... ... ... құралдары (телевизор, радио т.б.) арқылы түрлі
жаңалықтарды естіп, өзінің сол мағлұматтарға орай ... ... ... ... ... ... қойып отырады.
- Екіншіден, қазіргі кіші оқушының мүмкіншілігін өткен дәуірлердегі осы
жастағылармен бірден-бір теңестіруге ... Оған ... ... ... ... ... шет ... не алгебра, геометрия сабақтарына оқыту
тәжірибелері дәлел бола алады. Осы жәйіттерге сүйеніп, кіші ... ... ... ... ... дейін тексеріліп бітпеген оқуға деген
қабілеті бар дейді. Осыны бастауыш сыныпта еске ... ... ... ... отырып барысында дамыта оқыту теориясына сай
келтіру мүмкіндіктерін толық қамтуға тырысты. Осы проблеманы ... ... топ ... ... бойы ... ... дамыта оқыту эксперименттеріне сүйене отырып, балалардың таным
процестерін дамытуға үлкен қосатын оқулықтар және ... ... ... осы ... ... төрт жыл ... жасады. Оның
нәтижесі әр мектепте әр түрлі жүріп жатыр. Жұмыс ... ... ... ... оны ... ... ... түсінуі, балаларды
дамыту тәсілдерді тиімді пайдалануға даярлығы үлкен үлесін қосады.
2004-2005 оқу ... ... ... сыныбына бес жасқа келген
балалар қабылданады. ... ... ... ... және мектеп
бағдарламасын меңгеруге даярлау әдістемелері әлі қалыптасқан жоқ. Сондықтан
мектеп психологі алдында тағы бір күрделі проблема ... атап өту ... ... ... ... ... ... тәсілдері
2.1 Оқыту барысында ойлау процесін дамыту.
Бастауыш сыныптарда ... ... ... ... процестерін
дамытуға, олардың тіл байлығын және өз ойын сөйлеу арқылы басқарларға
жеткізу ... ... ... ... ... ... ... өте
үлкен. Қ. Жарықбаев, С. Қалиев осы тәсілдер ретінде халық ... ... ... ... ... бай ... көптеген
оқу процесінде қолданылатын ойындар, өлеңдер, мақал-мәтелдер, жаңылтпаштар
т.б. ауыз әдебиет туындылары бар. ... ... ... балалардың тіл
байлығы мен ой-өрісін ... ... ... барлық қабілетін дамытуға
үлкен үлесін қосады. Осы материалдарды іріктеп алып, оны ... ... ... ... ... ... ... шешудің тиімді жолы болады.
Халық педагогикасында қалыптасқан балаларға арналған ойындар олардың
білімін қалыптастырып, он ... үй ... ... ... ... ... ұштастырып, ұғымдық ... ... ... ... ... бағдарламасы ұлттық ойындарды
кеңінен қолдануға өте ыңғайлы. ... ... ... ... ... қоршаған табиғат ерекшеліктерін түсініп меңгеруге
арналған. Осндай мән-мағынасы өте терең және ... ... ... ... ... ... ... ойлау қабілетін дамытатын
ойындардың бірі «Аңдардың айтысы» деп аталды. Бұл ... ... ... сай белгілі бір тақырыпқа сай келетін әндер орындап,
онда ... ... ... ... ... өзіне тән
ерекшеліктерін сипаттап ... ... ... ... өзі хайуанаттар әлемі
жөнінде нақты ұғымдарды қалыптастырып, сонымен қатар ... ... ... ... ... ән ... бірін-бірі тыңдап әрекет
жасау дағдысын жетілдіреді.
Әр ойынды ... және ... ... ... бар. Ол
ережелердің тірбиелік мәні өте үлкен. ... ... ... ... ... мен іс-әрекеттің реті, олардың өзара қарым-қатынасына
қойылатын талаптар анықталады. Сондықтан ... ... ... ... қалыптасуна мүмкіндік туады. Мысалы: «Қоғи көп» ойынында
қаздар тек қана кемпірдің ... ... ... ... алып қаламын»
деген сөзінен соң ғана тізбегін жазбай кемпірден қаша жөнелуі керек. Ойын
шапшаңдықты, ... ... тез ... ... ... ... бір-біріне көмектесуді, жауапкершілікті, батыл қимылды талап
етеді.
Бұл ойындағы ерекшелік – билеп жүріп хормен өлең айтуды өзара ... ... ... ... ән айтып, би қимылын жасаған сайын
кеудедегі қоңырау әшекейлер өзара үндесіп жатады. Яғни, әуен ... ... ... ойнаушылардың қимылдарына сүйемелдеушілік жасап тұрғандай
болады.
Өйткені ойындағы қимылдар жай қимыл емес, оларды ... ... ... ... болып табылады.
Мұндай ойындар халықтық педагогикада өте көп және ... ... да ... ... ... әрі ... ... соқпақ», «Тақия тамақ», «Тартыс», «Айгөлек» т.б. Қай ... ... ... де би ... ... ән, күй, ... мәнерлі қимыл мен
ыммен жасалатын көріністер ... ... ... ... ... ... ... актерлік үлгіде, сахналық үзінді түрінде
орындалады. Ойын барысында ... ... ... тіршілік
жағдайында сезінбейді, керісінше, мүлде бөлек ортада ... ... ... ... Олар ... ... ... ләззат алуға
талпынады.
Ойын барысында қатынасушылардың тәртібіне бірыңғай талаптар қойылды:
- қалай отыру, өзін дұрыс ұстау;
- қандай мөлшерде бір-бірімен сөйлесу ... ... ... ... ... ... драма және сахналық өмірдің
әрқилы элементтерімен аса толықтырылған деп ... ... ... бірге осы ойындардың кең тұрғыда таралуы ондағы қатысушылар мен
көріп тамашалаушылар санының артуы – ... ... ... ... ретінде қаламақ ойынды келтіруге болады. «Соқыр теке» ойынында
жүргізуші ойынға қатысушылардың ... мал атын ... ... Ең соңғы
аталған бала «Тентек теке» болады:
Бұзау, бота, құлыншақ,
Тоқты, серке, тай торпақ,
Тана, тайлақ, құнан, дөнен, бесті бар.
Малдың жасын ... біл, ... ... ... ... ... теке бар
Көзін байла, теке-теке «бақ-бақ».
Соқыр теке қайдан бізді таппақ.
Ойын сызылған ... ... ... ... ... ... шақырып, көзін таңа бастағанда «Тентек теке» былай деп өлеңдетеді:
Қараңғыда көзім жоқ,
Тиып кетсем сөзім жоқ,
Маған жақын келіңдер,
Бір қыз ұстап беріңдер.
Көзі байланған ... ... ... ... оны ... ... ... көзіңе топырақ
Топырағын алайын,
Тотияиын салайын.
Ал ұстап көр, батырым,
Міне келе жатырмын! -
деп ... ... ... әр ... ... ... Ал «Соқыр теке»
олардың бірін ұстауға тырысады, ұстаған ... оның ... ... Сөйтіп
ойын одан әрі жалғасады.
Бастама ойын ретінде көптеген санамақтарды ... ... ... сөйлеуге үйретеді.
Қуыр, қуыр, қуырмаш
Тауықтарға тары шаш!
Бас бармақ,
Балалы үйрек,
Ортан терек,
Шылдыр ... ... тұр – ... ... тұр – ... ... тұр – жылқыңа бар!
Сен, тұр – сиырыңа бар!
... Ал сен ... ... ... ... ... құрт ... ... май бар,
Мына жерде қатық бар,
Қытық, Қытық ....
Осылайша балалардың тақпақты ... ... оқу ... ... сияқты санамақтар, қызықты орындалатын әуендер, тіпті адамдардың өзара
қарым-қатынасында кездесетін ... ... ... берік есте
сақталады. Оны балалар өздерінің күнделікті ... ... ... ... оқушыларының жас ерекшеліктеріне ... ... мен ... ... ... өте ... ... Олар
балалардың ой өрісін, тілін тез дамытуға өте ... ... ... ... ... ... мінез-құлқы сыйысымды болып, қарым-
қатынас мәдениетін меңгереді, ... ... ... ... Ойын кейіпкерлерінің мінез-құлығына қарап жақсы мен
жаманды ажыратуға мүмкіндік береді.
Халық ойындарының көптеген түрлерін сабақтан тыс бос ... ... ... ... ... өте мол. ... бастауыш
сынып оқушылар өмірінде осы ойын түрлері үлкен орын алуға тиіс.
Ойындар мен қатар халық ... ... бірі ... ... ... ... ... тәрбиелейді.
Жұмбақтар – халықтық шығармаларының ішінде үлкен орын алады. Жұмбақтардың
шешімін айту баланың ... ... ... ... ... ... үдесіне жетуге үйретеді. Жұмбақтар бала үшін өте қызықты
құпия. Оны шешу қажеттілігі білімге қызығушылық ... ... ... ... ... қарай баулиды. Ой – сананың қызмет ... ... ... ... ... шаруашылық кәсіпке байланысты,
тіршілік тірекке тиянақ болатын, адам ... ... ... заттардың
барлығын қамтиды. Бәрін де алғаш жұмбақ етіп, біртіндеп оның ... ... ... етеді.
Жұмбақты қолдану баланың ойлау қабілетін ... өте ... ... ... ... Өйткені жұмбақты шешу барысында бала көптеген
табиғат құбылыстарын салыстырмалы түрде бейнелеуге үйренеді «Ақ ... ... ... шашылды» деп бұлттан шыққан күннің көзін ақ жібектен
салыстырып, бұлтты ақ ... ... ... баланы қоршап отырған
заттардың табиғат құбылыстарына ұқсас келтіреді. Бұл ойлаудың өте ... ... ... құруды талап етеді.
Жұмбақтардың тағы бір пайдалы жағы, ол әр баланың өз бойындағы ... ... ... ... ... Қоршаған ортада болып жатқан түрлі
құбылыстарға зер салуға, соның себебін ... ... ... ... жұмбақтарға өте үлкен қызығушылық білдіреді. Жұмбақ қара ... де, өлең ... де ... ... ... астында жарты күлше. (Ай).
Отқа жанбас, суға батпас (Мұз).
Басына үлпілдетіп таққан шашақ,
Бұралып тал шыбықтай тұрған жасап. (Қамыс).
Қар ... ... ... ... (Бәйшешек).
Бұл жұмбақтар балаларды табиғат маусымдарында ... ... ... ... әсем, әдемілігін, түр-түсін, т.б.
ерекшеліктерін тани білуге, сезімталдықпен қабылдауға үйретеді.
Аталған тәсілдерді сабақ үстінде дидактикалық ойын ретінде қолданылады.
Ойын-ойлау ... ... ... ... ... ... кезінде оқушылардың ойлау, есте сақтау қабілетін дамытыға көп
көңіл бөлінеді. Осы орайда математика ... ... ... сан ... тақырыбы бойынша дамыту процесін, баланың логикалық ойлау
қабілетін ... үшін ... ... қолданып жүргізген
машықта (сабақтан тыс, ... бос ... ... ... ... ... ... деп атағанды дұрыс ... ... ... ... жіберу үшін бірнешеуінің үлгі
жоспарын көрсетіп жібергенді дұрыс көрдік.
Бұл машықта заттың орнынан ... ... және ... бір-бірінен
ажыратуға, 1-ден 5-ке дейін кері санауға, «нешінші?» деген сұраққа жауап
қайтара білуге ... ... ... деп ... ... ... ойын
түріне және сұрақ-жауап әдістерін қолдану арқылы құрылады. Көрнекіліктерден
түрлі суреттер, ойыншықтар, қағаздан қиылған құстық (үйрек, қаз, ... ... ... ... ... ... ... қолданылады.
Машық барысы: Өтілетін тақырыпты тақтаға жазып, оның неізгі мазмұнын
түсіндірдім. ... ... ... ... ... ... альбомда жинақталған материалдарды қолдана отырып кіріспе
әңгіме жүргіздім. Одан әрі ... ... ... ... ... ... әр құстың дауысын ажыраттым. Одан кейін оқушылар
үйдегі құстар туралы әнгімелеп берді. Олардың ... ... ... одан ... ... қолдана отырып, балалардың нені ... ал ... ... анықтап алып, олармен дамыту жұмысын ... ... ... ... ... Балалар, суреттен нелерді көрдіңдер?
- Құстарды.
- Кәне, бұл ... ... ... ... Үйрек, тауық, қаз, қораз, күркетауық.
Осы арада оқушыларға жабайы және үй құстары туралы түсініктеме ... ... мына ... ... ... Барлығы бесеу.
- Қазір біздер «Орынды тап» ойынды ойнаймыз. Осы ... ... енді ... сұрап, тиісті орындарын белгілейміз.
- Үйрек нешінші орында?
- Бірінші.
- Тауық ... ... ... ... Үшінші.
- Қаз ше?
- Төртінші.
- Күркетауық ше?
- Бесінші.
Балалар олардың орындарын цифрмен белгілейді. Одан кейін ... ... ... ... ... ... ... ойынын
одан әрі жалғастырған жөн. Сосын «Күн мен түн» ойыны жүргізіледі. ... ... ... ... ... ... басын қойып жата қалады. Осы
кезде бір оқушыны тақтаға шақырдым. Ол құстың орнын ауыстырып ... ... ... ... ... ... ... Оқушыны тақтаға шақырдым. Ол
құстарды өз орнына дұрыс қоя білуі тиіс. ... ... ... ... ... ... отырды.
«Орынды тап» бұл ойынды заттарды, құстарды сөреге, ... ... ... де алмастыруға болады. Ойын тәртібі жоғары ойынға ұқсас.
Сөредегі ... ... ... қоямын, оқушы өз орнына дұрыс қоюы керек.
«Баспалдақ» ойыны да ... ... Бұл ... да ... орнын
ауыстыр, оқушы оларды өз орнына қояды. Бұл ойынды оқушының өзінің қалауынша
ойнайды. Ойын тәртібін былай жасадым. 1, 2, 3, 4, 5 ... ... ... ... ... Тақтадағы қалташаларда құстың орындары
өзгертіліп ретсіз қойылған. Оқушылар өздеріде цифрлары бойынша құстардың
суреттегі ... өз ... тұра ... Ойын тез әрі ... Сабақты түрлендіру мақсатын көздеп, оқып бердім.
Қораз
Ақ қораз-ау, ақ қораз,
Сауысқандай сақ қораз,
Таң ... ... ... бақ ... ... «Қораз» деген сөз неше рет, ал «тауық» деген сөз неше
рет айтылғанын санап отырады. Кейін оқушылар ... сөзі 4 рет, ... 1 рет ... 5 рет) ... ... ... жаттығуын да
сабақтағы құстардық сәйкестігін талдадым.
Қаңқ-қаңқ қаздарым,
Тізені сәл бүгіндер.
Қолды артқа ұстаңдар.
Қазға ... ... ... ... ... ... озыңдар,
Солай етіп байқа да:
Он шақты рет қайтала.
Қант жая жалма-жан,
Талпынғандай ұшуға.
Иілем де, қол созам:
Аяғымның ұшына.
Сабақты одан әрі «Тез ... «Кім тез» ... ... ... ... ... ... басын қойып жатады. Өзім көрсеткіш таяқпен
партаға құстардық орнына сәйкес сан ... ... ... рет тықылдатамын.
Оқушы неше рет соғылғанын тыңдап, дыбыс санына ... (1, 2, 3) деп ... ... сол ... құстық орнын белгілеп, оның атын айтады. Мысалы: 3-
рет соғылды. Ол – ... 4 саны – ол қаз және ... ... ... балалардың ой-өрісін дамытуға қолдану
Ойлау процесі жақсы дамыған адам ... ... мен ... ... салыстырып, ортақ қасиеттерін тауып, оларды ... ... ... Осы ... ... ... арналған
көптеген шығармашылық тапсырмаларды пәндердің ерекшеліктерін байланысты
жинақтап оны тиімді қолдануға болады. Олар ... ... ... формасын, түрі мен түсін, кеңістікте орналасуын дұрыс
қабылдап, ... табу ... ... ... ... нәрселерді
біртектестігін түсінуге, ұқсастығын және айырмашылығын табуға негізделген
күнде олардың ойлау ... ... ... ... көпшілігі дидактикалық ойын ретінде
ұйымдастырылғандықтан дамыту сабақтарының мазмұны ... ... ... ... ... ... ... тәжірибесінде шығармашылыққа баулитын
дидактикалық ойындар көп мөлшерде жинақталған. Олар «Ақ ... ... , ... ... «Гүл ... ... ... «Артығын табу», «Не
жетіспейді» т.б. ... ... ... ... бар. Біз осы
параграфта бірнеше түрін ... ... ... ... ... ... ... формасын, түрін, түсін,
кеңістікте орналуын дұрыс қабылдауға арналғандарының ролі өте ... ... ... ... мәні. Қиылған әр түрлі ... ... бір ... құрап жасауға үйрету. Түстердің ... ... ... жапсыру кезінде заттардың құрылысын көзге елестете
білуге, ойлау мен ... ... әсер ... көрнекіліктер. Тіктөртбұрыштар, үшбұрыштар, ... ... әр ... ... төртбұрыштар, балалардың іс-
әрекетін бағыттауға арналған үлгі суреттер.
Ойын ережесі.
а) ... ... ... ... ... бейне жасауға болатынын
балаларға ойланта білу;
ә) бейнені белгелі бір затқа ұқсата құрастыру;
б) егер оның бір ... ... ... өзгертсе, басқа қандай бейне
шығаруға болады?
Ойынға басшылық:
Тәрбиеші желкенді қайық, аққара т.б. формалар мен түр-түстерде жасалған
қиықтардан жапсырып жасалған үлгілерді ... ... ... ... ... ... пішіндерден құралғандығына және түстеріне назар
аудартады. Осындай пішіндердің ... ... ... ... да әр ... ... болу керек.
Тапсырма:
Алдыларыңда жатқан қағазда және тақтада ілінген үлгілерде бірнеше
фигуралар бар ... ... ... ... ... жасауға болатыны ойланыңдар.
Осы және басқа фигураларды құру арқылы баланың бейнелік, ... ... т.б. ... түрлері қалыптасады.
Заттар мен құбылыстардық ара қатынасы, олардың кеңістікте орналасуы
т.б. көптеген ұғымдарды меңгеруіне ... ... ... ... ... ... құрған фигуралы үлгісінде желқайық,
арба, адам, үй фигураларын келтіруге болады.
Осы сияқты көптеген фигураларды жасау арқылы ... ... ... бастайды. Ол ассоциативтік ойлаудың ... ... ... ... табылады. Жасалған фигуралар үй тұрмысында
қолданылатын заттар, құрақ ... ... ... балалардың
шығармашылығын көрсететін нәрселер болып келді.
Шығармашылық ойындарды қолдау арқылы балалардың ... ... ... ... ... жыл ... ... болады. Көктемде «Әдемі гүлдер» ойынын жүргізген өте тиімді.
Ойынның тәрбиелік мәні:
- ... ... ... ... ... мүсіндеуді, жапсыру
кезіндегі іскерлік дағдыларды еркін меңгеруді үйрету;
- қиылған ұсақ бөлшектерден өздеріне ... ... ... ... құрылысын беруде түстердің үйлесімділігін табуға, кеңістікте
дұрыс орналастыра ... ... ... ... гүлдер суреттері;
- қиылған әр түрлі, түсті, ұсақ қиындылар;
- құрылым түзуге түстері пішініне сәйкес әр түрлі болуы қажет;
- тақта, мольберт ... ... ... гүл ... ... ... аударып, сәйкес пішіндер
таңдау;
ә) түр-түсіне, құрылысына қарай отырып, өздері білетін гүлдер жасау;
б) гүлдер жайында білетін өлең-тақпақтар, жұмбақтарын айтып, ... ... ... балалардың айналадағы өмірден, қоршаған ортадан өсімдікті
сезіне қабылдауынан туған ... ... ... ... ... ... сабақтарда суретін салған заттардың
формаларын, оларды үйлесімді құру тәсілдерін ойға ... ... ... ... соң ... ... ... бөліктері жеке-жеке салынған
карточкалар таратылып беріледі. Осы бейнелерді оқушылар қиып ... ... ... ... ... тапсырылады.
Тапсырманы орындау барысында балалардың шығармашылығын одан әрі дамыту
үшін тек берілген фигураларды ғана ... әр бала өз ... ... ... ... ... ... тәжірибесінде
болмаған, фантастикалық өсімдіктердің гүлдерін де ... ... ... ... ... ... ... ғажайып бақ, онда
өсіп тұрған гүлдер табиғатта кездесетіндерге ұқсағаны мен өзіне тән кейбір
ерекшеліктермен сипатталатын болып ... ... ... ... ... ... ... қызметімен, отбасында ... ... ... байланысты болуы да мүмкін. Тақырыбы қанша қилы болса, оның
баланың шығармашылық ойын дамытуға тигізетін ... ... ... ... Осы ... ескере отырып сабақтағы тапсырмаларды сабақтан ... ... ... ... ... ... одан да ... болады.
Мысал ретінде балалар орындаған бір жұмыстың үлгісін келтіріп отырмыз.
Бұл тапсырма ... ... ... ... ... кеңістікте
орналасуын дұрыс қабылдауы және бейнелі ойлау қабілеті дамиды.
Қазақ тілі сабағында дыбысты ... ... және оның ... ... ... ... ... тәсілін қолдануға болады. Осы тәсіл арқылы
баланың ойлау қабілетінің тағы бір ... ... ... ... ... ... ... арқылы ф дыбысын
дұрыс айтуға үйрету жұмысы жүргізіледі.
Ойынның шарты:
Көп нүктенің орнына тиісті әріпті тауып ... Жаңа ... ... ... ... ... тезірек үйрену үшін жоғарыда көрсетілген кестенің бірнеше
варианттары ... ... ... ф әрпін қойған балалардың
танымдық қызығушылығын арттыруға арналған бірнеше ... ... ... дидактикалық материалдыр ... ... ... біреуі әріптерді дұрыс айтуға үйретететін
жаттығулыр мен ... ... ... ... ... ... Осы альбомды қолдана отырып баланың тілін дамыту, вербалдық-логикалық
ойлауын қалыптастыру шаралары жүргілсе ... тілі ... ... болады.
«Ақсүйек» ойыны (Белгісіз санды табу).
Дидактикалық мақсаты:
Белгісіз санды табуға, ... ... ... жасырынып тұрған санды
тауып жаттауға арналған ойын.
Мазмұны:
Ойынға сынып толық ... ... ... ... орнында
«Ақсүйек» тығылып жатыр. Кім дұрыс шығарса, сол табады. Дұрыс ... ... ... көрмей одан әрі қарай аттап кетеді. Сабақтың үстінде
жүргізгенде бұл ойынды ойша шешетін болса, ... ... бұл ... арқылы балаланың қимыл әрекеттерін де қалыптастыруға мүмкіндік
туады.
«Поезд құру»
Поезд - паравоздан және ... ... ... ... ... есептен шыққанда ол вагонның номерлері болатынын түсіндіреді.
Ойынның мақсаты:
Қосу және азайтуды есептеуге ... және ... ... ... ... дамыту.
Бірінші сыныпта онға дейінгі сандармен Математикалық амалдарды ... ... ... ... ... тағы басқа топпен ойнайтын
қызықты ойындар түрлерін кеңінен қолдануға мүмкіндік мол.
Ойын шарты:
Сандарды ... ... ... ... ... боя. Қай ... сеткаға түседі?
Доп пен сетканың түсі бір-біріне сәйкес келуі керек. Бірінші тапсырма
орындалғаннан соң ... ... ... ... ... ... ... бояу керек. Ол доптағы есеп шығарылып, балалар ұпай жинайды.
«Алма теру» ойыны.
Мақсаты:
Бір ... ... қосу және ... ... ... есепке
дағдаландыру, ойлау қабілетін дамыту.
Керекті құралдар:
Алма бағының суреті, магнит тақтасы, жеке-жеке орналасқан бірнеше алма
жемісінің суреттері және оларды ... ... ... ... ... ... алма ағашының суреті ілінген. Ағашта ілінген
алмалардың орнына алма ... ... ... ... ... ... ... тиісті карточканы үзіп алып, оны тиісті себетке салып
отырады. ... ... ... жызылып койылады. Балалар өздері
қалаған себеттерін таңдап алып, соған тиісті ... ... ... ... ... 5-6 бала ... Немесе бүкіл сынып болып қатысуға да болады.
Себетті кім бұрын толтырса, солар мұғалімге сол сәтте тапсырады.
Жүргізуші алма ағашын ... ... ... бұл ойынның
варианттарын жасап шығаруына болады.
«Керуеншілер» ойыны.
Мақсаты:
Баларға бір таңбалы сандарды ондықтан аттап ... ... ... ... жылдам есептеуге дағдыландыру, балалардың ойлау қабілетін
дамыту.
Мазмұны:
Жүргізуші оқушыларға керуен ойынын ұйымдастыру жолдары түсіндіріледі.
Тақтаға ... 8 ... ... ... ... оларды тізбек құрғызып
тұрғызады (керуен қатарындағы ботақандар). Соңынан тағы да 6 қыз ... ... ... ... ... ... 10 ... етіп, бірінші екі қыз бала, сосын тағы екі қыз ... ал ... қыз бала ... Барлығы түйенің қимылын көрсетеді. Оқушыларға келесі
сұрақтар қойылады:
- Керуен ... тағы неше ... ... ... тізбегін 10-ға толтыру үшін неше ботақан тіркеледі?
- Ең соңынан керуенге тағы қанша ботақандар қосылды?
- Барлығы неше ... ... ... ... соң ... тағы басқа ойын түрлерінде
тапсырмалар беруге болады.
«Бәйге» ойыны.
Мақсаты:
Бір таңбалы сандарды қосу және ... ... ... ... байланысты
мысалдар шығарып жаттықтыру, ойлау қабілетін дамыту.
Көрнекі құралдар:
Әр топқа арналған кішкентай жалаушалар, сол ... ... ... ... ... ... жазылған карточкалар, плакаттар.
Мазмұны:
Жүргізуші сыныптағы оқушыларды бірнеше топқа бөледі де, оқулықта ... ... ... оны оқушыларға таратып береді. Немесе
барлық есептер жазылған плакаттарды ... ... ... ... ... ала бірінші турдың есеп-мысалдарын шығарып, жарысқа қатысуға жолдама
алады. Жарысқа қатысуға жолдама алған топтың балалары ... ... ... ... ... балаларды таныстырып шығады. Екі бала
өздеріне тиесілі жолдың бойындағы ... ... ... ... Кім ... ... мысалдарды шығарып мәреге жетсе, сол топ
жеңімпаз ... ... ... ... ... бала ... деп
есепке басқа балаларды да «жанкүйерлер» арасынан шығарып қосып отыруға
болады.
Ойынды күрделендіріп ... ... ... ... ... ... атпенен қолдануға болады.
Бәйге ойыны варианттарын түзету-дамыту машықтарында балалардың барлығын
ойынға тартуға, олардың ұялшақтық, тұйықтықтан шығаруға тағы да ... ... ... ... ... ... ... ату» ойыны.
Мақсаты:
Балаларды өз бетінше жұмыс істеуге жаттықтыру, есептерді тез және ... ... ... ... қалыптастыру, ойлау қабілетін дамыту.
Көрнекі құралдар:
Үлкен дөңгелек, карточкалар, кестелер, ойыншықтар, кішкене доп.
Мазмұны:
Тақтаға үлкен ... ... ... іші төрт ... бөлінеді.
Әр секторға 1, 2, 3 сандары жазылады.
Бала қолына ... ... алып оны ... ... ... (атуға кішкентай допты қолдануға болады). Бала атқан оғы қандай
санға тисе, сондай номердегі ... ... ... ... Әр ... бір ұпай, карточкада 2, 3 ... одан ... ... ... Бала ... ... жинайды. Кім көп ұпай
жинаса, сол бала ұтқан болып есептеледі.
Бұл тапсырманы орындау барысында ... ... ... ... ол ... ... ... қиындықтарды тайсалмай орындауға бел
байлайтындай қасиет біртіндеп дамиды.
Бірінші сынып оқушыларының ойлау ... ... ... ... және ... қимыл әрекеттерінің дамуына, саусақтарының ... және сол ... ... ... ... ... ... орны бар. Мектепке келген ... ... ... ... ... қажетті дағдылары қалыптаспаған болуы мүмкін.
Сондықтан олармен түзету-дамыту жұмыстары ... ... ... ... бар түрде жүргізіледі. Біз өз дипломдық
жұмысымызда бұл проблеманы ... ... ... ... осы
қасиеттерді қалыптастыруға арналған әдістемелерді бұл ... ... ... ... ... ... ... бір-
бірімен ұштастырып жан-жақты дамуына мүмкіндік береді. Бұл тапсырмаларды
өңдеп, көптеген вариантта қолдануға ... ... ... даму ... ... және ... ... сынып оқушыларының ойлау процесі осы жас кезеңінің ішінде екі
сатыда ... ... ... Бірінші сатыда (ол шамамен 1-2 сыныптағылар)
балалар ойлау әрекетінде нақтылы заттарға, оның дәл ... ... Ал 3-4 ... ... ұғымдардың кейбір
белгілері арасындағы тектік-түрлік қатынасты, яғни топтастыруды игере алады
(мысалы: стол – зат ... ... ... ... анық көрініс беріп,
талдау мен топтастыру, жүйеге келтіру және сол сияқты күрделі оперецияларды
жасайды. Осы жас ... ... ... процессін зерттеуге арналған
әдістемелер мол. Олардың ішінен балалардың интеллектуалдық дамуына әсері
өте үлкен, ... ... ... осы ... ... ... ... әдістемесі.
Мақсаты: балалардың логикалық ойлауын дамыту.
Балалардың таным процестерін ... ... ... графикалық және
сөздік жаттығулар жасалған.
Ұсынылып отырған графикалық-сандық тест.
Орындау ережесі:
1 санынан 19-ға ... мына ... ... ... қажет. Әр
шеңбердің ішіне бір сан жазылады. Сандардың әр қайсысын бір рет ... Сан ... ... ол қате ... есептелінеді және жаттығу
орындалмайды.
Сандарды дұрыс орналастырғанда қарама-қарсы орналасқан үш ... ... 30-ға тең ... ... Бір санды ортадағы дөңгелек
ішіне, ал қалған 18 санды шеңбер бойынша айналасында орналасқан ... ... шығу ... ... толық орналастырып болғаннан соң әр
диагональ бойында орналасқан үш санды бір-біріне қосып ... ... 30-ға тең ... ... табу керек. Орындауға 10 минут уақыт
беріледі. Егер бірінші реттен ретін таба алмаған бала тағы ... ... оған ... және ... рет ... ... мүмкіндік берген дұрыс.
Сондықтан орындауға берілген ... ... ... ... ... ... жауабы: Ортадағы шеңберге 10 санын орналастыру керек. Сонан соң,
сыртқы шеңберлер ішіне 1 санынан бастап 9-ға дейін ... ... ... ... ... диагональ бойымен орналасқан барлық шеңберлерге
сандарды суммасы 30-ға тең болатындай етіп жазып шыққанда ... ... ... ... ... ... шешу жолын дербес
табуына мүмкіндік беруі ... ... ... үндемей отырып орындау
керек екені ескертіледі, ал шешу жолдарын қадағалау үшін ... ... ... ... парағына қарап, тапқан логикасының дұрыстығын өзі
белгілеп отырады.
Оқушылар тапсырманы орындау барысында оның шешімін ... ... ... ... Олар ... ... бір ... қоюдан бастады.
Бір-екі вариантты жасап көргеннен соң мәселені дұрыс шешу үшін ... табу ... ... ... дұрыс орындап, басқа оқушыларға көмек
көрсете бастады. Бұл жерде ... ... ... үлкен әсерін тигізетін
нәрсе – ... ... ... табу ... ... түсінгені. Орындау
барысында тапқырлық, шығармашылық ... ... саны 4 ... зерттеу нәтижесі келесі кестеде көрсетілген.
4-а сыныбы оқушыларының логикалық ... ... ... ... ... |Бірден тапқан |Екінші реттен |Үшінші реттен |Таппаған
| |1. ... С. | | |1 | | |2. ... Н. | | | |1 | |3. ... Ә. |
| | |1 | |4. |Бөкенбай Ө. | |1 | | | |5. ... Қ. | | | | | ... Г. | | |1 | | |7. ... С. | | |1 |1 | |8. ... Н. |
| | |1 | |9. ... Р. | |1 | | | |10. ... Ұ. | | | |1 | |11. |Рай ... | | | | |12. |Шәріпова Ғ. | | | |1 | ... ... шешу ... ... ... балалар саны 8 пайыздан
аспады, ал екінші және үшінші санды қойып ... ... саны 42 ... тапсырманы 6-б сынып оқушыларымен жүргізгенде олардың көрсеткіштері
4-ші сынып оқушыларының көрсеткіштерінен төмен ... Осы ... ... ... ... шығармашылық тапсырмаларды орындауға
ерте баулымаса олардың логикалық ойлауының дамуына ... ... ... ... ... ... кезеңде балаларға зак ұсынған логикалық
ойды дамыту тестерін орындаттық.
А.З.Зак ұсынған «оқушылардың ойлау қабілетінің даму деңгейін анықтау
және дамыту» әдістемесі.
Мақсаты: 4 ... ... ... ... және ... даму ... анықтап оларды дамыту.
Бұл әдістеме екі тапсырмадан ... ... ... ... «22 ... деп ... Оларды ретімен орындату нәтижесінде баланың
абстракциялық ... орын ... шешу ... білмейтін мәселелерді
орындауға қабылдауы, теориялық интеллектінің көрініс бере ... ... ... ... ... ... оқушыларының ойлау процестерінің даму деңгейін
анықтау және олардың интеллектуалдық қабілетін дамыту.
Орындау ... ... ... ... балаларға анаграмма не
екенін түсіндіру қажет. Анаграмма дегеніміз ... ... ... ... әріптер жиынтығы. Тапсырманы шешу үшін, әріптердің
орнын ... ... ... ... ... ... тапсырма параққа жазып
отыру керек. Берілген уақыт ішінде орындалған сөздерді есепке алып, ... ... даму ... ... анаграммада «ОЛТС» әріптері берілген. Олардың орнын ауыстыру
арқылы «стол» деген сөз ... ... ... шешу ... ... ... тап.
Тапсырмаларды орындау барысында қосымша түсіндірудің ешқандай қажеті
жоқ.
Орындауға 10 минут уақыт беріледі.
Тапсырмалар.
Анаграммалар: ... ... СЕПЕ 1. ... ... 2. ... ... 3. ... ... 4. ... ... 6. ... ... 5. ... ... 7. ... ... 8. ... АТСПРЫАМ 9. ... ... ... шығармашалаық тапсырмаларды орындауға қатысқан
балалар жеңіл шешіп, жоғары көрсеткішке ие болды.
2-ші тапсырма. А.З.Зактың «22 есеп» әдістемесі.
Мақсаты: ... ... ... ... ... даму деңгеін
анықтау және дамыту.
Балардың интеллектуалдық қабілетін экспресс диагностика ... ... «22 ... ... ... ... ... оқушыларға 22 есеп жазылған карточкалар таратылып
беріледі. Тапсырманы ... үшін ... ... ... ... ... карточкаға жазылған тапсырма бірнеше есептен тұрады. Осы
есептерді оқып алып, жақсылап ... ... ... ... тән
ерекшеліктері бар, сондықтан шешу шарттарының айырмашылықтары бар.
1-4 ... өте ... ... шешу үшін есептерді жақсылап оқып,
мағынасына түсініп, ... оның ... тек бір ... ғана атын
жазуларыңыз керек.
5-10 есептерде бір түрлі, мағынасыз әріптер ... ... ... Олар 5-6 ... ... ... ... деген сөздердің
мағынасын білдіреді. Бұл есептерді шешу үшін, онда қолданылған ... ... ... ... сөздермен ауыстыру керек. Есептерді
шешкенде «ойда» мағынасыз сөздерден кәдімгі ... ... ... Тек ... ... ... ... адам есімдерін жауап ретінде жазу
керек.
11-12 есептерде жануарлар ... ... ... ... ... емес ... келтірілген. Бұл есептерді шешкенде жануарлар туралы есеп
шартындағы мағлұматтарды және өмір тәжірибеден алған білімді ... ... ... шартын ұмытпау қажет.
13-16 есептерде берілгендерді талдау нәтижесінде бір есімді жазу керек.
Бұрынғыларға қарағанда қиындатылған 17-18 есептердің жауабына бір ... ... ... ... ... ал 21-22 ... - ... бірі
қайталанса да, міндетті түрде үш адамның ... ... ... ... ... ... беру ... 22 есеп жазылған парақ әр зерттелінушінің қолына беріледі.
Психологқа ескерту: есептер қиындықтарына байланысты үш топқа ... 1-ден 18-ге ... ... 1 ... ... беріледі;
2. 19-шы-20-шы есептерде 2 сұраққа жауап беріледі;
3. 21, 22-ші есептерде 3 сұраққа жауап беріледі.
Есеп шарттарында тек ... ... ғана ... тіптен артық
мағлұматтар, жасанды ... әр ... ... есте ... ... неше ... ... Сонымен қатар көрші есептегі сұрақтар
бір-біріне ұқсамайды.
Тапсырмалар:
1. Қатираға қарағанда Марат көңілді. Қатира Әлияға қарағанда көңілді.
Ең көңілді кім?
А) Қатира; Ә) ... Б) ... ... қарағанда Садық күшті. Бану Ләйлаға қарағанда күшті. Ең күшті
кім?
А) Бану; Ә) ... Б) ... ... қарағанда Майра қара. Әсетке қарағанда Майра қара. Бәріненде
ең қарасы кім?
А) Қали; Ә) ... Б) ... Бану ... ... ... Бану ... ... жеңіл.
Бәріненде ең жеңіл кім?
А) Бану; Ә) Қатира; Б) Зәуре.
5. Әли Мәдиге қарағанда иаее. Мәди Әселге қарағанда ... ең ... А) Әли; Ә) ... Б) ... Әсел ... ... ... Мәди Әділге қарағанда тпрқ. Кім ең тпрқ?
А) Әсел; Ә) Мәди; Б) Әділ.
7. Прсн Лднқға қарағанда ... Прсн ... ... ... Кім
ең көңілсіз?
А) Прсн; Ә) Лднк; Қршн.
8. Бртн Ртбнға қарағанда әлсіз. Бртн Ғмтнға қарағанда күшті. Ең ... ... Ә) ... Б) ... Мнрн ... ... ... Нбст Стпжға қарағанда уиее. Кім ең уиее?
А) Мнрн; Ә) Нбст; Б) Стпж.
10. Дшлт Сптрға қарағанда ... Сптр ... ... ... Кім ... ... Ә) ... Б) Пнбр.
11. Ит қоңызға қарағанда жеңіл. Ит пілге қарағанда ауыр. Бәріненде
жеңіл не?
А) Ит; Ә) қоңыз; Б) ... Ат ... ... аласа, ат жирафқа қарағанда биік. Бәріненде
биік не?
А) Ат; Ә) ... Б) ... ... ... 68 жас кіші. Әлиев Серіковтан екі жас ... ... ... ... Ә) ... Б) ... ... Алиевке қарағанда 3 кг жеңіл. Майлин Қалиевке қарағанда 74
кг ауыр. Бәріненде ең ауыр кім?
А) Майлин; Ә) Әлиев; Б) ... Сара ... ... ... әлсіз. Әймен Баянға қарағанда күшті.
Бәріненде ең әлсіз кім?
А) Сара; Ә) ... Б) ... ... ... ... ... ... Гүлімге қарағанда бірталай ақ.
Бәріненде ақ кім?
А) Болат; Ә) Әсет; Б) ... Ұлан ... ... баяу. Бота Ұланға қарағанда жылдам. Ең
жылдамы кім?
А) ... Ә) ... Б) ... Сәкен Мәдиге қарағанда ауырлау. Әли Сәкенге қарағанда жеңілдеу. Ең
жеңілі кім?
А) Сәкен; Ә) ... Б) ... Бану ... қарағанда көңілді және Майраға қарағанда жеңіл. Бану
Майраға қарағанда көңілсіз және Қатираға қарағанда ауыр. Ең көңілсізі ... ... ... ... Ә) ... Б) ... ... қарағанда Рита қаралау, әрі Нұрланнан кіші. Рита Нұрланға
қарағанда ашық және Айшадан үлкен. Ең қарасы, ең жасы ... ... Ә) ... Б) ... ... Әлиден көңілді, Әсемнен жеңіл. Әсем Ұлжаннан күшті. Ұлжан
Әсемнен ауыр, Әсем Әлиден ... Әли ... ... Ең ... ... және ең ... ... Ұлжан; Ә) Әли; Б) Әсем.
22. Төкен Маяға қарағанда қара, Мая Бекке қарағанда кіші. Бек ... ... ... ... қарағанда үлкен. Бек Маяға қарағанда ақ. Мая
Төкеннен биік. Ең ағы, ең ... ең ... ... ... Ә) Мая; Б) Бек. ... Ә) ... Б) ... Ә) ... Ә) ... Б) ... А) Әділ.
7. А) ... Б) ... А) ... А) ... Б) ... Ә) Шыбын.
13. Б) ... А) ... Б) ... Ә) ... Ә) Әлім.
18. Ә) ... Ә) ... ең ... ... ең ... А) Айша ең ... Нұрлан қара.
21. А) Ұлжан ең көңілді.
Ә) Әли ең ... Әсем ең ... А) ... ... Мая биік.
Б) Бек ақ.
Ұсынылған тапсырмалардың балалар үшін қиындығы – мағынасы жоқ ... ... ... ... Бұл ... ... амалдарды жақсы
меңгерген балалар оның мән-мағнасына тезірек түсініп, тапсырманы орындауға
онша қиналған жоқ.
Қорытындылап айтқанда, ... ... ... ... тек ... осы процесін дамытып қоймастан, оны жүргізген психологтың, педагогтың
да логикалық ... ... ... ... бар ... байқадық.
Логикалық ойлауды дамытуға шығармашылық тапсырмаларды қолданудың негізгі
екі жолын анықтадық:
1. Сабақтарда дидактикалық ойындарды кеңінен қолдану;
2. ... ... ... ... мен ... ... ... тереңдету.
Қорытынды
«Бастауыш сынып оқушыларының ойлау қабілетін дамыту» тақырыбын зерттеу
нәтижесінде келесі қорытынды жасадық.
Бастауыш сынып ... ... ... ... ... ыңғайлы уақыт. Қазіргі мектептегі дамыта оқыту бағдарламасы
танымдық қабілеттерді дамытуға мүмкіндік ... ... ... ... ... мен ... жүйелі түрде зерттеген
ғалымдар Д.Б.Занков, Б.Тұрғынбаева, Қ.Бозжанова, Е.И.Рогов, М.Р.Битянова
т.б. жаңа бағдарлама ... ... ... отырып оны дамыту жолдарын
көрсеткен.
Ойлау процесін, ... ... ... ... ... көмегімен
дамытуға болады. Бастауыш сынып оқушыларының ойлау қабілеті олардың тіл
байлығымен, сөйлеу ерекшеліктерімен, ұғымдық ... ... ... ... ... ... ... келгенде нақты пайымдау, сөздік-
бейнелі деңгейде болса. Төрт жылдық ішінде ... - ... ... одан әрі ұғымдық-логикалық ойлауға аяқ алуы қажет.
Сондықтан оқу барысында ... ... ... ... ... тәсілдері қолдану қажет. Осы тәсілдер ретінде халық педагогикасы
элементтерін кеңінен ... ... мол. ... ... ... балалардың байқағыштығын, заттардық мән-мағынасына түсініп,
негізгі қасиеттерін анықтауға қабілетін дамытып ойлау процесін ... ... жыл ... ... ... ... ... арқылы талдау, жалпылау операцияларын меңгерді.
Ойлау қабілетті дамытуға шығармашылық тапсырмалардық қосатын ... ... Олар ... фигуралармен түрлі операциялар жасау, қиып
жапсыру, суреттегі ... ... ... тағы сол ... арқылы баланың геометриялық фигуралардың формаларын, түрін-
түсін, кеңістікте орналасқан ... ... ... ... ... тауып,
жалпылайды. Осы ойлау операциялары арқылы баланың танымдық қабілеті жоғары
деңгейге көтеріледі.
Шығармашылық ... ... өте көп. ... ... ... тақырыптан тақырыпқа түрлері мен мазмұнын тереңдету және орындау
әдістемесін қиындату арқылы балалардың ойлау қабілетін ... ... ... ... сөздік-логикалық түріне қарай жетелеуге
мүмкіндік туады.
Сондықтан ойлау процессін ... ... ... ... ... келтіріп, сыныптардағы оқитын пәндердің мазмұнына
байланысты топтастырып жинаса оны келесі қолданғанда ... ... жаңа ... ... болады. Бастауыш сынып, оқушыларының
барлық қасиеттерін тәрбиелеуге көнгіш, тез дамиды. Осы мүмкіндікті ... ... ... ... Б.Р., ... Л.К. Оқыту әдістері. Алматы, 1992.
2. Абрамова Г.С. Практическая психология. М., 2001.
3. Битянова М.Р. ... ... М., М., ... Бірмағамбетов Э. Бастауыш сынып пәндерін оқыту. «Бастауыш мектеп».
1999, ... ... А.Л. ... ... ... ... ... М., 1999.
6. Базыкеева Г. 10 санның құрылымын оқыту. «Бастауыш мектеп», 1999, 6.
7. Гильбух Ю.З. Внимание: ... ... М., ... Гатаулин Г.Ф. Сабақ түрлері және оның құрылымы. «Бастауыш мектеп»,
1998, 5.
9. Крутецкий А.В. Жас және ... ... ... ... Қоянбаев Ж.Б. , Қоянбаев Р.М. Педагогика. Астана, 1999.
11. Қыдыршаев А. Балалардық жас ерекшеліктерін ескеру. «Ұлағат», 2000,
1.
12. Немов Р.С. ... В 3 ... М., ... ... М.И. ... ... М., ... Мухина В.С. Детская психология. М., 1990.
15. Мухина В.С. Изучение особенностей детской психологии. М., 1990.
16. Манасбаева Қ. ... ... ... ... ... 1999, ... ... Р.В. Детская психология. М., 1999.
18. Ордабекова Г. Дидактикалық ойындарды қолдану. «Бастауыш мектеп»,
1997, ... ... ... . М., ... ... ... Под ред. А.А.Бодалева. Ленинград, 1997.
21. Рогов Е.И. Настольная книга практического психолога в образолвании.
М., 1995.
22. Сәрсенғалиева Т., ... Қ. ... ... өткізілетін
дәстүрден тыс сабақ. «Бастауыш мектеп», 1998, 5.
23. Тұрғынбаева Б. Бастауыш кластар үшін ұсынылатын үлгі тақырыптар.
Алматы, 1993.

Пән: Педагогика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 48 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Бастауыш мектеп оқушыларының оқу-танымдық қызығушылығын зерттеу тәсілдері55 бет
Бастауыш мектеп оқушыларының сөйлеу дағдысын қалыптастыру әдiстемесi (1-2 сынып)119 бет
Бастауыш мектеп оқушыларын оқыту процесінде бағалауды психологиялық ерекшеліктері63 бет
2-сынып оқушыларының математикадан шығармашылық қабілетін дамыту70 бет
3 - сынып оқушыларының математика сабақтарындағы есептеу дағдыларын дамытуға модульдік оқытудың әсері62 бет
5-сынып оқушыларының қиялын ертегілер арқылы дамыту27 бет
Pseudomonas туысы өкілдерінің фенолды ыдырату қабілетін зерттеу22 бет
Spirulina platensis клеткасының тіршілік ету қабілетіне сақтау ұзақтылығының әсері35 бет
«Ойлау» фразеосемантикалық өрісіндегі тіларалық фразеологиялық баламалар типологиясы62 бет
«Сөз құрамы» тақырыбын оқытуда көмекші мектептің 5-7 қазақ сынып оқушыларының грамматикалық білім және орфографиялық дағдыларының жағдайын анықтау57 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь