Еңбек психологиясы

I) Кіріспе
II) Негізгі бөлім
I) Еңбек. Шаршау мен болдыру
ІІ) Еңбек тәрбиесі
ІІІ) Еңбек нәтижесі және шаршау
IV) Еңбектің бөлінуі
V) Еңбек пен бақыт . егіз
VI) Ұлағатты сөздер
ІІІ) Қорытынды
IV) Қолданылған әдебиеттер
Еңбек адам тіршілігінің арқауы, оның өмір сүруінің басты шарты. Еңбектегі табыстар мен нәтижелер, адамның дүние танымына, нанаым- сеніміне, мақсат- мүддесіне, нақты қажетіне сәйкес келу – келмеуіне қарай әр түрлі болады. Не үшін еңбек ететіндігін бар саналығымен сезіну еңбек етудің ең басты түрткісі болып табылады.
Еңбек үстінде кісі өзіне, қоғамға қажетті материалдық игіліктерді өңдірумен бірге өзінің психологиялық қасиеттерінің жақсы жақтарын (еңбек сүйгіштік, тәртіптілік, ұқыптылық т.б ) біртіндеп қалыптастырып отырады. Еңбек үстінде кісінің өзіне-өзі қызмет ете алу қабілеті, практикалық іскерлігі, дербестігі, икем дағдысы, ынтасы мен тапқырлығы, белсенділігі шыңдала түседі.

Еңбек- адамның рухани және ден күшін жұмылдыру арқылы, өзіне дейін жасалған тәжірбиені пайдаланып, тиісті құралсаймандар мен жұмыс тәсілін қолдану арқылы жүзеге асырылатын іс- қимыл процесі.Осылайша еңбектің адамның өзінің өмірлік қажетің қамтамасыз ету жолында жұмсаған күш-жігері деп ұқсақ, онда оны байлықты жасаушы ретінде түсіндіреді.
Өзектілік: демек, адамның адам болуында еңбек шешуші рөл атқарған . Адамзат еңбекті, еңбекті құралдарын жетілдіре отырып, өзі де жетіліп, кемелдене берген. Сондықтан қоғамның даму тарихын еңбек пен еңбек құралдарының өзгеру, жетілу тарихы деуге де болар еді. Өйткені ерте замандарда еңбек түрлері , еңбек құралдары мен еңбек ету жағдайлары қазіргідей емес , мүлде қарапайым , жабайы сипатта болғаны, ақын айтқандай, « тек бір тамақ деп жорта берудің» шеңберінде болғаны белгілі. Тек бертінде, келе- келе ғана , еңбек бөлінісі негізінде, тек қана күнкөріс талабын қанағаттандыру аясынан босануға мүмкіндік туды. Ол өз ретімен басы артық құлқыннан құтылу( өлтіру) сияқты қатыгез салт-ғұрыптардын қолданудан шығып қалуына алып келді. Оған адамнын басқалар үшін де өндіруді үйренуі себеп болды.
Өндіргіш күштердін одан әрі дамып, өркендеуіне байланысты еңбек бөлінісі терендей, тармақтала түсіп , еңбектің түр- түрін көбейтті.Және оның саны ай сайын, жыл сайын дегендей, тоқтаусыз артып , молайып барады. Сонымен қатар еңбектің жана түрлерінің шығыуымен көне түрлері қолданудан қалыпта жатыр.
Мақсаты: адамның жеке тұлға ретіндегі мінез-құлқының қалыптасуы, оның өзін-өзі басқару мен тұрмыста тәлтіректемей, табанына тік басып , мығым тұра біліуі іс – қимыл шеберлігінің дамуына байланысты. Адамның осы сапалық қалыптасуындағы шешуші фактор- еңбек болып табылады. Ерікті еңбек адамның шығармашылық мүмкіндігіне кең өріс ашып , оны жүзеге асыруға жігірлендіреді.
1) Қ Жарықбаев « Жантану негіздері » Алматы- 2002
2) М Жұмабаев « педагогика» Алматы – 1992
3) Қ Жарықбаев « жалпы психология» Алматы-1993
4) С Бапбала « жалпы психология» Алматы – 2003
5) « Халық педагогикасы» ( Жақсылық, Жүнісова)
6) Т Тәжібаев « жалпы психология» Алматы-1993
7) М Жұмабаев « педагогика» Алматы-1992
8) Ұлықман Асылов , Жарылқасын Нұсқабайұлы
« ӘДЕП инабаттылық дәрістері » .
9) Қ Жарықбаев « Қазақ тәлім тәрбиесі» Алматы- 1996
        
        Еңбек психологиясы
Жоспар.
I) Кіріспе
II) Негізгі бөлім
I) ... ... мен ... Еңбек тәрбиесі
ІІІ) Еңбек нәтижесі және шаршау
IV) Еңбектің ... ... пен ...... ... ... ... Қолданылған әдебиеттер
І. Кіріспе
Еңбек адам тіршілігінің арқауы, оның өмір ... ... ... ... мен ... ... дүние танымына, нанаым- сеніміне,
мақсат- мүддесіне, нақты қажетіне сәйкес келу – ... ... әр ... Не үшін ... ... бар саналығымен сезіну еңбек етудің ең
басты түрткісі болып табылады.
Еңбек үстінде кісі өзіне, қоғамға ... ... ... бірге өзінің психологиялық қасиеттерінің жақсы ... ... ... ... т.б ) ... ... ... үстінде кісінің өзіне-өзі қызмет ете алу ... ... ... икем ... ... мен тапқырлығы, белсенділігі
шыңдала түседі.
Еңбек- адамның рухани және ден күшін жұмылдыру арқылы, өзіне ... ... ... ... ... мен ... ... арқылы жүзеге асырылатын іс- ... ... ... ... ... ... қамтамасыз ету жолында жұмсаған күш-жігері
деп ... онда оны ... ... ... ... ... ... адам болуында еңбек шешуші рөл атқарған .
Адамзат еңбекті, еңбекті құралдарын ... ... өзі де ... ... Сондықтан қоғамның даму тарихын ... пен ... ... жетілу тарихы деуге де болар еді. Өйткені ерте
замандарда еңбек түрлері , ... ... мен ... ету ... емес , мүлде қарапайым , жабайы сипатта болғаны, ақын айтқандай,
« тек бір ... деп ... ... ... ... ... ... келе- келе ғана , еңбек бөлінісі негізінде, тек қана ... ... ... ... ... ... Ол өз ретімен басы
артық құлқыннан құтылу( өлтіру) сияқты қатыгез салт-ғұрыптардын қолданудан
шығып қалуына алып ... Оған ... ... үшін де ... ... ... күштердін одан әрі дамып, өркендеуіне байланысты ... ... ... түсіп , еңбектің түр- түрін көбейтті.Және
оның саны ай сайын, жыл сайын дегендей, тоқтаусыз ... , ... ... ... ... жана ... шығыуымен көне түрлері ... ... ... жеке ... ... ... қалыптасуы,
оның өзін-өзі басқару мен тұрмыста тәлтіректемей, табанына тік ... ... тұра ... іс – қимыл шеберлігінің дамуына байланысты. Адамның ... ... ... ... ... болып табылады. Ерікті еңбек
адамның шығармашылық мүмкіндігіне кең өріс ашып , оны ... ... ... ... ... ... мен ... психологиясын қалыптастыруда шешуші рөль атқаратын әрекеттің
бірі- еңбек.Еңбек адам тіршілігінің арқауы, оның өмір сүруінің басты шарты.
Еңбектің адам сана-сезімінің ... ... әсер ... ... Ушинский: « …Еңбек тән мен рухани адам жаратылысының және жер
бетіндегі ... ... ... ... ... ол адам тәнінің,
адамгершілігі мен ақыл-ойының жетіліуінің жағдайы, оның ... ... ... және ақыр ... қуанышы мен бақыты болып табылады »
дейді. Еңбек әрекетінің психологиялық табиғатын ... ... : « Адам ... ... ... ... одан ... түрде қуаныш
сезетін болса, еңбек ол үшін жеке басын және талантынтудырудың ... ... ... ... ғана ... ... мүмкін. Еңбекке
мұндай көзқарас мүмкіндігі, тек еңбекке күш салу нағыз әрекетке ... ... ... жұмыс көңілсіз болып көрінбейтін болса, онда бір мағна
болса ғана туады ». Ұлы педагог еңбексіз тәрбиені ... ... деп ... ... адам ... ... бір-бірімен ынтымақты
қарым – қатынасын қалыптастыратын негізгі фактор екендігін еске салады.
Жалпы еңбек әрекетінің ( жеке және ... ой) ... ...... мен ... тәртіпке бағынатындығында. Еңбек ... ... ... ... ... ... болуын,
зейіпділікті, күшті ерік күшін, белгілі еңбек тәртібі қажет етеді.
Еңбектегі табыстар мен нәтижелер, ... ... ... ... ... ... нақты қажетіне сәйкес келу – келмеуіне қарай
әр түрлі болады. Не үшін ... ... бар ... сезіну еңбек
етудің ең басты түрткісі болып табылады.
Еңбек ... кісі ... ... ... ... ... ... өзінің психологиялық қасиеттерінің жақсы ... ... ... ... т.б ) ... ... ... үстінде кісінің өзіне-өзі қызмет ете алу ... ... ... икем ... ... мен тапқырлығы, белсенділігі
шыңдала түседі.
Ғылым мен техниканың дамуы, адамның ой- санасының өсуі, білім жүйесі
мен дағдының ... ... ... қара ... ... ... ... техниканың тетігін біліп, оны басқару оңайланады. ... түрі ... да ... және қадірлі, жаман еңбек болмайды. Адам өз
еңбегінің жұртқа және ... ... ... одан шығатын нәтижені үнемі
есзініп отыруы ... ... тек ... ... болып қана қоймай , ол
сонымен қатар творчествалы сипатта болуы қажет. Тұрлаулы , ... ... ... ... қолынан ғана келеді. Оған күшті ерік жігер, қажыр –
қайрат керек. Жалқау, керенау адамда творчестволық ... ... ... ... ... ... арртыру – ең негізгі мәселе. Мұндайда
адам ... ... ... ... ... ... ... қызығу
қалыптаса бастайды. Адамда еңбек дағдылары мен ... ... ... келуі, адамдардың өнердегі өнертапқыштығын, ... оның ... ... ... дами ... ... еңбектің кез-келген түріне, одан шығатын нәтижелерге сый –құрмет
көрсету рухын да ( ... өте ... ... онын ... ... ... үстінде болатын барлық берекесіздікке қарсы аяусыз күресу)
тәрбиелеп ... ... ... ... дағдылары семьяда қалыптаса бастайды. Тіпті екі-үш
жастағы балалардың шешініп, киінуі де, ойыншықтарын жинап қоюында да еңбек
процесінің ... бар. ... ... бала ұй ... қолғабыс
тигізеді, үй сыпырады, гүлге су құяды, үй жануарларына жем береді т.б. ... ... ... ... ... ... Баланың жасы өскен
сайын, еңбек дағдылары да қатая түседі, оның ... ... ... ... еңбек тәрбиесі- баланы жүйелі түрде еңбек
дағдыларына ... ... ... ... ... ... бірден
дамымайды. Өйткені бала бірден өзінің еңбек етудегі мақсатын ... және одан ... ... деп те ... адамның
қандай қажетіне жарайтының, оның қоғамдық мәнің бала ... ... ... ... ... зейінді тәрбиелеудің де ең жақсы құралы.Өйткені тіпті
кішкентай еңбектің өзі(инені сабақтау ) ... бір ... ... күш салуды қажет етеді. Еңбек дағдыарының мардымсыздығы төменгі
сынып оқушыларынатән ... ... ... ... жазу ... ... де ... болады.Ол жазуға бүкіл денесін (ауыз
жыбырлату, көзін шүйілту, аяғын ... ...... дем алу ... Осы жайт ... ... да байқалады. Бұл оның организмін тез
шаршатады.
Қарапайым еңбек құралдарына (қайшы,ине, жіп, желім,түйреуіш т.б. ... ... ... ... ... ... ... алуға
біртіндеп үйреніп кетеді.Адамның балғын кезінде алған еңбектік дағдылары
өмір бойына сақталады. ... ... ... осы дағдылардың әдемі
де оңтайлы берік болып қалыптасуына ерекше ... бөлу ... Егер ... ... ... педагогикалық тұрғыдан дұрыс ұйымдастырылса,
балалар оған бар ... ... ... ... ... оқушылары
көбінесе еңбектің нәтижесінен гөрі,оның өзіне (қайшы мен қағаз қию, ... т.б.) ... ... ... ... еңбек мотивтері көріне бастайды. Бала
нендей зат болса да өз кәдесіне жаратуды ... ... ... ... ... ... ... осындай мотивтерді қолданған дұрыс. Өйткені бұл
оның еңбекке деген икемділігін, ықыласын ... ... Бұл ... ... ... көп ... айтуға бара бермеу керек. Бала заттарды ... ... ... ... ... оны ... ... жасауға тырысады.
Кейін үшінші, төртінші сынптарға барғанда, ... жеке ... ... жол бере ... ... ... өз еңбегінің қоғамдық мәніні
түсіне бастайды.
II. Еңбек тәрбиесі.
Төменгі сынып оқушылары шаршағанына қарамай ... олар ... ... ... іске қызу ... ... ... сақтала бермейді. Олардың бірі қағаз қиса екіншісі
желімдейді, ... тағы бір ... ... ... ... ... ... жатпайды, жаман болсын жақсы бір зат істеп шығардық деп ойлайды. Бұл-
көбінесе бірінші сыныптағыларға тән қасиет.
Бала біртіндеп еңбек ету ... көп ... ... ... ... ... Мәселен үшінші сыныптағы балада “осы мен не істей ... ? ” ... ой ... да, ... байланысты әрекет ету басталады. Оның
өзіне-өзі үңілуі, өзінің ... ... ... - өте ... іс. Егер ... ... бір ... істеп шығарса, “Ту мен де істей алады екем ... ... ... ... Бұл оның психологиясына жағымды әсер
етеді. Еңбек тапсырмаларын орындау кезінде оқушыларды өзін-өзі ... ... ... ... ... Өзіне-өзі бақылау жасап, өзіне-өзі
есеп беру еңбек әрекетінде қажетті психологиялық ... ... ... ... ... тәртіптілік т.б.)
қалыптаса түсуіне де көмектеседі. Бастауыш сынып мұғалімдері сынпта өтетін
еңбек сабақтарын ... ... ... ... ... арқылы үлкен
тәрбиелік мәні бр жұмыстар істейді. Мәселен, оқушы тіккен кестелі орамалды
Халықаралық әйелдер мерекесі күні ... ... ... ... қатты риза болып, алдағы уақыттарда бұдан да жақсы істеуге
талпынатын болады. ... ... ... ... ... ... мектептерде еңбек сабақтарына немқұрайды қарайтын мұғалімдер
де кездеседі. Ал осындай мұғалімдердің оқушылары ... тыс ... ... ... жұмыстарда тәртіпсіздік жасауға дейін
барады.Әрине, ... ... ... ... ... (әсіресе
отбасында ебек тәрбиесін жөнді көрмеген балаларда) ... ... ... теріс міңездің орныға түсуіне итермелейді
де, үлгерімі мен ... ... деп ... ... кері әсер ... ... селсоқтық жағдайға түсіретін болады. Кейбір мұғалімдердің осындай
ісіне қынжылу жеткіліксіз, ... ... ... ... ... еңбек сабағын ұйымдастыру мұғалімнің методикалық шберлігін аса
қажет етеді.Мәселен, мұғалім балаға жөнді талап қоймайтын болса, бала ... ... ... кетеді де, еңбек сабағын “дем алудың”, “тыныстаудың” бір
түрі деп ... ... ... ... ... қандай талаптар
қойылатын болса, еңбек сабағына да сондай талаптар қойылуы қажет. Мұғалім
еңбек сабағының ... ... ... өз ... ... ... ... “пәндік” сабақтардан гөрі
біраз артықшылығы бар екенің үнемі есінен шығармауы тиіс.Өйткені оқу мен
тәрбиенің ... ... әр ... ... жағынанбаса назар аударып
отыруды қажет етеді. Мұғалім сондай-ақ ... ... ... ... ... ... ... еңбекке көз-қарасын дұрыс
арнаға түсірумен қатар тиісті икемділік пен дағдыларды ... ... ... ... ... жан-жақты
қалыптасуына мүмкіндік береді.Сонымен қатар еңбек ... ... ... зейінділікпен бақылағыштыққа баулиды. Мұғалім еңбек үстінде
өзі оқытып, тәрбиелеп жүрген шәкірттерін жан –жақты ... ... ... ... ... мүмкіндіктері мен қабілеттерін,
еңбекке деген сүйіспеншілікпен қосарластыра дамытатын болады.
Адам мәнсіз еңбектен шаршап, оның тіршілік ... ... ... кездері болады. Мұндайда орталық жүйке жүйесінің сыртқы әсерге
жауап беруі ... ... өз ... қызығуы, онда жауапкершілік
сезімінің күшті болуы іс-әрекеінің әр түрін дұрыс ұштастыра алуы оның ... ... ... ... кісіні оншама шаршата қоймайтыны ... ... ... жас ... ... ... Мұны
олардың зейін тұрақсыздығынан, мидағы ... ... ... қайтаратын жауап реакцияларының әлсіздігінен, ... ... ұға ... аңғаруға болады.
Жиі шаршамау үшін оқу мен ... ... ... ... ... ... ... бөлу қажет.
Шаршау организмде әр кез пайда болып ... ... ... ... ұйымдастырылған демалыстан кейін шаршау
басылады да, организм тың ... ... келе ... Ал, ... ... ол оның созылмалы түрі-қажып, болдыруға ауысуы мүмкін.
Қажу немесе болдыру ми қабығының біркелкі жұмыс істеу қабылетінің
бұзылуынан ... да, ... ... қолайсыз әсер ете бастайды.
Мұндайда бас ауырады, адамда ... ... ... асқа ... ұйқы бұзылу, т.б. секілді қолайсыз жағдайлар туындайды. Жүйке
жүйесінің қажуы ... ... ... төмендетеді, адамның оқуға
ықыласы соқпай, оқығаның тез ... қала ... ... ... ... үй ... тынымсыздығынан, айналасындағылармен ... ... ... ренжіп, қайғырып қиналудан да туындайды. ... ... ... үшін үйде және ... қолайсыз жағдайлар болса,
шамадан тыс көп оқуға, ұйқы режимінің, дем алу тәрібінің жүесіздігіне ... ... ... ... ... және ... ... болдырудың субъективтік көрсеткіші, “басталып келе
жатқан болдырудың белгісі”- дейді А.А. ... ... да ... адам өз ... ... ... ... мен
болдыруға төтеп бере алатын жағдайларды үнемі еске алып отыруы абзал. Бұл
үшін:
1) жұмыс орнының ... мен ... ... ... мен
жарықтығы, ауа тазалығы тиісті гигиеналық талапқа сай ... ... әр адам ... жеке дара ... еске ... ... ... қозғалыс қимылдарды ретімен дұрыс пайдалануы, ... ... мен ... ... ... ... қажет.
3) Орыс физиологы Н.Е. Введенский (1852-1922) белгіген жұмыс ... бес ... ... атап ... жұмысқа біртіңдеп еңу
ә) жұмыс ырығын бұзбау, мұндағы біркеліктілікті сақтау
б) іс-әрекеттің жүйелі және жоспарлы болуын қамтамасыз ету
в) еңбек пен ... ... ... ... ... нәтижесінің ұным таратқан дүрік бағалануын үнемі еске алып
отыру қажет.
Жоғарыда айтылғандай, жалпысоциологиялық теориямен ... ... ... және ... ... ауыл, жастар, мәдениет,
білім беру,т.б.) зерттейтін арнайы (салалық) психологияық теориялар бар.
Еңбек социологиясында да ... ... ... ... ... ... ретіндегі еңбек дегеніміз не ?
Бұл сұрақты қарастырмастан бұрын ... ... ... рөлі ... анықтайтын бірқатар жалпы теориялық сұрақтарға тоқталу қажет.
Адамның да, қоғамның да пайда болып, қалыптасып, дамуы тек ... ... ... аян. "Адамды адам еткен еңбек"- деп ... ... ...... ... ... ... шешуші,
түбегейлі формасы. Оның барысында адам қажетін ... ... ... мен ... ... ... Адам ... өнімі – адамды
қоршайтын екінші табиғат болып табылады. Яғни, адамдардың қолымен және
ақылымен жасалған тұтастай бір жасанды ... ... дене ... анық ... ... ... ... Мәселен, жер жыртып жүрген тракторшы жерге (табиғатқа) сәйкес
әрекет етіп жүр. Ол әрекетті өзінің алдына қойған мақсатына орай ... Ал ... ... бір ... ... ... ...
станокшының табиғатқа ешбір қатысы жоқ ... бұл олай ... ... ... жатқан станок кеннен балқытылып алынған металдан жасалған,
кен болса жерден (табиғаттан ) алынған. Және кез ... ... ... ... әсер етпесе де, мұны аралық баспалдақтар арқылы іске
асырады.
"Дәрігер, жазушы, мұғалім, ... т.б. ой ... ... ... ... ?"- ... сұрақ туындайды. Міне, осы жерде ... ... Осы және ... категориядағы мамандардың еңбегінде табиғатпен
қарым-қтынас жоқ, ... ... ... ... ... қатынас бар.
Адам технология заңдары бойынша ғана емес, әдемілік заңдары бойынша да
жасампаздық еңбек атқарады, еңбек ... мен оның ... ... ... жағын құрайды. Білікті токарьдың (металл
жонушы) қала( ... ... ... ... ... ... ..." деп
сүсінетініміз де содан.
Біз еңбектің кейбір жалпы ... бар ... атап ... ... ... ... уақыт бірлігінде және қоғамда олардың бәрі немесе
басым көпшілігі көріне береді ... ұғым ... ... ... әсер
ету былай тұрсын, денсаулығына зиян, тұлғаның рухани құлдырауына ... ... ... ... де аз емес ... ... аян. Бірқ ... адам дамуындағы рөлін мойындауға кедергі болмаы тиіс.
Адам қажетін өтеу, қоғам байлығын ... ... ... жол ашу
сияқты басқа да бірқатар маңызды міндеттерді орындай отырып, ... ... ... даму көзі және ... дамудың қозғаушы күші болып
есептеледі.
Біздің қоғамның қазіргі әлеуметтік дамуының ең ... ... ... ... ... мемлееттердегідей өмір сүру деңгейіне қол
жеткізу екенігі белгілі. Ұзақ мерзімдік "Қазақстан - 2030" стратегиялық
бағдарламада осы мақсатқа жету ... ... ... ... осындай деңгейге қалай жеткенін анықтауға тырыссақ, онда олардың
кез-келгенінің дамуына үлес қосқан алуан түрлі факторладың ... ... ... ... ... пен Шығыстың көптеген елдерінде
(әсіресе Жапонияда) қазір еңбекке табыну қалыптасты, еңбек ең ... ... ... ... ... және ... ... көзі
ретінде зор бедлге ие.
Еңбектің қоғамдағы орасан зор, бірінші кезекті маңызы- оның сан алуан
турінде, салаларында, ... ... ... Бұл ... ... ... ... әртүрлі еңбек құралдары, құрал
саймандар, т.б. қолданылғалдығы – ... ... ... ... бөлінісінің
нәтижесі болып табылады. Қоғамдық еңбектің әртүрлі сипаттары бойынша
бөлінуіне мына еңбек түрлері күә : ... ... ... ... ... т.б. әйел, бала еңбегі, ... ... ... ... және ... еңбек, ұйымдастырушылық және
орындаушылық, білікті, біліксіз еңбек, қол еңбегі, механикаландырылған,
автоматтандырылған еңбек, кәіптік және жүздеген мамандықтары бар ... ... ... ... ... ... еңбектің дене және ой еңбегі
болып бөлінуіне көбірек назар аударамыз. Шын мәнініде ... ... ... ... ... және ... еңбек бөлінісі
басталған мезеттен» жүзеге аса бастады.
Жалпы алғанда, барлық еңбек процессіне бұлшық еттер де, ми ... ... ... тән ... ... ... опреацияларында да
дене күші мен ақыл энергиясы бірлеседі.
Еңбек процессі дене және ақыл ... ... іске ... ... ... ... айырмашылықты жоққа шығармайды. Бұл айырмашылықтар
оларды еңбек процесінің негізгі элеменнтері тұрғысынан алып ... ... : 1) ... заты 2) ... құралы 3) еңбек нәтижесі (өнімі
).
Еңбек заты ... ... ... әсер ... ... заттары ;
еңбек құралдары-еңбек атына әсер ету үшін адамның ... ... ... ... ... тұрғысынан алғанда дене және
ой еңбегінің арасында қандай айырмашылықтар бар.
Дане еңбегінің заты- бұл ... ... ... ... ... зат немесе бұйым, шала фабрикат (мәселен шахтер үшін ... ... ... ... үшін ... т.б.) . Ой еңбегінің
заты – материалдық немесе материалдықемес заттарда болуы мүмкін. Мәселен,
зауыттын ғылыми лабороториясында жұмыс ... ... ... үшін жасалып
жатқан машина конструкциясы немесе ... ... ... ... ... заттар (нысандар).
Дене еңбегінің құралдары бұл техникалық құралдардың сан ... ... ... ... қол, ... аяқ секілді ежелгі дене ... ... және ... Ой ... ... оның ... руахани (теориялар, гипотезалар, кітаптар, сызбалар, т.б.) және
материалдық болуы мүмкін (әртүрлі ... ... ... есеп ... ... т.б. ) Олар
біздің миымыздың интелектуалдық «қуатын » ... ... ... ... ... ... ... қажеттіліктерін
қанағаттандыру үшін өндірілген заттардын кең көлемі. ... бұл ... ... ... ... деген сөз емес. Ой еңбегінің өнімі екі
түрлі сипатта болуы мүмкін : 1) таза рухани ... ... ... т.б.) 2) ... ... ... біте ... өнім,
бұл жағдайда ой еңбегін завод жұмысшылары материяға айналдырады, инжинер
оларға жұмыс бағдарламасын, ... , ... ... ... ... қол еңбегі қызметтерінд ... ... ... өндірістік процесстің бір немесе бірнеше сатысында
машиналар мен механизмдерді пайдалануға байланысты бөліктеп және ... деп ... ... ... жаңа бір ... ... Кең мағынада
автоматизацияны энергияны, материалдарды ... ... ... ... және ... процестеріне адам араласуын
толықтай немесе бөліктеп алмастыру мақсатында ... ... деп ... ... ... ... ... процестер жартылай автоматтандырылса , ал кешенді автоматтандыруда
–ол бүкіл жұмыс ырғағын қамтиды. Бұл ... ... ... ... автоматтарды күйіне келтіру мен өндірістік процестерді бақылау.
Келтірілген сипаттамаларды ескере отырып, келесі еңбек ... :
1) ... қол ... ;
2) ... қол ... ... механикаландырылған ;
4) күрделі механикаландырылған;
5) қарапайым автоматтандырылған ;
6) күрделі автоматтандырылған.
1,3,5 топтар- көбіне маманданбаған, аз және ... ... ...... және ... маманданған еңбек . кешенді механизациялау мен
автоматтандыру кезінде 2,4,6 топтарының қарқынды дамуы іске асады, 2 ... ... ... және ... ... ие болады.
Қол еңбегінің шығындарын азайтудын ... жолы – ... ... ... прогресивті технологиялар мен машиналарды
іске қосу.
Адам еңбегіне ... ... әсер ... және оның ... ... анықтайды ? Бұл факторларды ішкі (еңбекке ықыластану- мотивация) және
сыртқы (еңбекке ынталандыру - стимулирование) деп ... ... ... пен ... ұжымға
психологиялық қосылуын арттыру –кәсіпорындарда ... ... ... ... ... бөлгі болуы тиіс.
Адамдар қарым-қатынасы, көңіл-күй секілді ... және ... ... өте қиын ... әрі ... бір талаптарды орындауды қажет етеді.
Соған байланысты қазақ педагогикасының қалаушы Мағжан Жұмабаев ол 1893 ... ... ... ... ... ... ... совхозында
әлеуетті отбасында туған. Алғаш- 1903 жылға дейін молдадан, кейін Уфада
Ғалияда дәріс алған. 1913-1917 ... ... ... ... ... ... ... Әдеби- көркем институтын бітіреді.
1913жылы тұнғыш өлендер жинағы « Шолпан» ... ... ... « ... хаким Абайға» өлені жарық ... ... ... ... ... «Үш жүз» ... ... еді. Колчагтың
қанқұйлы реакциясына қарсы болды.
Мағжан Жұмабаев «Ұлт тәрбиесінің жақсылық жағы көп ... ... жағы да көп. ... ұлт тәрбиесі қаншы қадірлі керек
керек жол ... ... ... жол ... ... .
Заманы «Баланы тәрбиешінің дәл өзіндей қылып шығару емес, келешек заманына
лайық қып шығару» керек деп армандаған.
Мағжан ... ... ... ... ... қастерлей
отырып , онда да ... ... ... ... ... Ол тәрбиенің
психологияық бағыттарын адам түсініктер арқылы ашады. Түйсіктер- көру есту,
айыру, ... ... ... ... ... ә ... есту арқылы
өсе бастайтының айтып, әдемілікті алғаш сүюіне есту ықпалы зор дейді.
Оның педагогикалық көзқарастары 1913 жылы ... ... ... Шолпан» кітабында байқалды. Ол Абайды ерте таныды.
Поэмалар- «Батыр Баян» « Оқжетпестің қиясында» ... ... адам ... ... рөліне маңызы берген.
«Педегогика» «Бастапқы кезде жөбішінде білінбейтін ... ... бала ... ... ... ... бастайды. Сондықтан баланың
дене тәрбиясы мен жан тәрбиесің қатар алып беру керек. Қатар алып бару емес
бала ... ... ... ... ... баланың жан тәрбиесіне жұмсай
беруге міндетті. Тегінде берік ұғу керек адамның қымбат нәрсесі де ... де сол жан. Қиын ... ... де сол жан. ... ... ... білу үшін жанның жайын баяндайтың ғылыммен таныс болу ... ... ... басы – ... ... ... ... табиғаты көптеген шағын калыптардың тұратынына ой ... жан ... ... ... ... ... ... көңіл
бөлінбейді. Тәрбиенің денеден жан жоқтығын , жантану мәселелерінде ақынның
үлкен үрдістік ... ... , ... ... терендіктері, бұл
салада оның ... ... ... ... ойларымен сипаттас
келетіндігі педагогика саласына Мағжанның өз» бір мектеп ... ... ... түзуші ретіндегі ұлы жантанушы екендігін делелдейді.
V. Еңбек пен бақыт – егіз
Еңбек- адамның ... және ден ... ... ... ... дейін
жасалған тәжірбиені пайдаланып, тиісті құралсаймандар мен жұмыс тәсілін
қолдану арқылы жүзеге ... іс- ... ... еңбектің
адамның өзінің өмірлік қажетің қамтамасыз ету жолында жұмсаған күш-жігері
деп ұқсақ, онда оны байлықты ... ... ... ерте ... ... ... жатқаның жоққа шығару қиын.
Алайда ағылшынның әлемге әйгілі: драматургі Б. Шоудың: « Істі ... ... ... » - ... сөзі ... алып қарағанда , еңбектін
әдеп-инабат , адамгершілік категориясына жататынына көзіміз ... ұлы ... ... ... ... жазушысы Р. Роллан ол
жайында: « Еңбек- шын инабаттылықтын бірден – бір көрінісі » - деп, ... ... атап ... Осы ... ... ... ойшыл-
филосовтарында аз кездеспейді . Сөзімсіз дәлелсіз болмау үшін ... ... ... адамның инабатты- парасатын танытатын басты
көрсеткіш екеніне жеткізе түсіну үшін , мысалдар келтіре кетейік, ...... әрі ... Б ... ... « Қоғам үшін де , ... үшін де ... ... және ... ... ... үшін ғана ... ұят ештене жоқ » - десе , филосов – Жон Мари Гюйо ( ... ... ... ... ... ғана ... адам ... » - дейді. Ал орыстын
данышпаны жазушысы Л.Н. Толстой : « ... ... ... ... . Адам ... ...... еңбексіз сақтай алмайды » , - деп,
өзге кеменгерлердің ойларын қостай әрі нақтылай түседі. Сол ... ... ... ... ... ... , соның ішінде еңбек этикасы
туралы әлем даналарының ойпікірлерін ... әрі ... ... өз
тарапынан тың жаналықтар ашқан, сөйтіп, жүйелі ілім жасаған ... , ... ... ... асқан қара арқан
Сақалын сатқан кәріден
Еңбегін сатқан бала артық-
Деп, еңбек ету мен тілемсектілік арлық пен арсыздық ... ... ... , ... « ... аяқ » атты ... ... жоқтық
Аздырар адам баласын,-
Деп, еңбектіңадамның табиғи ... ... ... көргендікпен тамаша
тұжұрымдап береді. Қазақ ақыны айтқан бұл ойды еңбектің адам өміріндегі
атқарған рөлі ... ... аян ... ... ... ... Ф.
Энгельстің « Еңбек – адамның бүкіл өмірінің негізгі шарты . ... ... ... »,- ... ... жүзі ... ғылыми
тұжұрымдамамен ұқсастығы қайран қалдырады әрі сүйенеді. Бұл- ... ... соны екі ... өз ... ... ... ... . Осы екі
кісінің ойларының бірін-бірі толықтырып жатқан мәнді айырмашылығы да елемей
өтуге болмайды. Абай Ф.Энгельс пен В.Г ... ( « ... ... ... ) , ... да арғы-бергі заман даналарының адамды кемелдендірудегі
еңбектің мәні ... ... ... ... кері ... ... терең пікірмен толықтырады. Осы екі ұлы адам ... ... тағы бір ... ... келтіре кетейік.
Ф.Энгельс: « Ерікті, өнімді қызмет бізге ... ... ең зоры ... , - десе , Абай да: « ... ... ... ... азап» -
деп, шегелей түседі . Еңбекті адамдық болмыстың басты сипаты деп ... ... ... ... ... терең пайымдауларды әлі де келтіре
беруге ... ... бір ... ... өзі жеткілікті емес пе ?
Демек, адамның адам болуында еңбек шешуші рөл атқарған . ... ... ... ... ... өзі де ... ... Сондықтан қоғамның даму тарихын еңбек пен еңбек ... ... ... ... де болар еді. Өйткені ерте замандарда еңбек
түрлері , еңбек құралдары мен еңбек ету жағдайлары қазіргідей емес , ... , ... ... болғаны, ақын айтқандай, « тек бір тамақ ... ... ... ... ... Тек ... келе- келе ғана ,
еңбек бөлінісі негізінде, тек қана күнкөріс талабын ... ... ... ... Ол өз ... басы ... құлқыннан құтылу( өлтіру)
сияқты қатыгез салт-ғұрыптардын қолданудан ... ... алып ... ... ... үшін де ... ... себеп болды.
Өндіргіш күштердін одан әрі дамып, өркендеуіне байланысты ... ... ... түсіп , еңбектің түр- түрін көбейтті.Және
оның саны ай сайын, жыл ... ... ... ... , ... ... қатар еңбектің жана түрлерінің шығыуымен көне түрлері қолданудан
қалыпта жатыр.
Адамның жеке тұлға ретіндегі мінез-құлқының қалыптасуы, оның ... мен ... ... табанына тік басып , мығым тұра біліуі
іс – қимыл шеберлігінің дамуына ... ... осы ... ... ... ... ... табылады. Ерікті еңбек адамның
шығармашылық мүмкіндігіне кең өріс ашып , оны ... ... ... ... еңбектің игі әсері зор . ... ... , ... парасаттылық, тәрбиелік ықпалы орасан. ... ... ... ... ... бола отырып, топтық және жекелік іс
–қимылдар түрінде көрініс береді, сол арқылы ... ... іске ... тәсілі, жеке адамның өзін-өзі көрсете ... , ... ... ... жолы ... табылады.
Адам өзінің өндірістік іс – қимылында бойына туа дарыған қабілет-
бейімділіктерін жұмсап , ... ... ... , оқып – ... және
кәсіби әзірліктен алған іс- тәжірбиелерін пайдаланады. Бұл ... ... ... және оның ... тексеруші ретінде бағаланады.
Отбасының, мектептің бүлдіршіндер мен жастардың қоғамдық ... , ... ... ... тигізетің оңды әсерлері
еңбек арқылы нығайтылады. ... ... ... ... адамның өмір
жолындағы қателіктері мен ағаттықтары, оның өткендегі ... ... мен ... түзетіледі.
Адам психологиясына тән бір нәрсе: адамдар өздері тап ... ... ... ... ... ... соғұрлым арқа-бастары
кеңіп, жоқшылықтың жөнін танып, барлықтың ... ... ... ... ... осы ... ... арасынан жиі кездестіруге болады.
Олар қазіргі өздеріне қолайлы- жайлы тұрмыстың қалай ... ... және оған ... да . Ол үшін ... ... екені де ойларына
кіріп шықпайды. Бүгінгі жастардың бір парасы ... ... ... ... ырду- дырдумен уақыт өткізуді мұрат санайды. Бірақ олар ... ... ... ... ондай « бақыт» баянды болмайды, ол көп
ұзамай, опық жегізеді. Ең жаманы, Абай айтқандай, ... ... ... ... ... ... жан дүниесін жанғыртып, жігірін жанып ... ... ... бірден-бір құдіретті күш екенің көреміз.
Әсіресе, еңбекте жеке тұлғаның іскерлігі мен икемі, алдына ... ... мен ... ... оның денгейі әркімде әр түрлі ) өз
ара ... ... ... ол өзін соғұрлым жақсы жағынан көрсетпек.
Біздің қазіргі жағдайымызда еңбек әркімнің өзіне және қоғамға қызмет
етуінің басты формасы , сонымен қатар ... ... ... ... ... ... ... өз орнын табу тәсілі рөлін атқарады.
Қай қоғамда да еңбектің маңызы ... ... үшін ... ... ұстағандар , үкімет пен мемлекет басшылары ең алдымен елде еңбекті
қалай ұйымдастыру жайын да ... ... ... адам ... өзі ... ... ... орай еңбек етіп, қандай да бір пайдалы, мәнді
істі жүзеге асыруға тиіс ... Тек ... ... үшін ... ақысыз пайдалану, яғни өзі еңбек етпей, ... ... ... ... мәні ... жатыпішерлік болып табылады. Мұндай дайын
асқа тік ... ... , ... ... күн ... ... ... « арамтамақтар» деп атайды. ... ... ... ... ... ... ... онда мән де, келешек те жоқ.
«Жауынмен жер ... ... ер ... - деп, ... даналығында
айтылғандай , еңбектен азап бойы қаза болып қашатын еріншектер , ездер
өңбей жатып, ... ... ... ... ... ... жарғақ құлағы
жастыққа тимей зыр жүгіріп ... ... , шын ... ... ... ... асты ... да халық жақтырмай, « аянкештер» деп
атайтын әлгі жатыпішер жалқау, ... ... ... орын ... дүние ойшылдары: Гиппократ пен Аристотельден бастап осы ... ... ... ... бойкүйездік денсаулыққа залалды әсер
ететінің , ағзаны аздырып, ... ... ... соғатының айтады.
Адамның ұзақ өмір сүруі мәселесін көп зерттеген ... ... Х ... ... деп ... « Ой ... де , дене еңбегімен ... бос ... өмір – ең бір ... дімкәз те жарымжан ,
мағынасыз, бишаралық өмір , өйткені сергек қимыл-әрекетсіз өмір-бір орында
тоқтап тұрған өлі су яки ... су ... ... кемдігінен адам
денесі босан тартып, қайрат-күші азаяды да , ... ... ... ... ... ... ... . Еріншек , жалқаулықпен өмір кешкен
адамдардың көп жасағаны болған емес» .
Бұл сөздердің ... ... мәні мен ... шүбә ... ... түпсіз терең , тарихи тәжірбиесі ұшан-теңіз халық:
Асық ойнаған- азар,
Доп ойнаған- тозар,-
Деп, шамадан тыс ойын – ... , ырду – ... ... ... , ал оны дене және рухани бүлінуден аман алып қалатын бірден – ... күш – ... ... ... – ақ ... соны ... қауым ,
кейінгі ұрпаққа өсиет етіп:
Еңбек түбі – береке.
Бейнет ,
Бейнет түбі – зейнет.
Еңбек етсен, ... ... ... бейнет.
Бейнетің қатты болса,
Татқанын тәтті болар.
Еңбек ширатады,
Өмір үйретеді.
Еңбек пен ...... ... ... ... ... ... тұрады.
Ырысты еңбек етіп, жерден сұра
Жерге аққан ыстық, мөлдір терден сұра.
Еңбек деген ... ... ... ... ... ... ететін.
Еңбек түбі – қуаныш.
Еңбек өмірді ұзартады,
Ұят бетті қызартады.
Еңбексіз - өмір жоқ ,
Ауырсыз – жеңіл жоқ.
Көңілсіз жұмыс - өнімсіз.
Ерінген екі ... ... ... ... күні ... ... ... жұмысқа қыры жоқ.
Ынта болса адамда,
Қиын іс жоқ ғаламда.
Еңбек – ырыстын бұлағы.
Еңбек еткеннің жаны сауығады.
Еңбексіз өмір – ... ...... ... – ермек.
Кедейлік жаны тәтті жалқауға үйір.
Іңірден жатқан – ырыссыз қалар.
Ерте тұрған еркектің – ырысы ... ... ... – бір ісі ... – құс ... – кісі ... – жарты кісі,-
Деген сияқты еңбектің неше алуан қасиеттерін өмір шындығынан ... ... ... ... Осы мысалдардан – ақ еңбектің тек
күнкөріс, жан бағыс, ... ... ... ... ғана ... ... жан, тән жағынан кемелденуінің негізгі екеніне көз ... ... ... ардақтап, оның ұлы қсиеттерін шұқшия зерттеген
оқымыстылардың ашқан ... , ... ... ... ... ... ... дейін келтірілген дәйектеме – мысалдардан көз
жеткізу қиын ... ... де , әр елде , әр ... өмір ... ... бір – ... өзгеше сипаттағы қызмет, таланттарымен даңқы
шыққан данышпандардың адам ... ... ... рөлі ... қайран қалдыратын мына бір ... тағы бір рет ... ... ... Авиценна ( шамамен 980 – 1037 жылдары ... ) :
« ... ... пен ... ... ... олар сонымен қатар
аурудың да себебі болып табылады » ; аса ... ... ... ... ( 1706 - 1790 ) : « ... тот тәрізді, адамды тез тоздыратын
– еңбек емес, сол жалқаулық » ; ... ... ... ... ... « ... ұзаққа созылған дене әрекетсіздігіндей ештене де соншалық
титықтатып , бүлдірмейді » ; ... ... Джон ... ( 1654 – 1725 )
: « Еңбек өмір шырағдамына май тамызып ... » ; ... , ... ... « ... ... үш ... жаманшылықтан : зерігуден, ауру – сырқаудан және
жоқшылықтан құтқарады » ; тарихшы, философ Карлейль : « ... ... ... бақытсыз жоқ » ; ғұлама педагог Ж. Ж. ... : « ... ... ... еңбектен» ; М. Горький : « Барлық қуаныштын , дүниедегі
барлық ... көзі – ... » ; ұлы ... ... да ... : « Көп
еңбек еткенге бақыт басын иеді » , - деген екен.
Қазіргі тәрбиелік іс - ... ... ... ... ... – ақ жатқаның көргенде , осыншалық рухани ...... ... мен ... ... ежелгі заман
ұстаздарындай шәкірт жанына ұялатуға мән де ... ... да таба ... ... ... кетпедік пе екен? Деген ой келеді.
Қоғам, демек, оның барлық мүшелері ... болу ... ... ... қажет екені аян. Оған ... ... ... ... ... ... икем – ... сай түрлері мен
ойдағыдай шұғылдануы арқылы қол жетеді. Бірақ қазіргі ғылыми – ... ... ... ... ( еңбек пен кәсіп – бір нәрсе емес
; бір кәсіп еңбектің сан алуан түрлерін ... ) ... ... ... ... кәсіпке бағдарлануынын нашарлығы салдарынан, оларды еңбекке
орналастыру қоғамға аз машақат болып отырған жоқ. Айталық , қанша ... , ... ... бола алмауы яки қыз баланың ынтасы мен бейімнің
жеккілксіздігінен ( немесе « ... ... » оқып – ... салдарынан)
жақсы дәрігер бола алмауы – олардың жеке басының кемшілігі десек те , кейін
осылардын еш ... ... ... ... ... ... ... өз
мамандығын тастап, басқа кәсіпке кете салыуын және өз міндетіне нем құрайды
қарауы енді ... ... ... ... ... ... ... араласуына қатысты осы күнге дейін ресми оқу – тәрбие орындары мен
тәлімгерлеріміз қайталаудан қапыуық жіберімегенінен , ... ... ... « кәсіптік бағдарлау » , « мамандық тандау » дегендердің түп
мәнісі - әр ... ... ... өз ... тауып, философтар айтқандай ,
еңбектері жанып жандары қуанышқа кенелуге жеткізуге тиіс – тің .
Бұл ... ... ... « ... ... ... тіркес – жай
айтыла салған сөз емес . Ол – еңбектің табиғатында бар немесе еңбекті ... ... ... адамға тән қасиет. Халық мақалында сан түрлі
қырынан ... ... « ... наны ... » ... мәні де сол.
Өйткені еңбекпен тапқан дүние – қадірлі де опалы, көңілге ... ... ... ... ... ... ... арқа сүйеп, « Арам ас
бойға жұқпайды » қағидасын тек « ... ... » , « ... керісінше болып жатады » деп , қия тартуға болмайды. Өйтсек, ардан
безген, адалдық тура жолдан шыққандар мен адал да ... ... ... ... ... ... болып шығар едік. Психолог ғалымдардың
арнайы ... де ... ... Бұл ... орай , ... ... ... аударуға тұрады.
Әрине, бұл айтылғандарды догматикалық тұрғыда түсінбеу керек : ... ... заң жоқ онда бәрі де ... яғни « ... еш , ... ... » беттер де кездесіп жатады. Оның өз себептері , заңдылықтары
бар. Бірақ еңбексіз нағыз адам , ... ... ... адам болу ... ... ... еңбексіз еш нәрсе жасалмайды.
Халық: « Жігітке жетпіс өнер де аз », « ... ... де, ... » ... ... өнер тамған» , - дейді. Туа біткен таланттын асқан машақаты
ауыр еңбекке өз ... ... және ... ... алып жасайтыны өнер
аталады. Жазушы Толстой, суретші Репин, ... ... ... ... « 1% ... 99% ... күшімен жасадық », - деулері назар
аударарлық. Жастар осыны ... әрі өз ... ... ... дағдасын
сіңре отырып жұмысты шебер , әдемі, тез орындауға, ... да ... көп іс ... ісмер болуға үйренуі тиіс айталық жас ... да ... оның ... ағаш ... , ... бағбан , тамаша
жүргізуші, епті құрлысшы, сылақшы, ине- жіп, балға – ... , ... ... ассуды да дайындай алатын болуы қандай ғанибиет ! ... , еш ... ... ... ... үйде, түзде, жұмыста қадірлі,
абыройлы болғанын көрген не естіген жан ... ... ... әрі ... әрі ... ... ... білу, одан ләззат ала білу керек. Бұл көп жағынан
еңбекті дұрыс ұйымдастыра ... ... ... ... ... әрі ... , әрі ... мардымсыз болмақ.
Бұл жердегі еңбек туралы әңгіме, әрине, әйтеуір пора – ... ... ... түсетің , бірін бастап , аяқтап шығуға шыдамы жетпей ... , ... ... ... еш нәрсенің қиыуын келтіре
алмайтын, нәтижесіз , ... ... ... ... ... ... » ( « жұмсаған күшін сұрама, істеген ісін ... ) ... ... түсінікті.
Қарапайым еңбек құралдарына (қайшы,ине, жіп, желім,түйреуіш т.б.
) машықтанған оқушылар ... ... ... ... істей алуға
біртіндеп үйреніп кетеді.Адамның балғын ... ... ... ... бойына сақталады. Сондықтан төменгі сыныптарда осы дағдылардың ... ... ... ... ... ... көңіл бөлу қажет. Егер еңбек
сабағы белгілі жоспармен педагогикалық тұрғыдан дұрыс ... оған бар ... ... болады. Төменгі сынып оқушылары
көбінесе еңбектің нәтижесінен гөрі,оның өзіне (қайшы мен қағаз қию, инемен
тігу т.б.) ... ... ... ... ... ... ... бастайды. Бала
нендей зат болса да өз ... ... ... Біраз уақыт бойына баланы
еңбек етуге итермелейтін осындай мотивтерді қолданған дұрыс. ... ... ... ... икемділігін, ықыласын арттыра түседі. Бұл кезде еңбектің
қоғамдық ... көп ... ... бара ... ... Бала заттарды өзім
тұтынам деген ниетпен істейтін ... оны ... ... ... тырысады.
Кейін үшінші, төртінші сынптарға барғанда, еңбектегі жеке мотивтер қоғамдық
мотивтерге жол бере бастайды. Оқушы біртіндеп өз еңбегінің қоғамдық ... ... ... ... шаршағанына қарамай қимылдайды. Өйткені олар
шамасының келу-келмеуіне қарамастан, іске қызу кіріседі. ... ... ... ... ... бірі ... қиса ... желімдейді,
үшіншісі тағы бір іспен айналысады. ... ... ... мән беріп
жатпайды, жаман болсын жақсы бір зат ... ... деп ... ... ... ... тән ... біртіндеп еңбек ету арқылы көп нәрсені үйреніп білетініне көзі
жете бастайды. Мәселен ... ... ... ... мен не ... ... ? ” ... ой туады да, осыған байланысты әрекет ету басталады. Оның
өзіне-өзі үңілуі, өзінің ... ... ... - өте ... іс. Егер ол
өз қолынан бір нәрсе істеп ... “Ту мен де ... ... екем ... ... ... масаттанады. Бұл оның психологиясына жағымды әсер
етеді. Еңбек ... ... ... ... ... бақылай
білуге үйретудің маңызды екені белгілі. Өзіне-өзі бақылау жасап, өзіне-өзі
есеп беру ... ... ... психологиялық сапалардың (жауап-
кершілік, инициативалық, дербестік, ... ... ... түсуіне де көмектеседі. Бастауыш сынып мұғалімдері сынпта ... ... ... ... еңбекпен тығыз ұштастыру арқылы үлкен
тәрбиелік мәні бр жұмыстар істейді. Мәселен, оқушы тіккен кестелі ... ... ... күні анасына сыйласа,өз еңбегінің кәдеге
жарағанына қатты риза болып, алдағы уақыттарда бұдан да ... ... ... Әрине, мұндай істерге мұғалімдердің ақыл-кеңестері керек-
ақ.
Кейбір мектептерде еңбек сабақтарына немқұрайды қарайтын мұғалімдер
де кездеседі. Ал ... ... ... ... тыс ... ... ... жұмыстарда тәртіпсіздік жасауға дейін
барады.Әрине, ... ... ... ... ... ... ебек ... жөнді көрмеген балаларда) салдыр-салақтық,
тәртіпсіздік, әдепсіздік ... ... ... ... ... ... үлгерімі мен тәртібі жақсы деп жүрген балаларға кері әсер етіп, ... ... ... ... болады
Әйтеуір амалсыздан жүрдім – бардым жасалған құлықсыз әрекет те
шынайы еңбек приципіне жатпайды. Осыған ... ... неге ... ... ... ... ... өзінің неге икемі барын неғұрлым ерте
анықтаудың маңызы зор. « Азат басын ... құл, ... ... іске ұмтыл» ,
- деген даңышпан Абай ... ... мән бар. Ынта ... ... ... емес , ... тез қажытып , жігерін жасытып , ... ... ... Жұмысты барын салып , ынтамен істеу жеке өзіне тапсырылған іске
ғана қатысты емес , көп ... ... ... іске өте – ... ... ... ... бұқпантайлап , жеңілін іздеп, аянкештік
мінез көрсету дұрыстыққа , адалдыққа , ... ... асар деп ... ... ... ... бар. Оның мәні
үлкен бір істі қолға алып, тез бітіру қажет болғанда мәселен , жас ... ... беру ... ... ... ... тасқыннан, зілзаладан
бүлінген нәрсені орнына келтіруде , жабағы қырқып, күзем алу, егің орып ... ... ... есіп , киіз басу ... ... –жарым адам өндіре, бітіре
алмайтын іске істе ауыл – аймақ көрші – қолаң болып күш ... бір ... күн ... жіберуді білдіреді осындай қайырымды істен ... ... ... ... ... дем ... айқаушы жұмылдырушы болған
абзал. Сол арқылы азаматтық, адамгершілік мінез танытып , халқымыздың аяулы
дәстүрін жалжастырамыз ... ... ... үлгі көрсетеміз мүндайда
пайда болатын ... ... ... ... ... балаларға
мерекедей әсер етіп олар қалдықсыз туысқандық, тілектестік әрекеттің тамаша
екенің сезінеді. Бұл адамдықты ардақтауға, ... ... ... ,
еңбегіне, инабатыны сүйінуге күшті серпін береді.
Еңбектің тағы бір жауы – ... . ... ... ... ,
оған кесірін тигізетін кеселді мінез – сипаттарын данышпандықпен зерделеген
Абайдың : « Күллі адам ... қор ... үш ... бар . ... ... ... : әуелі – надандық, екіншісі – еріншектік , үшіншісі – залымдық » , -
деп , таптап айтыуы ... ... ... ... ... , күш - ... – ой , шығармашылық мүмкіндігін толық пайдалана алмайды. Ол бір
нәрсені ә дегеннен ... ... , ... ... ... ... ... оны қолға алуға ерініп, ертенге ... ... ... ойға ... ... жылжымайды. Бұл қылығы әдетке айнала келіп , ... ... қолы ... алтын уақытын зая жібереді. Сондықтан ... тіпі ... ... « Тамжы тама берсе, тас теседі » , -
дегендей, асқан қабілет – ... ... да , күн ... ... ... ... ... , тынымсыз әрекет жасап , ізденген
адам үлкен іс тындырып , ... ... ... одан әлде қайда талантты
және оның айлап ... ... ... – ақ ... өте алатын, бірақ жалқау,
көңілі түскенде ғана бір ... ... кісі ... ... ... ... – біріне жете алмауы былай тұрсын, ақыры ... және күш – ... ... ... ... ... Абайдың
жоғарыдағы : « Еріншектік адамды қор қылады» , - деуі ... ... ... таусылмас» , « Еріншекке бүгіннен ертең онай» , «
Еріншекке іс тапсырсан, ... ақыл ... , « ... ... ... , ... сияқты мақалдар сондайлар жайында. Жолқаулардың істі ... ... ... ... ... аян. Сондықтан еңбекті пір тұтқан, оның
қыр – ... ... ... М . ... : « ... ... ,
дүниедегі барлық жақсылықтың көзі – еңбек» , - деген сөзін өсер ... ... ... ... тек қана ұтатынымыз анық.
Өйткені адамзат еңбекпен ғана көктеп – ... ... ... қызу
сүйген сайын, соншалық ұлы істер тындырытын тәжірибеден белгілі. Олай болса
, еңбектің өмір ... ... ... қажеті еткен адамдарды құрмет ету
кісілік, инабаттылыққа ... ... ... – кім бала ... ... өмір заңы ... білсе, кімде – кім
жас кезінен нан тер төгу арқылы табылатынын түсінсе, сол адам ... ... ... неғұрлым жоғары болған сайын, ... ... ... . ... үлкен еңбексіз ештенеге де қол жетпейді.
Гораций
Ең бір ... ... бірі – ... ... ... деп санайтын адасу .
Л. Н. Толстой
Еңбек адамдар үшін рақат болып табылады.
Эзоп
Талап, еңбек, терең ой,
Қанағат, рақым, ойлап қой ... асыл іс ... - ... ... ... Барлық сүйкімсіз, пәле – қырсық
атаулыдан бір ғана еңбек арқылы құтылыуға болады.
Э. Хэмингуэй
Адал еңбек еткеннің ... ... ...... , ...... азап .
Абай
Жалқаулықтан өткен жексұрын кемістік жоқ.
С. Бранд
Еңбек етпесен , не қорлықта қаласын, не ұрлыққа барасын.
Л. Н. Толстой
Ерінбей еңбек етсен, ... ... де ... ... шыға келер.
Сағди
Молшылыққа белшеннен батқын келе ме ? Онда теңізге емес , өз ... ! ... ... ғана табасын. Егер одан ... , еш ... ... ... ... мал ... ... суы секілді тез су алар.
Абай
Еңбексіз өмір кешуге жол жоқ.
Күшіне сенбе, адал ... ... ... ...... ... қасиетінің негізгі көрсеткіштерінің
бірі.
Ш. Айтматов
Кісіні танымақ ... ... ... ... қарама, ісіне қара.
М.
Қашқари
Адамдардан еш нәрсені тіленіп сұрама. ... ат ... ... ... түсіріп алсан да, өзін түсіп ал.
( «
Мың бір хадистен » )
Берекені көктен тілеме, еткен еңбектен ... және ... ... қана адамды бақытқа кенелтеді.
Еңбектенген ер минут – бір несібе.
Ғафур Ғұлам.
Адамның ісі қандай болса, өзі де ... .
Г . ... ... бөлім:
Курстық жұмысымды қорытындылай келгенде білімді үйрену үшін, еңбек
ету , бойды жалқаушылықтан құтқару пайдалы, өйткені жалқаулық , ... ... ... ... шалдығыуына себеп болады. Егер еңбек
етіп, дененді өзіне бойсындырмасан, сау – саламат һәм биік ... ... ... дене ( тән ) ... ... дос тұтқан
себепті, өз ықтиярымен салған бойсұнбайды , сол үшін де дене өз ... ... ол ... ... ... , сен ... дененің
еш бір ісі көңілдегідей болмайды .
Демек, ей , перзентім, денені өзіне бойсұндыр һәм оны ... ... ... Әр бір адам өз ... өзіне бойсұндыра алса,
басқалар да өзіне бағындыра алады. Әр бір адам өз ... ... ілім – ... мен өнер ... ... екі ... де бақыт
табады.
Ілімді – дос, бос өткен ...... деп біл. ... ... бол, ұрт ... ... кеш ... ерте тұр, кітап пен сабаққа ден
қой, жұмыстан зерікпе, жаттап , қайталап ... ... бол, ... ұста , ... ... ... кітап, қалам, қалам ұштағыш
және сол секілді нәрселер әрқашан қасында болсын және ... ... тегі ... ... Аз сөйле, алысты ойла. Егер ілімге талапты әр бір
адам осындай ... ... ... аз ... ... заманының бірден
– бір білімді кісісі болар.
Қолданылған әдебиеттер:
1) Қ Жарықбаев « Жантану негіздері » ... ... М ... « ... Алматы – 1992
3) Қ Жарықбаев « жалпы психология» Алматы-1993
4) С Бапбала « жалпы психология» ...... « ... педагогикасы» ( Жақсылық, Жүнісова)
6) Т Тәжібаев « ... ... ... М ... « педагогика» Алматы-1992
8) Ұлықман Асылов , Жарылқасын Нұсқабайұлы
« ӘДЕП инабаттылық дәрістері » .
9) Қ Жарықбаев « Қазақ ... ... ... 1996

Пән: Психология
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 26 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
"балалар психологиясы"6 бет
"Тұлға психологиясы"4 бет
Іс-әрекет психологиясы26 бет
Адам аралық қатынастар психологиясы10 бет
Адам аралық қатынастар психологиясы туралы түсінік15 бет
Адам психологиясы14 бет
Антикалық, Шетел және Ресей психологиясындағы ес мәселесі58 бет
Аристотельдің психологиясы7 бет
Білім беру көпаспектілі феномен ретінде. Оқыту психологиясының негіздері6 бет
Балалар психологиясы4 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь