Микробалдырлар

1. Кіріспе
2. Микробалдырларды биоиндикацияда қолдануы.
3. Микробалдырлар . су экожүйесінің индикаторлары.
4. Биоиндикация экожүйенің ақпараттық компоненттерін іздеу ретінде
Қоршаған ортаның ластану мәселелерін шешуде биологиялық әдістер индикация және оның жағдайын бақылау маңызды орынды алады. "Биоиндикация", биомониторинг – ғылыми әдебиеттердегі түсініктер ғана емес, сонымен бірге қазіргі кезде ортаның сапасын бағалау қызметінде жиі қолданылатын әдіс. Жануарлар мен өсімдіктер организмдерін ластандың биоиндикаторы ретінде екі жағдайда қолдануға болады. Егер олар өз ұлпаларында ластаушы заттарды қоршаған ортаның құрамынан біршама жоғары жинаса немесе олар басқа организмдерге салыстырғанда белгілі поллютанттардың әсеріне төзімділігі жоғары болса қолдануға болады.
Соңғы жылдары әр түрлі ортаның ластануында организмдерді индикация және мониторингте пайдалану тәжірибелердің қорытынды шолулары аз емес.
Биология ғылымдары қоршаған ортаның жағдайының мониторингі жайлы түсінікте маңызды орынды алады. Биологияның көптеген салалары, бірінші кезеңде экология, физиология және генетика, қоршаған ортаның биологиялық компоненттерінің жағдайын теориялық және практикалық бақылау негізінде жете зерттеулерді пайдаланады.
Жалпы мониторингтің бастапқы кезеңі "биоэкология" және "санитарлы – гигиеналық" мониторинг болып саналады, олардың негізгі мәселелері қоршаған ортаның жағдайларын адам және елді мекен денсаулығына әсері көз қарасында бағалау болып саналады, өйткені дәл осы көрсеткіштер қоршаған ортаның сапасын анықтайды. Қазіргі кезде теңіз ортасының экологиялық мониторинг жағдайын өткізу үшін организмдік және популяциялық деңгейге сәйкес және де биотестілеу және генетикалық бақылау мәліметтерінен тұратын биологиялық көрсеткіштер жүйесі өңделген.
Шет ел зерттеушілерінің жұмыстарында биологиялық мониторингтің басты мақсаты мен міндеті әртүрлі биологиялық әдістермен қоршаған ортаның сапасын организмдер көмегімен бақылауды жете зерртеу және қолдануды енгізу болып табылатын көз қарастар басым.
Гидробионттардың көмегімен биотест жүргізуді ластанған табиғи сулардың улылығын бағалау, қалдық сулардың улылығын бақылау, экстракттар мен шайындылардың улылығын тез бағалау, лабораториялық жағдайда санитарлы – гигиеналық негіздегі орталарға химиялық анализ жасау үшін қолдануға болады.
Қоршаған ортадағы олардың құрамына химиялық әдістермен бақылау, орнату практикалық мүмкін емес. Бұдан басқа, қоршаған ортаның жағдайын физика – химиялық әдістермен индикация жүргізу ластануға экожүйенің "үн қату" сұрағына тікелей жауап бермейді. Сондықтан бұл жүйеде қоршаған орта жағдайларына жоғары сезімталдығымен ерекшеленетін балдырлардың көптеген түрлері сулардың, топырақтың, ауаның биологиялық анализінің әдістері маңызды орынды алады.
1. Google сайты
2. Пиментел Флоресь Хосе Луис. Микроводоросли – как обьект биомониторинга в условиях антропогенного стресса при действии тяжелых металлов: автореф….канд.биол.наук.- Москва, 2004 – 25 с.
3. Ленова Л.И., Ступина В.В. Водоросли в доочистке сточных вод. – Киев: Наукова думка, 1990.- 18
        
        Микробалдырларды биоиндикацияда қолдануы.
Қоршаған ортаның ластану мәселелерін шешуде биологиялық әдістер индикация
және оның ... ... ... орынды алады. "Биоиндикация",
биомониторинг – ғылыми әдебиеттердегі түсініктер ғана ... ... ... кезде ортаның сапасын бағалау қызметінде жиі ... ... мен ... ... ... биоиндикаторы ретінде екі
жағдайда қолдануға болады. Егер олар өз ұлпаларында ластаушы ... ... ... ... ... ... немесе олар басқа
организмдерге салыстырғанда белгілі поллютанттардың ... ... ... ... ... ... әр түрлі ортаның ластануында организмдерді индикация және
мониторингте пайдалану тәжірибелердің қорытынды шолулары аз емес.
Биология ғылымдары қоршаған ... ... ... ... маңызды орынды алады. Биологияның көптеген салалары, бірінші
кезеңде ... ... және ... ... ортаның биологиялық
компоненттерінің жағдайын теориялық және практикалық ... ... ... ... ... бастапқы кезеңі "биоэкология" және "санитарлы –
гигиеналық" мониторинг ... ... ... негізгі мәселелері қоршаған
ортаның жағдайларын адам және елді ... ... ... көз ... ... ... ... дәл осы көрсеткіштер қоршаған ... ... ... ... ... ... ... мониторинг
жағдайын өткізу үшін организмдік және популяциялық деңгейге сәйкес және де
биотестілеу және генетикалық ... ... ... биологиялық
көрсеткіштер жүйесі өңделген.
Шет ел зерттеушілерінің жұмыстарында биологиялық мониторингтің басты
мақсаты мен міндеті әртүрлі биологиялық ... ... ... ... ... бақылауды жете зерртеу және қолдануды енгізу болып
табылатын көз ... ... ... биотест жүргізуді ластанған табиғи сулардың
улылығын бағалау, қалдық сулардың улылығын ... ... ... улылығын тез бағалау, лабораториялық жағдайда ... ... ... ... химиялық анализ жасау үшін қолдануға болады.
Қоршаған ортадағы олардың құрамына химиялық әдістермен ... ... ... ... Бұдан басқа, қоршаған ортаның жағдайын физика –
химиялық әдістермен индикация жүргізу ластануға ... "үн ... ... ... бермейді. Сондықтан бұл жүйеде қоршаған орта
жағдайларына ... ... ... ... ... ... топырақтың, ауаның биологиялық анализінің әдістері
маңызды орынды алады.
Теңіз балдырлары – ... ... оның ... ... ... ... ... қолайлы тест обьект . Сонымен бірге
балдырларды топырақты пестицидтермен және ... улы ... ... анықтауда, топырақтың антропогенді өзгерістерінің ... ... ... ... ... Соған байланысты,
көптеген балдырлардың ... ... ... өсу ... да
тәуелді, сондықтан судың сапробтылығының нақты индикаторлық түрлерін ... және ... ... және ... басқа организмдермен қатынасында
есепке алу керек. Индикатор ретінде нақты балдырлардың түрлерін қолдануда
дифференциальды шешуге мүмкіндік ... ... да ... ... ... индикаторлық түрлерінің популяциялық жағдайының
мәліметтерін ескеру орынды ... ... және ... ... ... кездесу жиілігі). Көкжасыл балдырларды
лабораториялық дақылдарын терең сәулелендіруден кейін, ... ... ... ... ... ... ауру симптомы ретінде
қарастыруға болады.
Қоршаған ортаның ластануының көрсеткіші – сапробты организмдердің атласын
қосымша зиянды әсерлердің негізінде пайда болған ... ... ... ... ... құру қажет. Балдырлардың популяциясының жағдайын
морфологиялық бақылау тестілерін жете ...... ... ... ... ... бірі.
Су экожүйелерінің ластану деңгейлеріне тест ... ... таза ... ... балдырлар – Chlorella,
Scenedesmus Chamydomonas туыстарының ... ... ... ... phanizomenon, Anabaena эвгенлалы балдырлардан – Euglena
gracilis диатомды ...... ... және ... қолданылады. Бұл бір клеткалы ... ... ... ... ... ... жағдайда көптеген
ұрпақтар бойы клетка популяциясын бақылауға ... ... ... ... ... ... Теңіз балдырлары теңіздің мұнай және радиациялық
заттармен ластануын зерттеуде өте ... ... ... ... ... – ақ ... пестицидтер және басқа да улы заттармен
ластану ... ... ... ... өзгеру бағытын және
эрозияға ұшыраған жерлер жағдайын анықтауға қолданылады.
Балдырлардың улы әсерлерге қайтаратын ... ... Тест ... және өлі ... ... ... қарқындылығы, хлорофилл
және каротиноид мөлшері, дақылдағы жалпы клетка саны сияқты тест ... ... ... – су ... ... ... ... ұшырайтын тоған жүйелерінің әрі қарай дамуын
болжау және оны қайта қалпына келтіру жолдарын іздеу өзекті ... ... ... ... негізін XVIII ғасырдың 60 – 70 жылдары
А.Мюллер мен ... ... ... Ал XIX ... ... Мец тұщы ... ... және фауна өкілдеріне санитарлық және экологиялық сипаттама
берді. Судың ... және ... ... принципі негізінде
тоған суларына қалдық лас сулардың құйылуынан бір қатар гидробионттардың
тіршілігінің жойылуының нәтижесінде ... әр ... ... ... арнайы организмдер бірлестігі пайда болуымен аяқталады. 1908 –
1909 ... ... пен ... ... ... ... жариялағаннан кейін судың сапасының санитарлы – биологиялық болжау
практикада кең ... ... ... ... ... санитарлы – гидробиологияның
негізін салушылар проф. Я.Я.Никитинский мен Г.И.Долгов берді. "Сапробтылық
– берілгенорганизмнің әр ... ... ... ... әр түрлі
ластану деңгейіне байланысты олардың суда даму қабілетінің физиологиялық
қасиетінің кешені".
Бірақ Кольквитц пен ... ... ... бір қатар
кемшіліктерден тұратын және оны ... ... ... ... ... деңгейінің жүйесін арнайы ... ... ... ... ... ... ... сапробты организмдер тізімі
шамамен 1000 түрден тұрады. Физикалық және ... ... ... гидробионттар табиғи судың сапасының өзгеруінің сезімтал
индикаторы болып ... ... ... толық жетілдіру
қосымша зерттеулерді талап етті.
Г.И.Долгов индикаторлы түрлердің тізімін қарастыруда ... ... ... ілеспелі формаларға тәуелділігімен анықтау
қажеттілігіне сүйенеді. Ол ластану деңгейін бағалауда негізгі назарды ... ... ... ... ... аударды. Бұл оған
индикаторлы – организмдердің ... 10 ... ... ... ... ... шамасының" сезімталдығын жоғарлату үшін Чех
зерттеушісі Сладечек индикатор – ... ... ... ... ... ... 4 топқа бөлді: катаробты (ауыз сулары),
лимносапробты (Кольквиц пен ... ... ... ... ... ұшырайтын тұрмыстық және өндірістік қалдық сулар)
және транссапробты (ластанулары бактериялық ластануларға әкелмейтін қалдық
сулар). Сонымен ... ... ... ... ... ... ... жоймастан алдын – ала физиологиялық
өзгерістерін ... ... ... болады.
Сонымен көптеген зерттеулер нәтижесінде қазіргі кезде сапробтылық
деңгейін көрсететін ... ... ... ... ... бағалауда
бірнеше сапробтылық аймақтарға бөледі. Ксеносапробты немесе каторобты аймақ
– судың өте ... ... Бұл ... ... ... ... ... кездеспейді, өте жиі қарапайымдылармен балдырлар
кездеседі. Бұл аймақтың сулары өте тұнық және ... ... ... ... ... ... сулар құйылмайтын барлық табиғи ... Бұл ... ... гидробионттар мен сапрофитті микрофлора
дамиды, судың тұнықтылығы нашарлау. Барлық гидробионттар біркелкі ... бір түр ... ... ... құбылысы байқалмайды.
Мезосапробты аймақта органикалық текті ластанулар байқалады. Бұл аймаққа
жалпы саны 100 ... ... ... сапрофитті бактериялардың кешені тән.
Басқа аймақтардан балдыр мен қарапайымдылардың түрлерінің әртүрлілігімен
ерекшеленеді. Мезосапробты ... ... ... 10 – 80 ... ... ... мүмкін. Мезосапробты аймақ өзінің бір қатар айырмашылықтарымен
ерекшеленеді. Бұл ... ... және ... организмдерге
жататын бактериялар, көптеген қарапайымдылар, көк жасыл, вольвоксты,
эвгленалы, ... ... өсіп ... олар ... қоректенуден
оңай автотрофты қоректенуге өте алады. Бұл аймақтың биоценозы өте төзімді
олар полисапробты аймақтада ... ... ... ... ... ... аймақта ластану еріген органикалық заттардың шамадан тыс
көбеюінен, ... ... ... ... судың
тұнықтылығының нашарлығымен ерекшеленеді. Бұнда ... ... ... ... көк ... ... балдырлар көп
кездеседі.
Эвтрофикациялану салдарының көрнекті көрсеткіші ретінде экожүйедегі өзін
реттеу процесінің бұзылуының және ... бір ... ... ... балдырлардың доминантты орынды алу нәтижесінде ... ... ... ... ... ... кезінде судың
түсі оны әкелетін организмнің түсіне концентрациясына байланысты ашық
жасылдан сары ... ... ... ... ашық ... ... өзгереді.
Гүлдену кезінде балдырлардың жеке түрлерінің саны тез жоғарылайды. Мысалы,
судың қызыл түспен гүлденуі ... ... ... пирофитті
балдырлар Gonyaulux poledra (16Ł106кл/л), Gymnodium sp және ... ... sp ... 30Ł106кл/л), Cxuvilla baltica
(80Ł106кл/л) кездеседі. ... ... ... costatum,
Eutreptiela puscher, Aulacodiscus kittonii var africanus, Pyramimonas
cruciata, сонымен ... ... ... дамуының әсерінен "қызыл
тасу" құбылысы белгіленген. Су "гүлденуінде" кең таралған түрі көк ... жеке ... ... ... пайда болатын гүлдену.
Судың ... ... ... ... назарды экожүйеге антропогенді
әсердің салдары ретінде олардың өзгерген орта ... ... ... ... қаралады. Гүлдену кезеңінде жоғарғы экологиялық
төзімділікке күрделі көп ... ... ... ... ... ... мен көлдерге сәйкес эвтрофикациялану Эри көлінде ерекше
байқалады. 1900 жылға дейін 1962 жылдары фитопланктонның бентос құрамы ... ... ... судың химиялық құрамы тіптен өзгеріп кетті.
Сонымен бірге, Cladophora glomerata өсу ... ... ... су түбінде оттегінің жетіспеуі бақыланды. Көлдің биогенді және
органикалық заттармен ластануы төменгі ... ... ... әкеледі. Көлдің орта бөлігіндегі төменгі қабатында оттегінің
жетіспеуі 130000 т құрды. ... ... ... заттармен толуы
альгофлора өкілдерінің өсуін стимулдеп, судың ... ... ... АҚШ-тың басқада көлдерінде Гурон, Онтарио, ... ... ... ... және т.б. көлдерде байқалды. Мысалы, ... ... ... жиынтығы 1958 – 1959 жылдарға қарағанда төрт –
бес есе көбейген байқалған. Бірқатар Швейцария көлдерінде ... ... бас ... ... ... жаппай дамуы жүреді.
Алғашында диатомды, кейбір көк жасыл (Oscillatoria) балдырлар, кейінірек
жасыл балдырлар (Spirogyra, Ulotrix) дамиды. ... ... көп ... 3
м ... кездесетін тастармен діңгектерде дамитын жасыл жіп тәрізді
балдырлар (Cladophora, Rhizoclonium, ... ... ... көп ... ... Ал ... және ... айларында
Hydrodiction reticulatum жаппай дамиды. Балдырлардың жаппай өлуінен,
органикалық ... ... ... ... ... бірден төмендеп
күкіртті сутек және органикалық заттардың ыдырауының өнімдері металимнион
тіптен гиполимнионда пайда болады, бұл су ... кері ... ... ... ... ... әртүрлі географикалық аймақтардағы су
қоймаларында да бақыланды. Су қоймаларының гүлденуінің қарқынды жүруі әлсіз
су ... ... ... Көк ... ... су ... ... географиялық аймаққа, морфометрияға, сарқырама жағдайына,
эвтрофикациялану деңгейіне, гидрологиялық жағдайына және ластану ... ... ... ... ... ... көк жасыл
балдырлардың хлорококкаль пирофитті, ... ... ... Кара – ... су ... ... ... су
қоймаларында белгіленген.
Сонымен су қабаттарының биогенді және органикалық заттармен ... ... ... ... ... дамуының
интенсификациясынан "гүлдену" деңгейіне дейін жететін тоған ... ... ... Бұл ... ... продукциялануы
утилизация мен деструкциядан жоғарлауының арасындағы балансталған жүйенің
бұзылуы ... ... көп ... ... орынға көк жасыл –
Microcystis aeruginosa, Aphanizomenon flos – aquae, ... ... ... балдырлары кіреді. Негізінен "гүлдену" кезеңінде
гидробиоценозда бәсекелесу нәтижесінде "гүлденудің" бір ғана ... ... ... ... су ... ... ... және Aphanizomenon flos – aquae балдырларының дамуынан пайда
болады. Бірақ бір қатар ... ... ... типтерінің дамуы
интенсификацияланған. Олар диатомды ... ... ... ... ... ... жасыл жіп тәрізді балдырлар
(Кременчукск), көк жасыл және жасыл жіп ... ... (Эри ... (Эри ... су өткізгіш қондырғыларында). Ал кейбір диатомды
балдырлар "гүлдену" құбылысын қысқы кезеңде ... ... ... ... ... ... интенсификацияланған
жағдайларда кездеседі.
Балдырлардың өзіндік тазалану процесінде маңызды орынды алатыны белгілі.
Олар фотосинтез процесінде ортаға оттегіні ... ... ... ... ... және органикалық заттарды минерализациялануын жоғарлатады.
Органикалық заттардың жаңадан пайда болуымен байланысты метаболизм процесі
үшін балдырлар судан ... ... ... және еріген органикалық
заттарды жұтып өзіндік тазалану процесіне ... ... ... өзіндік тазалану процесіндегі жағымды ... ... ... концентрациясы мен белсенді тіршілік ... ... бір ... жоғарғы концентрацияға дейін көбеюі
және функцианальды деңгейінің төмендеуінде түйіннің ... ... ... ... ... жаққа ауысып өзіндік ... ... ... ... ... ... ауысады, және экожүйені
қарапайымдатып, ... ... ... ... ... "гүлдену" құбылысының қаупі келесі жағдайларда пайда болады.
Біріншіден, "гүлдену" қоздырушыларының ішінде улы түрлері ... ... ... ... су гидробионттары, жылы қанды ... ... үшін ... ... ... ... ... өндіреді.
Екіншіден, балдырлар тіршілік ету ... ... ... микрофлорамен адам өміріне зиянды ішек ауруларының қоздырушылары,
оның ішінде тырысқақ ... ... ... ... ... ... тіршілігін жойя отырып фитодетрит ... ... ... қабатындағы оттегі режиміне әсер етеді. Төртіншіден,
балдырлардың "гүлдену" ... ... ... ... ... жоғарлайды
да судың термиялық режиміне әсер етеді. Гүлденуге ... ... ... тартылу мөлшері төмендеп, беткі қабатпен байланысты гидробионттардың
тіршілігінің жойылуына әкеліп соғады.
Балдырлардың ... тыс ... ... ... ... көк жасыл балдырлар,
биоценоздың қырылуына айтарлықтай әсер ... ... ... ... ... тіршілік ету процесі барысында альгофлораның ... ... ... ... ... ... бөліп шығарады. Судың
"гүлденуінің" негізгі қоздырушылары Microcystis aeruginosa, ... flos – aquae ... ... ету ... клеткаларымен
белсенді метаболиттер бөліп шығаруы, олардың тіршілік ету процесінің
интенсификациясына сәйкес ... және өсу ... ... ... ... өндіреді. Судың "гүлденуін" ... көк ... ... басқа өкілдерінің өсуін химиялық ... ... ... ... олар ... ... қабатында қабықша түзейді, ол су
қабатын күн радиациясының ... ... су ... ... ... тудырады. Бұл олардың өсуін тежеп,
оттекті ... ... ... ... ... ... судың
эвтрофикациялану қарама – қарсы жауап ретінде альгофлораның жеке түрлерінің
бірінші болып көк ... ... ... ... ... дейін
жоғарғы биомасса концентрациясын түзуі мен көбеюі ондағы ... ... және ... ... деңгейі экожүйенің өзіне зиян,
себебі экожүйенің экстремальды сыртқы орта ... ... ... ... ... ... және органикалық заттарға
баюына жауап ретінде артық ... ... ... өнімі ретінде
пайдаланатын бірінші ... ... ... ... ... балдырлардың дамуының интенсификациясы жүреді. ... ... ... су ... бұл реакциясын экологияның тіршілік
етуге талпынуы және экзогенді экстремальды әсерлермен ... ... ... бейімделу деп қарастыруға болады. Бұл ... тепе – ... ... ... ... ... етеді, осы жолмен
тоған суларының санитарлық және ... ... ... ... ... ... ... эволюциясы жүреді. Сондықтан, бірінші
кезеңде тоған суларына биогенді заттардың түсуін ... ... Егер ... ... ... ... ... биотикалық айналымына кіру және
түзелген артық энергия мен заттарды ... өнім ... ... табу ... Өзін реттеуші биотикалық айналым қызметін бастау ... ... ... ... ... ... көп пайдалануы
қажет. Көк жасыл балдырлардың су экожүйелерінде түзелген зиянды өнімдері
ортадан артық биогенді өнім ... ... ... ... үшін ... пайдаланатын артық биогенді элементтер көп пайдалануы қажет.
Көк жасыл балдырлардың су экожүйелерінде ... ... ... ... ... өнім ... ... тасталуы қажет, бұл су экожүйесінің
қалыпты ... етуі үшін ... ... ... ... орынды алатын балдырлардың мезгілдік
флуктуациясын реттейтін факторларды табу маңызды болып ... Бір ... ... динамикасына мезгілдік циклдің әртүрлі кезеңінде
сыртқы ортаның ... ... ... Әртүрлі балдырлар тобының
оптимальды өсу шынында да күннің ұзақтығына және ... ... ... және ... заттарды сіңіру кинетикасына
байланысты әртүрлі болады.
Барлық жұмытар конструктивті сипатталғандықтан көп ... ... ... ... ... ... сыртқы орта факторларының комбинациясы
мен тепе – теңдігі өте күрделі және әр тоған суының өзіндік ерешелігі бар.
Сонымен ... ... ... ... бір ... суымен трофиялық ұқсас
әртүрлі тоған суының мезгілдік сукцессиясының ұқсастығын белгілеу қажет.
Шынында да ... ... ... ... да таксономиялық топтар
деңгейінде көптеген мезо- және эвтрофты суларда анықталуы мүмкін. Бірлестік
түрлерінің мезгілдік динамикасы эвтрофты тоғандардың кең ... мен ... ... ... ... көк жасыл
балдырлар мен динофлагелляттармен аяқталады. Бұл ... ... ... жеке ... ... ... тән толық
ерекшеліктерін санамайды деген қорытынды жасауға болады. ... ... ... ... және ... ... орта
факторларының өзгеруінің салдарының нәтижесінде пайда болады. Льюис бұл
қағиданы ... ... ... үшін әділ ... ... Раунд
қоршаған ортаның бұл өзгерісін "шоқтық кезең" деп атап, ... ... ... ... бірі ... ... ... кейін жүреді. Күннің орташа ұзақтығын және ... ... тең ... ... ... ... ... әсер етеді, әсіресе судың толық араласу жағдайына
бейімделген диатомды және ... Бұл ... ... ... ... ... Сонымен бірге қатарласып
турбулентті араласудың вертикальды деңгейі төмендейді, осының нәтижесінде
диатомды балдырлар тез ... ... ... ... Бұл
факторлардың комбинациясын Asterichella популяциясының тұнбаға түсуімен
түсіндіруге болады. Сонымен бірге, ауа ... ... ... салыстырмалы кідіруінен, диатомдылардың доминантты болу
кезеңінің жоғарлайтынын ... ... ... болса да бірдей
мөлшерде ... ... ... ... ... су қабатында
диатомдылар тіршілігін сақтауы мүмкін. Бірақ, оған қарамастан клетка шығыны
клетка өнімінің үлкен бөлігін алады.
Қоректік заттардың ... мол ... ... фитопланктонның
әртүрлілігі төмендейді. Жасыл балдырлар, әсіресе Chlorococcales өкілдері,
оның ішінде ... ... ... ... осындай суларда жиі
доминантты орынды алады. Дәл ... кей ... ... суларда да
бақыланады. Балдырлардың түрлерінің доминанттылығының көптеген ... ... ... әртүрлілігімен, оларды сіңіру кинетикасымен
тікелей байланысты. Олар организмнің балансына бір сукцессиялық ассоциация
негізінде, сукцессияны толық өзгертпей әсер етуі мүмкін.
Биоиндикация ... ... ... ... ретінде
Экологияның анағұрлым көп айтылатын және солай бола тұра идеологиялық
жағынан көмескі саласы - "биоиндикация" деп ... ... ... ... ... ... де биологиялық нысандардың индикаторлық
қасиеттеріне жүргізілген бақылаулардың басын ең көне замандағы табиғат
зерттеушілердің ... ... ... бүгінге дейін биоиндикацияның
түзу теориясы және адекватты әдістері жоқ. Оған қарағанда терминдерді
сипаттап түсіндіру жұмысы дұрыс жолға қойылған. Мысалы, Н.Ф.Реймерстің
анықтамасына сәйкес [1990]: ... бір ... ... ... ... ... ... жағдайы және мінез – құлқы бойынша ортада
өзгеруі туралы, оның ішінде ластаушылардың болуы және ... ... баға ... ... ...... ... және жануарлардың жекеленген популяциясындағы даму жылдамдығы,
құрылымы және жайлылығы бойынша бірлестігі, оларды ортаның жалпы жағдайына,
оның ішінде табиғи және жасанды өзгерістерін ... ... ... ... обьективті факторлар экожүйенің биотиптік үрдісіне ортаның
факторлары әсерінің ... ... бар ... ... ... ... ... құрылымының динамикасы, мінез – құлықтық
ерекшеліктері). Ортаның жарық, температура, сулық режим, биогендік
элементтер (макро – ... ... ... ... ... және
басқаларының организм үшін өмірлік циклінің барлық кезеңдерінде
функционалдық маңыздылығы бар. ... кері ... ... ... ... ... ... түрлік құрамы бойынша ортаның
физикалық типі туралы. Сол себепті "Биоиндикация – ол тірі ... ... ... ... негізінде түсетін биологиялық маңызды
жүктемелерді анықтау болып табылады. Бұл ... ... ... ... ... ... ... бірл.автор.,1988].
Биоиндикацияның негізгі міндеті олар ластанудың кешенді сипатын ескере
отырып антропогендік әсерлердің деңгейін адекватты көрсете алатын әдістерді
және критериилерді ... ... ... және ... анағұрлым сезімтал компоненттерінде ертерек болған
бұзылыстарды диагностикалауы керек.
Биоиндикация мониторинг ... ... ... ... ... ... ... жасушаны, органды, организмді,
популяцияны, биоценозды.
Тірі материяның күрделілігі және оның сыртқы факторлармен әрекеттесу сипаты
ұйымдастыру деңгейінің ... ... ... анық. Бұл үрдісте
ұйымдастырудың төменгі деңгейлеріндегі биоиндикация, қай жерде болсын ... ... ... және анағұрлым жоғары ұйымдастырылған жүйенің
динамикасын түсіндіруге қызмет көрсете алатын анағұрлым жоғары деңгейдегі
биондикацияға қосылуы керек.
Биоиндикация әдісін ... ... ... ... ... ... деп есептеледі, қашан биоценозға антропогендік қысым
факторларының жиынтығы қиындайды немесе тікелей өлшеуге ыңғайлы емес.
Өкінішке орай, биоиндикацияның заманауи практикасы, зертттеушімен
белгіленген кең ... ... ... нақты жағдайында әртүрлі
организмдердің мінез – құлықтық фактілері, айтарлықтай өлшемде
феноменологиялық сипат береді. Кейде бұл сипаттамалар, ереже бойынша
бағалаулық сипат алған ("жақсы, ... ... лас" ... жеткілікті
нақты емес индекстерді қолдану немесе сырттай қарап салыстыру әдістеріне
негізделген, нақты негізделмеген шешімдермен жалғасады. Көпшілік ... ... ... ... ... бағалаудағы ақырғы шешім бойынша
"қоғамдық" пікір алдын – ала белгілі болғанда жасалады, мысалы, ортаның
тікелей немесе жанама параметрлері ... ... ... ... биомониторингпен технологиялық түрде сәйкес келетін
келесі іс - әрекеттер ... ... бір ... ... ... факторлары бөлініп шығады
(әдебиеттік материалдар бойынша немесе қолданыстағы мониторингтік тексеріс
бағдарламасына байланысты);
Қаралатын экожүйедегі биотиптік ... ... ... және
тәжірибелік мәліметтер жиналады, мұнда теориялық жағынан бұл мәліметтер
тексерілетін фактордың өзгеруінің кең диапазонында өлшенуге тиіс ... - таза және ... – лас ... ... ... – ала ... бағалаулық коэффициенттер жүйесін
қолданумен немесе мәліметтерді алғашқы өңдеудің ... ... ... ... қарап салыстыру арқылы) қандай да бір түрдің
немесе түрлер тобының индикаторлық маңыздылығы туралы қорытынды шығарылады.
Өте сирек жағдайда қаралатын ластаушы ... ... ... ... ... ... яғни ... маңызы бар
жүктемеге талдауды" орындау. Тек ерекше жағдайда, қашан биоиндикаторлық
көрсеткіштерді қолданып ортаның белгісіз факторлары болжаммен ... ... ... ... ... үшін ... және алыс ... ғана, "индикация" операциясы орындалады. Кешенді
гидроэкологиялық, биоиндикациялық тексерістер ұйымдастырудың көп сандық
емес мысалдары есебінде, олардың нәтижесінде кейбір ... ... ... табиғатты қорғау шешімдер құрастырылды, мысалы, Байкал көлінің
экологиялық жағдайын бағалау бойынша ... ... ... ... ... антропогендік әсерлерді бағалау көп
жағдайда түрлік құрылымының кеңістіктік – ... ... ... ... ... бірлестігіне кіретін, сол бір
түрдің "ценопопуляциясы", өмір сүрудің әртүрлі экологиялық жағдайларымен
сипатталады және фактордың әрекетіне олардың реакциясы елеулі түрде
айқындалуы мүмкін. Популяциялық ... ... ... ... бұл ... ... ... әрекетіне
физиологиялық тұрақтылықты төмендетуде және нәтижесінде репродукция үрдісін
бұзуда әрқашан жеткілікті түрде ...... ... Дегенмен кез –
келген техногендік әсер етуге (егер, әрине ол катастрофалық сипат алмаса)
жауап ... ... ... эволюция барысында пайда болған ортаның
ауытқымалы өзгерісінен ешқандай жаңалығы жоқ реакциялардан принципальды
түрде ерекшеленбейді. Биоценоздың өзгеріп отыратын жағдайларға ... ... ... іске ... және ... ... бөлу" есебінен шамалы әсер ету барысында, популяцияларда біршама
орташа генетикалық келісілген ұдайы өндіріс қарқындылығының деңгейі
өндіріледі. Тек, ... ... ... экожүйені табиғи
өзгеруінің шеңберінен шығарған жағдайда ғана, популяциялық байланыстардың
динамикалық тұрақтылығының бұзылуы туындайды, генетикалық құрамы өзгереді
және популяцияның анағұрлым ... ...... ... ... өтеді. Экожүйеде антропогендік факторлардың
ықпалымен өтетін биотиптік үрдістердің сапалық бұзылыстарын анықтау үшін
қажетті шарттары биоценоздың өзгергіштігінің табиғи диапазонын білу болып
табылады, яғни ... ... ... ... ... байланысты
сондай параметрлерді анықтау қажеттілігі туындайды, олар берілген нақтылық
пен дәлдік бойынша биоценоздың жағдайын анықтауға, ... ... ... өзгерістерді емдеуге және экожүйе
жағдайының болуы мүмкін өзгерістерінің болжамын ... ... ... ақпаратты алуға мүмкіндік береді. Дегенмен осындай "динамикалық
жеткілікті сипаттауды" алу үшін қандай да бір фактордың ... ... ... ішкі ... "ережесін" білу қажет. Бірақ біз бұл
"ережені", популяцияның жағдайын сипаттайтын, жеткілікті сезімтал,
ақпараттық және белгіленген тапсырма шеңберінде ... ... ... ... ... және ... параметрлерін анықтағанға дейін
құрастыра алмаймыз. Сол себепті популяцияға және бірлестіктерге жүргізілген
барлық зерттеулер ... ... ... болып табылады (яғни, ақырғы
емес) және тұрақты түрде ақпаратты, оның талдауын және синтезін жинау
қажет, оның үрдісі барысында биоценозды құрылымдық – ... ... ... ... "ережесі" бір – біріне сәйкес келеді. Бұл мәселеге
қолданбалы сулық ... осы ... 4 ... және 3 ... арналған.
Биоиндикациянң елеулі әдістемелік қиындықтары биоценоздың жағдайын белгілі
экожүйеде түрлеріне қатысты іріктеу әдісімен бағалау барысында ... ... ... ерекшеліктер жиынтығы ретінде қарайтын болсақ,
онда біз алған ақпарат, іріктеу жүргізілген уақытша кезеңнің ... ... ... тыс экстраполировтталмауы мүмкін.
Экожүйе кеңістігінің қандай да бір нүктесінде ерекшеліктерінің орналасу
мүмкіндігін бөлу үлгісі туралы ақпаратты алу ... ... ... ... ... ... нақтылығын қамтамасыз ететін
қажетті сынамалар санын есептеуге болады. Мұндай қатынас кішігірім
алаңдардағы, мысалы, кішігірім тұйықталған таяз су ... ... ... үшін ... ... Ірі су ... үшін
іріктеу саны уақытпен шектеледі, онда сынамаларды төзімді жағдайларда алуға
болады. Мониторингтік зерттеулер жүргізу барысында зоопланктонның
кеңістіктік – ... ... ... ... проблемалар,
мысалы О.М.Кожованың және Павловтың (1986ж) үлкен тәжірибелік материалында
көрсетілген.
Осылайша, биоиндикацияны, экожүйенің компоненттерін іздеуге арналған
әдістемелер және критериилер ... ... ... ... олар ... етуші факторлардың сингеризмдік құбылыстарын ескере отырып, ластанудың
кешенді сипатын қосқанда, ортаның әсер ету ... ... ... ... ... сезімтал компоненттеріндегі ертерек
болған бұзылыстарды диагностикалау және олардың маңыздылығын барлық экожүйе
үшін ... және алыс ... ... жеке ... қараймыз, онда ортаның ерікті факторының
экожүйенің өлшенген көрсеткіштерінің кейбір жиынтығына әсер ету дәрежесі
бағаланады. Егер оның формальды маңыздылығын ... онда екі ... ... ... Y – ... ... жағдайын (өсімдік
немесе гидробиологиялық бірлестік), екіншісіне X – ортаның жағдайын
(мысалы, ... ... ... ... Бұл екі ауыспалылар да
номинальды болып табылады деп есептейміз, яғни кейбір реттелген шкалаларда
өлшенген. Ол әрбір интервалға арналған X ... yi ... ... бөлу ... бағалауға мүмкіндік береді (әйтсе де
классикалық математикалық статистика жағынан қарағанда бұл процедура әдепті
міндеттер ... ... Егер ... ... ... осі
бойынша бөлуде фактордың мәні біркелкі болып табылса, онда параметр X
факторының индикаторы болып ... ... ... ... ... критериилер берілді делік ٱ – мүмкіндікті бөлу заңдылығының
ауытқу өлшемі, біркелкі бөлуден эмпримдік мәліметтер бойынша қалпына
келген. Онда ٱ барысында, ... қате ... асып ... ... Y ... индикаторлық маңыздылығы туралы айтуға болады, ал X мәнінің
диапазоны, қай жерде оның бөлу функциясы экстремальды ... ие ... ... ... деп ... ... ... қарағанда биоиндикацияның алдына қойылған міндеті нақты
жағдайда жаман формализденетін міндеттер классына жатады, ол төмендегідей
ерекшеліктермен сипатталатындықтан:
орта факторларының елеулі көпөлшемдігімен және экожүйенің ... ... ... кешенннің қатты өзара келісілуімен, екі жеке
көрсеткіштердің F(y,x) функциянольдық байланысын таза түрде бөлініп
көрінуге ... ... және орта ... ... ... ... стационарлық еместігімен;
кеңістіктің және уақыттың бірегей координатында барлық өлшеу кешенін
жүргізудің қиындығымен, оның нәтижесінде өңделетін мәліметтердің кең
үзіктері бар.
Осыған байланысты, индикаторлар мен ... ... ... ... ... ... ... типтік операция
болып табылады (Заде, 1974), оның нәтижесінде елеулі белгісіздікпен
сипатталады.
Солай бола тұра, осы сәтте биоиндикацияның кейбір математикалық
"зияндылығын" жеңуге мүмкіндік беретін жағдайлар ... ... ... ... ... ... мәліметтер
банкісі құрастырылды;
А.П.Левичтің және А.Т.Терехиннің (1997) терминологиясы бойынша "экожүйенің
қалыпты және патологиялық саласы арасындағы шекаралады, бөлу ... ... ... ... ... іздеуді
және кейіптерді тануды" жүзеге асыруға мүмкіндік беретін әртүрлі типтегі
күрделі жүйелердің жағдайын интегралдық бағалаудың бірқатар әдістері мен
математикалық ... ... және ... ... ... ... массивін талдауға мүмкіндік беретін
аппараттық және бағдарламалық, ақпараттық, компьютерлік технологиялар
дамиды;
ішінара әдістемелік әзірлеулерде жинақталған жоғары білікті мамандардың
үлкен көлемдегі формальды емес білімдері бар.
Осыған ... ... ... шешу үшін ... ... сараптау жүйесін құрудың кейбір арнайы
әдістемелері мен аспаптық құралдарын қараймыз.
Экологиялық мониторинг ... ... бірі ... бірнеше кезеңнен тұрады,
олардың әрқайсысының аяқталуы дербес экологиялық қорытынды алуымен
ерекшеленеді. Бірінші кезеңде табиғи ... ... баға ... оның ... ... ... ... Бұл жағдайда онда өмір
сүретін организмдердің немесе белгілі модельдік тест – нысандардың
көрсеткіштері қолданылады, олардың сырттай әсер етуге көріну сипаты табиғи
бірлестікке ... ол өз ... ... ... ... ластаушы заттарды және олардың әсер ету механизмдерін анықтау үшін
әртүрлі тесттілеу жүйелерінің болуын талап етеді: микроорганизмдерден
бастап ... ... ... ... бола ... ... пирамиданың негізін құрайды
және осыған орай экожүйенің трофикалық базисін өңдеуге бірінші болып
қатысады, органикалық заттарды түзу үшін ... және ... ... ... отырып, соның салдарынан биогендік жүктеменің
қарқындылығы осы негізде қарқынды дамыған жалбыздарда ғана көрінбейді, сол
сияқты ... ... ... да ... Атап ... осы
сипаттамалар – жалбыздардың трофикалық базисінің өзгеруі барысында сандық
және түрлік құрамының өзгеруі – биоиндикациялық әдістерде қолданылады.
Осыған биологиялық мониторинг мақсаттары үшін микрожалбыздар ... ... ... қолдану негізделген.
Бірлестіктердің түрлік құрамына негізделген биоиндикациялық әдістер және
жалбыздардың көптігі сулы нысандарда өтетін, барлық табиғи және
антропогендік үрдістердің нәтижесіне интегралды баға береді. Одан ... ... ... ...... ... - әдіс болып
табылады, қашан химиялық талдаулар қымбат, автотрофтардың негізгі
басымдылығы, трофикалық тізбекте бірінші болып ластаушыларға әсер етуі
болып табылады, олар оны ... ... ... ... ... ... ... организмдердің құрамы мен көптігінің жеткілікті түрде тез
ауысуы өтеді.
Биоиндикацияның әдістерін әзірлеу барысында ең ... ... ... түрі ... ... және ... ... түрлік –
индикаторлардың тізімі кеңею бағыты бойынша өтті, ... олар ... ... ... ... ... топтала бастайды. Түрінің
көптігінің сандық сипаттамасы жүйеге кейіннен қосылады, басында баллдық,
содан кейін үлестік үлгіде. Елеулі секіру соңғы жылдары басында Сладечеко
(Сладечек, 1967, ... 1973) ... ... кейіннен
Ватанабе (Watanabe et al., 1986; Watanabe, Asai, Houki 1988a,b) әдістерінен
кейін ... ... осы ... ... зерттеу соңғы жылдары елеулі
өзгерістермен толықтырылды, соның нәтижесінде жалбыздар – индикаторлар
бірлестігі бойынша судың ... және ... ... ... ... ... құрастырылды. Бірінші трофикалық тізбектің жағдайын
бағалауды сандық көрсеткіштер және биомассаның, оттегіні биохимиялық
тұтынудың (ОБТ), судың оттегімен қанығуының, ... ... ... ... алғашқы өнімнің, сол сияқты (сапробность) индексінің
көмегімен жүргізілуі мүмкін. Бұл көрсеткіштер беттік сулардың экожүйесінде
өзгеруі заңдылық және В.Сладечка (1967) жүйесі ... ... ... ... ... ... ... судың классының
өсуіне байланысты қандай да бір шеттік деңгейлерді, мәндерді, интервалдарды
бөліп көрсету мүмкіндігін бермейді, ол экожүйенің биотиптік бөлігіне
анағұрлым тығыз байланысты көрсеткіштерді ... ... ... және ... ... және ... ... ортаның
әртүрлі ластау бірлестіктеріне әсер ету барысында кейінгі генетикалық
салдарларды зерттеу үшін жалбыздардың табиғи ... ... ... ... ... Жекелеп айтқанда, түрлік –
индикаторлардың популяциясының жағдайы туралы мәліметтерді ескеру тиімді.
Кейбір аномальдық құрылымдарды, көк ... ... ... ... оларды өткір сәулелеуден кейін, радиациялық
аурулардың симптомы есебінде қарауға болады. Мүмкіндігінше, қолда бар
сапробтық организмдердің атласына қосымша ... ... ... құру ... ... ... ... оларды санитарлық – гигиеналық
қызметтің қызметкерлері қолдануы мүмкіндік еді.
Бірқатар зертханалардың зерттеулерімен, жалбыздар индикатор есебінде уытты
табиғи және ағынды ... ... және ... үшін қолданылуы мүмкін
екендігі анықталды. Яғни, бірклеткалы жалбыздар теңіздің, оның ішінде
мұнайлық және радиоактивтік (Bonotto et al.,1977) ластануын зерттеу,
топырақтың пестицидтермен және ... ... ... ... ... ... ... өзгеру бағытын анықтау, бұзылған
жерлердің жағдайын анықтау барысында ыңғайлы тест – нысандар болып
табылатыны ... ... әр ... ... ... ... индикация және
мониторингте пайдалану тәжірибелердің қорытынды шолулары аз емес. Биология
ғылымдары қоршаған ортаның жағдайының мониторингі жайлы түсінікте маңызды
орынды алады. Биологияның көптеген салалары, ... ... ... және ... ... ... ... компоненттерінің
жағдайын теориялық және практикалық бақылау негізінде жете зерттеулерді
пайдаланады.
Жалпы мониторингтің бастапқы кезеңі "биоэкология" және "санитарлы –
гигиеналық" ... ... ... олардың негізгі мәселелері қоршаған
ортаның жағдайларын адам және елді мекен денсаулығына әсері көз қарасында
бағалау болып саналады, өйткені дәл осы көрсеткіштер қоршаған ... ... ... кезде теңіз ортасының экологиялық мониторинг
жағдайын өткізу үшін организмдік және популяциялық деңгейге сәйкес және ... және ... ... ... ... ... жүйесі өңделген.
Шет ел зерттеушілерінің жұмыстарында биологиялық мониторингтің басты
мақсаты мен міндеті әртүрлі биологиялық әдістермен қоршаған ортаның сапасын
организмдер көмегімен бақылауды жете зерртеу және ... ... ... көз ... басым.
Гидробионттардың көмегімен биотест жүргізуді ластанған табиғи сулардың
улылығын бағалау, қалдық сулардың улылығын бақылау, экстракттар мен
шайындылардың улылығын тез бағалау, лабораториялық жағдайда санитарлы ... ... ... ... ... жасау үшін қолдануға болады.
Қоршаған ортадағы олардың құрамына химиялық әдістермен бақылау, орнату
практикалық мүмкін емес. Бұдан ... ... ... ... ...
химиялық әдістермен индикация жүргізу ластануға экожүйенің "үн қату"
сұрағына тікелей жауап бермейді. Сондықтан бұл жүйеде қоршаған орта
жағдайларына ... ... ... ... ... ... топырақтың, ауаның биологиялық анализінің әдістері
маңызды орынды алады.
Қолданылған әдебиеттер:
1. Google сайты
2. Пиментел Флоресь Хосе Луис. ... – как ... ... в
условиях антропогенного стресса при действии тяжелых металлов:
автореф….канд.биол.наук.- Москва, 2004 – 25 ... ... Л.И., ... В.В. ... в ... ... вод. – Киев:
Наукова думка, 1990.- 18
Жоспар
Кіріспе
Микробалдырларды биоиндикацияда қолдануы.
Микробалдырлар – су экожүйесінің индикаторлары.
Биоиндикация ... ... ... іздеу ретінде

Пән: Биология
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 21 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Бурабай көлінің экологиялық жағдайын микробалдырлар көмегімен бағалау26 бет
Ластанған су экожүйелерін бақылауға арналған микробалдырлардың тест-штамдарын алу44 бет
Микробалдырлар негізіндегі биологиялық белсенді жемдік қоспалардың ауылшаруашылық жануарлардың ішек микрофлорасына әсерін зерттеу45 бет
Микробалдырлар туралы34 бет
Микробалдырлар туралы мәлімет56 бет
Микробалдырлардың аралас өскен дақылдарының құрғақ биомассасын алу және олардың өнімділігін зерттеу45 бет
Кадмийге сезімтал CHLAMYDOMONAS REINHARDTII мутантты штамдарын алу және оларды қолдану48 бет
Микробалдыр Chlorella vulgaris және Chlorella pyrenoidosa штамдарының аралас дақылдарының қоюланған суспензиясын алып, құс шаруашылығының өнімділігіне әсерін зерттеу39 бет
Микробалдыр сhlorella vulgaris z-1 штамын ангидробиоз жағдайында сақтау нәтижелері9 бет
Сhlorella vulgaris клеткасының тіршілік ету қабілетіне сақтау ұзақтылығының әсері29 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь