Итерациялық тәсілдер


1. Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...3
2. Негізгі болім
• Итерация әдісі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..4
• Гаүс . зейдел әдісі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..8
• Қақ бөлу әдісі. Бисекция әдісі ... ... ... ... ..10
• Хорд әдісі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .11
• Ньютон әдісі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .12
3 .Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...17
Көптеген практикалық есептер сызықты теңдеулер жүесі арқылы шешіледі. Сызықты теңдеулер жоғарғы математикада ең көп таралған, әрі маңызды есептер ретінде қолдануы ешбір туғызбайдыю
Онда n сызықты алгебралық теңдеулер мен n белгісіздері бар жүені жазайық:

Осы жүйе коэффиценттерінің жиынын таблица түрінде жазып алайық:

Бұл элементтер таблицасы, ол n қатарлар мен n бағандардан тұрады, n ретті квадраттық матрица деп аталады. Егер осындай матрица mn эллементтерден құралса, m қатар мен n бағандардан құралса, онда ол тікбұрышты матрица деп аталады.
Екеуінен басқа симетриялық матрица ; диогальынан төмен жатқан, нөлге тең элементтерден құралған матрица жоғары үшбұрыштық; клеткалық, ленталық матрецалар және бірлік пен нөлдік матрецалар деген түрлері жетіп жатыр. Сызықты теңдеулер жүелерін шешу көптеген тәсірдер орындалады. Олар екі группаға бөлінеді: тура және итерациялық. Иерациялық тәсілдер – бұл біртіндеп жақындату тәсілдері болып табылады. Бұларда алғаш бастапқы деп аталатын бірінші жақындауды беру қажет. Осыдан кейін кейбір алгоритм арқылы бір цикл есептеулер өткізіледі, ол итерация деп аталады. Бұл итерациядан жаңа жақындауды табады. Осылай итерацияларды қажетті дәлдікке жеткенше орындайды.

Пән: Автоматтандыру, Техника
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 8 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге




Кіріспе
Көптеген практикалық есептер сызықты теңдеулер жүесі арқылы шешіледі.
Сызықты теңдеулер жоғарғы математикада ең көп таралған, әрі маңызды есептер
ретінде қолдануы ешбір туғызбайдыю
Онда n сызықты алгебралық теңдеулер мен n белгісіздері бар жүені
жазайық:

Осы жүйе коэффиценттерінің жиынын таблица түрінде жазып алайық:

Бұл элементтер таблицасы, ол n қатарлар мен n бағандардан
тұрады, n ретті квадраттық матрица деп аталады. Егер осындай матрица mn
эллементтерден құралса, m қатар мен n бағандардан құралса, онда ол
тікбұрышты матрица деп аталады.
Екеуінен басқа симетриялық матрица ; диогальынан төмен жатқан, нөлге
тең элементтерден құралған матрица жоғары үшбұрыштық; клеткалық, ленталық
матрецалар және бірлік пен нөлдік матрецалар деген түрлері жетіп жатыр.
Сызықты теңдеулер жүелерін шешу көптеген тәсірдер орындалады. Олар екі
группаға бөлінеді: тура және итерациялық. Иерациялық тәсілдер – бұл
біртіндеп жақындату тәсілдері болып табылады. Бұларда алғаш бастапқы деп
аталатын бірінші жақындауды беру қажет. Осыдан кейін кейбір алгоритм арқылы
бір цикл есептеулер өткізіледі, ол итерация деп аталады. Бұл итерациядан
жаңа жақындауды табады. Осылай итерацияларды қажетті дәлдікке жеткенше
орындайды.

Итерация әдісі
Тура тәсілдер белгісіздерді табу үшін формулаларды пайдалынады. Оларды
жауапты алдын ала белгілі операциялар орындағынан кейін береді. Бұл
тәсілдер қолдануға жеңіл әрі унересальды болып келеді, яғни сызықты жүйелер
шешүде жүелердің кен класына жарамды.
Сонымен қатар, тура тәсілднрдің бірқатар жетіспеушіліктері де бар.
Әдетте, ЭВМ – де жұмыс істегенде барлық матрицаны есте сақтауды талап
етеді. n- нің үлкен мәндерінде жадыда көп орын алынады. Тура тәсілдер
матрицаның структурасына көңіл бөлмейді, нөлдік элементтердің коп болған
жағдайында, мысалы торлық не ленталық матрицаларда, оларға арифметикалық
элемент амалдар орындалып, машина жадысында көп орын алатын болған. Тура
тәсілдердің негізгі жетіспеушілігі ондағы есептеу процссінде жиналатын
қателік. Бұл әсіресе операциялардың жалпы саны өскенде үлкен жүйелерге,
қателіктерге өте сезімтал болып келген жаман шартталған жүелерге қалыпты.
Осыған орай тура тәсілде тек тығыс толтырылған матрицасы және нөлге жақын
емес анықтауышы бар жүйелерде қолданады.
Атап кететін жай m , сызықты теңдеулер жүесін шешудегі тура төсілдер
кейде нақты деп аталады, өйткені шешуі нақты формулалар түрінде жүйенің
коэффиценттері арқылы өтеді. Практикада ЭВМ – ді қолданғанда, оған
байланысты шығарулар таңбалардың шектеулі саны арқылы жүзеге асады.
Ал итерациялық тәсілдер – бұл біртіндеп жақындату тәсілдері болып
табылады. Бұларда алғаш бастапқы деп аталатын бірінші жақындауды беру
қажет. Осыдан кейін кейбір алгоритм арқылы бір цикл есептеулер өткізіледі,
ол итерация деп аталады. Бұл итерациядан жаңа жақындауды табады. Осылай
итерацияларды қажетті дәлдікке жеткенше орындайды. Әдетте, сызықты
жүйелерді шешуде итерациялық тәсілдерді алгоритмдері тура тәсілдердікіне
қарағанда, қиынырық болып келеді. Есептеулердің қөлемін алдын ала білу
қиын.
Осыған қарамастан, итерациялық тәсілдер бірқатар жағдайларда көбірек
қолданылады. Олар машиналық жадысында жүйенің бүккіл матрецасы есте
сақтауды қажет етудің орнына, тек n компоненттері бар бірнеше векторды есте
сақтатқызады. Кейде матрица элементтерін мүлде сақтамай – ақ , керек кезде
ғана шығарып есептеуге болады. Әр - бір итерация есептелуін дәлдігі алдында
орындалған итерация жауабымен анақталандықтан және алғашқыда орындалған
есептеулерге тәуелді болмағандықтан, итерация тәсілдерін қолданғанда
жауптар қателіктері жиналмайды. Итерациялық тәсілдердің бұл
артылықшылықтары теңдеулердің көптеп жиналған жүесімен кездескенде олрдың
өте пайдалы екенін дәлелдейді. Айта кететін жайт, итерацияладың өтуі өте
баяу өтеді, сондықтан оны тездету бағытында тиімді жолдар ізестіруде.
Сонымен қатар итерациялық тәсілдер тура тәсілдер арқылы алынған
жауаптарды тексеру үшін де қолданылуы мүмкін. Мұндай араласып келген
алгоритмдар әдетте тиімді болып келеді. Соңғы жағдайда регуляризация
тәсілдері де пайдална береді.
Жоғарыда айтып кеткендей, тура тәсілдер арқылы алынаты жауаптарда
қателіктер болады. Бірқатар жағдайлардабұл кателіктерді ескермеуге
болмайды, сондықтан оларды ағайтудың әдісін табу қажет. Тура тәсіл арқылы
алынған жауапты нақтылау үшін қолданған бір әдісті қарастырайық.
Мына сызықты теңдеулер жүйенің жаубын табайық:
(1)
Бір кез – келген тура тәсіл арқылы белгісіздердің жуық
мәндері табылсын дейік. Осы жауаптарды (1) жүйенің сол жағына
қоя отырып, - дің - ге тең болмағындағы мәндерің табамыз.
(i=1,2, ... ...,n):
(2)
- белгісіздердің қателігі, - байланыстырушықдеген
белгісіздер енгізейік. Яғни:
(3)
(3) – белгілеулерді ескеріп, (2)тендеулер жүйесінен (1) теңдеулер
жүйесін алып, (4) – ті аламыз:
(4)

Бүл жүйені шеше отырып, қателіктердің мәнін табамыз. Кейін
оларды жауапты дұрыстауда қолданамыз. Белгісіздердің келесі жақындытулары
мына түрде болып келеді.
Дәл осындай әдіспен - дің жауабына дұрыстаулар, және
тағы басқаға жақындауларды табуға болады. Бұл процесс кезекті қателіктердің
мәндері жетерліктей кішірейгенге дейін өтеді.
Жауапты нақтылаудың қарастырылған процессі сызықты теңделер жүйесін
шешудің итерациялық тәсілі болып табылады. Кезкті жақындауларды табу үшін,
яғни әрбір итерацияда (4) теңдеулер жүйелері (1) теңдеулер жүесінің оң
жақтары әртүрлі болған жағдайдағы бірдей матрицалары шығарылатынын ытып
өткен жөн. Бұл экономиялық алгоритмдерді құруға өз үлесін қосады. Мысалы,
Гаусс әдісін қолданғанда тура қадам этапында есептеу көлемі азаяды.
Қарастырылған әдіс пен итерациялық әдістерінің басқа түрлерін қолданып
теңдеулер жүйесін шешу 1 – суретте көрсетілген схемадай өтеді. Бастапқы
берілгендер енгізіледі, мысалы, теңдеулер коэфиценттері мен қателіктің
мүмкін болатын мәні. Белгісіздердің алғашқы жуық мәнін беру керек. Олар не
ЭЕМ– ге енгізіледі, не тура тәсіл арқылы шығарылады. Кейін цікілдік есептеу
процессі басталып, әр – бір цикл итерацияны құрайды. Әр итерациядан
белгісіздердіңжаңа мәндеріалынады. Қатарынан келген екі итерациядан алынған
бұл мәндердің, берілген мүмкін болатын қателіктей, өзгеруі өте аз болған
жағдайда, пройесс аяқталады да, соңғы итерациядан алынған белгісіздердің
мәндерін шығару өтеді.
Бұл схемада жараудың жағдайы жоқтығы қарастырмаған екенін байқауға
болады. Қатарымсыз машинаның уақытын үнемдеу үшін, алгоритмге итерация
санын байқап отыратын счетчик енгізіледі. Ол белгіленген мәнге жеткенде
есептеуді аяқтайды.

Гаус – Зейдел әдісі
Программаға сағандағы өзінің оңайлығымен ерекшенетін, итерациялық
тәсілдердің ең көп таралғандардың бірі Гаусс – Зейдел әдісі болып
табылады.
Бұл әдісті (5) жүйені шешумен көрсетейк:
(5)
Диагонал элеметтерді нөлге тең емес деп алып, осы үш теңдеуден
сәкесінше белгісіздерін белгілеп аламыз:

Белгісіздер мәндеріне алғашқы (нөлдік) жақындаулар береміз: .
Осы мәндерді (6) теңтудің оң жағына қоя отырып, үшін жаңа жақындау
аламыз: .
Бұл мәнді үшін, жақындауын үщін қолданып, (7)
теңдеудер - ге бірінші жақындауды табамыз: .Осыданқолданып,
(8) теңдеуден үшін бірінші жақындауды табамыз: .
Осымен, (6) – (8) жүйенің шешуінің бірінші итерациясы бітеді. Енді
мәндерін қолданып, дәл осы әдіспен екінші итерация жүргізүге болады.
Оның нәтижесінде белгісіздер екінші жақындаулары табылады әрі тағы
басқа нөмірі бар жақындауды мыны түде корсетүге болады:

Итерациялық процесс мәндері мәндеріне берілген
қателіктіктегідей жақын болғанша жалғаса берді. Сонымен қатар итерациялық
әдістерді сызықты емес теңдеулер шешуде пайдалануға болады.
Белгісіздің жуық мәнін түрлі әдістер жолымен табуға болады: физикалық
қасиеттеріне басқа берілгені бар есепті шешкеніне, графикалық тәсілдеріне
байланысты. Егнр бастапқы жақындаудың осындай априорлық бағаларын жүргізү
болмайжатса сонда бір – біріне жақын орналасқан a ... жалғасы
Ұқсас жұмыстар
Алгоритмнің күрделілігін есептеуге қолдалынатын тәсілдер
Эндоскопиялық тәсілдер
Техникадағы сандық тәсілдер
Басқарудағы жүйелік тәсілдер
Мотивацияны зерттеудегі негізгі тәсілдер
Жаңашыл әдіс-тәсілдер
Басқарудағы жүйелік тәсілдер негізі
Әдебиет сабағындағы жаңа әдіс-тәсілдер
Кәсіпорын(бизнес) құнын бағалаудағы әдістемелік тәсілдер
Сөздердің аналитикалық тәсілдер арқылы байланысы
Пәндер

Қазақ тілінде жазылған рефераттар, курстық жұмыстар, дипломдық жұмыстар бойынша біздің қор №1 болып табылады.

Байланыс

Qazaqstan
Phone: 777 614 50 20
WhatsApp: 777 614 50 20
Email: info@stud.kz
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь