Жоспарлау жүйесі: малайзия тәжірибесі

Президент Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев Қазақстан халқына биылғы жылғы Жолдауында жоспарлау жүйесін жаңарту мен жетілдіру, бюджет қаражатын пайдалану мен мемлекеттік активтерді басқарудың тиімділігін арттыру жөніндегі жұмыстарды шұғыл түрде жеделдету керек екенін ерекше атап көрсетті. “Үкімет.., – деді Президент, – мемлекеттік қаражатқа “тым мұқият аудит” жүргізуі керек. Бұл аудиттің мақсаты – қол жеткен нәтижелерді бағалау, мемлекеттік қаражатты басқару мен жұмсаудың тиімділігін күрт арттыру”.
Осындай тиянақты тапсырма-ұсыныстарымен Президент біздегі басқару жүйесіндегі дәл осал жерлерімізді анықтап берді. Осы тапсырмаларды орындау үшін Үкіметтің һәм қоғам алдында жоспарлау мен қаражат тиімділігін арттырудың жаңа тәсілдері мен тетіктерін іздестіру мәселелері тұр. Олардың дұрыс шешімін табу үшін озық шетел тәжірибелерін сарапқа салса да артық болмас.
Осыған байланысты жоспарлау мен аудит жөнінде тәжірибеге өте бай және осылар арқылы экономикалық дамудың өте озық үлгісін көрсетіп отырған мемлекеттердің бірі – Малайзия. Осы озық тәжірибені оқырмандар назарына ұсынуды жөн көрдік.

Малайзия – конституциялық монархия елі, бұрынғы Британия колониясы, 1957 жылы егемен¬дік¬ке қол жеткізген. Жерінің кө¬ле¬мі Қазақстаннан 6 есеге жуық аз (330 мың ш. км), халқы біз¬дегіден 2 есеге жуық артық (28 млн. адам). Жалпы халқының 60 %-ы сол елдің жергілікті тұр¬ғын¬дары – малайлар (бумипутра), 30%-ы – этностық қытайлар, 8%-ы – үнділер.
Тәуелсіздіктің алғашқы жыл¬да¬ры Малайзиядағы барлық ұлт¬тық байлықтың 62,3 %-ы шетел ком-панияларының, 22,9 – этнос¬тық қытайлардың, 7 %-ға жуы¬ғы үнділердің, ал тек қана 0,07 %-ы негізгі тұрғындар – ма¬лай¬лардың қолында болды. Шет ел ком¬паниялары (негізінен Бри¬тания компаниялары) мұнай кендеріне, пальма планта¬ция¬ларына иелік етті; өндіріс, қа¬лайы кендері және сауда – қы¬тай¬лықтарда, каучук (сағыз) өн¬ді¬румен үнділер айна¬лыс¬ты. Ма¬лайлар негізінен план¬та¬цияда жұ¬мыс істеп, ауылдық жерлерде тұрды.
Ұлттық байлықты иемденудегі жоғарыда көрсетілген өрескел қай¬шылықтар кезінде елдегі эт¬ностық топтардың қақтығысына әкелді. Бірақ Малайзия үкіметі осы қайшылықтарды жеңудің бірден бір тура жолы тиянақты да тиімді әлеуметтік-экономикалық саясат қабылдап, оны нәтижелі іске асыру керек деп білді.
Нәтижесінде Малайзия эко¬но¬микасы ұзақ мерзімді ны¬сан¬даған стратегиялық жоспарлар негізінде тұрақты, сапалы түрде 40 жылға жуық дамып келеді. 1971-1990 жылдарға арналған 20 жылдық стратегиялық жоспарды артығымен орындады, одан кейін 10 жылдық тағы бір стратегиялық жоспар (1991-2000 жж) ойдағы¬дай орындалды, қазір ол ел тағы бір 2001-2020 жылдарға арналған жиырма жылдық (“Көрініс-2020”) жоспарды орындау үстінде.
Жоғарыда көрсетілген ұзақ мерзімді стратегиялық бағыттар 5 жылдық әлеуметтік-экономика¬лық даму жоспарларымен тия¬нақ¬талған. Бес жылдың орта кезінде осы жос¬пардың кейбір көрсет¬кіштері тағы бір анықталып, тиісті түзе¬тулер енгізіледі. Жылдық жос¬пар – әр жылға арналған мемле¬кеттік бюд¬жет. Қазіргі таңда Ма¬лайзия елі 9-шы бесжылдықты орындау үстінде. Сөйтіп, 5 жыл¬дық жоспар стра¬те¬гиялық бағдар-ламаларды орындау¬дың нақты тетігі көрсетілген жұмыс жоспары болып қалыптасқан.
Алдын ала айта кетейін, осы алысты көздеген стратегиялық ба¬ғыт¬тар және оның тиянақты орын¬далуының нақты тетіктерін анық¬тайтын бесжылдық жоспар¬лар негі¬зін¬де Малайзия эконо¬ми¬касы әлем деңгейінде үлгі болар¬лық, немесе таңғаларлық деп те айтуға болады, нәтижемен даму үс¬тінде. Оған мы¬сал мына төмен¬дегі көрсеткіштер.
        
        Жоспарлау жүйесі( Малайзия тәжірибесі
Президент Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев Қазақстан халқына биылғы жылғы
Жолдауында ... ... ... мен ... бюджет қаражатын
пайдалану мен мемлекеттік активтерді басқарудың тиімділігін ... ... ... ... ... ... екенін ерекше атап
көрсетті. “Үкімет.., – деді Президент, – ... ... ... ... ... керек. Бұл аудиттің мақсаты – қол жеткен нәтижелерді
бағалау, мемлекеттік қаражатты ... мен ... ... ... тиянақты тапсырма-ұсыныстарымен Президент біздегі ... дәл осал ... ... ... Осы тапсырмаларды орындау
үшін Үкіметтің һәм қоғам алдында жоспарлау мен ... ... жаңа ... мен ... ... мәселелері тұр. Олардың
дұрыс шешімін табу үшін озық шетел тәжірибелерін ... ... да ... ... ... мен аудит жөнінде тәжірибеге өте бай ... ... ... ... өте озық үлгісін көрсетіп отырған
мемлекеттердің бірі – Малайзия. Осы озық ... ... ... жөн ...... монархия елі, бұрынғы Британия колониясы, 1957
жылы егемендікке қол жеткізген. Жерінің көлемі Қазақстаннан 6 есеге жуық ... мың ш. км), ... ... 2 есеге жуық артық (28 млн. адам). Жалпы
халқының 60 %-ы сол ... ... ...... ... 30%-
ы – этностық қытайлар, 8%-ы – үнділер.
Тәуелсіздіктің алғашқы жылдары Малайзиядағы барлық ұлттық ... 62,3 ... ... ... 22,9 – этностық қытайлардың, 7 %-ға ... ал тек қана 0,07 %-ы ... ...... ... Шет ел ... (негізінен Британия компаниялары) мұнай
кендеріне, пальма плантацияларына иелік етті; өндіріс, қалайы кендері ...... ... ... ... ... ... Малайлар
негізінен плантацияда жұмыс істеп, ауылдық жерлерде тұрды.
Ұлттық байлықты иемденудегі жоғарыда көрсетілген өрескел ... ... ... ... ... ... ... Малайзия
үкіметі осы қайшылықтарды жеңудің бірден бір тура жолы тиянақты да тиімді
әлеуметтік-экономикалық саясат ... оны ... іске ... ... ... ... ... ұзақ мерзімді нысандаған стратегиялық
жоспарлар негізінде тұрақты, сапалы түрде 40 жылға жуық ... ... ... жылдарға арналған 20 жылдық стратегиялық жоспарды артығымен орындады,
одан кейін 10 жылдық тағы бір ... ... ... жж) ойдағыдай
орындалды, қазір ол ел тағы бір ... ... ... ... ... ... орындау үстінде.
Жоғарыда көрсетілген ұзақ мерзімді ... ... 5 ... даму ... ... Бес ... ... осы жоспардың кейбір көрсеткіштері тағы бір ... ... ... ... ... – әр ... арналған мемлекеттік бюджет.
Қазіргі таңда Малайзия елі 9-шы бесжылдықты орындау үстінде. Сөйтіп, ... ... ... ... орындаудың нақты ... ... ... ... қалыптасқан.
Алдын ала айта кетейін, осы алысты көздеген стратегиялық бағыттар және оның
тиянақты орындалуының ... ... ... ... ... ... ... әлем деңгейінде үлгі боларлық, немесе
таңғаларлық деп те ... ... ... даму ... Оған ... ... көрсеткіштер.
Малайзия экономикасының 1970-2007жж. даму үрдісінің көрсеткіштері
Жылдар 2007 ж.
Көрсеткіштер 1970 2007 1970 ж.
шаққанда
1. Жалпы ішкі ... ІЖӨ ... ... 4 280 84 100 19,6 ... Адам ... ... ... ішкі ... долл.) 368 5 801 15 есе өсу
3. Сауда айналымы (млрд. АҚШ долл.) 2,7 316,2 117 есе ... ... ... ... ... пайызбен)
- өндіріс 13 30 2,3 есе өсу
- ауыл шаруашылығы 31 8 3,9 есе ... ... ... 42 53 1,3 есе ... ...... көлемі (млн.АҚШ долл.) 1 475 168276 114 ... ... ... ... ... ... ... мәшине-
лер мен тетіктер, т.б.) 11 81,4 74 есе ... ... ... ... 33,4 9,4 3,5 есе ... ... майы ... түрде) 16,9 3,9 4,4 есе азаю
7. Шаруашылық салалары бойынша
халықтың жұмыспен қамтылуы
(қорытындыға пайызбен)
- өндіріс 10 29 2,9 есе ... ауыл ... 53 12 4,4 есе ... ... ... 33 51 1,5 есе ... ... халық ішіндегі кедейлер үлесі (%) 53 1,2 44,2 есе азаю
9. Үлестік капиталға ... ... таза ... жалпы
қорытындысына пайызбен)
- шетел компаниялары 62,3 25,0 2,5 есе азаю
- малайлар (бумипутра) 0,07 18,9 270 есе ... ... 22,9 34,3 1,5 есе ... ... 7,0 8,4 1,2 есе өсу
Жоғарыдағы көрсеткіштерде қарасақ, Малайзия елінің әлеуметтік-экономикалық
даму ... ... ... және ... үлгі ... ... себептерін айтпай, осы табыстарға жету жолында шешуші рөл ... үш өте ... ... ... келеді. Біріншісі –
тиянақты және жан-жақты ойластырылған малай қоғамының, ... ... ... және осы стратегиялық жолды бұлтартпай ұстау.
Осыған байланысты екі мысал келтірейік. Жоғарыда айтылған бірінші 20 ... ... ... 10 ... ... ... мақсаты
экономиканы, тауар өндіруді экспорттық бағытқа бұру деп ... ... 10 жыл ... Нәтижесі қандай? Оны мына төмендегі салыстырулардан
байқауға болады.
Осындай мазмұнды өзгерістерге ... ... ... ... алғашқы он жылдығында қол жетті.
Екінші мысал. Келесі онжылдықтың (1980-1990 жж.) стратегиялық ... ... ... ауыр өнеркәсіп салаларынан қазіргі ... ... ... ... жоғары мәшине жасау салаларына ... ... ... стратегиялық бағыт – шикізаттың әртүрлі өңдеу желісін
ұзартып, соның ... ... ... ... өсіріп және экспортқа
шығаруға бағыттау.
Осы стратегияның нәтижесінде аталмыш 10 жыл ішінде ... ... ... автомобиль шығару, басқа да мәшине жасаудың заман талабына
сай салалары бой ... Ал енді ... ... ... ... ... экспортқа өңделген түрінде шығарыла бастады. Мысалы, егер ... ... ... басқа елдерге өңделмеген түрінде сатылса, 1989 жылы
Малайзия резина-техникалық бұйымдарды (резиналық ... ... ... ... және қару-жарақ өндірісіне керек бұйымдар)
экспорттауда әлем деңгейіндегі ең ірі ел дәрежесіне көтерілді. Сол ... ... ... ... ... оның өңделген түсімдері (олеин,
фармацевтикалық тауарлар, стеарин, т.б.) шығарыла бастады. Ағаш орнына үй
жиһазы, саз ... ... ... ... бұйымдары, табиғи құм (песок)
орнына табақша ... да ... ... ... ... алды. Қорыта
келгенде, аталмыш 10 жылда да осы мерзімге арналған стратегиялық жоспар
толығымен ... ... ... ... бір өзекті фактор, озық тәжірибе себеп
болды. Ол – ... ... ... өте ... ... ... біз жоспарлардың әртүрлі мерзімдерді қамтитынын айттық.
Олар – ұзақ ... ... ... ... орта ... ... дамудың бес жылдық жоспарлары және ... ... ... ... ... ... 5 ... жоспарлау әдісіне арнайы тоқталғым келеді.
Малайзия, бұрын айтқанымыздай, 2006-2010 жж. ... 9-шы ... ... Бұл өте ... дайындалған іс-қимыл құрамы, оны ... ... ... ... ... ... ... жұртшылықтың
елдің жоспарларына қатысуы арнайы жасалған әлеуметтік топтардың өкілдер
кеңесі арқылы қамтамасыз етіліп отырады. ... ... ... ... ... ... ... ал 90-шы жылдардан бері қарай Ұлттық
экономикалық кеңес ... ... ... ... ... ... ... даму жолдары жөнінде әртүрлі топтардың ортақ мәмілеге ... ... және де ... ... ... да, ... да оң ықпалын тигізеді.
Жоспарлау барысында Үкімет жекеменшік сектормен тығыз байланыс жасайды.
Малайзия кәсіпкерлер кеңесін ... өзі ... ... ... ... ... рөлі бар ... және жетекші
корпорациялардың басшылары кіреді. Осындай ... ... ... ... ... ... нығайтып, экономикада туған мәселелердің
шешімін тізе қоса іздестіру мүмкіндігін ... ... ... ... кәсіпкерлердің міндетін, олардың іс-шараларының мемлекетке
қажетті бағыт-бағдарын айқындауға да ... ... ... Осы ... ... ... өзінің инвестициялық саясатын анықтауға
мүмкіндік алады.
Осы жұмыстың бәрін үйлестіретін ... ... ... ... бар (1-ші ... Бесжылдық жоспардың негізгі ... ... ... Ал оған ... арнайы құрылған салааралық жоспарлау
топтары түсіреді. Агенттіктің үстінде Үкіметтің бас хатшысы ... ... ... ... бар. Оның құрамына министрліктер мен
ведомстволардың басшылары, экономика саласындағы министрлер, Ұлттық ... ... ... ... ... ... ұлттық дамуға арналған
жоспарлар мен ... ... ... ... ... ... ... ресурстарды анықтау да осы комитеттің құзырында.
Мұнымен жоспарлау ... ... ... ... оны орындау жөніндегі жоспарды қарайтын ең жоғарғы саты – Ұлттық
даму кеңесі. Оны ... ... ... құрамына экономика
саласының шешуші рөл атқаратын министрлері кіреді. ... ... ... ... жоспарлау жүйесін мынандай желімен келтіруге
болады (1-ші кесте).
Берілген кестеге көз ... ... ... өте ... ... ... ... жоспарды осылай саты-сатылап талқылау оның ... ... ... әр ... әр ... ... толығырақ ескеруге мүмкіндік туғызады. Сондықтан да
малайзиялықтар ... ... ... ... ... белсенді жұмысқа
шақыратын өте керек құрал деп есептейді.
Ал енді осы ... ... оны ... ... ... ... сөз
қозғайық. Малайзия үкіметінің әрбір орта мерзімдік жоспарға кіретін даму
жобаларының сапасын анықтауды ... ... ... (директивасы) бар.
Оларды орындауға барлық федералдық мекемелердің бас ... ... ... ... ... береді. Нұсқауда даму жобаларының
жоспарлаудың әрбір сатысында ... ... ... реті ... ... жазылған.
Мысалы, аталмыш нұсқау жоспарлау барысында әрбір жоба (салынатын ... ... ... ... ... деңгейі жағынан және нарыққа
әсері жағынан тиянақты сараптау жүргізуді талап етеді. ... ... ... ... ... ... яғни ұсынылған жобаның ел
экономикасына тиімділігін ... ... ... ... ... ... ... яғни ұсынылған жоба даму саясатына сәйкес келе ме
және елдегі ... ... ... ... ... ... байланысты жоспарлау барысында әрбір ... ... ... ... ... ... осы жоба іске асқанда қойған мақсаттары
орындала ма деген сұрақтарға да жауап ... ... ... ... ... ... және ... анықтайтын индикаторлар бекітіледі. Бұл
өте маңызды іс-шара, өйткені жоба іске асқан соң ол ... ... ... ... ме ... ... индикаторлар арқылы жауап
табылады.
Бір мысал. Аурухананы салу ... ... ... тек қана ... нәтижесі – аурухана ғимараты, оның құрал-жабдығы, оған ... ... ... Оны салу негізінде денсаулық ... өсуі ... ... ... ... жақсаруы
жобаланады, өмір сапасының жақсаруы, еңбек өнімділігінің өсуі, әртүрлі
инфекциялық аурулардың шектелуі, т.б. ... ... ... ... ... іске ... алынатын шешуші нәтижелері
тиянақты және жан-жақты анықталады. Осының негізінде жоспардың ... ... Бұл ... ... озық ... және ... өйткені жоғарыдағы жоба сапасын анықтау туралы үкімет нұсқауын
бұлжытпай орындау барлық басқару жүйесінің тікелей ... ... ... ... даму бағдарламаларының сапасын арттыруға қолданудың
керектігі бар сияқты.
Малайзияның үзбей және ... ... тағы бір ... ... ... ол – ... ... мұқият ойластырылған тәсілдері,
тиянақты қадағалау жүйесі. Қабылданған әлеуметтік-экономикалық жоспардың ... ... ... даму ... және ... жұмыс комитеті жауапты. Ол
екеуін де Премьер-министр басқарады. Ай сайын бір рет ... ... ... де ... ... бесжылдық жоспардың өзекті
проблемаларының орындалу барысы талқыланады.
Оларға ... ... ... ... ... ... және жоспарды
іске асыру Агенттігі бар. Оның басшысы да ... ... (2-ші ... Агенттіктің 5 бөлімі федералдық министрліктердің бесжылдық жоспарға
енген жобаларының орындалуын қадағалап және үйлестіріп отырады. Агенттіктің
6 ... ... ... кадрлар саясаты, кедейшілікті ... ... тағы ... ... ... ... іске асу ... отырады. Арнайы бөлімдер Федерациядағы 13 штаттың жоспарларының
орындалуын сараптап, қадағалап отырады. ... ... ... ... ... бар. Олар – ... ... ... оның ... ... ... ... шетелдік капиталдың
қатысуымен жұмыс істейтін компанияларды қоса жергілікті халық (малайлардың)
ондағы қызметкер, менеджер, ... ... ... ... ... ... кем болмауы керек. Осы ретте айта кету керек, ... ... ... ...... ... байлыққа (иелігі небәрі
0,07 % болды) ие болмауы ел арасында үлкен наразылық ... ... ... ... Сондықтан сонау 70-ші жылдардан бері Малайзия
үкіметінің өзгертпей ұстап ... ... ... ... ... ... ... және олардың нарық экономикасындағы өкілділігін
арттыру. Осы жағынан да Малай елінің саясаты өте нәтижелі.
Жоғарыда ... ... ... ... ... ... ... штаттар Агенттікке міндетті түрде бесжылдық
жоспардың орындалу барысы туралы ақпарат беріп отырады. Және бұл ... ... ... ... ... ... әр
бағдарламасының орындалуы туралы мәлімет болу керек. ... ... ... ... ... қажет өзекті, күрделі мәселелер
тиісті шешім алу үшін не Ұлттық даму кеңесінің, не Ұлттық жұмыс ... ... ... ... қоса айта кету ... жоспарлы іс-
қимылды Агенттік тарапынан қадағалауға парламент депутаттары да өз үлесін
қосады. Депутаттар, өздері ... ... ... істеліп жатқан
жұмыспен танысқаннан кейін, Агенттікке осы ... ... ... орындалуы жөнінде арнайы мәлімет беріп отырады.
Қорыта айтсақ, Малай елінде өте мұқияттылықпен жасалған ... ... ... ... ... оған тиісті баға
беретін жүйе ... Іс ... қол ... ... ... ... салыстырылып отырады, олардың алшақтығының себептері
айқындалады. Осындай мемлекеттің даму жоспарын өте мұқият ... ... ... ... ... ... түрде талқылау қоғамда
жоспар орындау саласында қатаң тәртіпті, үлкен жауапкершілікті қамтамасыз
етеді. Сондықтан да осы елде әлеуметтік-экономикалық даму ... ... ... ... ... ... емес. Оған Малайзияның жоғарыда
келтірілген даму көрсеткіштері дәлел. ... озық ... ... мемлекеттік бағдарламаларды бағалау және ... ... үшін ... жөні бар ... Өйткені, біздің
тәжірибемізде әрбір жобаны жан-жақты сараптап бағалау, орындалуын ... ... ... ... ... мен ... тәсілдері бір-біріне кереғар
(антипод) еместігін дәлелдейді. ... ... ... әр ... ... ... ... оның сапалық деңгейін
болашақта қандай шешуші ... ... жету ... ... тағы бір ... оның ... айқындығында және
оны орындаушының анық болуында. Бұл мемлекеттің жүйенің әрбір тізбегінен
сұранысты ... ... ... ... жоспарды нарық
тәсілдерімен жүзеге асыруға толығымен болады, оған да малайлықтардың ... ... ... 37 жыл осы ел ... ... ... жатқан ел,
болашақ қадамдарын стратегиялық ұзақ мерзімді және орта ... ... ... және ... ... ... ... қоса айту керек, нарық пен жоспарлау тәсілдерін бір-біріне үйлестіре
ұтымды қолданып отырған тек қана ... ... ... ... соғыстан
кейін бесжылдық жоспарларды орындай отырып, Жапония экономикалық қуаты
жағынан әлем елдерінде ... ... ... ... ... 1962 ... ... жоспар негізінде дамуда, ол да ... ... ... ... ... Республикасы, Үндістан да бесжылдық жоспармен
жедел даму үстінде. Бұл екі мемлекет жыл сайын өздерінің әлем деңгейінде ... ... ... ... ... үстінде. Қорыта айтсақ, озық
шетелдік тәжірибелер бар. ... ... ... дамытуға қолдануға
болар еді. Мүмкін, сонда біз экономиканы әртараптандыруда, осы бір ... ... ... шешуде қазіргідей кібіртіктемес едік.
Ал енді Малайзияға қайта оралайық. Біздегідей емес, мемлекеттік ... ... ... ол елде ... ... жауапты. Олар әр жылдағы
бюджет жобасын жасайды. Сол ... ... ... ... ... ... ... Федералдық шоғырлану қорына түседі.
Барлық министрліктер, ведомстволар, федералдық штаттар ... ... ... ... Бюджет жергілікті және ... деп ... ... бюджет жобасы жасалынады. Парламентке берердің алдында
бюджет Ұлттық ... ... ... Осы ... ... бюджетінің тағы
бір артықшылығы, онда әр салаға немесе жобаға (бағдарламаға) бөлінетін тек
қана қаржының ... ... ... ... және көздеген нәтиже параметрлері
көрсетіледі. Аталмыш параметрлер ... ... ... ... енді бюджеттің орындалуын бақылау жүйесі қандай? Оның да екі арнасы бар.
Елде көлемді түрде бас аудитор ... ... Бас ... Премьер-
министрдің ұсынысымен Король тағайындайды. Бас аудитор Король мен Парламент
алдында ... ... есеп ... ... 1600 есеп ... бар. ... 400-і ... қалғандары штаттарда. Аудиторлық
салада қызмет істейтіндердің кәсіби ... ... ... ... ... ... ... бюджеттен қаржы алған ұйымдар жаппай аудиторлық
тексерістен өтеді. Тексерістен кейін ... ... ... ... ... ... ... сертификат беріледі. Ол ақпарат бас
аудитордың интернет-сайтында жылма-жыл жарияланып отырады. ... ... ... ... ... ... ... жұмсалған қаржының жалпы көлемі ғана емес, сонымен ... ... ... сапалы көрсеткіштер, шешуші ... ... ... Бұл ... ... бағасын, нәтижесін,
пәрменділігін арттырады.
Бюджеттік қаржыны жұмсауды бақылаудың ... ... ... ... ... ... ... арнайы мемлекеттік
шығындарды бақылайтын қоғамдық комитет құрылған. Оның құрамында депутаттар,
оппозиция өкілдері, бас ... ... ... міндеті – Парламент бекіткен мемлекеттік бюджеттің дұрыс
пайдалануын тексеру. Комитет ... ... ... ... ... заңға сәйкес және тиісті ... ... ... ... ... сәйкес пайдаланылғанына,
мемлекеттік шығындар тек ... ... ... ... ... Бюджет орындалуында орын алған кейбір кемшіліктер ... ... ... отырысында қаралады. Міне, осындай жан-
жақты ... және ... ... ... ... жүйесі
Малайзияда қалыптасқан.
Сөз соңында айта кетейін. Халықаралық ұйымдардың рейтингтік ... ... 2006 жылы ... қаржының жұмсалуын бақылау және ... ... әлем ... ... орынға шықты.
1970
Түгелімен экспортқа жұмыс
істейтін бір де бір кәсіпорын
болмаған
1980
- Малайзия электрондық жартылай өткізгіштерді ... ... ... ең ірі ел
Тұрмыстық (комнаталық) кондиционерлерді ... ... ... ... ... ... ж. – 13,1 ... ж. – 19,7 %
Өңдеуші өндірістің экспорт-
тың жалпы көлеміндегі ... ж. – 11,4 ... ж. – 21,7 ... Республикасының Ресей Федерациясындағы Төтенше және өкілетті
елшісі: Қазақстан мен ... ... ... проблема жоқ
Опубликовано: 22.05.2008
Источник: "Айкын" (Алматы)
– Нұртай Әбіқайұлы, Қазақстан – ежелден екі алып ... ... мен ... ... ... ел. Сол елдің біріне елші болу міндеті тағдыр жазуымен
өзіңізге бұйырыпты. ... ... ... ... ХХІ ... елін қандай ел, қандай халық деп таниды? Сол елдегі Қазақ ... ... ... ... Ресей – біздің ең жақын көршіміз, ... мен ... ... ... ғана ... ... ... өзара тиімді
ынтымақтастығымыздың орасан зор ... де ... ... ... ... да, ... да осы ... дами
түсетініне мен кәміл сенімдімін. Қазақстан мен Ресей достығы дәстүрлерінің,
экономикалық және мәдени байланыстарымыздың көп ... ... бар. Бұл ... бір ... ... ... үш жүз ... жуық уақыттан да
ұзақ, тамыры тереңде жатқан байланыстар. Ал ... ... ... бен ... ... тату ... ... және шын
мәніндегі туысқандық қатынастар мазмұны жағынан ... да ... ... және неғұрлым маңызды бола түсті.
Қазір социологиялық сауалнама жүргізу кең ... ... ғой. ... ... ... бір кең ауқымды сауал салуда ресейліктер
«неғұрлым дос, ең ... ел деп ... елді ... ... сұраққа
ресейліктердің басым көпшілігі Қазақстан деп ... ... ... мен ... қарым-қатынастарының жақсы да жарқын мысалдары саяси
элитаның түсіністігімен ғана емес, қарапайым халықтың осындай ... ... ... ... ... деңгейдегі, шекара маңы ынтымақтастығындағы, бизнестік құрылымдар
деңгейіндегі берік байланыстар, өзара іс-қимылдар екі ... да ... атап ... жөн. Бұл – ... елдеріміздің өзара іс-қимылын
тереңдетудің, халықтар арасындағы ... ... ... берік
іргетасы. Ресейліктердің Қазақстанға деген ізгі сезімін, екі ... ... ... тату көршілікті және ... ... ... ... оң ... күйді Қазақстанның Ресей
Федерациясындағы елшісі болып келген алғашқы күннен бастап сезіндім.
Тығыз өзара іс-қимыл ... ... ... мен ... әріптестігін тең деңгейде екі тарап та танып отырғанын атап
көрсеткен жөн. ... ... 1998 жылы қол ... ХХІ ғасырға
бағдарланған «Мәңгілік достық пен ынтымақтастық туралы» декларацияның мән-
маңызы мен рух-мазмұнына ... ... ... ... екі ... экономикалық, мәдени, гуманитарлық салаларда және басқа
көптеген бағыттар бойынша ... ... тез ... Қазақстанмен қарым-
қатынас – Ресейдің сыртқы саясатындағы маңызды ... мұны ... ... адамдар, қоғамдық топтардың өкілдері ұдайы атап
көрсетіп келеді. Екі жақты қарым-қатынастардың ... ... ... Астанаға сапары жаңа қуатты серпін береді деп сенемін.
Өзіңізге мәлім, бұл Дмитрий ... ... ... мәртебесінде
шетелге жасап отырған алғашқы сапары, осының өзі-ақ көп ... ... Елші ... ... ... ... әрі ... жалғастырсақ... Соңғы
жылдары екі елдің геосаяси ... ... ... ... Бұл
жайлы ресейлік зиялы қауым өкілдері «Қазақ ... ... ... ... көшірмесіне айналып кетті. Екі елдің
арасында «конфронтациялық зона емес, келісім нүктелері көбірек» дегенді
айтып ... жүр. Сіз ... ... ... ... ұстанымдармен жоққа
шығара алар ма едіңіз?
– Бірден айта кетейін, біздің еліміз бен Ресей ... ... ... ... емес және әзір ... ... жоқ. Егер ... да бір
проблемалар бойынша келіспеушіліктеріміз бар болса, біз оны тез әрі ... ... ... ... ... ... жыл санап кеңейіп келе жатқан
екі жақты ынтымақтастығымыздың ортақ ... өте ... Бұл, ... біздің елдеріміз басшыларының арасындағы бір-біріне деген өзара
сенімінің арқасында мүмкін болып отыр. ... ... ... атап ... ... мен ... ... сындарлы диалог
жолымен шешіле алмайтын ешқандай проблема жоқ.
Бүгінгі таңда Қазақстан мен ... ... ... ... ... ... ... ТМД, ЕурАзЭҚ, ҰҚШҰ, ШЫҰ
сияқты бірлестіктердегі интеграциялық процестердің шын мәніндегі ... ... ... ... бәрі ... құжаттарды қабылдау
кезінде көзқарастардың ... ... ... ... бар ... ... бұл ретте ұлттық ерекшеліктеріміз бен мүдделеріміз сөзсіз
ескеріледі.
Дамудың стратегиялық ... ... ... туралы айта отырып,
мынаны атап көрсеткім келеді: Ресейдің саяси, экономикалық және академиялық
ортасының ... ... ... кезімде көптеген жетекші
сарапшылардың қазақстандық реформалардың табыстылығы ... ... жиі ... тура ... Бүгінде біздің көптеген
бағдарламаларымызды ресейлік әріптестеріміз ... ... алып ... ... қуатты экономикасынан біздің де оқып- үйренетін
нәрселеріміз аз емес. Бір ... ... ... ... екі ел ... ... үстінде келеміз.
– Соңғы жылдары сарапшылар геосаяси сахнадағы Ресейдің рөлі туралы сөз
болса, «Ельциннен Путинге дейін» ... жиі айта ... ... ... ... ... ... халықтың сезбей қалғанын
қалаймын» деді. Ресейдің жас Президенті ғаламдық сарапшылар алдында тың
позициясымен айқындала ала ма? Жас ... ... ... ... не
айтасыз?
– Ресейдің әрбір Президенті елдің дамуына өзінің жеке басының теңдессіз
үлесін қосты. Б.Н.Ельцин сонау ... ... ... ... ... ... ... орнында қалған елді, оның аумақтық ... ... сол ... ... және ... ... күрт
әсерін бәсеңдете алды.
В.В.Путин басқарған кезең ... ... ... ... ... ... ... жүргізілді. Экономиканың өсуі байқалды.
Халықтың нақты табысы көбейді. Мемлекеттің ... ... ... ... ... ... ... аренадағы рөлі өсті.
Қазіргі заманғы Ресей бәсекеге ... ... ... бар
демократиялық мемлекетке айналды. Енді Д.А.Медведевке де көп ... тура ... Жаңа ... ... ... ... сөздері
мен алғашқы қадамдарын бағамдап көрсек, оның елдегі қарқынды даму барысын
сақтай отырып, алдағы ... ... өсу ... ... ... ... ниеті бар екендігін байқаймыз. Ресейдің
қазіргі ... ұзақ ... бойы ... ... ... ... жұмыс істеді, жақсы өмір мектебінен өтті. Сондықтан
Д.А.Медведевтің Ресей халқына өз пайдасын тигізе ... ... ... ... зор ... ... ... үшін
Д.А.Медведевке игі табыс, күш-жігер, мықты денсаулық тілейік.
– Сарапшылар Д.Медведев жайлы «cоңғы бір ... ... ең жас ... баға ... ... Ал премьерлік орынтаққа жайғасқан ... ... ... ... ... ең ... тұлғалардың
қатарына қосыла ма?
– В.В.Путиннің халыққа танымалдылығы, жалпы абырой-беделі жоғары екендігі
сөзсіз. Біз оны өте парасатты, ... ... үшін ... ... білетін патриот ретінде білеміз.
В.В.Путиннің Ресей Федерациясының Үкіметін басқаруға келісім ... ... оң ... ... ... пен ... ... қалыптасты. Ол екеуінің алда тұрған міндеттерді шешу жөніндегі
көзқарастары ортақ. Ал бұл өте ... ... ... ... ... ... ... әлеуметтік-экономикалық дамудың бұдан да жоғары
деңгейіне шығара алады деп ойлаймын. Оның Ресей үшін әлі де көп ... ... Осы ... ... ... Ресей тарихында бірінші рет
Ресей Конституциясында жазылған өкілеттіктерді толық көлемінде ... ... ... ... ... «техникалық емес» үкімет басшысы келгенін
атап өткім келеді. В.В.Путиннің бұрынғы іс-тәжірибесін ескеретін болсақ,
оның ... ... бұл ... де ... ... ... шүбә ... алмаймыз.
– Сарапшылар «мұндай жағдайда билік құрылымы премьерлікке ... ... ... ... ... Ал енді «Қос ... ... ма» деген сауалға келсек, бұлай болмайтынына
толық сенімдімін. Өйткені қос басшының екеуі де, тек қана ... ... ... ... және ... ... құруға тікелей
қатысты. Сондықтан олар ... ... ... ... ... ... бір ... жолында жатық жұмыс ... ... ... ... ... Президенті Дмитрий Медведевтің Қазақстанға
ресми сапары басталды. Екі елдің Сыртқы істер министрлігінің ресми өкілдері
«талқыланар мәселе өте көп» ... Сіз ... ... мына ... ... ... деп ... бөле-жара айтар едіңіз?
– Қазіргі кезеңдегі Қазақстан-Ресей ынтымақтастығының даму серпіні біздің
елдеріміздің арасында өңірлік және халықаралық ... ... ... ... ... базалық көзқарас жағынан келіспеушілік жоқ
екендігін айғақтайды. Біздің Ресей ... ... ... пен ... ... ... жаңа ... деп нық сеніммен тұжырымдауға болады. Ресейдің жаңа Президентінің
бірінші сапарын Астанадан ... ... осы ... дәлелдейді және бұл сапар екі жақты ынтымақтастықтың жоғары
деңгейін көрсетеді.
Қазақстан-Ресей күн ... ... ... ... ... Достастығы қызметінің тиімділігін арттыру, Ұжымдық қауіпсіздік
туралы Шарт ... ... ... ... Шанхай
ынтымақтастық ұйымын, Азиядағы өзара іс-қимыл мен сенім шаралары ... одан әрі ... ... ... екі ... басқа да
халықаралық ұйымдар мен форумдар ... ... ... тұрғысында
болып келеді.
Біз Қазақстанның 2010 жылы ЕҚЫҰ-ға ... ... ... ... ... ... ... тығыз байланыс жасау
үстіндеміз. Қазақстан мен Ресейдің сыртқы ... ... ... арналған Бірлескен іс-қимыл ... ... Және ... осы
жоспарды жүзеге асыруда (біз оны әдетте «Жол ... деп ... ... екі ... ынтымақтастықтың нақты бағыттары, оларды жүзеге асырудың
мерзімдері толық көрсетілген.
Ресей президенті Д.А.Медведевтің мемлекеттік сапары ... ... ... кедендік реттеу, әскери ынтымақтастық, өңірлік ... ... ... ... ... ... бойынша шешімдер қабылдау жоспарлануда.
– Ілгеріде, орыс зиялылары Сібір суын Орта Азия Сібір суын Орта ... ... ... бұру ... ... мәселені көтерген болатын. Сол
жайтты Қазақ елінің елшісі ретінде қайта жаңғыртатын кез ... жоқ ... ... өзендерінің суын Ресейдің оңтүстігі мен Орталық Азияға бұру
мәселесі ... ... ... ... ортада және бұқаралық
ақпарат ... ... ... ... ... ... жобаны жақтайтындардың, оған қарсы пікір білдірушілердің көңіл ... ... ... ... ... орайында көптеген дәлелдер ұсынуға
болар еді. ... оған ... ... де келтірер дәлелі
баршылық. Біздің ... бұл ... ... ... ... ... ... қажет. «Жобаның болашағы бар ма, әлде жоқ па?»
деген сұрауға арнаулы мамандар ғана ... бере ... ең ... ... біз бұл ... талқылауға жан-жақты келуіміз
керек. Мұндай маңызды мәселеде іштей жауығу немесе көңіл күй ауаны ... ... ... бар кез ... ... ... ... бұл талқылаулар
да достық пен өзара түсіністік жағдайында, ... мен ... ... ... жөн. ... ... ... бір өңірді келесі бір
өңірге залал ... ... ... ... ... қайта өзара тиімді
ынтымақтастық арқылы орасан зор кеңістікті игеру мақсатында болуы қажет.
– Жақында В.Путин: «Мы должны ... ... ... России в
космос. То есть иметь возможность с собственной территории ... всех ... ... ... ... Амур ... ... космодром жобасы қазақ зиялылары тарапынан ... ... Елші ... ... негіз жоқ» деп айта аласыз ба?
– Сұрағыңызға орай сізді де, оқырмандарыңызды да алдын ала ... ... біз ... ... ... бірлесіп пайдалануды алдағы уақытта
да жалғастыра беретін боламыз. Бұған екі жақ та ... ... ... Владимир Владимирович Путиннің ел президенті ретінде өткізген соңғы
баспасөз мәслихатындағы сөзін ... Ол ... ... «Амур облысы жаңа
«Восточный» ғарыш айлағын салу үшін неғұрлым қолайлы орын болып табылады.
Ғарыш айлағын салу ... мен ... ... деп ... Біз
Плесецк ғарыш айлағын дамытып келеміз, біз Қазақстандағы «Байқоңырда»
қаламыз. ... ... бір ... ... ... және ... ... Ресей аумағынан да жүзеге асыруға ... ... ... ... ... айлағы әлі де ұзақ ... ... ... ете беретін болады.
– Қазақстан мен Ресей автомобиль жолдарын салу және коммуникацияны дамыту
саласында белсенді түрде ынтымақтаса ... ... ... ... ... не ... ... транзиттік коридорды дамыту жөнінде бірлескен ... оның ... ... ... ... Солтүстік коридоры
болып табылады. Әсіресе, Санкт-Петербург – Мәскеу – Қазан – ... ...... – Шымкент – Алматы – Қорғас – Ляньюньган маршрутын
құруға айрықша назар ... бұл екі ... ... транзиттік
әлеуетті айтарлықтай арттыруға мүмкіндік береді.
Өткен жылы Қиғаш өзені арқылы көпір ... ... ол ... және ... арасын жалғады, сөйтіп, Ресейдің оңтүстігі мен Орталық Азияны
байланыстыратын жаңа маршрут пайда болды.
Екі мемлекеттің тарифтік базасын ... ... ... ... ... жүктерді кедендік рәсімдеу ... ... ... ... ... және басқа мәселелер ... ... ... ... ... ... асыра отырып, Каспий және Азов – Қара теңіз бассейндерін су-көліктік
мақсатта жалғастыру туралы мәселе пысықталуда. Бұл ... ... ... маршрутының Ресейдің көлік жүйесіне кірігу процесін
жылдамдататын болады. Ақтау – Астрахань, Ақтау – Махачкала ... ... ... және ... ... ... өзені бассейніндегі
жолаушылар мен жүк тасымалдау көлемі өсіп келеді.
Көлік және коммуникация саласындағы атап ... және ... да ... жүзеге асыру Қазақстан мен Ресейдің жүк тасымалының әлемдік
жүйесіне ... ... ... екі ... де ... ... тиімділігін күрт арттырады. Сөзімді аяқтай келе, орайлы сәтті
пайдалана отырып, газеттің барлық ... ізгі ... ... ... ... – әлемдiк державалар үшiн Орталық Азия елдерiне алып
баратын сауда жолы ... ... ... ... ... бен әлемдiк рынокқа мұнай, газ, кен, ауылшаруашылығы шикiзатын
шығаратын бай мүмкiншiлiктерiмiз ертедегi ... пен ... ... ... iрi ... жолын – Жiбек жолын – қайта жандандыруға негiз болды.
Бiздiң ғасырымызда әлем ... ... ... мен ... ... бойында түйiсетiнi қазiрдiң өзiнде аныққа айналып ... ... жаңа ... құбырлары мен авто және темiржол даңғылдары Жiбек
жолы бойымен өтетiнiне әлемдiк қоғамдастықтың да көзi ... ... ... ұлы державаларын Орталық Азия ... ... ... басымдыққа ие болу жолындағы бәсекелстiгiн арттыруға мүдделi
етуде.
Осылайша, ... ... ... ... ... түйiсiп отыр.
Жањандық геоэкономикалық мүдделер өз ... ... ... ... ... Орталық Азия өңiрiнiң барынша
интеграциялануымен тiкелей байланысты ... Бұл ... аса ... – Шанхай Ынтымақтастық Ұйымының құрылуы. Бүгiнде Қазақстан, Қытай,
Ресей, Қырғызстан, Тәжiкстан, өзбекстан – бұл ... тең ... ал ... Иран, Үндiстан, Пәкстан ұйым жанындағы ... ие ... ... ... ... ... дүние жүзi
халқының тең жартысын қамтитын мемлекеттер аумағын бiрiктiрiп отыр. ... ... ... кеңiстiгiнде Еуропалық Одақ елдерi мен Америка
Құрама Штаттарының мүдделерiн ... ... ... ... ... ... және жањандық қауiпсiздiктi қамтамасыз ... ... ... аса қуатты күшке айналды, БҰҰ Бас ... ... ... ие болды, АСЕАН, ТМД ұйымдарымен өзара
түсiнiстiк туралы меморандумдарға қол ... ... ол ... ... ... ... құру
жөнiндегi жұмыстарды тиiмдi жалғастыруға, ЕҚЫҰ-мен бұрынғысынша iс-қимыл
жасауға, БСҰ-на мүше болуға, ... ... ... оң ... батыл айтуға болады. Ұйым ... ... ... ... бар. 2005 ... ... Астанада
Ұйымға мүше мемлекеттер басшыларының Декларациясына қол қойылды, Ұйымға
мүше мемлекеттердiң ... ... және ... ... тұжырымдамасын бекiту туралы шешiмi және басқа
құжаттар қабылданды. Бұлардың бәрi де ... ... ... мен
қажеттiлiктерiнiң өзегiнен туған әрi дер кезiнде қабылданған шешiмдер.
Орталық Азияның тұрақтылығы мен экономикалық дамуын нығайтуды ... ... ... ұйымның құрылуында, аяғынан тiк тұрып, нығаюында
Қазақстан ... ... ... ... ... мен ... сондай-ақ тiкелей қатысуы шешушi
қызмет атқардыҚазақстанның жедел экономикалық және ... ... ... ... және ... ... жаңа кезеңi Республика Президентiнiң “Қазақстан экономикалық,
әлеуметтiк және саяси жедел жаңару ... аты ... ... ... ... ... әлемдегi бәсекеге барынша қабiлеттi 50
елдiң қатарына кiру стратегиясы” деп аталатын Қазақстан ... 2006 ... ... сипатталды.
Республика Президентiнiң тiкелей басқаруымен Шығыс Азияның алдыңғы қатарлы
мемлекеттерiнiң тәжiрибелерi мен көп ... және көп дiндi өз ... ... ала ... ... ... тұңғыш рет Батыс
демократиясының қағидаттары бойынша тәуелсiз мемлекет орнатқанымыз ... ... ... және ... ... ... ... жалпы iшкi
өнiм 2004 жылы 5542.5 млрд. теңгенi құрап, 2003 жылмен салыстырғанда ... ... ... 2005 жылдың бiрiншi ... 2004 ... 9.1 ... ... Жалпы соңғы бес жылда ел экономикасы
жыл сайын 10 пайыз мөлшерiнде өсiп отырды.
Орталық Азия мен ... жетi ... iшкi ... ... асып кеттi.
Сөйтiп Қазақстан жоғары экономикалық даму қарқынына жеттi, әлемнiң ең
серпiндi ... келе ... ... ... ... ... Азиядағы
көшбасшы мемлекетке айналды, Ресей, Қытай, Америка сияқты алпауыт елдердiң
стратегиялық әрiптесi ... ... ... кеңiстiгiндегi
интеграциялық процестердiң бастамашысы әрi ... ... ... ... бәрiнде қазақ халқы, барша қазақстандықтар әрдайым
Елбасының жанынан табылды, сөздерiмен де, ... де ... ... отырды. Елiмiздiң бiтiмгершiлiк әлеуетi ... ... ... ... ... ... үлкен жетiстiктерiнiң бiрi осы
болды. Қазақстан әлемде қуатты экономикасы бар, халықаралық қоғамдастықтағы
тұғыры берiк, тұрғысы биiк ... ... ... бет ... Ел ... халықаралық беделi, абыройы өстi.
5.
Қазақстанның ұлттық қауiпсiздiгiн сақтау мен нығайтуда, әлемдiк геосаяси
ахуалды ырықтандыруда, ... ... ... жету ... ... тұрақтылық пен қоғамның топтасуын қамтамасыз ... ... ... жоғары, дамыған нарықтық экономикаға негiзделген
экономикалық өсу қарқынын арттыруда, Қазақстан азаматтарының ... мен ... ... үшiн ... ... жасауда, энергетика
ресурстарын, инфрақұрылым, көлiк және байланыс ... ... ... пен басқару құрылымының осы заманғы, тиiмдi ... қол ... ... бен ... әлемнiң iрi
мемлекеттерiнiң басшылары тарапынан жоғары бағаланып ... ... ... ... ... мен жетiстiктерiн әлем
саясаткерлерi Ел Президентi ... ... ... ... ... ... мұндай тұжырымға толық қосыламыз. өйткенi Елбасының егемендi ... ... ... ... ... ... кең ... саяси және экономикалық реформалар жүргiзуiне, өз өңiрiнде
көшбасшыға айналуына сiңiрген ерен еңбегi бар. ... 1979 – ... ... ... ... 1992 жылы: “Қазақстан басшысы –
әлемдегi 5 – 6 үздiк саяси қайраткерлердiң бiрi”, – дедi. Ол ... ... ... ... ... ... ... бiреу түсiнсе, бiреу
түсiнбеген-дi. Бүгiнде бұл шындыққа әлемнiң iрi мемлекет ... көз ... ... ... ... ... әсер
еттi, сондықтан бiз Сiздiң шағын және орта бизнестi ... ... ... ... ... кiруiне қол жеткiзу жөнiндегi күш-
жiгерiңiзге қолдау бiлдiру үшiн АҚШ-тың Халықаралық даму ... ... ... ... ... жақтаушысы болып қаламыз.
Сiздiң елiңiздiң тұрақтылығы мен өркендеуi өңiрдегi басқа елдер үшiн ... (2004), – деп ... АҚШ ... Дж. Буш. Дж. Буштың барынша
салқынқанды айтқан осы бiр сөзi ... ... оның ... ... ғана ... тұрғанын ескеруiмiз керек. Шынтуайтында мұның арғы
жағында неше алуан қайшылықты ... ... ... адам ... ... ... ... Ресей, Ұлыбритания, Франция басшыларының
тарапынан Қазақстан Президентiнiң ... ... ... баға ... Ұлыбританияның бүгiнгi премьер-министрi Энтони Чарльз
Линтон Блер Қазақстан Президентiне: “Қазақстанның алдында тамаша болашақ
бар. Ұлыбритания екi ел ... ... ... бұдан да гөрi
нығайта түспек”, – деп телеграмма соқты.
Ресей басшылығы Қазақстанды ... үшiн ең ... ел, тiптi ... ... ... таныды. ГФР-дiң 1974-1992 жылдардағы Вице-канцлерi
Г.Геншер: “Президент Назарбаев ... ... ... екi жақтың
басын қосу үшiн батыл бастамашылықтар ұсынды. Бұл өте үлкен ... ... ... ... ... мен мемлекеттiк даналығының
жоғары деңгейiн тағы да дәлелдеп отыр” (2002 ), – деп ... ... ... мен Рим ... ... ... Томаш Пэта айтқан мына
сөздерде үлкен шындық қана емес, үлкен қуат бар деп ... ... өзi бұл ойды ... ... ... ... ... барлық жақсылық Жаратқаннан таралады ғой... Ендiгi жерде ... ... ... ... ... мәдениеттер мен халықтарды
таныстыру арқылы, бiр-бiрiн құрметтеу арқылы бiрiгу жолын көрсетiп отыр”
(2003). Бұл ... ... ... бар. Оны түсiне бiлу өзiмiздi өсiрумен
қатар елiмiздi де ... ... ... ... даму мәселелерi туралы еңбектер мейлiнше
жалпы ... ... ... қалыптасқан қағидаларды басқаша
негiздеумен ерекшеленетiн. Нұрсұлтан Әбiшұлының еңбектерiнiң ғылыми ... ... ... ... ... пен ... бойлықтан анықталып жатады.
Онда отандық, өңiрлiк және әлемдiк ауқымдағы құбылыстар түгел қамтылады.
Республика өмiрi үшiн ... бiр ... ... үшiн, ... әлемнiң
iрi мемлекеттерiнiң даму тарихындағы осы тектес мәселенiң оң шешiмiн табуы
жолындағы тәжiрибелердi түгел ... ... және ... ... ... болжамдары мен тұжырымдарын мейлiнше айқын, дәлелдi,
негiздi қасиеттермен даралай түсетiнiн аңғардым. ... ... ... ... ... мен ... ... келуi, мемлекеттiк
басқару iсiнде пайдаланылу процесi Елбасының мемлекет басшысы ретiнде
атқарып келе ... ... ... ... де, ... түрлi салалары мен бағыттары бойынша жазылған ғылыми және ғылыми
көпшiлiк сипаттағы кезеңдiк еңбектерiнен де байқалады.
Елбасының әр еңбегiнiң өзi ... ... ... ... ... ... ... мен байымдауларға, ғылыми және практикалық маңызы
жоғары тұжырымдар мен шешiмдерге бай. Осы ... ... ... өзiм
күнделiктi қолыма ұстап, мәнiне үңiлiп, үңiлген ... жаңа ... ... ... қатарынан бiр топ еңбектi ерекше бөлiп ... ... ақ ... (1991), ... бес жылы” (1996),
“Ғасырлар тоғысында” (1996), “Тарих тағылымдары және қазiргi ... ... – 2030: ... Қазақстандықтардың өсiп-өркендеуi,
қауiпсiздiгi және әл-ауқатының артуы” (1997), “Қалың елiм, қазағым” ... ... (1999), ... ... ... ... ... (2001), “Сындарлы он жыл” (2003), “Евразия жүрегiнде”
(2005). Көрсетiлген еңбектерде Елбасының тәуелсiз ... ... ... асыл ... мен биiк ... терең толғаныстары менi
ғана толқытпай, елiмiздiң барша зиялы қауымын, Қазақстанның әрбiр патриотын
үлкен тебiренiске түсiретiн ... Елi мен ... үшiн ... ... деп ... Әбiшұлының әлемнiң ... ... ... ... құрметiне бөленген ғұлама қайраткер ... рет көз ... ... бiрi ... ... ... ... Ғылыми кеңесiнде өттi. Ғылыми кеңес залында
Москва университетiнiң әлемдi аузына қаратқан атақты ғұламалары иiн ... Бiр ... ... ... ... ... кiрдi. Сол-ақ
екен бүкiл зал дүр көтерiлiп, ду қол шапалақтап, Нұрсұлтан Әбiшұлына ... ... Сол сәт ... көз ... атақты физик, академик
П.Л.Капицаның А.Ф.Иоффе атындағы ... ... ... ... ... кезi елестедi: ғылыми кеңес залында әрқайсысы өзiнше
бiр құдай секiлдi ғұламалар орындарынан бiр сәтте дүр ... ... ... ... ... ... Екеуi де бiрдей. ... ... ... ... ... ... бiр ... екендiгiнде.
Нұрсұлтан Әбiшұлы жан-жағына шуақ шашып, залға кiрiп ... ... ... ... бiр ... дүр көтерiлiп, Қазақстан лидерiне қол соғып
құрмет бiлдiруi менi Қазақстан үшiн, Қазақстанның ... үшiн ... ... тағы бiр ... сәт болғанын жасыра алмаймын. Осы
мәжiлiстiң соңында Москва мемлекеттiк университетiнiң ... ... ... прогрессивтiк жаңарулар ... ... ... зор үлесi бар заманымыздың саңлақ мемлекет қайраткерi
әрi көрнектi ғалымы Нұрсұлтан ... ... ... атап ... ...... аса құрметтi мемлекет басшыларының бiрi”, –
деп түйiндедi ол өз сөзiн. ... ... ... ... ... аса ... мемлекет басшыларының бiрi ретiнде
қабылдаумен қатар әлемдегi ең алдыңғы қатарлы ғұлама, кемеңгер ... деп ... ... ... ... ... ел ... қабiлетiнiң айрықша
жоғары деңгейдегi қызметiмен тiкелей байланысты. Тәуелсiз Қазақстанның
бүгiнгi жетiстiктерiнiң бәрiне де ... ... ... ... Қазақстанның тәуелсiз даму бағыттарындағы табыстарымыздың бәрiнде де
Елбасының ақыл-ой қуатының, алақан ... iзi бар. ... ... ... ... мен ... қызуынан тыс бiр де бiр салада да алға
басу болған емес.
Оның үстiне мемлекет басқару iсiнде ... ... ... ... пен ... ... ... пен еларалық
ынтымақтастыққа, саяси-экономикалық даму қарқынына Қазақстанның ... бiр де бiр ... ... ... ... ... мен
айқындығы, стратегиялық тұжырымдары мен ұстанымдарының жүйелiлiгi њәм
тегеурiндiлiгi, iшкi және ... ... ... мен ... Қазақстан Президентiмен тең түсердей көреген мемлекет басшысы,
М.Тэтчер ... ... ... ... ... ... ... саясат көгiнде жарқырап тұруының негiзi
оның табиғат дарытқан ... ... ... ... Ал Елбасының бұл қасиеттерiне жарық пен жылу, күш пен ... – оның ... ... ... ... ... мөлдiр сүйiспеншiлiгi.
Егемен елiмiздiң, қањарман халқымыздың ... ... ... өсуi, ... тасуы Елбасымыздың жасампаздық ... ... ... да ... ... бастауында
тұрған әрi өзiне халық алдында ел тағдыры үшiн жеке дара ... ... ... ... ... және ... жедел
жаңаруы, әлемдегi бәсекеге қабiлеттi 50 ... ... кiруi ... ... ... iске ... ... үлес қосу – бiздiң
әрқайсымыздың басты мiндетiмiз.
“Атқарылған iстiң бәрi көзге ... ... ... болуы мүмкiн.
Алайда бәрiн басынан бастап, Қазақстанды бүгiнгiдей даму ... ... зор ... ... оңай ... ... анық. Ал
Назарбаев болса, бұл мiндеттi тамаша ...... ... ... ел. ... тату көршiлiк саясаты
арқылы Президент Нұрсұлтан Назарбаев Республиканың ... ... ... ... үшiн ... үлес ... халқы Сiздiң басшылығыңызбен ұлттық тәуелсiздiктi нығайту,
әлеуметтiк тұрақтылықты ... ету, ... ... ... ынтымақтастықты бекiту iсiнде жаңа да толымды табыстарға қол
жеткiзгендiгiн қуанышпен атап көрсетемiн”,
“Қазақстанның ... ... ... әсер еттi, ... ... ... және орта ... дамыту және Қазақстанның Бүкiләлемдiк сауда
ұйымына кiруiне қол ... ... ... ... бiлдiру үшiн
АҚШ-тың Халықаралық даму жөнiндегi агенттiгi арқылы Сiзбен жұмыс iстесудiң
жақтаушысы болып ... ... ... тұрақтылығы мен өркендеуi
өңiрдегi басқа елдер үшiн үлгi болады”

Пән: Мемлекеттік басқару
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 25 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Жамбыл облысы Байзақ ауданы «Мәдімәр» өндірістік-бірлестік жерлерінде мал шаруашылығына берік мал азығы қорын жасау44 бет
АҚШ-тың Оңтүстік Шығыс Азиядағы саясаты47 бет
Венгрия14 бет
Малайзия20 бет
Малайзия мемлекетіндегі туризм6 бет
Малайзия туралы7 бет
Малайзияның туристік орталықтары14 бет
Малайзияның туристік орталықтары жайлы32 бет
Малайзияның этносаяси құрылымының қалыптасуы және этносаралық жағдайы29 бет
Оңтүстік-Шығыс Азия елдеріндегі рекреациялық туризмнің дамуы38 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь