Бастауыш сынып жастағы балалардың құрбыларымен өзара іс - әрекет ерекшеліктері

МАЗМҰНЫ

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .. 3

І Тарау. Мазасыздану феноменінің теориялық қалануы.

1.1. Мазасыздану мәселелерінің отандық психологияда зерттелінуі ... ... ... ... 7
1.2. мазасыздану феноменін шет елдердің ғылыми мектептерінде қарастырылуы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . 11
1.3. Мектептегі мазасыздану мәселелерін қарастыру ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . 17

ІІ Тарау. Бастауыш сынып жастағы балалардың құрбыларымен өзара
іс . әрекет ерекшеліктері

2.1. Өзара іс . әрекет стратегиялары және олардың біріккен әрекеттің белсенділігіне әсері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 25
2.2. Коммуникативті компоненттілік ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 31
2.3. Коммуникативті компетенттіктің байланыс және құрбылас топтағы
орнына қанағаттанбауы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . 37

ІІІ Тарау. «Бала . бала» жүйесінің әсер етуімен мазасыздану деңгейін төмендетуге бағытталған, арнайы ұйымдасқан коррекциялық жаттығулардың, бастауыш сынып оқушыларының коммуникативті үйренулерінің қалыптасуына әсер ететін эксперименттік зерттеулер.

3.1. Бастауыш сынып жастағы балалардың мазасыздану деңгейінің көрінісіне бағытталған психодиагностикалық зерттеу (белгілеу эксперименті) ... ... ... ... 41
3.2. Бастауыш сынып оқушыларының мазасыздануларының төмендеуіне бағытталған, коррекциялық . дамытушылық сабақтар жүйесі
(қалыптастырушы эксперименті) ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .. 46
3.3. Коррекциялық . дамытушылық жұмыстың анализі
(бақылау эксперименті) ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .. 56

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 59

Пайдаланылған әдебиеттер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . 61

Қосымшалар ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 66
Кіріспе

Зерттеудің өзектілігі.
Қазіргі кезде эмоциялық тұрақсыздықпен, сенбеушілікпен, жоғары алаңдаушылықпен ерекшеленетін мазасыз балалар саны едәуір көп ұлғайған. Мазасызданудың пайда болуы және орнығуы баланың жас кезеңіндегі қажеттіліктерінің қанағаттанбауымен байланысты. Мазасызданудың тұрақты бейнесі, көбіне жеткіншек жас кезеңінде көрініс табады. Ал, оған дейін, бұзылыстардың кең шеңберін өндіруші болып табылады.
Мектептегі оқыту (жаңаны тану, алынған дағдылар мен үйренулерді тексеру) әрдайым балалардың мазасыздануының жоғарылауымен байланысты екенін психологтар байқады және де кейбір мазасыздану деңгейінің жоғары шегіне жетуі оқытуды белсендіріп, оны тиімді етеді. Мұндағы мазасыздану зейін , ес, интеллектуалдық қабілетті жасаушы фактор. Бірақ егер де мазасыздану деңгейі осы шегінен асып кетсе, адамды байбалам (паника) жаулайды. Сәтсіздікке ұрынбауға тырысып, ол қызметіне көңіл аудармай кетеді. Немесе нақты жағдайдағы жеттістікке жетуге түгелімен беріліп кеткендігі соншалық, басқа ситуацияларды ол жеңіліс табады. Осының барлығы сәтсіздік қуаныш күшейтеді, мазасыздану жоғарылап, күнделікті кедергіге айналады.
Мазасыз балалар үшін оқу жылдарының қаншалықты ауыр өтетінін, ата – аналар да, мұғалім де жақсы біледі. Ал мектептік кезең негізгі және балалық шақтың негізін қалаушы: бұл тұлғалық қалыптасу уақыты, өмірлік жолды таңдау, әлеуметтік нормалар мен ережелерді иемдену, бойға сіңіру. Егер де оқушы уайымының себебі өз - өзіне сенімсіздік болса, онда жеке тұлға да «күмәншіл» болып қалыптасады. Мамандық таңдау бұл адам үшін өзін сәтсіздікке ұшырауға сақтану бағытына негізделген, құрдастары және мұғалімдермен қатынас жасау – қуаныш емес, ауыртпашылық..., және де мазасыздық бойын алып тұрған оқушының интеллектуалдық дамуы, оның ойлау бірегейлінімен, құмарлығымен, шығармашылық қабілеттерінің дамуымен сәйкес келмейді, өйткені шығармашыл адам - ол ерікті және тәуелділікке бел буатын адам. Ол жаңа қалыптаспаған көзқарас пен шешімді ұсынуға қорықпайды, өз жолымен жүргісі келеді, көпшіліктің мақұлдағанына қарсы келеді. Ал мазасызданғыш адамдар - кешеннен қабылданған, ескірген, бірақ көптеп тексерілген өмір нұсқаларының құлы.
Әр жас кезеңдері үшін, мазасызданудың тұрақты көрінісі немесе шынайы қатерсіз – ақ, көптеген балаларда жоғары үрейді тудыратын белгілі бір аймақтар, ақиқат объекттер болады. бала өзінің күшінен, қабілеттілігінен күмандана бастайды. Бірақ мазасыздану сабақтағы әрекет қана емес, жекелеген құрылымды да бұза бастайды. Сондықтан жоғарылаған мазасызданудың пайда болуы себептерін білу, бастауыш сынып жастағы балалардың адекватты құлығының қалыптасуы және мазасызданудың төмендеуіне септігін тигізетін, корекциялық – дамытушылық жұмысты жасап шығаруға және уақытында жүргізілуге әкеледі.
Зерттеудің мақсаты – бастауыш сынып оқушыларының мазасыздану ерекшеліктерінің деңгейін анықтау.
Зерттеудің обьектісі - бастауыш сынып оқушыларының мазасыздануларының көрінісі.
Зерттеудің пәні – бастауыш сынып оқушыларының мазасыздануларының көрінісі.
Зерттеудің негізгі жорамалы – бастауыш сынып жастағы балардың жоғары мазасыздануының белгілі бір себептерін анықтау – бастауыш сынып жастағы балалардың қылығыдағы мазасыздануларының төмендеуіне әкелетін, бағытталған коррекциялық - дамытуышылық бағдарламаны жүргізуге септігін тигізеді.
Негізгі жорамал төмендегі жанама жорамалдармен нақтыланады:
- қарастырылып отырған мәселе бойынша теориялықбастауларды талдау және жүйелеу.
- бастауыш сынып жастағы балалардың мазасыздану деңгейінің көру ерекшеліктерін зерттеу және жоғары мазасызданудың себебін орнату;
- бастауыш сынып жастағы оқушылардың мазасыздануының төмендеуіне бағытталған, арнайы ұйымдастырылған коррекциялық - дамытушылық жаттығулардың әсер етуін қарастыру.
Зерттеудің әдістері мен әдістемелері :
- Тейлордың «мектептегі мазасыздану деңгейін анықтауға арналған әдістемесі»;
- Филлипстің «оқушылардың мектепке мазасыздану деңгейін анықтау тесті»;
- сыныптағы оқушылардың өзара қарым-қатынасын анықтауға арналған социометрия әдісі;
- белгілеу эксперименті ( екінші сынып оқушыларымен коррекциялық - дамытушылық) жаттығулар формасында және педагогикалық ұжыммен жұмыс;
- мазасыздану деңгейінің көрінісіне бағытталған құрылымдық және бақылау эксперименттері және де жүргізілген коррекциялық дамытушылық жаттығулардан кейінгі алынған нәтижелерді белгілеу.
- зерттеу әдістері мен әдістемелері зерттеуге қойылған мақсаттарды шешу мен болжамдарды тексеруде бір – бірін толықтауышы және бірін – бірі тексеруші әдістері қолданылды: мазасыздану деңгейін анықтау мәселесі бойынша еліміздегі және шет елдердегі әдебиеттерге теориялық талдау әдісі зерттеудің ұйымдастырушылық әдісі ретінде салыстырмалы әдіс, мазасыздану деңгейін анықтауға арналған әдістері.
Зерттеудің әдіснамалық және теориялық негізі қарастырылып отырған мәселеге байланысты теориялық бастауларды жүйелеу мүмкіндігі жасалынды, бастауыш сынып жастағы құрбы топтарындағы мәртебелік орындарына қанағаттанбауы мен мазасыздану арасындағы байланыс анықталды. Бастауыш сынып жастағы балалар қылығындағы мазасызданудың төмендеуіне әсер ететін, жалпы білім беру сабақтар жүйесіне қосылған коррекциялық дамытушылық жаттығулар жүйесін құру талпынысы жасалынды.
Зерттеуге әдістемелік өзек болған еңбектер – А.М Пригожин, Р.С.Немов, Л.А.Китаев - Смык, А.В. петровский, Г.Г. Аракелов, Н.Е. Лысенко, Е.Е. Шотт, М.З. Неймерк, В.А. Бакеев, А. Адлер, Э.Фрамм.
Зерттеу кезеңдері:
Бірінші кезең – ізденіс кезеңінде зерттеу проблемасы бойынша педагогикалық, психологиялық әдебиеттерді жинақтау және оларды оқып-үйрену ,зерттеу мәселесінің қазіргі кездегі хал-ахуалын анықтау істері жүргізілді, оқу-әдістемелік әдебиеттерге теориялық - әдіснамалық талдау жасалды, архив материалдарын жинастыру, қорытындылау.
Екінші кезеңде -тақырып бойынша деректі материалдар жинау жалғастырылды. Жинақталған материалдарға құрылымдық талдау жүргізілді.
Үшінші кезеңде -алынған материалдары сұрыптап өңделді. Мазсыздану қасиеттерді қалыптастырудың динамикасы көрсетілді.
Зерттеудің ғылыми жаңалығы.
- бастауыш сынып жастағы балалардың мазасыздану деңгейінің ерекшелігін зерттейтін арнайы бейімделгенін әдістемелер қолданысқа негізделді;
- бастауыш сынып жастағы балалардың мазасыздану деңгейінің төмендеуіне бағытталған коррекциялық - дамытуышылық бағдарламаның әсері анықталды;
- бастауыш сынып жастағы балалардың мазасыздануы мен құрбы топтарындағы өз орнына қанағаттанбаушылық арасындағы байланыстың бар екені орнатылды.
Зерттеудің теориялық маңызы.
«Мазасыздануы бар бала» ғылыми ұғымның мәнін аша отырып, оның дамуы мен қалыптасуының мехазанизмдері сипатталынды. Зерттеу барысында алынған мәліметтер бастауыш мектеп жасындағы балардың мазасыздану дейңгейін төмендетуге байланысты психологиялық білімнің теориялық ұғымдарын толықтарыды, зерттеу мәселесіне байланысты жас ерекшеліктер және педагогикалық психологиялық мәні мен мазмұнын ашады. Қазақ шәкірттерінің мазасыздануы мен құрбы топтарында өзінің орнына қанағаттанбаушылық арасындағы тәуелділік көрсетуі.
Зерттеудің практикалық құндылығы.
Зерттеуден алынған нәтижелерді психологиялық тәжірибеде қолдану «Бастауыш сынып оқушыларының, мазасыздану деңгейін төмендетудің психологиялық негізі» тақырыбында дайындалған арнайы бағдарламасын жоғары оқу орындарындағы педагогикалық мамандықтарға әсересе психолог студенттеріне қолдануға болады.
Зерттеу жұмысының базасы.
Зерттеудің ғылыми тәжірибе - эксперименттік базасы Оңтүстік Қазақстан облысы, Шымкент қаласындағы Ы.Алтынсарин атындағы №65 гуманитарлық- эстетикалық гимназия- мектептің бірінші, екінші және үшінші сынып оқушылары алынды.
Зерттеу нәтижесінің сенімділігі мен дәлелділігі.
Балаларда мазасыздану деңгейінің төмендету мәселесі бойынша теориялық таңдаудың тереңдігі және көлемімен, экспериментті – психологияның әдістемелер жиынтығын таңдауды негіздеумен, алынған мәліметтердің сандық және саналық талдау жүйесімен қамтамасыз етілді
Зерттеу жұмысының құрылымы мен көлемі. Зерттеу жұмысы кіріспеден, 3 бөлімнен, қорытындыдан және пайдаланылған 95 әдебиеттер тізімінен, қосымшалардан тұрады.Жұмыстың жалпы көлемі 74 бет.
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі:

1. Овчарова Р.В. Практическая психология образования. М., «Академия». 2003.
2. Овчарова Р.В. Практическая психология образования. М., «Сфера». 2001.
3. Нетреба С. Влияние коррекции тревожности на формирование адекватной самооценки младшем школьном возрасте с учетом этническо й принадлежности детей. //Ұлт тағылымы. 2004. №3, 122-126б.
4. Жуманкулова Е. Тревожность как предпосылка девиантного поведения подростка. //Бастауыш мектеп. 2005. №2. 47-50б.
5. Абрамова Г.С. “Введение в практическую психологию” – Екатеринбург: “Деловая книга”, Москва: Издательский центр “Академия”, 1995
6. “Альманах психологических тестов” – Москва: “КСП”, 1995 – с. 333-336
7. Алякринский Б.С. “Общение и его проблемы” – М.: Знание, 1982 – 64 с. (Новое в жизни, науке, технике. Сер. “Молодежная”, №7)
8. Андреева Г.М. “Социальная психология” /Перев. с англ. – СПБ, 1997 – 688 с.
9. Аникеева Н.П., Винникова Г.В., Смирнов С.А. “Режиссура педагогического взаимодействия”. – Новосибирск: НГПИ, 1991
10. Аракелов Н.Е., Лысенко Е.Е. “Психофизиологический метод оценки тревожности” // Психологический журнал – 1997 - №2 – с. 34-38
11. АракеловН., Шишкова Н. “Тревожность: методы ее диагностики и коррекции” // Вестник МУ, сер. Психология – 1998 - №1 – с. 18
12. Бабич Н.И. “Особенности первого впечатления о другом человеке у младших школьников” // Вопрося психологии. – 1990 - №2.
13. Бакеев В.А. “Экспериментальные исследования психологических механизмов внушаемости”.: Автореферат диссертации … канд. псих. наук. – М., 1970 – 17 с.
14. Бернс Эрик “Игры, в которые играют люди. Психологии человеческих взаимоотношений; Люди, которые играют в игры. Психология человеческой судьбы”. / Пер. с англ. М., Прогресс. 1995.
15. Бернс Эрик “Развития Я-концепции и воспитание”. / Пер. с англ., М., Прогресс, 1986.
16. Битякова М.Р. “Организация психологической работы в школе” – М.: Совершенство, 1997 – 298 с.
17. Блюм Г. “Психоаналитические теории личности”. Пер. с англ. и вступительная статья А.Б. Хавина – Э.: Изд-во “КСП” 1996 – 243 с.
18. Бодалев А.А. О коммуникативном ядре личности // Сов. педагогика – 1990 - №5 – с. 77
19. Бороздина Л.В., Залученова Е.А. Увеличение индекса тревожности при расхождении уровней самооценки и притязаний // Вопросы психологии – 1993 - №1 – с. 104-113.
20. Божович Л.И. Личность и ее формирование в детском возрасте (психологическое исследование) М., Просвещение, 1968 с. 231-235
21. Бреслав Г.М. Эмоциональная особенность формирования личности в детстве: Норма и отношение. – М.: Педагогика, 1990 – 144 с.
22. Введение в практическую социальную психологию. Учебное пособие для высших учеб. заведений / Под ред. Ю.М. Жукова, А.А. Петровской, О.В. Соловьевой – 2е – изд. М.: Смысл 1996 – 373 с.
23. Волков Е.М. “Трудные дети или трудные родители?” М.: / Профиздат, 1992 – 96 с.
24. Гарбузов В.И. Нервные дети: Советы врача. – Л.: Медицина, 1990 – 176 с.
25. Гофруа Ж. Что такое психология? В 2-х т. – М., 1996.
26. Горянина В.А. Психокоррекция стиля взаимодействия. Автореферат диссертации на соискание ученой степени Доктора психологических наук. Москва, 1996 – 86 с.
27. Примак Л.П. Общение с собой. Начала психологии активности. – М.: Политиздат, 1991
28. Дети с аффективным поведением – М., Просвещение, 1966 – с. 48-55.
29. Добрович А.Б. Воспитателю о психологии и психогигиене общения. – М.: Просвещение, 1987.
30. Доценко Е.Л. Психология манипуляции: феномены, механизмы и защита. – М.: Издательство МГУ, 1997. 228 с.
31. Зимбардо Ф. Застенчивость (что это такое и как с ней справиться) – С. – П., 1995
32. Изард К.Е. Эмоции человека – М., 1980
33. Имедадзе И.В. Тревожность как фактор учения в дошкольном возрасте / Психологические полследования – Тбилиси, изд-во: Мецнисреба, 1960 – с. 54-57.
34. Каган М.С. “Мир общения: Проблема межсубъективных отношений” – М.: Политиздат, 1988 – 319 с.
35. Клюева Н.В., Касаткина Ю.В. Учим детей общению. Популярное пособие для родителей и педагогов. – Ярославль: Академия развития, 1997 – 240 с.
36. Козлов Н.М. Как относиться к себе и людям, или Практическая психология на каждый день / 2-е изд. перераб. и доп. – М.: Новая школа, 1997 – 320 с.
37. Козлова Е.В. Тревога – как одна из основных проблем, возникающих у ребенка в процессе социализации // Теоретические и прикладные проблемы психологии. Сборник статей. – Ставрополь, 1997 – с. 16-20
38. Коломенский Я.Л. Психология взаимоотношений в малых группах. Минск, 1976
39. Коломенский Я.Л. Психология личных взаимоотношений в детском коллективе. Минск, 1969
40. Коломенский Я.Л. Психология общения. М.: Знание, 1974 – 96 с.
41. Кочубей Б., Новикова Е. Лики и маски тревоги // Воспитание школьника – 1990 - №6 – с. 34-41
42. Майерс Д. Социальная психология / Перев. с англ. – СПб, 1997 – 688 с.
43. Макшанцева Л.В. Тревожность и возможности ее снижения у детей // Психологическая наука и образование – 1988 №2 – с. 15
44. Матвеева Л.В. Коммуникативный акт в условиях опосредствования общения // Вестник МУ Психология, 1996 - №4 – С. 21
45. Неймарк М.З. Аффекты у детей и пути их преодоления // Советская педагогика – 1963 - №5 – с. 38-40
46. Немчин Т.А. Состояние нервно-психического напряжения – Л., 1983
47. Обухова Л.Ф. Детская возрастная психология. – М., 1996
48. Общая психодиагностика: Основы психодиагностики, немедицинской терапии и психологического консультирования / Под ред. А.А. Бодалева, В.В. Столина. – М.: Изд-во МГУ, 1987 - 304 с.
49. Общение и формирование личности школьника / Под ред. А.А. Бодалева и Р.Л. Кричевского. – М., 1987
50. Овчарова Р.В. Практическая психология в начальной школе. – М.: Сфера, 1996 – 240 с.
51. Пасынкова Н.Б. Связь уровня тревожности подростков с эффективностью их интеллектуальной деятельности // Психологический журнал – 1996 - №1 – с. 169-174
52. Петровская Л.А. Компетентность в общении: Социально-психологический тренинг. – М.: Изд-во МГУ, 1989
53. Практикум по возрастной и педагогической психологии / Под ред. А.И. Щербанова – М., 1987
54. Практическая психология для преподавателей / Под ред. М.К. Тутушкиной – М., 1997.
55. Практическая психология образования: Учебник для студентов высших и средних специальных учебных заведений. / Под ред. Дубровиной. 2-е изд. – М.: ТЦ “Сфера”, 1998. – 247-256 с.
56. Практическая психодиагностика. Методики и тесты. Учебное пособие – Самара: Дом “БАХРАХ”, 1998 – 672 с.
57. Прихожан А.М. Психологический справочник, или как обрести уверенность в себе: Кн. для учащихся. – М.: Просвещение, 1994 – 191 с.
58. Психолог в детском дошкольном учреждении: Методические рекомендации к практической деятельности / Под ред. Т.В. Маврентьевой, - М.: Новая школа, 1996 – 144 с.
59. Психология. Словарь / Под ред. А.В. Петровского, М.Г. Ярошевского. – 2-е изд., испр. и доп. – М.: Политиздат, 1990 – 494 с.
60. Психология. Учебник. – М.: “Проспект”, 1998. – 291-294 с.
61. Психологическая служба школы. Учебное пособие для студентов / Под ред. И.В. Дубровиной – М.: Международная педагогическая Академия, 1995 – 222 с.
62. Раттер М. “Помощь трудным детям” – М.: 1987
63. Реан А.А., Коломенский Я.Л. Социальная педагогическая психология – СПб.: Питер Ком., 1999 – 416 с.
64. Рейковский Я. Экспериментальная психология эмоций: - М.; 1979
65. Рогов Е.И. Национальная книга практического психолога в образовании: учебное пособие. – М.: Владос, 1996 – 529 с.
66. Роджерс К.К. Науке о личности / История зарубежной психологии. Тесты – М.; 1980 – с. 199-230
67. Руденский Е.В. Психотехника общения – Новосибирск: Изд-во СибСПИ, 1990
68. Руденский Е.В. Социальная психология. Курс лекций. – М.: ИНФРА-М; Новосибирск, 1997 – 320 с.
69. Рудестам К. Групповая психотерапия. Психокоррекционные группы: теория и практика. // Пер. с англ. Общ. ред. Петровский А.А. – М.: Прогресс, 1990
70. Савина Е. Тревожные дети // Дошк. воспитание – 1996 - №4 – с. 11-14
71. Связь уровня тревожности подростков с эффективностью их интеллектуальной деятельности // Психологический журнал – 1996 - №1 – с. 25-30
72. Селье Г. Стресс без дистресса – М., 1982
73. Славина Л.С. Дети с аффективным поведением. – М., - 1966
74. Словарь практического психолога / Сост. С.Ю. Головин – Минск; Харвест, 1997 – 800 с.
75. Социальная психология / Под ред. А.В. Петровского, М., 1987
76. Степанов В.Г. Психология трудных школьников. – М., 1996
77. Столяренко Л.Д. Основы психологии, Ростов-на-Дону. Изд-во “Феникс” – 1996 – 736 с.
78. Тарнавский Ю.Б. Срыва можно избежать (неврозы, их лечение и профилактика). – М.: Медицина, 1990, 144 с.
79. Толстых А.В. Взрослые и дети: Парадоксы общения. М.; 1988.
80. Томэ Х., Кахеле Х. Современный психоанализ. Т. 1. Теория: Пер. с англ. / (Общ. ред. А.В.Казанской – М.: Издательская группа “Прогресс”, 1996 – с 163-172.
81. Фрейд З. психология бессознательного. – М.; 1989 – с. 57 – 104.
82. Фридман Л.М., Кулагина Ю.Ю. Практический справочник учителя – М.: Просвещение, 1991 – 228 с.
83. Фрам Э. Бегство от свободы – М., 1993 – 272 с.
84. Фрамм Э. Иметь или быть – М., 1990 – 330 с.
85. Хорни К. Наши внутренние конфликты. Конструктивная теория неврозов / Оформление обложки А. Лурье. – стб: Лань, 1997 – 240 с.
86. Хорни К. Невротическая личность нашего времени; Самоанализ: Пер. с англ. / Общ. ред. Т.В. /. Бурменской – М.: Изд-кая группа “Прогресс”, 1993 – с. 33 – 48.
87. Хрестоматия. Дети с нарушением развития. – М., 1995.
88. Цукерман Г.А. А ведь была отличницей // Семья и школа – 1990 - № 12 – с. 29 –27.
89. Цукерман Г.А. В школе все резко изменилось… семья и школа – 1988 - № 12 – с. 14 – 16.
90. Цукерман Г.А. Школьные трудности благополучных детей // серия Педагогический ф-т – М., 1989.
91. Шевандрин Н.И. Социальная психология в образовании: Учеб. пособие. Ч. 1. Концептуальные и прикладные основы социальной психологии. – М.: ВЛА ДОС, 1995 – 544 с.
92. Шибутани Т. социальная психология. Пер. с англ. В. 5. Ольшавского – Ростов Н / Д изд-во “Феникс”, 1998 – 544 с.
93. Детство и общество. – Санкт-Петербург, 1996 –592 с.
94. Эриксон Э. Идентичность: юность и кризис. Пер. с англ. М., Прогресс, 1990.
95. Юнг К.Г. Собрание сочинений. Конфликты детской души / Пер. с нем. – М: Канон, 1997 – 336 с.
        
        Мазмұны
Кіріспе.....................................................................
................................................. 3
І Тарау. Мазасыздану феноменінің теориялық қалануы.
1.1. Мазасыздану мәселелерінің отандық психологияда
зерттелінуі................ 7
1.2. мазасыздану феноменін шет ... ... ... ... ... ... ... 17
ІІ Тарау. Бастауыш сынып жастағы балалардың құрбыларымен өзара
іс - әрекет ерекшеліктері
2.1. ... іс - ... ... және ... ... әрекеттің
белсенділігіне
әсері.......................................................................
......................... 25
2.2. Коммуникативті
компоненттілік..............................................................
..... 31
2.3. Коммуникативті компетенттіктің байланыс және құрбылас ... ... ... ... - бала» жүйесінің әсер етуімен мазасыздану деңгейін
төмендетуге бағытталған, арнайы ұйымдасқан коррекциялық жаттығулардың,
бастауыш сынып ... ... ... ... ... ... ... Бастауыш сынып жастағы балалардың мазасыздану деңгейінің көрінісіне
бағытталған психодиагностикалық зерттеу (белгілеу
эксперименті)............... 41
3.2. Бастауыш сынып оқушыларының мазасыздануларының төмендеуіне
бағытталған, коррекциялық – ... ... ... ... Коррекциялық – дамытушылық жұмыстың анализі
(бақылау
эксперименті)...............................................................
........................... 56
Қорытынды...................................................................
......................................... 59
Пайдаланылған
әдебиеттер..................................................................
............... 61
Қосымшалар..................................................................
......................................... 66
Кіріспе
Зерттеудің өзектілігі.
Қазіргі кезде ... ... ... ... ... мазасыз балалар саны едәуір көп ұлғайған.
Мазасызданудың пайда ... және ... ... жас ... ... ... Мазасызданудың тұрақты
бейнесі, көбіне жеткіншек жас кезеңінде көрініс табады. Ал, оған ... кең ... ... болып табылады.
Мектептегі оқыту (жаңаны тану, алынған дағдылар мен ... ... ... ... жоғарылауымен байланысты
екенін психологтар байқады және де ... ... ... ... жетуі оқытуды белсендіріп, оны тиімді етеді. Мұндағы
мазасыздану зейін , ес, ... ... ... фактор.
Бірақ егер де мазасыздану ... осы ... асып ... ... (паника) жаулайды. ... ... ... ... ... аудармай кетеді. Немесе нақты жағдайдағы жеттістікке
жетуге түгелімен ... ... ... ... ... ... ... Осының барлығы ... ... ... ... ... кедергіге айналады.
Мазасыз балалар үшін оқу жылдарының ... ауыр ...... да, мұғалім де ... ... Ал ... ... және балалық шақтың негізін қалаушы: бұл тұлғалық қалыптасу
уақыты, ... ... ... әлеуметтік нормалар мен ережелерді
иемдену, бойға сіңіру. Егер де ... ... ... өз - ... болса, онда жеке тұлға да ... ... ... ... бұл адам үшін өзін ... ұшырауға сақтану
бағытына негізделген, құрдастары және ... ... ... ... ... ауыртпашылық..., және де мазасыздық бойын алып тұрған
оқушының ... ... оның ... ... шығармашылық қабілеттерінің дамуымен сәйкес келмейді,
өйткені ... адам - ол ... және ... бел ... Ол жаңа ... ... пен ... ұсынуға
қорықпайды, өз ... ... ... ... мақұлдағанына
қарсы келеді. Ал мазасызданғыш адамдар - ... ... ... ... ... өмір нұсқаларының құлы.
Әр жас кезеңдері үшін, мазасызданудың тұрақты ... ... ... – ақ, ... балаларда жоғары үрейді ... ... ... ... ... ... бала ... күшінен, қабілеттілігінен
күмандана бастайды. Бірақ мазасыздану сабақтағы әрекет қана емес, жекелеген
құрылымды да бұза бастайды. ... ... ... ... себептерін білу, бастауыш сынып жастағы балалардың адекватты
құлығының қалыптасуы және ... ... ... ...... ... жасап шығаруға және уақытында жүргізілуге
әкеледі.
Зерттеудің мақсаты – бастауыш ... ... ... ... ... ... - ... сынып оқушыларының
мазасыздануларының көрінісі.
Зерттеудің пәні – ... ... ... ... ... ... – бастауыш сынып ... ... ... ... бір ... ...... жастағы балалардың қылығыдағы ... ... ... ... - дамытуышылық бағдарламаны
жүргізуге ... ... ... ... жанама жорамалдармен нақтыланады:
- қарастырылып отырған ... ... ... ... жүйелеу.
- бастауыш сынып жастағы ... ... ... көру
ерекшеліктерін зерттеу және жоғары ... ... ... ... сынып жастағы оқушылардың мазасыздануының төмендеуіне
бағытталған, арнайы ... ... - ... әсер ... ... ... мен ... :
- Тейлордың «мектептегі мазасыздану ... ... ... ... ... ... мазасыздану деңгейін анықтау
тесті»;
- сыныптағы оқушылардың ... ... ... арналған
социометрия әдісі;
- белгілеу эксперименті ( екінші сынып ... ... ... жаттығулар формасында және педагогикалық ұжыммен жұмыс;
- мазасыздану деңгейінің ... ... ... ... ... және де ... ... дамытушылық
жаттығулардан кейінгі алынған нәтижелерді белгілеу.
- зерттеу әдістері мен ... ... ... ... мен болжамдарды тексеруде бір – ... ... және ... ... ... ... ... мазасыздану деңгейін анықтау
мәселесі бойынша еліміздегі және шет ... ... ... ... зерттеудің ұйымдастырушылық әдісі ретінде
салыстырмалы әдіс, ... ... ... ... ... ... және теориялық ... ... ... ... ... ... жүйелеу мүмкіндігі
жасалынды, бастауыш сынып жастағы құрбы ... ... ... мен ... ... байланыс
анықталды. Бастауыш сынып ... ... ... мазасызданудың
төмендеуіне әсер ... ... ... беру ... жүйесіне
қосылған коррекциялық дамытушылық жаттығулар ... құру ... ... өзек ... ... – А.М Пригожин, Р.С.Немов,
Л.А.Китаев - Смык, А.В. петровский, Г.Г. Аракелов, Н.Е. ... ... М.З. ... В.А. ... А. ... Э.Фрамм.
Зерттеу кезеңдері:
Бірінші кезең – ізденіс кезеңінде ... ... ... ... ... ... және оларды оқып-үйрену
,зерттеу мәселесінің қазіргі кездегі хал-ахуалын анықтау істері жүргізілді,
оқу-әдістемелік әдебиеттерге теориялық - әдіснамалық ... ... ... ... ... кезеңде -тақырып ... ... ... ... ... ... құрылымдық талдау жүргізілді.
Үшінші кезеңде -алынған материалдары сұрыптап өңделді. Мазсыздану
қасиеттерді қалыптастырудың динамикасы көрсетілді.
Зерттеудің ... ... ... сынып жастағы балалардың ... ... ... арнайы бейімделгенін әдістемелер ... ... ... ... балалардың мазасыздану деңгейінің
төмендеуіне бағытталған ... - ... ... ... бастауыш сынып жастағы ... ... мен ... өз орнына қанағаттанбаушылық арасындағы ... ... ... ... ... бар ... ... ұғымның мәнін аша ... ... мен ... ... сипатталынды. Зерттеу
барысында ... ... ... ... ... балардың
мазасыздану дейңгейін төмендетуге ... ... ... ... ... зерттеу мәселесіне байланысты ... және ... ... мәні мен ... ... ... ... мен құрбы топтарында өзінің
орнына қанағаттанбаушылық арасындағы тәуелділік ... ... ... ... ... ... ... қолдану
«Бастауыш сынып оқушыларының, ... ... ... ... тақырыбында дайындалған ... ... оқу ... ... мамандықтарға әсересе
психолог студенттеріне қолдануға болады.
Зерттеу жұмысының базасы.
Зерттеудің ... ... - ... ... ... ... Шымкент қаласындағы Ы.Алтынсарин ... ... ... ... мектептің бірінші, екінші ... ... ... ... ... ... мен ... мазасыздану деңгейінің төмендету ... ... ... ... және көлемімен, экспериментті –
психологияның әдістемелер ... ... ... алынған
мәліметтердің сандық және ... ... ... ... ... ... ... мен көлемі. Зерттеу жұмысы кіріспеден, 3
бөлімнен, қорытындыдан және ... 95 ... ... ... ... ... 74 ... Тарау. Мазасыздану феноменінің теориялық қалануы.
1.1 Мазасыздану мәселелерінің отандық психологияда ... ... ... түсінігінің түрлі анықтамаларын
кездестіруге болады, бірақ зерттеушілердің көпшілігі оны ситуативтік
құбылыс және ... күй мен оның ... ... ... ... ... жөн ... А.М.Прихожан: «Мазасыздану – бұл төніп келе жатқан ... ала ... ... ... ... эмоционалдық
дискомфортты уайымдау» - дейді (Макшанцева 1998).
Мазасыздануды эмоционалдық күй ретінде және жекелік кескін немесе
темпераменттің ... ... ... де ... көрсетеді.
Р.С. Немовтың анықтамасы бойынша: «Мазасыздану - әлеуметтік құрылымдағы
жағдайда ... пен ... ... ... ... ... ... тұрақты немесе ситуативті көрініс табатын қасиеті».
Л.А. Китаев-Смык, өз кезегінде мынаны ... ... ... екі ... анықтамасы соңғы жылдары кеңінен
тарала бастады». «Мінездің мазасыздануы» және ситуативтік ... ... ... ... ...... туындауының төменгі сатысын сипаттайтын индивидтін ... ... ... ... ... ... параметрінің бірі.
Мазасыздану, әдетте, жүйкелік психикалық және ауыр соматикалық ауруларда
жоғары болады, ... ... ... ... ... ... сау
адамдарда көптеген топ мүшелерінде ... ... ... ... ... ... зерттеулері жеке тұлғаның
тұрақты қасиеті болып табылатын, жекелік ... және ... ... ... ситуативтік мазасызданудың айырмашылықтарына
бағытталған және де жеке тұлға және оны ... ... ... ... мазасыздану анализінің әдістерін өңдеуге (Петровекий, 1990).
Г.Г. Аракелов, Н.Е.Лысенко, Е.Е. Шотт, өз кезектерінде мынаны айтады,
мазасыздану – бұл кез – ... ... ... ... ... уақыттағы
адамның анықталған күйі ... ... көп ... ... ... жылдардағы әдебиеттер анализінде мазасыздану түрліше
көзқараста ... Онда ... ... ... әсер ... қиын ... ... аффективтік және құлықтық реакция
нәтижесінен пайда болатын ... ... ... ... - жеке тұлғаның кескіні сияқты, күнделікті үрей
эмоциясымен, ... қозу ... ... қаланатын, адам
миының генетикалық детерминистік қасиетімен байланысты (Аракелов, 1997).
Зерттеулерде жеткіншектердің тартылыс деңгейінде М.З. Неймарк анықтады:
олардың ... ... ... ... шыққан, агрессия,
қорқыныш, алаңдаушылық түрінде кері эмоциялық күй. Соған ... ... ... ... өздерін жоғары бағалайтын ... Олар «ең ... ... ... ... ... ең ... орында
болуға, және де белгілі салада жоғары ... ... ... өз ... ... ... болады (Неймарк, 1963).
Отандық психологтар, баладағы адекватты емес өзін жоғары бағалау, дұрыс
емес тәрбие ... ... бала ... ... бағалаудан,
яғни мақтау, оның жетістіктерін асыра сілтеуден деп есептейді.
Айналадағылардың берген жоғары бағасы және соған негізделінген өзін ... ... ... ... ... Жаңа ... және
қиындықтармен соқтығысқанда оның тұрақсыздығы байқалады. Бірақ бала бар
күшімен өзінің жоғары ... ... ... ... ... ол ... өзіне деген жақсы қатынасты қамтамасыз етеді. Дегенмен де, бұл
баланың әрдайым қолынан келе ... ... ... ... ... ие ... оның кері ... мен мінез бітістері әсер етіп
жеткізбеуі мүмкін, ал оқудағы жоғары жетістіктер деңгейіне ... ... емес ... ... септігін тигізеді. Осылайша жоғарғы ұмтылыстар мен
шынайы мүмкіндіктер арасындағы ... ... ... ... ... ... бала санасына сәтсіздік сенімсіздік
және өзін сыйлауды жоғалтуды мойындауды ... ... ... Ол ... ... себептерін басқа адамдардан іздеуге
тырысады: ата –ана, мұғалім, достары. Сәтсіздік себептері өзінде ... бас ... ... айтқандардың барлығымен
конфликтіге түсіп, сескену, қапа болу, ашуланшақтықты байқатады.
М.С. Неймарк «оны адекватты емес деп ... - ... ... ... мықты эмоционалды қорғаныс, кез-келген тәсілдерімен санасына
өзіне ... ... ... итермелеу, барлығына және бәріне
қарсы сескену және ашу ыза. Бұл күй өмірлік болып, ... ... ... ... ... қажеттілігі бола қызығуларының өзіне ғана
бағытталуына әкеледі. Мұндай күй баланың үрейленуді уайымдамауды туғызбюай
қоймайды. ... үрей ... ... ... шынайы қиындықтардан
туындап, содан соң баланың әлемге, ... ... ... ... ... ... емес ... ол тұрақты кескінге ие болады.
мұның бәрі балаға кері әсерін ... бала ... ... ... бұдан шынайы үрей мазасыздануға айналады.
Аффект жеке тұлғаның ... ... ... ... ... ... өте маңызды екенін Т.В. Драгунов, Л.С. ... Е.С. ... ... атап ... ... ... ... емес аффектті жеңу өте қиын
екені көрсетілген. Басты міндет бұл бала ... мен ... ... немесе оның шынайы мүмкіндіктерін өзіндік бағалау
деңгейіне көтеруге көмектесу, ... ... ... ... ... ... жолы – бұл баланың қызығушылықтары мен ... ... ... ... ... ... дәлелдей алатын салаға қарай аудару ... ... ... ... ... ... ... байланысты екенін, Славинанің аффективті құлықтағы балаларды
зерттеген зерттеулерінде көрсетіледі.
Бұған қоса, ... ... ... ... ... ... ... кері уайымдаулар тума агрессивтік
инстингтердің салдары болып табылмайды.
Бұл ... ... ... үшін ... база ... ... бала өмріндегі белгілі бір жағымсыз жағдайлардан
тындайтын шынайы ... ... ... оның ... мен ... ... ... ретінде. Басқаша айтқанда бұл биологиялық мес
әлеуметтік құбылыс.
Мазасыздану, ... ... да ... ......... пен үрейді зерттеудің ... ... осы ... күйдің
деңгейіне негізделетін, жеке тұлғаның физиологиялық және психологиялық
ерекшеліктерін ... ... ... ... ... ... психологиялық қысымдағы күй –
«стресстің» құрамды бөлігі деп ... ... ... ... ... оның анықтмасына түрлі дәлелдеулер енгізді.
Сонымен, А.А. ... ... ... ... стресті
зерттеді. Ол стресті, адамға қиын және жағымсыз эксперимент жағдайында
туындайтын, күй ретінде анықтайды.
В.С. ... ... «өте қиын ... ... ... қысым емес
психологиялық деп табады. «Стресс» түсінігінің түрлі талқылауында барлық
авторлар мынамен келіседі, стресс бұл өте қиын ... ... ... жүйке-жүйесі. Стрессті мазасызданумен ... ... ... әр ... да ... ... негізделген, ал
мазасыздану олар болмаған кезде де көрінуі мүмкін. Күші жағынан да ... ... ... түрліше. Егер стресс –жүйке жүйесінің өте қатты
қысымы болса, ал мазасыздану үшін мұндай ... күші тән ... ... ... үрейді қатер немесе сәтсіздікті күтуден, оны
алдын ала сезінуден туындайды деп есептеуге ... Күй ... - ... күтушілік. Бірақ үрей субъект сәтсіздікті кімнен
күтуіне байланысты ... ... ... болуы мүмкін: өзінен (өзінің
шамасы жетпеуінен) ... ... ... ... ... ... стресс кезіндегі үрей, ... ... ... ... ... субъектің
эмоциональді сәтсіздіктерін атап өтетіндігі маңызды факт ... ... бұл үрей ... ... ... ... ... И.В.
Имедадзе үрейді фрустрацияны алдын ала сезінумен тікелей байланыстырады.
Осыдан кез-келген түсініктегі стресс пен ... ... ...... ... ... қасиеті тұрғысынан алып қарасақ,
біз үрейге бағытталушылық түсінігін ... ... ... И.П.Павловтың лабораториясында сыртқы қоздырғыштар әсерінен ең
алдымен әлсіз типте, содан соң ... және ең азы ... ... ... ... ... болатыны анықталған.
Б.М. Тепловтың берілгеніне қарасақ, үрей күйі жүйке жүйесі ... В.Д. ... ... ... әлсіз типтегі мазасызданудың одан
да жоғары деңгейін зерттеулерінде ұсынады.
Мазасызданудың ... ... ... В.С. ... ... да жөн. ... В.В. ... екі жолмен
тексерді – физиологиялық және психологиялық.
Мазасыздануды сендірудің психологиялық ... ... ... ... ... зерттеуі ерекше
қызықты болып табылады ... 1970). ... ... ... қолданған әдістерімен өлшенеді. Осыдан мынадай
қорытынды шығаруға болады: эмоциональді уайымдау, жаны жай ... және ... ... ... ... алдағы
сәттілікке сенімсіздік, бұның бәрі құлықтың кері формаларының негізі болып
табылады.
1.2 Мазасыздану феноменін шет елдердің ғылыми ... ... ... ... ... және ... Психоанализдің көптеген өкілдері мазасыздануды жеке тұлғаның тума
қасиеті және ол ... о ... тән күй ... ... ... ... ... дамның бірнеше тума ... ... ... Олар оның ... ... ... адам ... күші болып табылады. З.Фрейд биологиялық құмарлық пен әлеуметтік
пайымдардың ұштасуын невроз бен мазасыздандыруды тудырады деп ... ... ... ... ... ... жаңа
формаларына болады (Фрейд 1989). Жаңа формада олар өркениеттің ... адам өз ... ... көрсетпей, қысып ұстауға ... ... ... ... ... ... ... басталады және бүкіл
өмірінде жалғасады.
Жекелік психологияда А.Адлер невроздардың туындауына жаңа көзқарас
ұсынады. ... ... ... ... ... қорқыныш,
қиындықтардан қоқыныш сияқты механизмдер жатыр. Сонымен ... ... ... ұмтылған топта индивид кез-келген ... ... ... ... жете ... ... анық көрініп тұр. Дәл осы немесе
басқа жағдайда осынша немесе басқа мөлшерде үрей сезімін сезінеді.
Толық еместік сезімі физикалық әлсіздікті ... ... ... ... ... немесе, қатынастағы қажеттілікті
қанағаттандыруға кедергі болатын жеке ... ... мен ... ... ... бұл – сол ... ... бірге болу,
топта болу қажеттілігі де. Бір нәрсені істей ... ... ... адамды белгілі бір күйзеліске ұшыратады. Сөйтіп, ол қалауларынан бас
тартып, капитуляция немесе компенсация жолымен құтылуға ... ... ... ... бар ... ... ... қиындықтарын
түсінбегендер және энергиялары өздеріне бағытталғандар сәтсіздіке ұшырайды.
Биіктікке ұмтылып, индивид «өмір тәсілін», өмір жолын және құлықты өңдейді.
4-5 ... ... ... ... ... ... сезімі туып, ал олар болашақта сәтсіздікті кешуіне әкелуі мүмкін.
Адлер балада дұрыс емес ұстаным мен өмір стилінің пайда ... ... үш ... ... ... органикалық, физикалық толық еместігі. ... ... ... ... ... ... ... толығымен өздерімен босамауы мүмкін. Өзін басқа балалармен салыстыру,
бұндай балаларды толық ... пәс ... ... ... ... Бұл
сезім таныстарының кекетуінен күшеюі мүмкін. Әсірсе, бала өзін ... ... ... ... қиын ... бұл ... ... толық еместік өз-өзімен патогендік болып табылмайды. Ауру баланың өзі
де ситуацияны өзгеруге қабілеттілікті ... ... ... уақытта
белгілі мақсаты бар, түрлі күші бар және ... ... ... ... байланысты.
Ағзаның жетіспеушілігімен байланысты баланың үрейін және қиыншылықтарын
суреттеген, оны жеңу жолдарын табуға тырысқан алғашқы – ... ... Тым ерке болу да ... ... ... мүмкін. Орнына еш нәрсе
бермей барлығын ала беру әдетінің ... ... ... ... ... оңай ... жақсылық өмір стилі бола бастайды. Бұл
жағдайда да ... ... мен ... ... бағытталып,
адамдармен қатынас жасау, көмек беру, оларға қамқор болу ... ... ... жалғыз реакция тәсілі – басқа адамдарға талап
ету. Мұндай балалар үшін қоғам жау ... ... ... ... бала. Елеусіз қалған бала махаббаттың және достық
қарым – қатынастың не ... ... Ол ... ... жатқанын
көрмейді. Қиындықтармен кездескенде қиындықтарды бағалайды, ол басқалардың
көмегімен оларды жеңуге болатынына сенбегендіктен, өз күшіне де ... ... және ... ... ... ... ... жасау
арқлы қол жеткзуге болатынына сенбейді. Сондықтан да ол ... ... ... Оның ... ... махаббаттан тәжірибесі жоқ, өйткені
оны жақсы көрмейді және оның құны өшпенділік. Осыдан – тұйықтық, қарым ... ... ... ... жақсы көру алушылық дамыту мен жаттықтыруды қажет етеді.
Бұдан Адлер отбасы ... ... және де ... ... және әкесін
көреді. Сонымен, Адлерде жеке тұлға конфликті негізінде, мазасыздану мен
невроздың негізінде ... ... ... ... ... және ... арасындағы қайшылық. Осы қайшылықтың қалай шешіліп
жатқанына байланысты жеке ... ары ... ... жүріп жатады.
Қуаттылыққа ұмтылу бастапқы күш сияқты дегенді ... ... ... ұмтылу топ адамдарынсыз іске асуы мүмкін емес
деген қарым – қатынас мәселесіне жалғасады.
Бәсеке, арпалыс, ... осы ... ... және ... ... жеке ... ... сияқты өткір психологтың жаннан
өтпейтін еді. Ол құлық түрткісінің негізі сияқты үстемдікке ұмтылудың неге
пайда ... ... ... ол 20-шы жылдардағы осы батыс қауымның
нақты – ... ... ... ... және оны тума ... деп ... ал осыдан өз мүмкіндіктері үстемдікке ұмтылумен іске
аспаумен ... ... ... ... және ... ... болады. Адлер тұжырымдамасының кемшілігі ... және ... ... арасындағы айырмашылық емес, сондықтан
мазасызданудың құрылымдық күй ретінде нақты ... ... ... ... ... ... ... зерттеулерінің пәні болды
және ең алдымен К.Хорнидің. Хорнидің теориясында жеке ... үрей ... ... көзі биологиялық құштарлық пен әлеуметтік тыйымдардың
арасындағы конфликт емес, ол – ... емес ... ...... личность нашего времени» кітабында Хорни 11 жүйелік
қажеттіліктерді атап етеді (К.Хорни, 1997).
1. Сүйкімді ... ... ... ... ... қажеттілігі.
2. Жалғыздықта қалуға қорқыныш, барлық күтулері мен ... ... ... ... қажеттілік.
3. Өз өмірін шектеуге, көзге түспей, елеусіз ... ... ... ... ... ... ойлары арқылы басқаруға деген ... ... ... ... ... жақсыны алуға деген жүйкелік
қажеттілік.
6. Абырой немесе әлеуметтік қадірлеушілікке, тануға деген қажеттілік.
7. Жеке ... яғни ... ... ... бейнесіне қажеттілік.
8. Басқаларды озуға деген қажеттілік, жекелік жетістіктерге жүйкелік
ұмтылушылық.
9. Өзіндік қанағаттану мен тәуелсіздікке деген ... ... ... ... ... Махаббатқа деген жүйкелік қажеттілік.
11. Артық, кемел, қол жеткізуге деген жүйкелік қажеттілік.
Осы қажеттіліктерді ... ... адам ... ... ... ... қажеттіліктер тойымсыз, оларды қанағаттандыру
мүмкін емес, ал бұдан шығатыны үрейден құтылудың жолы жоқ деп ... Көп ... ... ... жақын ол «жеке тұлға арасындағы
теорияыны» құраушы ретінде танымал. Жеке адам басқа адамдардан жеке ... ... ... ... ... Сәби өзінің туылған
алғашқы күнінен бастап–ақ адамдармен өзара қарым – қатынасқа ... ... ... ... ... ары қарай дамуы мен әрекеті жеке тұлға
арасындағы қарым қатынастың өнімі болып ... ... ... бар деп ... Салливен.
Салливен организмдерді кернеудің энергиялық жүйесі ретінде қарастырды.
Ол белгілі бір шектердің арасында айнып тұрады – ... ... ... ... ең ... ... ... бастаулары үрей және организм
қауіптілігі болып табылады. Үрей адам қауіпсіздігіне шынайы ... ... ... ... ... ... тек қана жеке ... негізгі
қажеттіліктерінің бірі ретінде қарастырмай, оның дамуын анықтайтын фактор
ретінде де қарастрады. Жақсы емес әлеуметтік ортаға ... ... ... ... пайда болған мазасыздану, күнделікті және әрдайым адамның
бүкіл ... ... ... ... ... ... үшін «орталық
қажеттілікке» айналады және оның әрекетін анықтайтын күш болып табылады.
Адам қорқыныш пен үрейден, ... ... ... ... ... ... шығарады. Мазасыздану түсінігіне Э.Фромм басқаша келеді
(Фромм 1990). Хорни мен Салливенге қарағанда, Фромм психикалық ... ... ... ... ... ... ... қоғамдық кезеңінде оның өндіріс тәсілдері мен топтық
құрлымында адам еркін ... жоқ, ... ол ... және ... жоқ,
өзін осындай қауіп – қатерде сезінген жоқ және капитализмдегідей үрейді
сезінген жоқ, сондықтан ол ... ... ... ... Адам ... ... бастаумен байланысты болды. Фромм оларды алғашқы
қауым болатын табиғи әлеуметтік байланыстар деп атады. Капиталзмнің өсуімен
бастапқы бастаулар айырылып ... ... ... ... табиғаттан,
адамдардан, айырылған, нәтижесінде ол терең сенімсіздік, дәрменсіздік,
күманданғыш, жалғыздық және үрей сезімдерін ... ... ... ... ... ... адам осы ... өзінен құтылуға трысады.
Жалғыз жолды ол еркіндіктен қашу деп ... Яғни ... - өзі ... ... және ... ... үрей күйін басып жаныштайды. Фромм,
Хорни және Салливен ... ... ... ... көрсетуге
талпынады.
Фромм, бұл механизмдер сонымен қатар, «өзіне қашу да, тек қана үрей
сезімін ... ғана ... ол ... ... одан құтқармайды.
Керісінше бөлектенгендік сезімі күшейіп, өз «менің» жоғалтуда ең ауру ... ... ... ... ... ... ... Фроммның пікірі бойынша, олар ... ... ... беру
реакциясы емес, сондықтан үрей мен ... ... ... шамасы
келмейді. Осы орайда, мынадай қортындыға келуге болады, мазасыздану
қорқыныш реакциясына ... ал ... ... ... ... ... бір ситуацияларға жауап беретін тума реакция болып
табылады.
Авторлар алаңдаушылық пен мазасыздану арасын айырмайды. ... де, ... ... ... ... ... күту ретінде көрінеді.
Үрейдің көмегімен бала қорқыныштан құтылуы ... ... ... және ... ... өздерінің жұмыстарныда
белгіленген, үрейдің бірнеше бастауларын, бөліп көрсетуге болады:
1. Потенциальді физикалық зиянна үрей бұл ... ... ...... ... сәтсіздік стимулдарымен байланысудың
нәтижесінде пайда болады.
2. ... ... ... үрей (ана ... ... Үрей ... төрт ... кем емес кезде байқалатын кінә ... ... ... ... жастағы балалардың кінә сезімдері өзін
кемсіту, өзіне деген ыза, өзін ... ... ... уайымдау,
сезімдерімен сипатталады.
4. Қоршаған ортаны меңгеріп ... ... ... ... ... орта ... ... мәселелерді адам шеше алмайтынын сезінсе
көрінеді. Үрей толық еместік сезімімен ... ... ... пара – ... Үрей ... ... де пайда болуы мүмкін. Фрустрация қатты
қажеттілік немесе ... ... ... ... пайджа болғанда, уайым
ретінде анықталады. Үрей ... ... ... махаббатынан айырылу және
т.с.с) және фрустрацияны туғызатын ситуациялар арасында толық тәуелсіздік
жоқ және авторлар да осы ... ... ... ... ... Үрей әр адамға сол немесе басқа дәрежеде тән. Болмашы үрей мақсатқа
жетуге жұмылдыра әрекеттендіреді. Үрейдің ... ... ... ... ... және ... үрей адамға міндетті түрде
шешілуі керек, мәселелерді ұсынады. Осы ... ... ... ... ... ... пайда болуында үлкен мән отбасылық тәрбиеге беріледі, ананың
роліне, бала мен ... ... ... – қатынасына. Жастық шақ кезеңі ... ... ... ... кез ... ... орайда массер, корнер және кагон үрейді, бір ... әр ... тән, ... –қатерге тума реакция ретінде қарастырса, екінші жағынан
адам қоршаған ортамен өзара іс - ... ... ... ... ... ... ... мазасыздану деңгейін
бөліп көрсетуге болады. lersild A, қорқыныш күйін алаңдаушылық және үрейді
қоршаған ортада болып тұратын субъект жағдайға ... ... ... екі ... арасында айырым жасалмайды. Алаңдаушлық кішкентай сәбиге
тән болып келеді, ол ... ... ... ... орын ... немесе сүйенішін жоғалтқанда, сонымен қатар, ағза әлі дайын емес,
басқа да кездейсоқ тітіркендіргіштер кезінде. Бірақ ... бала ... ... ... мазасын алуы мүмкін көптеген стимулдарға сезімсіз
қалады. Роджерс эмоционалдық өзін-өзі сезінуді басқаша қарастырады ... 1980). Ол жеке ... адам ... өнімі ретінде немесе құлықтың
және сананың қоғамдық формаларын меңгеру нәтижесі ... ... ... ... ... ... балада өзі туралы, өзін
бағалаушылық туралы сипаттама пайда болады. Бағалаушылық тек, ... ... ... ... ғана ... ... ... басқа
адамдардан алынып, пайдаланылып, индивидтің өзі өңдеп жасаған ... ... ... ... ... бастауын мынада деп көреді, сана деңгеінің
астында жатқан ... бар және де егер олар жеке ... үшін ... болса, онда оларды саналы ... ... ... ... ... қоюы ... Бұл адам ... себептерін бағалай
алмау күйіне, толқу үрей ретінде саналы қабылданатын, жүрек ... ... ... ... Үрей оған себепсіз болып көрінеді.
Негізгі үрей және жеке ... ... ... ... ... екі – ... және санасыз жүйесінің қатынасынан шығарып
қарастырады. Егер осы екі ... ... ... келісім болса, онда
адамның көңіл күйі жақсы болып, ол сабырлы өзіне ... ... ... екі жүйе арасындағы келісім бұзылса түрлі уайымдау алаңдау, үрей
пайда болады. Бұл эмоционалдық күйлерді ескертудің басты шарты тез ... ... ... ... алуы және жаңа өмір ... талап
ететін болса, өзін өзгерту болып табылады. Сонымен Роджерс ... ... ол ... ... ... ... өзі туралы
түсінігі мен қазіргі алынып жатқан тәжірибесі арасындағы индивид ... ... ... Осы ...... мазасызданудың негізгі
қайнар көзі.
Негізгі жұмыстардың анализі көрсеткендей шет ... ... ... түсінігін екі жақтан қарастырады. Мазасыздану түсінігі
адамға о бастан-ақ берілген ... ... және ... ... дұшпан сыртқы әлемге реакциясы ретінде яғни мазасыздану өмірдің
әлеуметтік шарттарынан шыққан.
Бірақ, осыған қарамастан ... ... ... ... деп бөлу ... болар еді. Бірақ біз авторларды осы ... бөле ... Бұл екі ... әрдайым көптеген авторларда
қиылысып, араласады. Сонымен, Хорни немесе Салливен үрейді ... ... ... деп ... Бірақ оның әлеуметтік шығуын оның ... ... ... ... ... ... ... кетеді.
Фромм, басқа әлеуметтік ұстанымдардан ... ... ... ... ... ... ... бастаулардың»
бұзылуының нәтижесінде пайда болады деп ... Ал ... ... ... не? - ол ... яғни әлеуметтік емес. Онда үрей
әлеуметтіктің ... ... ... ... ... осыны Фрейд те
қарастырады, бірақ табиғи құштарлықтардың бұзылысы орнына, оның пікірінше,
«табиғи ... ... ... ... ... ... биологиялық және әлеуметтік
араласуларды біз ... ... ... ... ... ... еместігіне, түрлі бітпейтін айырмашылықтарға қарамастан
барлығына ортақ бір бейне бар. Ешкім объективті негізделген мазасыздану мен
адекватты емес ... ... ... ... ... ... немесе мазасыздануды уайымдау күйі немесе азды көпті
жеке ... ... ... ... онда оның ситуацияға
қаншалықты ... ... ... ... ... ... – қайғы,
қарастырылғандай, неегізделмеген уайым – қайғыдан ерекшеленбейді.
Субъективті ... бұл ... тең. ... ... ... ... ... Субъект үшін объективті мазасыз ситуаиядағы үрей уайымдаулары –
бұл ... ... ... бұл жеке ... ... ... ... әлеуметтенуін әлемді қалыпты адекватты сипаттайтын реакция ... ... ... ... мазасыздану көрсеткіші болып
табылмайды. Үрейді жеткілікті негізсіз уайымдау, бұл ... ... ... емес, қабылдау болып табылады. Бұл жағдайда мазасыздану дамның
ерекше қасиеті ретінде ерекше адекватты емес түрі ретінде сөз ... ... ... ... ... ең ... ... бала алдында әлеуметтік – қоғамдық өмірдің
әлемін ашады. Жанұясымен қатар өзіне бала ... ... ... ... мектеп баланың жеке тұлға болуына белгілі бір ... Оның ... ... ... және ... ... ... осы
кезеңінде қалыптасып, олар қалай салынғанынан байланысты оның ... ... ... ... ... ауысуы бала үшін маңызды қиындық
екені ... күй, ... ... ... ... ... ... адамдардың
болмауымен, өмір қозғалысы мен үйреншікті шарттардың, қоршаған орта
жағдайының өзгерісімен ... ... ... ... ... күйін нақты емес анықталмаған қатар ... ... ... ... ... күту ... ... үйлеседі: бала, ереже
бойынша, неден қауіптеніп тұрғанын айта алмайтын күйде болады. осыған ұқсас
қорқыныш эмоциясынан ерекшелігі, үрейдің белгілі бір ... ... ... және жалпы бұзылған іс-әрекетте, оның өнімін және бағытын бұзатын
әрекет болып көрінуі мүмкін.
Мектеп ... ... ... ... ... шығара алады.
Мұғалім, мектептегі оқиғаларды бағыттаушы мазасыз бала үшін ... ... және болу ... ... оның қолында көптеген құрал:
марапаттау ғана емес, «емдейтін де» баға, қоғамдық ұжым ... ... ... тыс ... мен ... ... ... – уайым қайғының өте ауыртпашыл түрі. Белгісіз бір ... ... ... ... терлеу, жүректің соқпай қалуы, «бір нәрсені лезде
істеу керек» деп ... ... ... ... ... ... бір орында
отырғызбайды. Ал, бірақ нақты нені және ... ... қашу ...
біз білмейміз.
Үрей – белгісіз нәрседен қорқыныш. Неміс ... ... ... ...... ... қорқыту реакциясы. Бір нәрсеге үрей, аты,
бейнесі, жоқ, бірақ адамның өзін, «менің» жоғалтуға ... ... емес ... ... ... түсініксіз қатер
сезімі ретінде анықтайды. Бұл белгісіз сезімімен сай келеді. одан ... ... ... ... ... айырмашылығы белгілі бір
бастауы болмайды.
Қорқыныш пен үрейдің біріктіруші басы алаңдаушлық сезімі болады. ... ... ... кезде сасқалақтап, қажетті жауап таппай,
толқыннан ... ... және ... мүлдем сөйлемейді, қорыққан кейіпте
болады. Ішінде бәрі «түседі» салқындайды, дене ... аузы ... ... жүзі ... адам ... ... батады». Бір
уақытта ол көп қозғалыс жасайды, аяқты ...... ... ... ... немесе мүлдем қозғалыссыз ... ... ... осы ... ағза ... психофизиологиясын қысымын
айтады.
Мазасыздану басым болып алаңдаушылық күй мен қоса ... ... Яғни адам өзін ... және ... емес жұмыспен де шұғылдануға
тырысады. Қиын басқарылатын ... ... ... ... ... ... жоқ сипат тән және де көп сөзділік түсінудегі артық байымдлық
жалғыздық қорқынышын жоятын нәзіктік сезімі, ... ... ... ... жаңа ... ... бел буу ... жаңалық белгісіз болып ... соң, ... ... ... ие болады. Бұл қатынас одан да көп үрейленуді
туғызады.
Алаңдау ... ... жай ... бір, ... ... тұру және
аяғымен бір жерді қайта ... басу тән. ... ... анық ... ойлауы
жігерсіз жүректе «ауыр», көңілі жабыраңқы. Депрессиядан айырмашлығы қайғы,
апатия, өзін - өзі жою ойы ... ... ... ... ... белсенді өтеді. Осылайша қорқыныш күйі сайланбалы және динамикалық
сипатқа ие.
Осыған орай мазасыздану холерикті ал қорқыныш – ... ... Ұзақ ... үрейлену аффекті және қорқыныш шынында ... ... ... ... ... қабілетті.
Қорқу мен алаңдаушылық күйде адам күту қысымында болады, жиі қорқып, аз
күледі, үнемі уайымдауда. Ол ... ... ... ... ... бас ауру тән. ... қарамастан бірден ұйықтап
кетпейді, әртүрлі ойлар болжаулар маза бермейді. Ұйқы ... жиі ... ... ... ... ... ... «менімен» соғысатын, шатасқан
түстер көреді. Ұйқы сезімі болмайды, ертерек оянуға ... ... ... тура емес ... ескі ... ... адамдармен қатынас қиындап, сөйлемді бастау ауырлап, сұраққа жауап
беруде келеңсіздік туындайды. Бұл әсіресе телефонмен сөйлескенде байқалады,
ойды жинап, негізгіні айту ... ... ... өзіндік намыс сезімі дамыған, жауапкершілік,
өзін тануда басқалардың пікіріне жоғары қарайтын адамдарға тән. осыған ... ... ... үшін де ... ... үшін де ... ... береді. Осыдан келіп, қорқыныш – одан өмрі мен саулығы
үшін қатердің аффектті ... ... Алда ... ... қатерді күшті
эмоциональді сезімі.
Үрейленудің қорқыныштан айырмашылығы ол тек кері сезімнен емес, көңілді
толқудан да туындайды.
Алаңдаушылық сезімі адымның психикалық ... өмір ... ... ... ... және ... ... де
ие болады. Адам белгісіз алаңдаудан мазасыздануды, ал нақты объекттер
менойлардан ... ... ... ... қысымның субъективтік сезімдерімен сипатталатын
алаңдаушылық қараңғылықпен, ал ... ...... ... ... ... ... күй мен ішкі шартпен суреттеледі.
Үрейлену күйі ... ... ... сияқты өзгереді.
Әлемдік статистика бойынша, кәдімгі «мазасыздану ... - ... ...... ... өлшейтін 88 процедураны қарастыра келіп,
үрейленудің аралығы бір немесе үштен аса жұп ... ... ... ... күйі ... ... мазасыздануға үйір болу, жалпы
және спецификалық мазасыздану.
Күй ретіндегі үрей ... және ... ... ... Ал ... ...... үрей деңгейінің кәдімгі ... ... Ал үйір ... мазасыз түрде жауап беруге
даярлықты сипаттайды.
Жекелік кескін ретіндегі мазасыздану күйі барлығында бірдей болмайды.
«Мазасыз адам» - ... ... мен ... ... ... әр ... ... эмоционалды аумалы сенбейтін адам. ... ... ... ... ... ... мүмкін. Бірақ ол құрлуы үшін
одан үрейлену күйін жеңетін адекватты емес көп ... ... ... ... ... балалар үшін сенімсіздікті, толқуларды
эмоционалды тұрақсыздықты жеңуге болатын ... ... табу ... екі ... ... ... көрсетуге болады. Біріншісі –
толқудан туындайтын ішкі семантикалық белгі, ... ... ...... ... ... ... құлықтың реакциялары.
Үрейленудің ішкі белгілері жүректің жиі ... ... ... алу, ... ... ... ... шықпай қалуы ауырлықты
немесе бос аурды сезіну, ыстықты ... ... ... ... күн ... ... ... сезіну, іштің ауруы, мұздай
және ылғалды алақан, кенеттен әжетханаға барғысы келу, өзін икемсіз сезіну,
тиянақсыз сезіну және т.б. Осы ... ... неге ... ... ... мұрнын қайта – қайта ұстап көйлегін жөндейді, неге емтихан
уақтында шашын ... ... ... ... ... ал ... сыртқа
шығуға сұрана беретіндігін түсіндіріп береді. Бұл ... ... ... ... ... ... үрейленді білдірмейді, мысалы, ол
адамның қызуы көтеріліп, суықтап қалуы мүмкін.
Егер осы үрейлену күйі қайталанып бала ... жеңу ... ... бұл ... ... бұзылыс симптомдарына көшуі мүмкін. А.Моруаның
байқауынша, «қиын сынақ болашақта да ... үшін ... ... әсер ... ... және ... - өз алдына ауру; басқа
сәтсіздікке қосылып, оның ағымын қиындатады».
Үрейленудің құлықтық белгілері сомантикалыққа қарағанда ... ... ... ... ... ... ... болғандығы, адам өзіне еріксіз
зиян келтіреді. Осыдан – желінген ... ... қол, ... ... ... ... ... Сәтсіздіктен құтылу, қашу барысында бала ... ... ... ... ... бұл ... ... оны жеңу жолы
екенін айтады. Ситуациядағы үрейленуді танып, білу үшін, бла онымен қалай
күресуді білу ... ... ... ... ... білу ... себептері
Үрейдің туындау себебі ішкі конфликт, баланың бір ... ... ... ... ...... болғандағы пайда болатын
қайшылықтар. Баланың ішкі қайшылық ... түрі ... ... балаға
деген қайшылық (мысалы ата – ана біресе рұқсат беріп біресе ... ... ... ... ... мен ... сай ... адекватты
емес талаптар; баланы пәс, тәуелді жағдайда болатын жағымсыз ... ... Үш ... да ... ... сезімі өмірдің бекем
бағытын жоғалту, айналадағы ортаға сенімсіздік туады.
Ішкі конфликт негізінен балада сыртқы конфликт жатады – ата – ... және ... ... ... ... ... қоршаған
орта жағдайы басының ішкі қайшылықтарына айналмайды. Егер де ... ... бір – ... ... оны әртүрлі етіп тәрбиелесе, әрбір бала мазасыз
келмейді. ол, тек, бала конфликтегі екі жақты да ... ... ...... ... бүкіл жағдай жасалады.
Бала жанында тәрбиелену жүйесі емес, өзіндік қалауы – анасын ренжітпеу,
әжесіне ұнау қайшылыққа ... ... ... ... да ... ... Неге осы ... сыртқы конфликттер бір балаларға тереңінен
батып, ал кейбір балаларға онша әсер ... ... көп, ... бастысы –
бала үшін қандай қатынастың мәнді болуы. Егер оқушыға мұғалім пікірі ... ол ... ... ... ... жаны ... ... кең болған сайын, үрейленудің ... ... ... да көп болады. Бірақ баланың әлеммен қатынасы тар болса
да, бала толығымен өсіп дами алмайды. Егер де, ... ... ... бала
үшін мәнді тұлға тек анасы ғана болса, онда ... ... ... емес жақтары да жан күйзелісіне айналады. Сүйеніштің көптеген ... ... ... алып келмейді.
Ешкім де конфликттен қаша алмайды; сонда бала өмір бойы осылай өтеді
ма? Олай емес. Кенеттен ит ... ... ... ... ... ... ... балалар онша немесе тіптен болмайды.
Мұндай бірегей стрестерге бала біз ... ... ... ... жағымсыз ситуациялардан құтқаратын, мықты ұмыту механизмімен
қаруландырды.
Үрей бала жанына егер оның ... ... ... ... ... кезінде ғана енеді.
Бұл маңызды қажеттіліктерге жатады: физикалық өмір ... ... су, ... қауіп-қатерден босану); адамға, топқа деген
жылуарлық, жақындық қажеттігі; тәуелсіздікке, өз ... ... ... ... ... ... жасырын күштерін, өмірлік мән және
құндылыққа деген қажеттілік.
Мазасызданудың жиі ... ... ... ... ... ... жүйесі, баланың белсенділігін қызығушылықтарын, икемділігі мен
қабілеттілігі ескермеу. Кең тараған тәрбиелеу жүйесі – «сен өте ... ... Ұят ... ... ... ... тым ... болу, ал тану
процесін емес, міне осындай ... ... үрей ... ... ... ата – аналар ... ... ... ... ... ... ... жетістікке жетуге бағдар береді (ал
бұл ... ... ... емес). Осы сияқты балаға бейтанысты (бірақ ата
– анасы жоғары ... ... ... ... Бұл ... де ... ... бірақ, бала өзі жасауы қажет. Оқушыға қызық емес
жұмысты қынап бергенен ол сәтсіздікке ... ... тіл алу, ... сапаларын шынықтыруды тырысуда
мұғалім баланың ... одан әрі ... ... көп ... ... адал ... қажет бірақ оқушы жұмсы (оқу) – ерекше ... гөрі ... ... Егер ... мысалыға өндірістегі қандай
болмасын бөлшек үшін яғни нәтижесі үшін ... онда бала ... ... ... ол есеп ... ... жауабы оқулық соңында енгізілген.
Оқудың мән даму процесінде нәтижеге бағытталуда алатын бағада. Бала онымен
қатынас жасаушылар ... ... ... ... ... баға ... ата – ана мен сенімінен шығу құралы болады.
Мазасыздану деңгейі ұл бала мен қыз балада ... ... ... ... ... ... ... қыздарға қарағанда мазасыздануы
көп болдып келеді. 9-11 жаста ұл және қыз ... ... ... болып
12 жастан ары қарай ұл балаларда қиын бұзылыстар кездескенімен жалпы үрей
деңгейі қыздарда өсіп ұл ... ... мен ... ... ... олар ... қандай ситуациямен
байланыстырады, оны қалай ... ... ... Адам ... деңгейі ғана емес оның қоршаған әлемге байланысты мінездемесі
уайымдау ерекшелігі де ... ... кез – ... ... ... ол кезде оның психологиялық бейнесі уайым ... ... ... ... деңгейіміз дегеніміз «ондай болмау» яғни
нақтыласақ «ондай болмау» ол үлгермеу оны емес және олай емес ... ... Бұл ... барлығы әлеуметтікке белсенділіктің жоғарылауын
жауапкершілік міндеттілік нығаюын білдіреді. ... селк ... ... байқалып өзін-өзі басқаруды ойлауға сөйлеуге қабілеттілікті
жоғалтады.
Мазасыздану уайымның салдары
Қауіп –қатердің белгісіз емес анық емес ... ... шығу ... қиындатып жібереді. Бойындағы ашу ... ... ... ... ... ... ... аламын. Ал үрей күйінде мен қорғана
да күресе де алмаймын, өйткені нге қарсы ... ... ... ... ... –ақ ... ... бір күй пайда болады. Бала
сырт көзге байсалды және өзіне ... ... ... ... ... бет
пердедегі мазасыздануды ажырата алуымыз қажет».
Эмоционалды тұрақты емес баланың ішкі ... ... ... ... ... оны толқындардан жауып қауіпсіз қылуы.
Мектептегі мазасызданудың негізгі факторлары
Бала мектептік өмірдің жаңа сатысына ... ... жаңа ... 1. «Мектептік фабия» термині балада ... бару ... ... ... Бірақ бұған жалғыз мектеп емес ... ... ... 2. Көп ауырып ата – ана қамқорлығында көп болған баланың
айырылысуы қиын.
Кейде ата – аналардың ... ... ... ... осы қорқынышты сендіреді, оқу басындағы проблемаларды ... ... ... шығарып береді. Оларды тым артық бақылауда
ұстайды.
Ереже бойынша өзіне сенімді сүйікті құрдастарымен болғысы келетін ... ... өз ... ... ... ... балаларда
мектепке бару алдындағы қорқынышты сезбейді. Басқа жағдай, егер ... тым ... ... ... ... ... тәрбиені меатепке
дейін жинап үлгермесе бұл ... «ата – ... ... ақтай алмаймын ба»
деп қорқып мектепке бейімделмейді қиын ... ... ... ... ... ол ... ... жасау ұятқа қалу күлкіге қалу
сияқты ... ... ... ... ... ... жауап беруге
қорқады, әсіресе тақта алдында. Тақта олар үшін - өзіндік, жазалайтын орын.
Бұл эмоционалды ... ... жиі ... «км ... ... ... сыныптарға жаңадан ауысқан балаларда көп болады.
Үрейленудің үдемелі қарқындылығы ... ... ... он ... ... екі ... ... Бастауыш сыныпта үреуленуді баға жағы
тексеру: тақтаға шығып айту, сынақ, көпшілік ... ... ... бала ... ... ... ... табылады. Отбасында бала
жеке тұлға ретінде нақтыланады, өз уайымдарымен бөлісетін шеңбер табады,
бір нәрсені ... жөн ... ... қоя салады. Осы эмоционалдық
фундаментті бере ... ... ... ... және ... ... баланы қорғансыз қалдырады. Сонда ол жан сүйеніші мен
басқа ересектер арасында іздей бастайды.
«Жанұя менктептің бірлігі» қағидасына қаншалықты абай болу ... ... ... отыр. Жақсы мұғалімнің өзі де баланың ... ... ... ... осы ... ... мен мектеп бір-
бірінің әрекетін қайталамай жай ғана ... ... ... ... ... пен ... ... көрінеді, ата –аналар жақсы бала деп ... ... ... тату ... үйге ... ... тағы басқа
әкелетін үлгерімді бала деп таниды. Ал ... ... мен ... бірігіп
балаға қарсы шығады.
Жиі жақсы мұғалімді үрей бойын ... ... ... ол ... ... да ... сезімі күшін жояды. Олар өзінің мақсаты деп
балаға өзіне деген ... ... деп ... көп ... ... ... ... жағдайда оқиды. Мектептік шақты
олардың ескі отбасының қалыптасқан мәселелеріне қосымша тағы да жаңа ... қиын ... ... эмоционалды проблемасына жауапкершіліктің бәрін мектепке жаба
салу бұл әдепсіз ... еді. ... бара ... оқушы мәселесін үйде
қалдырып, ал үйге бара ... ... ... мен ... ... ... ... Одан қалса өз «менін» қалыптастыруда
бала бал ара сияқты өзі туралы ақпаратты ... ... ... ... жинайды. Үйдегі жылы қатынас ... ... ... Және, керісінше тәрбиендегі кемшіліктер мықты мұғалім мен
жақсы қатынастағы сыныптастары мен ... ... ... баланың мектиептегі сәтсіздіктерін жеке ұғынып түсінбей жатып
жиі жағдайда баланы ... Бұл ... өзін - өзі ... ... үшін ... ... ... адамдардың қарым – қатынасы маңызды.
Бастауыш метеп ... ... ... ... бірінші кезекте
мұғалімге өте жақсы ұнауға тырысады. Егер де ... ... баға ... онда кіші ... оқушы пікір ол мені жақсы көрмейді.
Бастауыш сынып оқушыларының мазасыздану деңгейі екі ол үшін ... бір ... ... ... (оның талабына баяғыда үйренген)
және мектеп талабы онша анық емес бірақ маңызды егер жанұя оларды ... ал ... ... ... ... ... сондай етіп қабылдаса онда
эмоционалдық проблемаларда туындамайды.
Бірақ ... ... ... бола ... Не ата – ... ... жекелік жанұялық мәселесінен жандарынан сөз жүзінде айтқанымен іс
жүзінде жібермейді. Не ... ... жаңа ... ... ... ... мектеп оқушысында эмоциональді бұзылыстар
пайда болуы мүмкін. Міне осы ... ... Ол іш ... қызыуы
көтерілуі, бас ауруы; агрессия кезінде; немесе балалық ... да ... ... ... жасаураушлық өлім туралы олану ... ... ... құрдастарымен араласуда тәжірибесі аз балаларда ... снып ... ... ... тағы ... себебі – олардың физиологиялық және интеллектуалдық ... ... ... ... ... басу кезі ... дағдарысымен
сәйкес келеді, одан әр бала түрлі кез бен әртүрлі үйренулерді алып ... ... де тез ... ... жай қозғалатын, үшіншісі ақымақ
және ашуланшақ. Уақыт өте ... ... ... деген сенімділікті
жоғалтып алмаса, олардың қабілеттері біршама бірдей деңгейге жетеді.
Кім үлгермесе тығырыққа тіреледі. Ал кім «өте ... ... ... ... ... құлайтын» жұлдыз ауруыена шалдығуы мүмкін.
Кейде балаға жоғары талап қоятын бастау ғана ... ... ал ... бағыты маңызды болмайды. Мысалыға ол үшін қандай баға алғаны ... ... ... бола ... бар күшін салып оқиды.
Басқа жағдайларда осы жоғырғы талаптар балаға сіңіп оның жеке ... ... ... оның ... ... ... істей
алмасамшы? және де «міндеттімін» деген қайшылықты комплекс ... ... «оқу ... ... ... ... тәрбиеленген бала «4»
алғанда қорқыныш жаулайды. «Мен - өте жақсы оқимын» бейнесі оның ... ... соң, ата – ... 3,4 ... баға емес сөзі ... оның ... бойынша бағалау (мектепте, секцияларда) – оны
ішкі конфликтке ұшырату деген сөз. Өйткені, ... да ... ... одан да көп ... ... адам ... босану мүмкін егер ересектер түсінсе: кез-келген бала ол
жақсы оқитын, белсенді немесе жай қимылдаса да – жақсы ... ... ... ... құндылығы бағасы оның марапаттаулары оның басқа да
сәттілік белгісіндегі шарттары ... оның ... яғни ... де балаларының ашық түрде қадірін түсіріп ұратын отбасылар
кездеседі. Мұндай ... ... ... ... ... ... ... бірақ мазасыз балалар мұндай отбасыдан шықпайды. Осы
жанұядағы бала ашуланшақ немесе эмоционалды түрде ... ... ... пен эмоционалды жақындықты сырттан іздейді. Егер тапса оның
жақсы дамуына барлық жағдай бар.
Балалық ... ...... ... емес ол ... ... ал кейде жай адамша махамббат
баланың ішкі ... ... Ал ... қалай? – ол біресе жақын біресе
алыс біресе бар шапағатқа бөленеді. Біресе неге ... өзі де ... ... ... мәні – бала ... ішкі қара – ... Бала
кәдімгдей өзіндегі қарсы күштерді сезінеді. Оның біреуі ата – ... ... ... ... Ол ... мейірімді сезінеді
(ең болмағанда оның белгісін көреді), бірақ сол мезетте ... ... ... алу қорқынышын да сезеді. Ол оның ... ... ... ... ... ... да қорқынышты.
Бастауыш сынып оқушыларының қорқыныш және мазасызданумен қалай күресуге
болады? Немесе, олардың мектептегі үлгеріміне ... ... ... ең ... оның ... ... қандай психологиялық құбылыстар
бар екенін анықтап, соған байланысты көмек берудің ең тиімді тәсілін таңдау
керек.
ІІ Тарау. Бастауыш мектеп балаларының ... ...... ... ... ...... стратегиясы мен оның біріккен әрекетке
тиімді әсері.
Біріккен іс - әрекетте тек жекелік ... ... ... ... ... қатар жаңа әлеуметтік – психихологиялық білімдерді
тудыратын, адам құлығының ішкі және ... ... ... ... іс - ... де іске асырады.
Біріккен іс-әрекет, жалпы біріншіден ортақ іс - әрекетке бірігіп ... ... ... ... берілетін біріккен іс - әрекеттегі
қатысушылардың бір-біріне әсері. Мұндай өзара с-әрекетті ...... ... ... ... іс - ... ... қарым – қатынас Б.Ф.
Ломовтың сөзі ... ... ... ойнап, біріккен іс - ... ... он ... шет елдердің әлеуметтік психикасында өзара іс
-әрекет стилінің ... үш ... ... ... болады. Бірінші
бағыттың зерттеушілері У.Шутц, Г.Триэндис, Б.Бас, Д.Коуэн жалпыға ... ... жеке ... ... ... ... жеке тұлға арасындағы қарым – қатынастағы белгілі бағдардағы субъект
нені алуға тырысатынын анализдейді ... ... ... ... т.б). ... бағытта зерттеушшілер Т.Лири, Дж, Виггинс, Д.Кислер,
М. Ларр зейіндерінің негізін өзара іс-әрекет тәсілдеріне және ... ... ... ... жеке ... арасындағы стилді қарастыратын
қарым – қатынастың тұрақты тенденцияларын жинағын ... ... жеке ... арасындағы қарым – қатынас мотивациясының екі түрін
бөледі (басым болу – бағыну және махаббат жек көрушлік), олардың ... ... әр ... ... мен ... ... ... өкілдер М.Дюк, С.Новиуки және т.б жеке тұлға арасындағы
қарым – қатынас стилі тек қана ... ... ... ... ... ... ғана ... сонымен қатар жағдайдың
құрылымына да тәуелді.
Серіктестікті қабылдаудың ерекшелігі, олардың жалпы немесе ... ... ... ... әлеуметтік психологтар өзара іс -
әрекет стилі анализінің негізі ... ... үш ... ... демократиялық және (попустительский) стилдерін
қолданады. ... А.Я. ... ... және ... ... ... субъект өзара іс-әрекет жағдайына бейімделу
критерийлерін немесе В.И.Куницынның ... ... ... жағдайдағы өзара іс -әрекет стилінің белгісі болып субъект әрекетінің
арасындағы өзара байланыс, қарым – қатынас ситуациясы және ... ... ... (Т.Е. ... компонентті классификация
Біріккен әрекетке көбіне бір-біріне қарым – қатынастан қатынасушылардың
келесідей құлықтық ... ... ... ... ... ... әрекет ортақ мақсаттарға жетуге
белсенді қабілеттілік таныту.
2) біріккен қызметте басқа қатысушылар мақсатына жетудегі кері іс ... ... ... ... ... өзара іс - әрекеттен бас тарту, ... ... ... жету ... етіп ... да серіктестіктермен өзара іс-әрекеттен қашу.
А.Л. Журавлев осы үш стратегияның түрлі ... ... ... ситуациялары анықтайды. Егер диадалық өзара іс - ... және ... ... ... ... онда келесідей өзара
іс - әрекет ... ... ... қатарын бөліп көрсетуге
болады:
1) екі партнердің бір-біріне деген үйлесімді өзара іс - ... әр ... ... ... және біріккен іс -
әреттегіортақ мақсаттарына жетуге белсенді қабілеттілік таныту;
2) қарсылық таныту – екі ... да ... ... ... ... ... мақсатына жетуге кедергі келтіреді;
3) өзара іс - әрекеттен бас тарту – партнерлар белсенді өзара іс ... ... ... бір жақтамалы келісім – біріккен әрекеттегі қатысушылардың басқаның
мақсатына жетуіне белсенділік танытады, ал екінші онымен өзара ... ... бір ... ... ...... ... басқаның мақсатына
жетуге кедергі келтіреді, ал екінші онымен өзара іс-әрекеттен бас тартады;
6) қарама – қарсы өзара іс - ...... ... ... ... Ал екіншісі оған қарсылықты белсенді іс - әрекетке
жүгінеді.
7) ымырлы өзара іс - әрекет ... да бір ... ... бір ... ...... іс - әрекет жасайды.
Диадолық қарым – қтынас ... де, ... ол тек ... элементі ғана. Бұл жүйеде бар формалар маңызды және мәнді.
Өзара іс - әрекет астарында әдетте тек қана ... ... ... және де ... ... ... жасауға мүмкіндік беретін ортақ әрекеттер
ұйымы. Қарым – қатынас барысында оны ... тек қана ... ғана ... және де ... ... ... ортақ
қызметті жосапарлау, ортақ әрекеттің нормалары мен формаларын өңдеп
шығаруға ... іс - ... ... әлеуметтік бірнеше түрлері бар (адам
басқа ... ... іс - ... яғяни солардың көмегімен ... ... ... ... ... ... ... ұтысының ұлғаюы (индивидуализм);
3) Салыстырмалы ұтыстың ұлғаюы;
4) Басқаның ұтысының ұлғаюы (альтруизм);
5) Басқаның ұтысының кемітілуі (агрессия);
6) Ұтыстағы айырмашылықтардың кемітілуі (тепе – теңдік).
Аталған ... орай ... іс - ... ... құлықтық
стратегияларды анықтауға болады:
1) қызметтестік қатысушылардың өзара іс - ... ... ... ... ... ... ... мотивтері қалыптасады);
2) қарама – қарсы әрекет қарым – қатынаста партнерларының мақсаттарын
ескермей өзіндік мақсатына бағдарлану (индивидуализм);
3) жағдайдағы тепе – ... ... ... ... ... ... қалыптасады;
4) жол беру партнерлардың мақсаттарына жету үшін өзінің мақсаттарын
құрбан ету ... ... яғни ... ... ... ұтысын шығару үшін өзінің
мақсаттарын жоғалту.
Өзара іс - әрекеттің бірінеше ... ... ... блады. Ең кең
таралған болып дихотомдық бөліну есептелінеді: кооперация және ... және ... ... және оппозиция.
Жеке тұлға арасындағы өзара іс - ... ... ... бар. ... ... ... теориясы, символикалық интеракционизм
әсерлерді басқару теориясы психоаналитикалық теория. Дж. ... ... ... бір – ... ... тәжірибесі негізінде өзара әрекет
жасайды, мүмкін болатын сый ақы мен ... ... Дж. ... ... интерационизм теориясы тұрғысынан адамдар ... және ... орта ... ... қарым – қатынасынан
адамдар құлығы оларға берілетін мәндерне байланысты анықталады. ... ... ... ... ... ... ... актерлар
жақсы әсерді қолдап құрауға тырысатын, драммалық спектакльді еске алады.
З.Фрейдтің психонализі шектеулігінде жеке ... ... ... қарым –
қатынастар негізінен, өмірдің осы кезеңінде бастан кешкен ... ерте ... ... ... ... анықталады. Алмасу,
теориясына сәйкес біздің әрқайсысымыз біздің ... іс - ... және ... ету үшін, сыйақы шығындарды теңестіруге тырысамыз,
дамдар құлығы ... ... оның ... өткен кезеңде қалай сыйақы
берілді не сонымен анықталады.
Хомансқа сәйкес, оның теориясы көмегімен оның ... іс - ... ... ... ... мүмкін. Лидерлік билік қатынасы т.с.с Ол
әлеуметтік өзара іс - ... ... және ... ... ... ... қиын жүйесі ретінде қарастырады.
Дж Мир адам ісін ақпаратты аламасуға негізделген ... ... ... Ол ... тек қана ... ... әрекетіне ғана
емес сонымен қатар олардың алдағы ниеттеріне де жауап қатады деп ... Мид ... екі ... ... көрсетті:
1. болмашы ым-ишара (көзді жұму сияқты автоматты рефлекс).
2. ... ым ... ... ... әрекеттермен байланысты және
басқа адамның ниеті).
Символикалық интеракционизм мәні адамдар арасындағы өзара іс - ... ... ... ... Ол ... ... олар бақылайды,
бір-бірінің ниеттерін түсініп және оларға жауап қатады. Интеракционистік
концепцияның орталық идеясы ... жеке ... ... жеке ... ... - әрекеттескенде қалыптасады.
Э.Гофман әлеуметтік өзара іс - ... ... ... теориясын
өңдеп шығарды. Осы идеяға сәйкес адамдар басқа адамдарға ... ... ... ... ... ... Психоаналтикалық
теорияға сәйкес адамдардың өзара іс - ... ... ... балалық
тәжірибесін өңдеп шығарады. З.Фрейд адамдар әлеуметтік ... ... ... ... және табынушлық сезімін сезгендіктен сол топтарда қалып
қалады деп есептеді. З.Фрейдтің пікірі бойынша ол ... ... ... сапаларына да бұрын балалық кездегі ата – ... ... ... ... сәйкестендіреміз. Бұл сияқты
ситуацияларда біз дамудың ерте кезеңінде «ораламыз». Мұндай ... ... іс - ... ... емес ... ... ... қызметтегі контекске өзара іс - әрекеттің нақты формаларын қосқанда
оны қызметі ұйымдастыру ... ... ... ... ... ұйымдастыру формаларының нақты мазмұны жалпы топтық қызмет
процесінде қатысушылардың жекелік ... ... ... ... біріккен қызметті ұйымдастырудың үш мүмкіндік болатын
формаларын немесе ... ... әр ... ... ... жалпы жұмыстан өзінің ... ... ... әр ... ... әр ... ... бір уақыттағы өзара іс - әрекетті ... ... ... мен ... іс - ... өнімді нәтижелері,
көбіне өзара іс - әрекет стиліне тәуелді ... ... ... ... ... қатысушылардың контактысы (Горянин, 1996).
Ресурстар және адам ... сәті ... ... ... ... ... тигізетіні анық. Сол
потенциалдар сенімдіктен айырылған партнерлар, ... ... ... ... немесе ол да болмайтын қатынастар
ашылмаған болып қалады. Осыған ... ... іс - ... өнімді
(продуктивный) және өнімсіз (непродуктивный) стилдері туралы айтуға болады.
Өзара іс - ... ... ... ... ... ... нәтижелеріне
қол жеткізу және жекелік потенциалдарды ашу ... ... ... қабілеттілік танытатын партнерлар қатынасының жемісті тәсілі
ретінде анықталады. Адам арасындағы ... ... о ... болмайды, ол
қалыптасатын белгілі. Өзара іс - әрекет қатысушылары ... ... ... ... ... алмайды, келісімге келе
алмайды, тосқауларды жеңіп, сенімді ... ... ... ... ... іс - ... дамуының алғашқы кезеңдерінде біршама сенімділік
пен тпе – теңдікке қол жеткізген соң, адамдар ... өзра іс - ... ... Екі ... да біз ... іс - ... өнімсіз стилдері
деп айтуға болады – біріккен әрекетте ең жақсы ... ... ... ... ... ... ... қатынасының
жеміссіз тәсілдері.
Өзара іс - әрекеттің өнімсіз ... ... ... ... ... ... идентификациялау механизмі арқлы, іске
асырылады және өзінен мынадай процесті сипаттайды:
- рефлексияның дамуы – «ситуация үстіне шығу» ... және ... - ... ... ... ... ... сапалы ұғыну;
- өз-өзіне басқаларға және түгелімен әлемге ... ... ... іс - әрекеттің өнімсіз стилінің психокоррекциясы жеке ... және ... ... ... ... ... беретін
жауапкершілік жне сенім рефлекция дамуының процесін сипаттайды, және де
өзін жақсы ұстап өзін ... ... ... ... ... немесе жеке
адамның өз ұстанмында тұрып қалу өзді - өзімен болуға ұмтылу арасындағы
конфликттерді ... ... ... ... ... үрей жағымсыз
эмоцияларды уайымдау және проблемалары конфликтлік ... ... қашу және ... ... ... ... іс - әрекеттің
өнімсіз стиылі негізделеді:
- адам үшін жанұяның басқа референттік топтардың ... ... ... ... ... - өзі ... ... жалғыздыққа душар болу, басқаларды бағаламау);
- өзара іс-әрекеттің қиын жағдайында ... ішкі ... ... ... ... – қатынастағы (чуждение).... Өзара іс -
әрекет стилінің коррекция процесі жекелену идентификациясы ... ... ... да ... мнаны қосады:
- рефлекцияның дамуы – «ситуация үстіне шығып» өзара іс - әрекеттің
өнімсіз стилінің себептерін ұғыну,
- бүкіл ... ... ... ... ... дамыту;
- жеке тұлға арасында кеңістікте және ішкі реакция аймағындағы шиеленіс
ұмтылыстарын келісімге келтіру үшін – жауапкершілікті ... ... ... және ... ... ... клиентпен қарым – қатынасында іске асырылады, мнаған мүмкіндік
береді:
- контакттан құтылу стратегиялары және ... бір ... ... ... ... ... ... өзара іс - әрекет ситуаияларын адекватты қабылдаудың бұрмалайтын
құрылмаған шарттардың негізінде жатқан жағымсыз эмоциялардың
үдемелі қарқынынтөмендету;
- ... және ... ... ... ... және
орнатуға мүмкіндік беретін контактқа қатысты стратегияны
иемдену.
Жекеленуді – ... ... ... ... іс - ... ... ... әдісінің бірегейлігінің бес негізгі
блоктар моделімен ұсынуға болады:
- сенімділікті орнату;
- өзара іс - ... ... ... ... ... жеке ... ішкі ... аймағындағы шиеленіс ұмтылыстарын
келісімге келтіру және дифференциациялау;
- өзара іс - әрекеттің ... ... ... ... ... іс - ... жеке ... дамуында ерекше рол
ойнайды, ал өзара іс - әрекетке кіре ... ... ... ... ... және ... ... ашылуына, өзара сенімділік
қатынасын орнатуға септігін тигізеді. Ал бұл, өзара іс - ... ... ... ... ... қалыптасуына көмектесіп, және
мазасызданудың жоғарғы деңгейінің ... ... ... Бұл ... ... ... ... көтеріледі.
2.2 Коммуникативті компетенттілік.
Қарым – қатынасты компотенттіліктің амалдары таңдау жолдары көбіне
табиғаты түсінумен ... ...... ... ... ... жалпы адамзаттық сипаттамаға ие және де ... ... және ... негізделген сипаттамаға да ие. Сонымен, біздің
қоғамымыздағы ...... ... ... дасымдылығы,
ондағы қарсы тұру, күрес стратегиялары, ... ... ... ... әсерінен құрылды. Осы көзқарас тұрғысынан, қазіргі ... ... ... ... ... ... ... бұл түсінікті де, әлеуметтік – психологиялық жағынан адам өмірінің
мәнін қатынас ретінде анықтауға болады, өйткені адамның өмір ... ... ... ... ... тұлғааралық. Адам әрдайым коипанияда
басқамен - шынайы ... ... ... және т.б. Бұл ... адам ... тағдыры ретіндегі компотенттілік қарым – ... ... ... өте қиын. Көптеген қарым – қатынас жағдайларында
жаңа нұсқаны қараушы компоненттер, олар – қатысушылар, ситуацияғ тапсырма.
Нұсқалық ... ... ... ... ... ... келеді кім
паттнер, ситуация немесе тапсырма қандай және ... ... ... қарым – қатынастағы компотенттілік ... ... ... ... ... партнер поетенцияланың адекватты
дамуына бағытталған. Осылайша, комуникативті компоненттілік даму тәжірибесі
тұрғысынан, жұмысты – іскер немесе ... және ішкі ... ... қарым –
қатынас – психологиялық (отстранное) ..., бұл Мен – Сіз контакт.
Ішкі – жекелік қарым – ... үшін ... ... ... қашықтық тән, бұл Мен – Сіз контакт. Бұл жерде әр адам ... ... ие ... ал ...... тек ... ... өзінің ішкі әлемін, өзін партнерға сеніп тапсыру туралы сөз болып
жатқаннан кейін терең, шын ... ... бола ... ...
қатынастағы компетенттілік ... ... алыс та, ... ... контакт құрай алушылықты және дайындықты сипаттайды. Нағыз
қарым – қатынас ... ... ... ... ... ... ... біреуі бағдар ретіндегі былықтықты,
(абогащение) ... ... Бұл ... компонентті қарым – қатынастың
дамуындағы негізгсі болып кең – ... көп ... ... ... ... ... ... психологиялық аспаптарда ойнау сияқты, қызықтыра асушылық, бүкіл
мүмкіншіліктерді пайдалана алушылық – ... ... ... бір ... ...... ... болатын позициялардың
көптеген классификациясы бар. Мысалы, келесідей ... ... ... ... оған тепе – тең ... ... төменнен икемдел және
партнерға мүлдем жоламау позициясы.
Әрине, аталған ұстанымдардың ... де біре – тұра ... ... ... ... ... – қатынас табиғатының психологиялық түсінігінде әр
түрлі амалдар жолы болуы мүмкін: олардың ... ... ... және ... Бірінші жағдайда қатысушылар потенцияланың
көрсеткіші ретінде құлықтық сипаттың ... ... ... ...... ... ... қатысушылар потенциялы.
Коммуникативті компоненттіліктің дамуы ... ал ... ... ... құндылығы сипатталады. Коммуникация - өзара
түсіністіккке алып ... екі ... ... ... ... ... ... аударғанда «ортақ, барлығымен бөлісетін» дегенді білдіреді,
өзара түсінушілікке ... онда ... ... ... көз ... үшін, адамдар сізді қалай ... ... ... ... ... ... туралы кері байланыстың болуы шарт.
Коммуникативті компетентілік – басқа адамдармен қажетті контактіні орнатуға
және жалғастыруға ... ... ... үшін тән: ... ... ... ... қатынас пәні мен ситуациясында тиімді
коммуникация құруға қажетті ... ішкі ... ... қарастырылады.
Жақсы емес коммуникация себептері мынадай болуы мүмкін:
а) адамдар арасындағы жаман қатынас, егер адамның қатынасы дұшпандық
қалыпта болса, онда оны ... ... әділ ... ... ... ... ... мен қызығушылығының болмауы, қызығушылық,
адам ол ақпараттың өзі үшін маңызды екенін ұғынғанда туындайды.
с) қажетті ... ... ... қорытынды жасау әдеті.
д) пікірін құрудағы қателіктер: сөздердің дұрыс емес ... ... ... және ... тактика мен стратегияның дұрыс емес таңдалуы.
Қарым-қатынас түрлі деңгейде болуы мүмкін: үстіңгі, терең, конфликтілі.
Үлкендер әлеміне еніп, балалар ... ... ... ... ... өздеріне қажетті ақпарат алуы үшін ... ... ... тура ... ... ... сатушыларымен, т.б.). Бұл жай
қатынастың ... ... ... ... коммуникативті дағдыларды
қажет етеді. Досымен, ата-анасымен қатынастың терең деңгейі, ... ... ... ... ... ... бұл қатынастан нені қалаймын, өз позициямды түсінемін ба, ... ... ... ал неден бас тартамын.
Конфликтілік ситуацияда балалардың жекелік ерекшеліктері одан да ... ... ... егер оның ... Бала позициясынан құрылса
(жауапкершіліксіз, сенімсіз), онда оның партнеры Ата-ана ... ... ... ... бұл ... ... оның ... Конфликттің құрылымдық шешілуі әсер етеді: өзі туралы бейнесі,
басқаны ... - өзін ... ... ... ... ситуацияны жалпы
түсіну. Коммуникативті компонентілік, әдетте, басқа адамдармен контактіні
орнату және ... ... ... деп ... ... ... ... қарым-қатынас аймағы маңызды болып келеді. Олар ... ... ... ... ... ... өзін ... сезіну, өзіне маңызды нормалармен
қызығушылықтарды бөлісу;
- бұдан өзінің жекелігін жоғалтып жатпағанын сезіну, ... ойын ... ... ... ... кері байланысты бере алмайды, - балаларды бақылағанда,
оларды белгісіз бір күш басқаратындай әсер ... ... ... ... өз ... ... ... ұқпайды. Д.Мидтің ұсынған
концепциясында, бала өзін басқа ... ... ... ... ... ... емес ... біртіндеп баланың ішкі жоспарына еніп, оның
өзі туралы өзіндік бейнесіне айналады. Егер ... ... ... ... ... ал ... «нашар оқисын» дей берсе, бала
онымен іштей келісіп және болашақта осы бейнені «ақтауы» мүмкін ... ... /10/. Мен – ... ... ... Э. Эриксон, баланың
сәби кезден-ақ базалық сенімін өңдеп шығару ... ... ... ... сенім бұл тек қана ... ... ... арқа сүйеу қабілеттілігі емес, бұл өзіне деген сеніушілік, ... ... ... сол ... деген сезім. Бұл басқа адамдарға сенім,
әлеуметке алда сабырлы, ... ... ... оның ... көп ... ... ... Э., 1996) /90/. Баланың жекелік ерекшелігі, өзі
туралы түсінігі оның коммуникативтік ... ... ... ... әсер ... ... коммуникативті компетентілігін
жоғарылатумен айналысқанда, оларда ... ... ... түсінігіндегі
коммуникативті дағдылар қалыптасады:
- ашық-жарқындылық, әділдік, сөзді тіке айту;
- ... ... ... ... компромисті іздеуге қабілеттілік;
- өз дегенінде тұра алу;
- адамда үш: қабылданатын, ... ... ... түсінетін
қажеттіліктерін ескере отырып, контакттың бастапқы фазасын құра алуы.
- «жоғарыдан және төменнен» қарым-қатынас ... ... ... (үлкен-үлкен деген сияқты қарым-қатынас) қолдана отырып
өз қызығушылықтары жайында айта ... ... ... ... адам, сол арқылы басқа адамды
ренжітпей нақты ... ... деп айта ... ... ... көбіне, әділ емес сын ... ... ... ... ... болып келеді. Мұндай ситуацияда балалар, немесе ... ... ... ... немесе, «өзін жындысын» деген сияқты
жауаптар қатады. Басқа адамның не ... білу ... оның ... ... ... ... ол өзінің ситуациядағы орнын қалай көреді, соны
байқау қажет. Басқаша айтқанда, ол адамның іс-әрекетін ... ... оның ... түсіну қажет. Өкінішке орай, өмірде көптеген ата-аналар,
үлкен аға-әпкелер өз балаларының проблемаларына, ... ... ... ... ... ... ал бұл түсініспеушілікке алып келеді
(Шибутани, 1996) /88/. ... ... ... ... ... ... ... компоненттілік деңгейін көтеру үшін
психотерапияда ДЖ. Марено және оның ... ... ... ... ... қолданылады (Рудестам, 1990). Психодраммалық әдіс, басқа
қатысушылардың әрекеті көмегімен «меннің» ... ... жеке ... ... ... ролдердің көптен алмасуы сияқты тренингтерді
ұсынады. Мұндай жаттығулар балалардың бір кезде «сіңірген», ... ... мен ... ойлануға мүмкіндік береді. Жиі кейбір жекелік
қасиеттер санамыздан тыс біздің бір бөлшегімізге айналып, ... ... әсер ете ... ... ... ұғыну, ал содан кейін
балалардың кейбір жекелік өмір ... ... ... ... ... ... Е.Л. ... өз теориясында
монипуляциялық психологияны қарастыра ... ... ... ... Ол, ... ... ... адамға айталы әрекет (монипуляция) жасай алу және басқалардан қорғана
алу деп есептейді. Осыған ... ол ... ... ... әсер ету ... ... ... /26/.
Әсер етудің монипуляциялық механизмдері келесідей параметрлерден
тұрады:
1. Психологиялық әсер ету механизмдері.
Контактіні ... қалу – ... ... ... ...
жалғыз әсер етуші күш емес. Көп жағдайда тұрақты контактіні жалғыз ол ... ... ... ... ... ... бастауы ол –қызығушылық,
яғни монипулятор жағынан негізгі қызығушылығы, оған жетуге бекінген ... ... Егер ... ... мезі ... ... контактіні
үзу мүмкін. Сондықтан бір жағынан әңгімелесушінің түрлі ... ... ... ... оның ... мен қауіптенулерін ескеріп,
рөлді ойнаса монипулятор оған көп ... ... әсер ету ... ... алады.
2. Монипуляциялық әсер ету процестері және түрлері:
➢ Бағытталған манипуляциялық әсер ету келесідей амалдарды қолданады.
- негізгі әрекет етуші ... - ... ояту ...... ... активтендіру, провокация,
қызығушылықты ояту;
- нысаналар – қалаулар, қызығушылықтар;
- шартты – ... ... әсер ... ... ... ... ... - әлеуметтік сызбалар: ... ... ... - әрекеттің басты бейнесі.
➢ Автоматизмдер - әлеуметтік берілген және жекелік меңгерілген өмір
бағдарламасы:
- нақты бағытталған ... эсер ... ... ... ... етуші агент - әрекетің операциялық сызбанұсқалары,
олардың әдеттері, әрекеті орындаудың логикасы.
➢ Ояту ...... ... ... ... - әрекет тәсілдері, әрекет құрылымы.
➢ Автоматизмдер – аяқтауға тырысу:
- жеке тұлға құрылымына бағытталған монипулятивтік әсер ... ... ... әсер етуші агент – шешім қабылдау.
➢ Ояту тәсілдері – ішкі конфликтің актуализациясы.
➢ Нысана – құрылым мотивациясы.
...... емес азап ... таңдау үшін
жауапкершілікті алу.
Монипуляциядан қорғану үшін келесідей параметрлер жатады:
1. Психологиялық қорғаныстардың түрлері.
- жеке тұлға арасындағы және жеке ... ... ... ... ... қорғаныстар бөлек армандар, қалаулар, таңдаулар, пікір, өзін
бағалаушылық, өзіне сенімділік сезімі сияқты, жекелік өзбеттілік құрылымдар
жетелейтін ішкі жеке тұлғаның ... ... ... болады. Әр осындай
құрылымдар өзіндік спецификалық ұмтылыстарға ие, олар сәйкес ... ... ... ... әрқайсысы адамның сыртқы құлығының
қалыптасуына немесе оның ішкі әлемінің ... бір ... ... ... Бұл ... ... ... жүріп жатады.
Дәл осы кезде психологиялық қорғаныстың қажеттілігі туындайды. Жеке тұлға
арасындағы ... та ... ... туындайды. Бірақ ол адамдар
арасындағы күрес. ... ... ... ... ... арасында, әрине, қайшылық ... ... ... ... ал оны шешу ... ... ... жағдайда
конфликт пайда болады. Күрес қатты конфликтке айналмағанда да, ... ... ... ... ... шарттары.
➢ Кету – арақашықтықтары ұзарту, контактіні үзу. Қорғаныстың көрінісі
әңгіме тақырыбын қауіпсіз, ... ... етіп ... Көшу – дистанцияны ұзарту, ашуды жою.
➢ Басқару – оның ... әсер ету, әсер ... ... ... ... ... ... екпіні.
➢ Тынышталу – субъет туралы қорғаныс ... ... ... ... ... айту, сезімдерді жасыру, өзін
көрсетпеу үшін әрекеттеріненбас тарту.
... ... ...... ... ... қалыптасуына әсер ететін белсенді
шарттар мен факторларға жатады:
1) қоршаған орта;
2) әлеуметтік-экономикалық жағдай;
3) өмірдің ... ... ... коммуникативті
компетентілікке жатады:
➢ Әрекеттік шығармашылық сипаты, жеке тәжірбе, ... ынта ... кең ... ... ... потенциялды мүмкіндіктерінің қалыптасуы, қызмет бабында да,
күнделікті өмірде де;
➢ Әрекетке, ... ... ... мен ... ... сай ... коммуникативті копетенттілік – бұл белгілі мақсаттарға ... үшін ... ... ... стратегияларын өзгертуге
мүмкіншілкті саналы ... ... ... ... процесінің жақсаруына
әкелетін механизмдерді қолдана отырып, бір стратегиядан екінші стратегияға
тез ауыса алу қабілеттілігі. Өзі ... ... ... ... қарым-
қатынасына әсері. Коммуникативті дағдысы бар балалар, ашық-жарқын, ... ... ... ... ... ... ... Коммуникативті компетенттіліктің байланысы және баланың құрбылас
топтағы орнына қанағаттанбауы.
Бала мектепке келгенде элеуметтендірудің шешуші факторы ... ... ... мектептің үйрену және дағдыларын ... ... ... ... ... жеке ... ... қарым-қатынаста қалыптасатын -
әлеуметтік тәжірибені меңгеру процесі жүріп жатады. Бұл «әлеуметтенудің
жоспарын бағдарламасы» деп ... ол ... ... ... ... ... ... оның өзі туралы, басқалар ол туралы не ойлайтыны
туралы бейнесі қалыптасады. Мектепте ... ... ... бала,
мұғалім және сыныптастарымен жеке тұлға арасындағы өзара қарым-қатынас
процесіне түседі. Бұл сынып жаста бұл ... ... ... ... және даму ... бар. ... ... мектепке бейімделу
процесінде сыныптастарымен қарым-қатынасты, ереже бойынша екінші орынға
көшеді. Олар ... ... ... ... жаңа мәртебесі мен
міндеттеріне кіріп кеткендігі соншалар, кейде ... ... ... ... бірге кім отырады?» деген сұраққа жауап бере алмауы ... И.В. 1998). ... ... ... олар ... ... түсуге қашатын сияқты, әрқайсысы әзірге ... ... ... ... ... ... асырады. П.Л.Коломенскийдің
бірінші сынып өмірінен мына ... ... ... ... ... ұмытып кетсе, ол жынындағы оқушылардан артық қаламсапты
сұрамайды. Әдетте оқушы тыныш отырады, ал ... ... оның осы ... ... ма деген үмітпен мазасызданып жылайды. Мұғалім осы жағдайды
көріп, ... ... ... бар деп сұрайды. Артық қаламсабы бар оқушы оны
жаңағы оқушыға апарып бермейді. Ол ... ... ... ал мұғалім
жаңағы оқушыға береді.» (Коломенский П.Л., 1969) /35/. ... ... ... ...... ... ... қарым-қатынастар деп бөліп көрсетуге болады. Функциянальды –
ролдік қарым-қатынас «кәсіптік» ... және ... ... ... Мұндай қарым-қатынастар балалардың өмірлік
әрекеттерінде кездеседі (еңбек, оқу, ойын және т.б.). ... ... ... басқа да балалар топтарындағы біріккен ... ... ... екі түрі көрініс табады: жекелік өзіндік қатынас және ойындағы
біріккен әрекетке ... ... ... қарым-
қатынастың негізгі функциясы ретінде, біріккен әрекет және ... ... ... құрбысының құлығын корекциялау қолданады.
Бірінші кезекте эмоциялық сипатына ... ... ... ... қарым-қатынас негізі, егер бір баланың ... ... үшін ... болып келетіндігінде. Мұндайда біріккен іс-әрекет
қатысушылары сол баланың ... мен ... ... ... ... ... Мұндай қарым-қатынас, әсіресе, сол
бала ересектердің ролін алып, және сол ... ... ... еткен жағдайда
анық көріне береді. Балалық топтағы ... ... ... ... ... ... құрылу процесі де қарқындала түседі, ... ... ... ... ... да ... туындайды. Жеке тұлға
арасындағы қарым-қатынасты туындататын және дамытушы ... ... ... ... ... ... деңгейін жоғарлаған сайын, ондағы
ұжымдық құрылу ... де ... ... ... ... ... қарым-қатынасы да белсендірек туындайды. Жеке тұлға арасындағы
қарым-қатынстың факторы балалардың біріккен әрекеттегі мотивациясы, мысалы,
біріккен ... ... ... ... үшін топ мүшелерін
мазақтау ... ... ... немесе ұйымдасқан түрдегі баланың
құрбыларымен ара ... жас ... ... ... ... ... өзара қарым-қатынасы, балалардың сол ... ... ... ... Жеке тұлға дамуының жаңа әлеуметтік
жағдайы ... ... ... ... оған ... ... етеді.
Кішкентай оқушы – бұл, қарым-қатынас дағдыларын белсенді меңгеретін адам.
Бұл кезеңде ... ... ... орнату жүріп жатады. Топтағы
құрбыларымен өзара ... ... ... ... және достарын
қызықтыра алуы осы кезеңдегі дамудың маңызды мақсаттарының бірі ... ... М., 1987). ... ... нәтижесі, достарына
деген қарым-қатынас және достық түсінігінің өзі бастауыш сынып ... ... бір ... ... көрсетеді. (Коломенсуий Я.Л.,
1969) . 5-7 жасар бала үшін достар – бұл оның ... ... ... ... ... таңдау сыртқы себептермен анықталады: балалар бір партада
отырады, бір үйде тұрады, т.с.с. Бүл кезеңде балалар ... ... ... көңіл бөледі. Достарын сипаттағанда, олар «достар өздерін
жақсы ұстайды», «олармен қызық» деп айтады. Осы ... ... ... және ұзақ ... олар тез арада үзілуі мүмкін. 8-11 жас аралығында
балалар, ... ... ... ұсыныстарына жауап қататын және
қызығушылықтарын бөлісетінді дос деп санайды. Өзара ... ... ... ... ... ... ... өз беттілік, өзіне
сенімділік, әділдік ... ... ... ... бола бастайды.
Социометриялық зерттеушілердің нәтижесі, оқушының сыныптағы жеке тұлға
арасындағы ... ... ... ... ... жас кезеңіндегі
топтарға ортақ факторлар қатарымен анықталады. Сыныптағылардың көп ... ... ... сипаттарға ие: мінезі тұрақты жақсы қабілеттерге
ие, бай ... және ... ... Олардың көбі жақсы
оқиды, қыздар әдемі сырт ... ие. ... ... жекелік
жүйесіндегі сәтті емес, орындағы оқушылар тобы да сипаттрға ие: ... ... ... ... қиын, сыйымсыз, сотқар, дөрекі,
тұйық болуы мүмкін және де қызғаншақ, салақ болуы ... ... ие ... ... үшін, көбіне келесідей ерекшеліктер
маңызды: сұлу сыртқы көрініс, сынып ... ... ... тәтті
тағамдармен бөлісуге даярлық. Бұл ... ... ... ... деген
қатынасы және жақсы үлгерім ие. Сыныптағы атақты балалар үшін ... ... күш те ... ... ие. ... емес» оқушылар келесідей
ерекшеліктерімен сипатталады: сыныпта белсенді болмау; ... ... ... ... достықтағы тұрақсыздық; тәртіп бұзушылармен дос болу
және де жылауықтық.
Осылайша бірінші сыныптағылар құрбыларын оңай ... ... ... ... жиі ... ... қарап бағалайды. Бастауыш ... ... ... ... құрбыларын, бірінші сыныптағыдай мұғалімнің
қоғамдық тапсырмаға тағайындаған оқушыны емес, оның шынайы ұйымдастырушылық
қабілеттілігін, ... ... және де ... - ... ... ... Бұл кезеңдегі балалар үшін белгілі бір жеке тұлғалық
сапалар да маңызды: өз беттілік, өзіне сенімділік, әділдік. ... ... ... ... ... ... «Тартымды еместер» үшін үшінші сыныпта:
қоғамдық пассивтілік; басқаның ... ... ... ... ... бойынша, жас ұлғайған ... ... ... өзінің орнын саналы түрде ұғыну адекваттылығы және толықтығы
жоғарылай бастайды. Бірақ бұл ... ... ... ... үшінші
сныптағыларда өзінің әлеуметтік дәрежесін қабылдау, адекваттылығы бірден
төмендеп: ... ... ... ие ... оны ... бейім болып,
және керісінше, өздерінің бұл жағдайларына көңілдері толады. Бұл ... ... ... ... ... ... құру ... жататындығын
білдіреді. Оған жеке тұлға арасындағы қатынас және де оны ... да ... бұл, осы ... құрбы топтарында белгілі бір орынға ие ... ... ... ... ... ... аяғында
құрбыларының ролінің өсуіне мына факт куә бола алады: 9-10 жастағы оқушылар
сыныптастарының көзінше алынған ескертулерге әдеттегіден қаттырақ ... олар ... ... тек бейтаныс ересек адамдардан ғана емес,
өзімен жасты басқа балалардан да ұяла ... Бұл ... өтіп ... ... өзгерісті «тәрбиеленуші» ... ... ... ... қатынаста жүйесі әр адам үшін
эмоциональды маңызды болып келеді, өйткені оның ... және ... ... ... ... ... ... құрбы топтарындағы орнына
қанағаттанбауды балалар бастан қиын кешіреді және жиі адекватты емес
реакцияларының ... ... ... (Славина Л.С., 1996). Алайда, егер
балада ең болмағанда бір өзара ... ... ол жеке ... ... ... орнына қатты күйзелмей, ол туралы ойлай бермейді.
Сол бір ... ... ... өзі ... ... ... ... және баланы «шетте қалғаннан» танылған, мойындалғанға ... ... кері ... да ... алу ... ... ... өзара қатынастардың туындауына шешуші ролді педагог жасайды.
Мектептің оқу жылы басында, әлі ... өзі және ... ... құрмай тұрғанда, олар сөзсіз мұғалімнің бағалаушылғын қабылдайды,
меңгереді. Педагогтардың түрлі ... ... ... ... ... ... өздері де бөлектенген балаларды
жақсы көрмейтіндерін көрсетеді (Коломенский Я.Л., 1969). Бұл ... ... ... ... ... ... ... сыныпта
оңашалануына септігін тигізеді. Өзара қатынас жүйесі де оқушы ... әсер ету – бұл бір ... ... сынып алдында мақтай беру де, ... ... ... қою ... сөз. ... жалпы ұсыныстар келесідей
(Колменский Я.Л.,1969):
1. ... ... ... ... кіргізу;
2. Ең бірінші баланың орнына (жағдайына) байланысты әрекетте жетістікке
жетуге көмектесу;
3. Баланың жиі психологиялық оңашалану ... ... ... ... т.б.) ... ... ... өзіне деген сенімділігін шыңдау керек;
5. Жанама шараларды қолдану: мысалы, ... бар ... ... қолдап тұруға ұсыну /35/.
Құрбыларымен достық қарым-қатынас орнату үшін, балада өз беттілік,
өзіне ... ... ... ... ... ... мәнге ие. Бастауыш
сынып жаста балада, ереже бойынша, ... оқу ... ... ... ... бір ... бағалаушылық қалыптасады. Әрине,
өзін бағалаушылық жоғары және адекватты болған жақсы. Баланың мынаны ... ... Мен ... ... ... ал ... Мен бәрінен жақсы істей
аламын. Бәрінен жақсы ... алу ... ... ... үшін ... Дәл осы жастық кезеңнің, ... ... ... ... ... ... ... ситуация болса, өзіндік үйрене алу, ... ... ... ... ... үйренулерді үйренуге ұмтылысымен
сипатталатыны бекер емес. Әр бала өзінің құндылығы мен қайталанбайтындығын
сезіну маңызды. Үлгерім бұл жерде ... ... ... ... ... ... және басқалардың оқуымен байланысты емес сапаларын ... Әр ... ... мүмкіндіктерін, істей алу құндылықтарын ашуға
көмектесу өте маңызды ... И.В., 1998). ... ... оны өзінің күшті және әлсіз жақтарын білу құрбыларымен қарым-
қатынаста көбірек компетентті болуға мүмкіндік беретін, өз ... ... жеке ... ... қалыптасуына негіз болып
табылады. Коммуникативті компетентіліктің қалыптасуы мазасыздану ... ... ... ұсынысты, біз, тәжірибе жүзінде тексеруді
бекіндік.
ІІІ Тарау. ...... ... әсер ... ... деңгейін
төмендетуге бағытталған, арнайы ұйымдасқан коррекциялық- дамытушылық
жаттығулардың, бастауыш сынып балаларының коммуникативтік үйренулерінің
қалыптасуына әсер ететін эксперименттік зерттеулер.
Мақсаты: Бастауыш ... ... ... мәселелерінің
теориялық бастауларында көрінетін эксперименттік қалануы.
Эксперименттік зертту келесідей міндеттерді шешуге бағытталған:
1. Бастауыш сынып оуқышларының мазасыздануының ... және ... ... сынып оқушыларының құлығындағы мазасыздануды төмендетуге
бағытталған комплекстік шараларды құру.
3. Бастауыш сынып оқушыларының мазасыздануының төмендетуге ...... ... ... тексеру.
Эксперимент Оңтүстік Қазақстан облысы, Шымкент қаласындағы Ы.Алтынсарин
атындағы №65 ... ... ... үш ... өту ... белгілеуші, қалыатастырушы және
бақылаушы.
3.1 Бастауыш сынып жастағы ... ... ... ... зерттеу белгілеу эксперименті.
Бұл кезеңдегі ... ... ... бастауыш сынып
оқушыларының мазасыздану ... және ... ... ... жету үшін келесідей міндеттер ұсынылады:
1. Бастауыш сынып оқушыларының ... ... ... жүргізу.
2. Жоғарылаған мазасызданудың туындау себеептеріне психодиагностикалық
зерттеу жүргізу.
3. Махасызданудың көрінісі мен мазасызданудың пайда болу себептері
арасындағы ... бар ... ... ... пен ... процесінің өзін дұрыс құруда, бастауыш
сынып оқушыларының күйін ... ... қана ... оның ... ... ... срнымен қатар балалармен жұмыс кезінде. Ұсыныстар
беріп ... ... ... ... ... әбден мүмкін.
Балалардың мазасыздану көрінісін қарастыру үшін «Тейлордың ... ... ... ... мектептегі мазасыздану тесті»
әдістемесі (Т. А. Немчинмен жаттықтырылған) ... ... ... ... ... Ол 50 сұрақтан тұрады.
Ол тізім немесе карточка ретінде ... ... ... ... ... саны ... – 50 балл ... өте жоғары деңгейде екенін көрсетеді, 25 –
40 балл мазасызданудың жоғары деңгейде ... 15 – 25 балл – ... ... ... 5 – 15 балл – ... ... қарай) деңге
йде, 0 – 5 балл мазасызанудың төменгі деңгейін айтады.
№1 кесте. Мазасыздану көрсеткіші
| | Өте ... ... ... ... ... |
| ... ... |(жоғарыға |(төменге |мазасыздану |
| ... ... ... ... |көрсеткіші |
| | | ... ... | |
| | | ... |көрсеткіші | ... |40% |23% |32% |2% ... ... % | | | | | ... ... кейінгі алынған нәтиже зерттелінушінің 43% өте
жоғары және мазасыздану деңгейінің жоғары көрсеткіштерін көрсетті.
Содан кейін, бастауыш ... ... ... ... ... мен ... ... мүмкіндік беретін «Филлипстің
мектептен мазасыздану тесті» жүргізілді. Тест ... ... ... ... ... ұсынылатын 58 сұрақтан тұрады. Әр сұраққа «Ия» немесе
«Жоқ» деп жауап беру ... ... ... ... ... ... сәйкес келмейтін жауаптардың сұрақтарын бөледі. ... ... ... - бұл мазасыздану көрінісі. Өңдеу кезінде саналады:
1. Барлық тест бойынша сәйкес келмейтін жалпы санды. Егер ол 50% ... ... ... мазасыздануын айтуы, ол егер 75% көп ... ... ... ... белгіленген мазасызданудың әр 8 фактісіне сәйкес келген
сандар.
Мазасыздану ... ... ... анықталады. Көбіне сол немесе
басқа мазасыздану синдромадары (фактор) мен оның ... ... ... ішкі ... күйі ... Әр синдромның
(фактордың) сипаттамасы:
1. Мектептегі жалпы мазасыздану – ... ... ... ... ... баланың жалпы эмоционалды күйі.
2. Әлеуметтік стресті уайымдау - әлеуметтік ... (ең ... ... даму ... баланың эмоционалді күйі.
3. Сәттілікке жетудегі структуралық қажеттілік ... ... ... ... ... ... ... мүмкіндік
бермейтін.
Жақсы емес, сәтсіз психикалық фон.
4. Өзін байқауға қорқынышты өзін ... ... өзін ... өз ... ... қажеттілігімен байланысты,
жағдайды эмоционалді уайымдау.
5. Білімді ... ... ... білімдерді, жетістіктерді,
мүмкіндіктерді тексеру (әсіресе көпшілік алдында) жағдайындағы үрейді
уайымдау және кері ... ... ... ... ... қалу ... ... берген баға ын ойлап, мазасыздану.
7. Стреске психофизиологияық қарсы ... ... ... - ... ... ... ... бейімделуі төмендететін
психофихиологиялық организациялар.
8. Мұғаліммен қатынас жасауға қорқатынмен ... ... ... әрекеттермен жағымсыз эмоциялық қарым – қатынасы бала
үлгерімінің ... әсер ... ... ... ... ... факторы ... ... ... | ... |
| ... жалпы мазасыздану |14% |
| ... ... ... |3% |
| ... ... фрустрациялық |7% |
| ... | |
| ... ... қорқыныш |18% |
| ... ... ... ... |18% |
| ... ... ... келмей|27% |
| ... ... | |
| ... ... ... тұруының |18% |
| ... ... | |
| ... қатынас жасауға қорқатынымен |14% |
| ... ... | ... методиканы пайдалана отырып, біз ... ... ... әр ... жеке алып қарастырдық, сондықтан біз
үшін әр параметр ... ... және де ... бір ... пайда болу себептерін анықтауға мүмкіндік берді.
Бұл зерттеуді талдай ... ... ... ... ... ... жоғары факторы, көбіне, айналадағылардың
жеткендеріне сәйкес ... қалу ... ... шықты.
Сонымен қатар екінші сынып оқушыларының көбі мазасыздануларының жоғары
екені анықталды.
№3 кесте. Мазасыздану көрсеткіші
|№ ... ... ... ... ... | ... |
| ... жалпы мазасыздану |14% |
| ... ... ... |14% |
| ... ... фрустрациялық |20% |
| ... | |
| ... ... ... |7% |
| ... ... ... ... |27% |
| ... күткендеріне сәйкес келмей|34% |
| ... ... | |
| ... ... қарсы тұруының |20% |
| ... ... | |
| ... ... жасауға қорқатынымен |20% |
| ... ... | ... ... мазасызданудың жоғарылауы айналадағылардың
күткендеріне сәйкес келмей қалу қорқынышқа ... ... ... ... ... топтағы мазасызданудың пайда болу себептері «бала - бала»
жүйесінің бұзылуынан деген ұсыныс жасалды. Жасалған ұсынысты ... ... ... жүргізілді.
Социометриялық тест топ мүшелері арасындағы өзара ... ... ... және келесідей міндеттерді шешуге
арналды:
а) топтағы ұйымдасқан (үйлесімді) ұйымшыл емес жүйенің өлшеуге;
б) топ ... ... ... ... ... белгілерін
(лидерлер, жұлдыздар, шетте қалғандар) қарастыруға;
в) Ресми емес ... ... топ ... ... құрылымдарды
анықтау.
Бұл әдістеме аз уақытта топ ішіндегі қатынасты анықтап, соның әсерінен
алынған нәтижелерді ... ... ... ... ... және
ұйымшылдығының жоғарылауына қолдануға болады.
Мазасыз балалар кез – келген оңды және солды таңдауларды саны ... ... ... ... ... ... ... (қосымша
№3). Әр топ мүшесі үшін ... ... ... ... өз ... коэффициенті маңыздырақ:
Социометриялық зерттеудің көмегімен алынған нәтижелер социометрия
түрінде ұсынылуы ... №...). ... ... ... ... ... ... айқын көрінісіндегі балалар түрлі мәртебедегі орында
болуы мүмкін және оңды, солды әр ... ... ... жасай алулары
мүмкін.
2. Мазасызданудың айқын көрінісіндегі балалар көп ... ... ... ... ... ... ... қанағаттанбаушылық пен мазасыздану арасында өзара байланыстың бары
туралы ұсыныспен байланысты ең сенімді мәліметті алуы үшін ... ... екі ... үшін ... ... ... мазасыздану және топтағы мәртебелік орынға қанағаттанбаушылық, 0,5 – ке
тең, бұл екі ... ... ... ... ... ... ... мынадай қорытынды шығаруға болады:
бастауыш сынып оқушыларының топтағы мәртебелік орынға қанағаттанбауы мен
мазасыздануларының көріністері ... ... бар. Олай ... ... ... ... олардың өзара іс - әрекеттерінің дамуына
бағытталған құрылымдық тәсілдері, ... ... ... ... ... ... өзі адамға қолданылады – затты шектеулік,
оларды ол, қиын өзіне жетіспеушілігі, оны ол өзінің ... мен ... ... іс - ... ... ... ... қылығының,
мазасыздануынан құтылу емес, коммуникативтік құралдарының қолдану аясының
белсенді дамуына көзделеді.
3.2 ... ... ... мазасыздануының төмендеуіне бағытталған
коррекциялық – ... ... ... ... ... оқушылар құлығындағы мазасыздануды төмендету
мақсатында, мазасыз балалардың ... іс - ... ... ... ... жеке ... ... қарым – қатынасының, сонымен қатар
коммуникативтік үйренулерінің дамуына бағытталған, ...... ... ... ... Қойылған мақсатқа жету үшін келесідей
міндеттер ұсынылады:
1. Бастауыш сынып оқушыларының өзара іс - ... ... ... ... нәтижелерге жетуге мүмкіндік беретін ... ... ... ...... ... Бұл ... сабақтағы білімдер жүйесіне кірістіру.
Қалыптасушы эксперименттің методологиялық негізіне мына ... ... ... ... Н. В. ... Р. ... Учим детей общению« Р. В. Овчарованың «Практическая ... ... ... және В. В. ... ... ... ... досуг».
Жасалып жатқан жұмыс бірнеше бағытта болды.
Бірінші бағыт.
Педагогикалық кеңесте – мұғалімдерге баяндамалар оқылды:
1. «Бастауыш ... ... ... ... ... ... ... байланыстылығы».
2. «Бастауыш сынып оқушыларының топтағы орнына қанағаттанбаушылықтан
туындайтын мазасыздануға байланыстылығы».
Материалды ... ... ... қарастырылып отырған
мәселенің маңыздылығы көрсетілуі, ... ... ... ... бала
қылығының тұрақсыздығының туындауының негізгі себептерінің бірі мазасыздану
екеніне көңіл аударуы. ... ... ... ... ... өмір үшін, толық
үйлесімді өмір үшін мазасызданудың ... бір ... ... ... ... ... емес, оның қызметінде белсенділік тудыратын деңгей
– құрылымдық мазасыздану деп аталады. Өз кезегінде бұзылған үрей дүрбелең,
байбалам ... ... ... Ол оқу іс - ... ... кетіріп
қана қоймай, жеке тұлғаның құрылымын да бұзады.
Балаға, өзіндік қасиетін қадірлеуге, өзінің ... ... алу ... ... – бұл ... ... ... берудегі
негізгі мақсаты екенін мұғалімдерге жеткізіп көрсету талпынысы болды.
Педагогикалық кеңесті жүргізу процесі ... ... ... ... ... ... ... қанағаттануына байланысты туатын
мазасыздану барын көрсететін, құрылымдық ... ... ... Педагогтарға айқындалған топтағы балалармен жұмыс ... ... ... ... болды, сонымен қатар, балалармен
жұмыс ... ... ... ... септігін
тигізетін және сол ... ... ... ... ... ... ... берілді. (қосымша №5).
Екінші бағыт арнайы моделденген ... ... ...... сабақтар жүйесінен өтетін үш кезеңнен тұрады:
І. Бағдарланған (2 сабақ)
ІІ. Құрылымдағы (6 сабақ)
ІІІ. Бекітуші (2 сабақ)
Әр кезең ... ... ... ... ... Топтың үйлесімділігі, ұйымшылдығы, сабақ үстіндегі құлықтың
ережелерімен өңдеп шығару.
2. Басқа ... және ... ... ... түсінікті дамыту,
коммуникативті дағдыларды дамыту, адамдармен қарым – ... ... ... іс - ... ... ... ... Шиеленісетін жағдайда, әрекеттер дағдысын қалыптастыру, өз
мәселелерінің ... табу ... өз ... ... ... ... жеке тұлға арасындағы қарым – қатынас мативтерін
ұғыну.
Сонымен қатар, бұл бағдарлама мазасыз балалардың өзін - өзі ... ... ... жеке ... ... ... – қатынас
мативтерін дамытуға, өз күштеріне сенімділігін дамытуға, және де өзара іс -
әрекет пен ... өзін ... ... ... ... ... күнделікті алдында тұратын міндеттерді шешуге, өзара іс -
әрекетке белсенді кірісуге мүмкіндік ... ... ... ... ... ... сынып жасы мұндай жұмысқа лайық кезең болып табылады,
өйткені мотивациялық ... ... әлі ... және ... ... үшін ... ... өзгерістерге ашық.
Бұл бағдарлама 5 аптаға есептеліп 10 ... ... ... ... тренинг принципі бойынша еркін ... ... ... ... ... Олардың жалғасуы мектептері
бір сабақ уақытынан асқан жоқ. Жаттығулар аптасына екі рет ... ... 15 ... ... Әр ... өзін көрсету, ашық болу және
қателіктерден ... ... ... ... ... сынып
балаларымен бағдарламаны жүргізгенде арнайы материалдың қажетті болмауы:
тек қана ... салу және жазу үшін ... ... ... ... ...... қаламдар. Жұмыс ойын әрекеттері, топтың дискуссия
әдісі «құлықты шынықтыру» проективті ... және ... ... ... ... ... ... кезең: - бағдарлаушы (2 сабақ)
1. Сабақ.
Мақсаты: топтың үйлесімділігі, ... оңды ... ... сабақ үстіндегі құлық ережелерін өңдеп шығару.
1. «Саламатсыздарма, мен ... ... ... 3 ... ... әр ... ... ат таңдап, визиттік
– карточкаға фломастермен жазып ең көрінетін жерге қыстыруы. Содан соң ... ... әр ... ... ... «Саламатсыздарма, мен сіздермен
танысқаныма қуаныштымын!» деген тіркесті айту қажет. Ары қарай өзінің аты
мен өзі ... ... сөз айту ... ... кезінде басқалардың есінде
қалуы үшін өзінің жекелік қасиетін айтуы керек.
Жүргізушіге кеңес: топта екі бірдей ат ... үшін ... ... ... ... ... ... талқылау дөңгелек бойынша
жүргізіледі. Психологиялық тадау. Бұл ... ... ... ... ... ... (дәлдейді). Жай танысудың өзі де адам
туралы көп мәлімет береді, адам туралы мәліметті есте сақтап ... ... ... ... ғана дейін аударып қоймай, сөзінің мағынасын да түйіп
алу керек.
2. Сабақта ... ... ... ... ... ... ... ережелерін ұсынып, бұл
ереджелердің өзіне де қатысушыраға да тиісті ... ... атап ... Қарым – қатынастың сенімділік стилі. Біздің топта, бір – бірімізге
көбірек сенуіміз үшін ... деп ... ... ... немесе қате деген жауаптар жоқ.
Дұрыс жауап - өз пікіріңді білдіретін жауап.
3. Өмірдегі ... ... ... ... ... ...... талқылау сабағы етіп жіберуге болмайды.
4. Қарым – қатынастағы шынайылық (адалдық). Жұмыс ... ... ... ... ... тек сезініп тұрғанымызды ғана айтамыз және де шындықты
ғана. Егер адал және ашық ... ... ... онда біз ... ... ... ... айтқанда, үндемеген жақсы.
5. Басқа – қатысушының сөз ... ... өзі ... ... ... ... жатқанды талқылауда топта біз қатысушыларды
емес, тек олардың әрекеттері мен құлықтарын бағалаймыз. Біз «Сен ... деп ... оны «Сен ... ... ... ... ... манерің
ұнамайды» дегенмен алмастырамызү
6. Сабақтан тыс уақытта, бір біріміз туралы сабақта ... ... ... ... өздерін қалай ұстайтындары туралыны талқылауға болмайды.
7. Сөйлгенді сыйлау. Қатысушылардың біреуі сөйлеп жатқан ... ... ... ... біреуді қарату кезінде оның көзіне қарау қажет.
8. Өткенімізде ... ... бұл, кез – ... ... топ ... байланысты құлық нормасы. Біз ... ... және ... ... ... ... ... Біз өзімізге жағымсыз бір
нәрсені тұйықтамаймыз. Біз көп жақсы ... ... ... ... ... ... күнделікті құрылымы. Сабаққа ешкім кешікпеуі керек. Жүргізуші
осы ережелердің бәрін жақсылап түсіндіріп, сұрақтанына ... ... ... ... ... ... да талқылау керек. Барлық
қатысушыларға сөз сөйлеу мүмкіндігі беріледі.
Ережелерді қабылдау ... ... осы ... ... ... уәде ... және қатысушыларға да осылай істеу ұсыналды.
Қатысушылардың ... ... ... ... ... ... ... ритуалын ойлап табу ұсынылады.
3. «Желдер...соғады» ойыны.
Ойын барысы: жүргізуші «Желдер.....соғады» сөздерімен ойынды бастайды.
Ойынға ... ... – бірі ... ... ... ... келесідей болуы
мүмкін: «Желдер, кімнің шашы ашық түсті болса, соларға ... - ... ... ... бір жерге топ болып жиналады. «Желдер кімнің...әпкесі ... ... ... ... ... көретінге», «көп жылайтынға»,
«достары барға» т.с.с. Әр қатысушыға сұрақтар ... ... ... міндетті түрде ауыстырып отыру қажет.
4. «Хорвод» ойыны.
Ойын барысы: Балаларға дөңгелек болып тұрып, ...... ... бір – ... ... қарау, жай жымию ұсынылады.
2. сабақ.
Мақсаты: топтың, ұйымшылдығы, топта келісіп жұмыс істеуге қабілетткті
дамыту.
Уақыты: 40 минут.
1. Ойын «Жазу жазатын ... ... ... «Қане тексерейік, топта біз жұмысты келісіп, жақсы істей
аламыз ба. ... ... ... ... өлең ... ... үзінділерін
жазылу процесін көз ... ... ... ... «Алтын күн
аспаны», «Әр ... ... бір ... ... ... ... бәрі тұрады, тыныс белгілерінде аяқтарын тоқылдатады, қатар
соңында - ... ... ... бір ... ... кім
қателессе ойыннан шығып, ортадан кетеді. Сонымен, бірінші қатысушы бірінші
әріпті айтады, ...... және ... ... белгілерін ұмытпаңдар.
Бастаңдар. Ал, қазір кімнің жеңімпаз болып шыққанын ... ... ойын ... ... ... ойыны.
Ойын барысы: жүргізуші оқиғаны бастаймыз «Ерте заманда......» ... ... ... ... ... ... ... қайтадан
жүргізушіге жеткен кезде, ол ... ... ... оны одан да
ойланарлықьай етіп қызықтырады, және ойын ... ... ... ... ... ... қиын ... ма, осыны талқылауға
салады.
3. «Хоровод ойыны».
Ойын барысы: қатысушылар дөңгелек бойынша ... бір – ... ... бір – ... көздеріне қарайды, жай ғана жымияды.
ІІІ кезең құрылымдық.
3. Сабақ.
Мақсаты: қатысушылар арасында кернеуді түсіру өзін тамын.
Уақыты: 40 минут.
Бірінші ойын ... ... ... ... ... ... сыпайы болыңыз, сөз сондац
сыпайысыз, сіз сондай тамашасыз, сияқты айтылулар мен «сиқырлы сөздердің»
маңыздылығын қатысушылардың естеріне ... ... ... салынған
«сиқыры сөздерді» қолданып, дөңгелек бойынша бірін – бірі ... ... ... 4-5 ... ... «Менімнің бөлшектері».
Материалдар: қағаз, фламастерлер.
Жүргізуші балаларға, жағдайға байланысты әр түрлі кезеңдерде олардың
қандай болғандарын естеріне түсіруді ... ... ... ... диалог
жүріп, өз «менінің» әр түрлі кескіндерін салуға тырысады. Оны символикалық
түрде де істеуге болады. тапсырманы ... ... ... ... қоса ... де, ... суреттерін көрсетіп, онда не
бейнеленгенін айтады. Балалар тапсырманы орындау қиын ... ма ... ... ... ... ... ... немесе мұғалімдердің
ешқайсысына көрсетілмейді деген шартпен жинап алады.
3. «Паравоз» ойыны.
Ойын барысы: балалар бірінің – бірі ... ... ... ... ... ... ... балаларды апара жатыр.
4. «Харавод» ойыны.
Ойын барысы: қатысушылар шеңбер бойынша тұрып, қолдарынан ұстап, бір ... ... ... және жай ғана ... күледі.
4. Сабақ.
Мақсаты: басқаның құлағына деген зейінді дамыту және кері байланысты
алуға деген қабілеттілік.
Уақыт: 40 ... Ойын ... ... ... ... ... ... қулығын талдауға, бақылауға,
оның жөн күйін түсінуді, үйренуге тәжірибе ... ... ... ... топ ұшақ ... ... бара ... пассажирлер. Олардың
бірі – контрабандист. Ол мемлекеттің өте құнды бұйымды алып ... ... ... ... ... пайдаланылады). Сонымен, кімнің
таможник болғысы келеді? Бұл ролді ... ... адам ... ... бірі қалауы бойынша ілмекті ... ... соң ... Оның ... бір – ... ... өте ... ол кімнің
контарбанданы әкелетінін анықтауға тырысады. Тапсырманы ... ... екі ... үш мүмкіндік беріледі. Кейіннен таможниктің ролінде 2 – ... ... соң ... ... ... анықтау неге
бағдарланғандарын айтып беруді сұранады.
2. «Ассоцияция» ойыны.
Ойын барысы: жүргізуші (топ ... бұл ... өз ... ... басқа топ қатысушылары қалған біреуді ... ... ... ... яғни ... ... ... ойланып жасырғанын
табу қажет. Ойын басталар алдында, ... ... ... ... ... ... болуы керек немесе кімге ұқсайды. Жасырылғна
адам деп түсіндіреді.
- тәуліктің қай ... ... қай ... ... ауа ... апта қай күніне,
- кемпір қосақтың қай түсіне және т.с.с.
Тапрсырманы жасырылған адамның намысына тимейтіндей, ... ... ... етіп ... ... ерекше есіне салу
қажет.
3. «Харавод».
4. «Харавод» ойыны.
Ойын барысы: қатысушылар шеңбер бойынша тұрып, қолдарынан ұстап, бір ... ... ... және жай ғана ... ... Сабақ.
Мақсаты: басқа адамның қадірі туралы түсінікті дамыту және өз эмоциялық
күйін шығару қабілеттігі.
Уақыт: 40 минут.
1. Ойын «Маңызды адамдар».
Ойын барысы: жүргізуші топ ... ... ең ... адам
туралы айтып беруді сұранады. Ол осы ... ... ... ... ... ... өзінен бәрінен де қымбат, өзі ... ... ... өзі де ... ... адамдар туралы айтады. Жүргізуші ... ... ... ... ... сұранады.
- олар кімдер?
- Олар сіз үшін несімен қымбат, несімен маңызды.
- Қазірде олар соған ... ... ба, егер ... ... шақ туралы
болса.
- Дәл қазір сондай мүмкіндік болса, олар оған бірнәрсе айтқысы келер
ме еді (мысалға ... ... ... топ ... ... ... де өзіне қымбат адаммен
сөйлескісі ... ... ... «бос ... техникасын
қолданып көруге болады.
2. Ойын «Сәлемдесу».
Ойын барысы: сәлемдесулермен алмасу – бұл адамның жылдамдығымен ... ... ... біз ең ... ... көзқараспен қарсы аламыз оның
бар екеніне, біздің арамызда бар екеніне қуанышымызды сол ... ... ... Әрине, осылай болады, егер біз өз сезімдерімізді
білдіруге адал ... өз ... адал ... қане әр ... ... ... бұл әр қатысушы барлық тұрғандарды жылы
жүзбен қарсы ... ... әр ... ... олар түрлі қарсы
алулармен алмасады. Олар қолмен алысу, құшақтасу, шапалақтау, шаттанған
леп, үнсіз көп ... ... т.б. ... ... ... ... қалай қарсы алған жақсы, нақ сол адам үшін не ... ... ... өтіледі. Әр қатысушы өзін қалай сезінді, оған ... ... ... алу, өзінің қарсы алуларына ол қандай сезімдерді салды.
3. Ойын «Сезімдер» тізімі.
Материалдар: парақ, қаламсап.
Ойын ... ... ... біз ... түрлі сезімдерді сезінеміз
– жағымды, жағымсыз. Солардың аттарын естеріңе түсріңдер ... ... ... ... солға – оңды, оңға – кері, яғни ... 5 ... ... ... соң жүргізуші біріншісінен ең жағымды
сезімді және екіншісіне ең жағымсыз ... ... ... сұрайды. Қанша оң
және қанша теріс еске ... ... Бұл ... ... мәні
бар. Балада көп жағымды эмоциялар аталса бұл ... ... ... қолдау қажет. Немесе ол балада жеке ... ... ... ... көп негізсіз, жағымсыз тәжірибесі өткен. Мұндай жағдайда ... ... ... жағымды сезім пайда болады.
4. «Харовод».
Ойын барысы: қатысушылар дөңгелек бойынша тұрады, қолдарынан ұстап бір
– бірінің көздеріне қарайды, жай ғана жымияды.
6. ... ... ... ... сезімдерін және мінездің
түрлі кескіндерін саналы түрде ... 40 ... ... ... ... ... ... топта күнделікті өмірде қол жеткізуге болмайтын
қарым – қатынас ... алу ... бар ... ... ... ... бір – ... арқаларын сүйіп отырады да, сол жағдайға 3 – 5
минут бойы сөйлеп отыруға тырысады. Соңында өз ... ... срақ ... бұл ... ... ұқсас болды ма (мысалға, телефонмен
сөйлесу), айырмашылығы неде;
- сөйлеу оңай болды ма;
- әңгіме ... ...... болды ма әлде жоқ па.
2. Ойын «Монастр»
Ойын барысы: жүргізуші: «Біздің барллығымызда да кемшіліктер бар екенін
мойындаймыз. Тобымыздың, шеңберіміздің ... бау – ... ... қоятын, сондай келісіңкіремеген – шучелло тұр деп елестетейік, ол
біз өзіміздің кемішік деп есептейтін ... ... ие. ... ... өзінің әлсіздігін мойындаса, ол ... ... әлде ... ... ... соң ... ... айтылған сапалардың
жаман емес жақтарын айтамыз, бірақ өзі ... ... ... өзі ... ... ... қатысушылардың атағанадарын жазып алады, өзі де
шучеллоның бір немесе бірнеше қасиеттерін айтады. Барлық ... ... соң ... ... ... ... ... ал балалар сол немесе
басқа сапаны ... ... ... ... ... ... ойын ... қатысушылар шеңбер бойынша тұрып, қолдарынан
ұстайды, бір – бірінің көздеріне қарап жай ғана жымияды.
7. Сабақ. Мақсаты: ... іс - ... ... ... ... 40 минут
1. «Не үшін жақсы көреміз ойыны».
Ойын барысы: айналадағылармен өзара іс - әрекетке түскенде, біз әдетте
олардың бізге ... ... ... ... аңғарамыз. Ереже
бойынша, бұл бағалаушылықты біз адамның ішкі ... ... ... ... ... ... ... анықтап көрейік.
Тапсырма жазбаша түрде орындалады. Өзінің көптеген ... ... ... бір адамды топтан таңдап аламыз. Осы адамның сізге ... 5 ... ... ... ... ... өзін жазбайсыз, яғни
атын, тек бес саапсын ... ... ... ... ... ... ... оқыңыз, ал біздер қай ... ... ... ... Қане кім ... «Көзі көрмен жетекші ойыны».
Ойын барысы. Өмірде адамдарға сенім артқан қандай маңызды! Бұл көбіне
жетіспейді, ал ... біз көп ... ... ... тұрыңыздар
көздеріңізді жұмып, бөлмеде түрлі жақтарға бірнеше минут бойы ... ... Енді ... жұп ... Енді ... ... ... екінші бөлмеде жетектеп ... ... ... тиюге
мүмкіндік береді, басқа жұптармен ... ... ... ... ... бір ... ... отырады. т.с.с. Сонымен, біреуі
ашық көздерімен алдында тұрады. Екіншісі ... ... қол ... ... көзін жұмып тұрады. Қане, бастаңыздар. Жақсы, ал енді ... ... ... ... кім өзін сенімді, берік, сезінуі,
кімде серігіне толық сенім арту ... ... Әр ... ... ... ... бойынша, қолдарын көтеріп, саусақтарын көрсетіп
бағаласын. Өтінемін, бағаларыңызды ... ал ... ең ... ... ... ойын барысы: қатысушылар шеңбер жасап ... бір ... ... қарайды, жай ғана жымияды.
8. Сабақ.
Мақсаты Өзіндік маңыздылығы және ... ... ... ... жоғарлату, адамдармен қарым – қатынастағы ... ... ... 40 ... «Мен ... сияқты емеспін, және біз барлығымыз әр түрліміз» ойыны.
Ойын барысы: Балаларға бес ... ... ... ... ... ... не ... салу ұсынылады. Сурет нақты, абстрактылы,
қандай болса да болатыны ескріледі. Тапсырманы ... ... ... ... де, ... ... топқа көрсете отырып, онда
не бейнеленгенін топқа әңгімелей бастайды.
Жүргізуші балаларға «қуаны» түсінігінің ... ... ... назар аударуды сұранады. Бұдан, әр адам- ... ... ... ... ... әр адам алмастырылмайтын, ал бұл ... ... ... ... ... ... табылады.
2. «менің портретім күн сәулесінде» ойыны.
Ойын барысы: жүргізуші: «Мен неге сыйластыққа лайықпын?» сұрағына жауап
беруді келесідей ... ... ... Күн салып, күн шеңберінің
ортасына өз аттарыңды ... ... күн ... өздеріңнің бар
адамгершілік, ар-намыстарыңды, өздерің туралы білетін бар жақсыны жазып
қойыңдар. Күн ... ... көп ... тырысып бағыңдар. Тапсырманы
орындап болған соң ... ... ... ... ... ... ... «Хоровод».
Ойын барысы: қатысушылар шеңбер жасап тұрып, қолдарынан ұстайды, бір-
бірінің қолдарынан ұстап, бір-біріне жай ғана жымияды.
ІІІ Кезең. Бекітуші (2 - ... ... ... ...... мәселені сапалы түрде ұғыну,
өзін тануды жандандыру.
Уақыт: 40 минут.
1. Жалғастыру ойыны.
Ойын барысы: Балаларға аяқталмаған сөйлемдер тізімі ... ... ... ... ... ... қалай көреді көзқарасы
тұрғысынан аяқтау қажет:
- Маған мына кезде жақсы . . .
- Маған мына кезде ... . . .
- Мен мына ... ... . . .
- Мен ... мына ... ... сезінемін . . .
Содан соң шеңбер бойынша ... ... ... және жауаптарына
байланысты балалар өздерін қандай жағдайда ... ал ... ... ... ... ... Сөзсіз алғыс білдіру ойыны.
3. Ойын барысы: қатысушылар қалаулары бойынша ... ... ... ... ... ... ... кейін басқасы алғыс сезімдерін
сөзсіз білдіруге тырысады. Содан соң мынау ... ... ... бұл тапсырманы орындауда нені сезінеді;
- серіктестікке алғысты ... ... ма, әлде ... ... ... ... ... сезімді бейнеленгені түсінікті болды ма?
3.«Хоровад»
Ойын барысы: қатысушылар шеңбер жасап тұрып, қолдарынан ... ... және ... ... ... ... ... тұлға арасындағы қарым-қатынас мативтерін саналы түрде
ұғыну, ... ... 40 ... ... ... ... ... оған не бергенін, оған өзі туралы жіне
басқалар туралы нені ... ... ... ... ... біз ... ... мүмкіндіктер бар екенін, біздің әр
қайсысымызды керемет, қайталанбас ... көп ... бар ... және ... ... нәрсенің бар екенін сабақтар көрсетіп тұрғаны туралы
айтады. Сондықтан біз бір-бірімізге қажетпіз, әр адам өмірде сәттілікке ... ... және де оның ... ... ... да ... қызықты және
қуанышты болатындай жасай ... Сау ... ... ... ... ... сипатын қосымша №6 көріңіздер.
3. Коррекциялық-дамытушылық жұмыстың анализі (бақылаушы-эксперимент)
Бастауыш сынып балаларының ... ... ... ... ... тексеру мақсатында
экспериментальді топтың бастауыш ... ... ... ... динамикасын бақылауға мүмкіндік берген
қайталанбалы диагностика жүргізілді. Бақылаушы ... ... ... бастауыш сынып балаларының мазасыздану
деңгейінің көріністеріне психодиагностикалық зерттеу жүргізу;
2. ... ... ... ... ... салыстыру;
3. Эксперименттік топтағы ... ... ... балалардың
мазасыздануының төмендеуіне бағытталған коррекциялы-дамытушылық ... ... ... ... ... ... ... үшін
«Филлипстің мектептегі мазасыздану тесті» жүргізілді.
Экспериментальді топтағы бастауыш сынып жастағы ... ... ... кезеңдеріндегі диагностика нәтижелері мынаны
көрсетті. Мазасыз балалардың 14 % мектептегі жалпы мазасыздану және ... ... ... 20 ... жетудегі фрустрациялық
қажеттілік стресске психофизиологиялық қарсы тұруының төмен ... және ... ... ... қорқатынымен байланысты проблемалары. 7%
балаларда өзін байқау ... 27 % ... ... ... қорқыныш және де 34 % ... ... ... келмей қалу қорқынышы.
№4 кесте. Мазасыз балалардың бақылаушы экспериментте алынған ... ... ... ... | ... ... |
|1 ... ... ... |14% |
|2 ... стрессті уайымдау |7% |
|3 ... ... ... ... |7% |
|4 ... байқауға қорқыныш |7% |
|5 ... ... ... ... |20% |
|6 ... ... ... келмей қалу |7% |
| ... | |
|7 ... ... ... ... төмен |14% |
| ... | |
|8 ... ... ... ... байланысты|7% |
| ... | ... ...... ... ... 7% балалардың
әлеуметтік ... ... ... жетудегі фрустрациялық
қажеттілік, айналадағылардың күткендеріне сәйкес келмей қалу қорқынышы,
мұғаліммен қатынас ... ... ... проблемалары және де
өзін байқауға қорқынышы азайды.
14% мазасыз балалардың мектептегі жалпы мазасыздануы және ... ... ... ... ... төмендеді. Сонымен қатар, 20%
мазасыз балалардың білімді тексерудегі жағдайға қорқынышы төмендеді.
50% ... ... ... ... болып табылады, 50%
балаларда мазасыздану көрсеткіші пәсеңдеді, бірақ жоғары күйінде ... ... ... ... ... ...... көбірек ұзаққа созып жүргізілуді қажет етеді.
№5 кесте. Құрылымдық және ... ... ... ... ... ... |Бақылаушы эксперименттің |
| ... ... |
| ... ... ... ... |
| |1 |2 |3 |4 |5 |6 |7 |
| |13 | |4 | |12 | |15 |
| |29 | |33 | |13 | |13 |
| |18 | |18 | |10 | |15 |
| |26 | |29 | |27 | |7 |
| |13 | |12 | |28 | |16 |
| |25 | |25 | |15 | |8 |
| |16 | |20 | |9 | |31 |
| |10 | |32 | |16 | |26 |
| |40 | |28 | |3 | |18 |
| |10 | |16 | |24 | | |
| |29 | |25 | |30 | | |
| |25 | |21 | |18 | | ... ... ... ... саны ... ... №2
Филипстің “оқушылардың мектепке мазасыздануын анықтау ” тестінің нәтижесі.
|Зерттелінушінің |Мазасыздану факторлары ... саны | |
| | | | | | | | | ... |4,5 |9 |23 |33,3 |16,6 |30 |20 |37,5 ... |13,6 |36,3 |30,7 |66,6 |40 |40 |40 |50 ... |13,6 |36,3 |46,1 |16,6 |40 |50 |40 |50 ... |9 |36,3 |30,7 |66,6 |30 |40 |40 |50 ... |59 |36,3 |46,1 |66,6 |50 |80 |60 |62,5 ... |40,9 |18,1 |46,1 |33,3 |50 |30 |20 |40 ... |22,7 |27,2 |23 |66,8 |33,7 |30 |40 |40 ... |40,9 |54,5 |53,8 |50 |100 |40 |40 |50 ... |13,6 |27,2 |46,1 |16,6 |33,7 |40 |40 |62,5 ... |45,4 |27,2 |30,7 |50 |50 |80 |40 |12,5 ... |13,6 |27,2 |46,1 |50 |16,6 |80 |20 |37,5 ... |40 |18,1 |15,3 |50 |40 |40 |40 |25 ... |81,1 |18,1 |38,4 |66,6 |83,3 |80 |60 |37,5 ... |50 |36,3 |36,3 |16,6 |40 |20 |40 |12,5 ... |36,3 |36,3 |15,3 |16,6 |83,3 |40 |20 |37,5 ... |13,6 |9 |7,6 |16,6 |33,3 |20 |20 |12,5 ... |9 |36,3 |38,4 |16,6 |16,6 |20 |20 |37,5 ... |27,2 |27,2 |30,7 |50 |16,6 |40 |40 |12,5 ... |72,7 |100 |69,2 |33 |100 |60 |80 |75 ... |72,7 |27,2 |38,4 |66,6 |83,3 |80 |60 |37,5 ... |31,8 |36,3 |23 |16,6 |33,3 |40 |40 |50 ... |40 |36,3 |30,7 |33,3 |83,3 |40 |20 |50 ... |40,9 |18,1 |46,1 |33,3 |50 |80 |20 |50 ... |13,6 |36,3 |46,1 |16,6 |40 |40 |60 |50 ... |13,6 |40 |30,7 |40 |16,6 |40 |20 |37,5 ... |40 |36,3 |30,7 |33,3 |16,6 |40 |40 |25 ... |36,3 |27,2 |30,7 |16,6 |40 |60 |40 |25 ... |68,1 |45,5 |30,7 |50 |66,6 |60 |60 |62,5 ... |27,2 |36,3 |46,1 |33,3 |33,3 |40 |40 |50 ... |4,5 |36,3 |38,4 |33,3 |16,6 |40 |40 |50 ... |33,3 |36,3 |38,4 |50 |40 |40 |20 |37,5 ... |40 |18,1 |38,4 |33,3 |40 |20 |40 |50 ... |40,9 |36,3 |46,1 |33,3 |66,6 |40 |20 |37,5 ... |13,6 |27,2 |53,8 |33,3 |16,6 |60 |20 |62,5 ... |10,3 |40 |18,1 |23,1 |16,6 |40 |40 |25 ... |18,1 |40 |15,3 |33 |16,6 |40 |20 |37,5 ... |22,4 |22,7 |36,3 |23 |40 |33,3 |40 |50 ... |9 |36,3 |40 |50 |16,6 |20 |20 |37,5 ... |9 |18,1 |23 |40 |40 |20 |40 |50 ... |18,1 |36,3 |38,4 |40 |40 |20 |40 |25 ... |9 |18,1 |23 |50 |46,1 |40 |40 |50 ... |72,2 |45,4 |46,1 |50 |50 |60 |60 |62,5 ... |36,3 |36,3 |46,1 |66,6 |50 |40 |40 |37,5 ... |31,8 |27,2 |23 |33,3 |50 |40 |60 |25 ... ... ... жалпы мазасыздану;
2. Әлеуметтік стресс жағдайында болу;
3. Сәттілікке жетудегі фрустрацияның қажеттілігі;
4. Баланың өзін-өзі бағалауына деген қорқыныш;
5. Баланың білімін ... мен ... ... қорқу;
6. Айналасындағы адамдардың баладан үміт етуін ақтай алмаудан қорқуы;
7. Стресске психофизиологиялық қарсы тұруының төмен болуы;
8. Мұғаліммен ... ... ... ... ... социометрия әдісінің нәтижелері социоматрица түрінде берілген.
1 сынып
|Зерттелінушінің ... саны |11 ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... тапсырма оның мүмкіндіктеріне сәйкес келу керек. Өте
қиын, шамасы жетпейтін тапсырманы балаға ұсынғанда, сіз алдын-ала ... ... ... ал одан ... ... төмендейді,
өзіне қанағаттанбаушылық туындайды.
- Мазасыз баланың өзін-өзі бағалаушылығын ... ... ... ... оның ... ... ... сөздермен айтылып
берілуі қажет. («Бұл сенің қолыңнан келеді», «Сен мұны ... ... ... ... ... ... ... эмоциональды фон
міндетті түрде қажет.
- Баланы біреумен салыстыруға болмайды, әсіресе, егер ол ... ... ... ... тек ... ... жетістіктері мен
сәтсіздіктерінен болуы керек («Қарашы, бүгін сен аз ... ... ... ... қарғанда нашарлау болды. Бірақ, ертең жақсы
істей аласың деп ойлаймын.»). «Ертеңге» деген белсенді болжамдар балаға
өзін үмітсіз деп ... жол ... және ... ... әсер етеді.
- Мазасыз баланы бәсекелестік, көпшілік ... шығу ... ... ... ... «кім бірінші» сияқты тапсырма
беруге болмайды. Көпшілік алдында шығып сөйлеу стресстік болып табылады,
сондықтан баланы топ алдына шығуына көндіру ... ... оның ... ... да, тыңдауға да болады.
- Балалық мазасыздану белгісіздіктен ... ... ... балаға
тапсырма бергенде, оның орындалу жолдарын жасап, жоспар құру қажет:
қазір не істейміз, ... не ... ... ... ... өз ... және ... дамыту. Мұндай балалар
өздеріне мәнді үлкендердің пікіріне тәуелді болып келеді және ... ... тым ... ... ... Олар ... орындайды, бірақ өздеріне өз бетінше шешім ... ... ... ... («Мүмкін мен дұрыс емес істеп қоямын?»).
Өзіндегі ... және өз ... ... қабылдаудағы қорқынышты
жою үшін, оларға көбіне, шығармашылығын көрсететін мүмкіндік беру керек.
Бірақ бала, оның жанында әрқаша ... ... және олар ... қажет. Балаларды құрылған ситуациядан жол табуға үйрету керек.
Қосымша №6
Мазасызданудың профилактикасы бойынша лекция.
Мазасыз баланың ең ауыр ... бірі өзі ... ... Әр ... да, ... да өзі ... «жаман» немесе «жақсы» сияқты жалпы
бағалауы болады. Адам барлық ... ... ... қатысты және де
жеткісі келетін идеялына қатысты өзініңң орнын сезінеді. Бұл өзі ... ... - ... ... деп ... ... А.М. Прихожанның
анықтағанындай, мазасыз балаларға тән сипат өзін-өзі бағалаушылықтың
жоғарлауы – ... ... ... ең ... ... бірі.
Атақты жаңашыл-педагоготардың В.Ф. Штанов, Ш.А.Аманошвили және тағы басқа
құрған ... ... ... ... ... өзі ... жақсы ой, өз
мүмкіндіктеріне сенуге, оқушының өзіндік бағалаушылығын ... ... ... ... жазылған. Кез-келген мазасыз бала
үшін мұғалмнің мақтауы қажет, әсіресе ... ... ... ... ... даму ... балалар келеді, оған қоса оқудың бірінші
жылы жас кезеңіндегі ... ... ... ... бір ... ... тез ... ал басқалары - қалып қалады. Балалар дамуының
бір қалыпты еместігі – бастауыш оқушылары үшін тән, ... және ... ... ... ... талап та әр түрлі және ... де ... ... ... Мазасыздану жиі балаға жақын адамдар тарапынан, оған ... ... ... ... адамдарға арқан сияқты біресе бір жаққа,
біресе екінші жаққа тартып, ... ... ... қолданбау қажет.
Ешқандай жағдайда да баланың алдына «сен кімді жақсы көресің? Көбірек -
анаңды немесе әкеңді?» деген сияқты таңдау ... ... ... өзі де өзінің әрекеттеріне қайшы келмеуі керек. Егер бүгін
кешегіден басқаша қарсы ... онда ... ... әділ ... ... ... ... және шынайылығы - бала эмоциясының жақсы
болуына негіз.
3. Кейде үлкендердің балада көргісі келетін ... ... ... үлкендердің көздері қапталады, ал ол балалардың шынайы
мүмкіндіктеріне ... ... ... тұрғанша, балаға зейін
аударып қараңыз. Сіз ... ... ... ... Сіз
оны өзіңіздің дегеніңізге сай болу міндеттілік мазасыздануынан
құтқарасыз.
4. Бұл үшін ... сену ... ... ... ... ... өмір сүрген
адам сабырлы, сенімді, өзін жақсы бағалай алады. Сенімсіздік, керісінше,
ішкі күресті, үрейді тудырады.
5. Әділдік және ... ... – бала ... ... ... және де
баланы сөзсіз қабылдау. Сөзсіз, яғни ешқандай шартсыз. Баланың жетістігі
де, бағасы да негізгі құндылық ... ... ... Баланы
жалқаулығы, үлгермеушілгі үшін ұрысқандар оның мүмкіндіктеріне сенімді
адам ретінде бағалайтыныңызды ... ... ... ... ... Бала ... ... ол жақсы, сүйікті және сондай
барлық уақытта болады.
6. Біздің балаларымызға ... ... ... сену ... Олар ... ... қайда барады, немен айналысады – бұл олардың жеке жұмыстары.
Баланың үлкендердің ... ... және ... контактіні сақтап қалуы
маңызды, бірақ бұл контакт басқару үшін емес, уақытылы көмек үшін, ... ... ... эмоциялық қолдау үшін. ... ... ... ... ... болса, соғұрлым оның біреуінен болса да
қолдау табады деген ... ... Аса ... ... ... ... ... шектемеңіздер.
7. Одан қалса балаға оның шамасы жетпеген нәрсе ұрыспай, аяушылық танытып,
қайта оған мазасызданудың ... ... бере алу ... ... ... әлсіз жері болып, жиі тез шаршау және қосылудағы,
яғни кірісудегінің қиындығы. Мұны ... ... ... ... ... ... ... емес, ортасында сұрайды, тағы бір кзге
үйіне қайтарады, бақылау жұмысында асықтырмайды.
9. Бала мазасыздануы қандай формада ... де, бір ... бар, оның ... бағалаушылығын жоғарлату. Оны жиі мақтап, ол ең жақсылардың бірі
болып табылатын ситуацияны іздестіруге ... ... ... есте
сақтау маңызды: мазасыз балаға оның шынында да жақсы екеніне ... оңай ... ... ... асыра мақтап жіберу қорқынышты емес – ... ... ... ... ... ... өзі де мазасызданумен қандайда бір күрес жолын тапқанын ескерру
қажет. Ол ... ... ... да оны ... ... ... және ... экспериментінде жүргізілген Филипстің “Оқушылардың
мектепке мазасыздануын анықтау” тестінің нәтижелерін салыстыру
|Зертелінушіні|Құрылымдық эксперименттің ... ... ... ... ... ... |
| ... ... ... ... |
|1 |2 |3 |4 |5 |6 |7 |8 |1 |2 |3 |4 |5 |6 |7 |8 | |4 |13,6 |36,3 ... |40 |60 |40 |50 |18,8 |38,4 |46,1 |33,3 |40 |40 |40 |50 | |6 ... |46,1 |66,6 |50 |80 |60 |62,5 |54,5 |36,3 |38,1 |60 |50 |60 |60 |50 |
|7 |40,9 |18,1 |46,1 |33,3 |50 |30 |20 |40 |36,3 |27,2 |38,4 |50 |50 ... |40 | |9 |40,9 |54,5 |53,8 |50 |100 |40 |40 |50 |40,9 |45,4 |46,1 ... |40 |40 |50 | |16 |36,3 |36,3 |15,3 |16,6 |83,3 |40 |20 |37,5 ... |23 |16,6 |66,6 |40 |40 |40 | |20 |72,7 |100 |69,2 |33 |100 |60 ... |68,1 |90,9 |61,5 |33,3 |83,3 |40 |60 |62,5 | |25 |13,6 |36,3 |46,1
|16,6 |40 |40 |60 |50 |31,8 |36,3 |38,4 |50 |33,3 |40 |40 |50 | |26 ... |30,7 |40 |16,6 |40 |20 |37,5 |36 |45,4 |30,7 |50 |50 |40 |40 |37,5 ... |40 |36,3 |30,7 |33,3 |16,6 |40 |40 |25 |36,6 |27,2 |30,7 |16,6 |40 ... |25 | |32 |33,3 |36,3 |38,4 |50 |40 |50 |20 |37,5 |40 |50 |46,1 |50 ... |40 |37,5 | |34 |40,9 |36,3 |46,1 |33,3 |66,6 |40 |20 |37,5 |40,9 ... |16,6 |50 |40 |20 |20 | |35 |13,6 |27,2 |53,8 |33,3 |16,6 |60 ... |9 |27,2 |46,1 |33,3 |33,3 |50 |20 |50 | |37 |18,1 |40 |15,3 |33,3
|16,6 |40 |20 |37,5 |36,3 |27,2 |30,7 |16,6 |40 |40 |40 |25 | |39 |9 ... |50 |16,6 |20 |20 |37,5 |13,6 |45,4 |46,1 |16,6 |33,3 |20 |40 |37,5 ... |9 |18,1 |23 |50 |46,1 |40 |40 |50 |13,6 |45,4 |46,1 |16,6 |33,3 ... |37,5 | |
Шартты белгілер:
9. Мектептегі жалпы мазасыздану;
10. Әлеуметтік стресс жағдайында болу;
11. Сәттілікке жетудегі фрустрацияның қажеттілігі;
12. Баланың өзін-өзі бағалауына ... ... ... ... тексеру мен бағалау жағдайынан қорқу;
14. Айналасындағы адамдардың баладан үміт ... ... ... қорқуы;
15. Стресске психофизиологиялық қарсы тұруының төмен болуы;
16. Мұғаліммен ... ... ... ...

Пән: Психология
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 58 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Бастауыш сынып оқушыларының оқу әрекетін қабылдауындағы психологиялық ерекшеліктер. 59 бет
Оқу іс-әрекеті дамытуды эскпериментаиды зерттеу71 бет
Адам потенциялының даму аспектісі және оның көрсеткіштері12 бет
Ағылшын тілін оқытудың мақсаты мен міндеттері, мазмұны21 бет
Балалар және жасөспірімдердің өсуі мен дамуының жалпы заңдылықтары. Тұқым қуалаушылық және ортаның ролі22 бет
Балалар мен жасөспірімдердің жалпы өсу мен даму заңдылықтары3 бет
Балалар психологиясының дамуына қарым- қатынастың рөлі27 бет
Балаларды мектепке дейінгі тәрбиемен және оқытумен қамтамасыз ету жөніндегі 2010 – 2014 жылдарға арналған «Балапан» бағдарламасы7 бет
Балалардың психикасының дамуында кездесетін дағдарыстың тууы және ерекшеліктері28 бет
Балалардың тіршілік әрекеті мен тәрбиесін ұйымдастыруға бағытталған жұмыстарда қамтылған мәселелерді көрсетіңіз9 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь