ҚР салық жүйесі: қалыптасу кезеңдері мен даму перспективалары

Кіріспе.

Ι. Салық жүйесінің экономикалық мазмұны

1.1. Салық жүйесінің мәні және маңызы

1.2. Салық жүйесінің құрылымы

ΙΙ. ҚР салық жүйесі және оның қазіргі кездегі қызмет ету барысы

2.1. ҚР салық жүйесінің қалыптасуы мен дамуы

2.2. ҚР салық жүйесінің қазіргі кездегі қызмет ету механизмін талдау
(Алматы қаласы бойынша салық комитеті мәліметтері негізінде)

ΙΙΙ. ҚР салық жүйесінің даму перспективалары

Қорытынды.
Әлемдік экономиканың жаһандануы, яғни шаруашылық өмірдің барлық аспектілерінің интеграциялануы мен интернационализациялануы, сайып келгенде әлемдік шаруашылықтарының түрлі салаларының өзара байланыстылығын нығайта түсуде. Жаһандану барысында салық саясаты мен салық жүйесінің өзара үйлесімділігі көрініс табады.
Салық жүйесі мемлекет қаржы көздерін жасақтаудың ең негізгі құралы болуымен қатар ел экономикасын қайта құрып, оның дамуына, ұлғаюына, саяси әлеуметтік істердің толығымен іске асуына мүмкіндік туғызады.
Нарықтық экономиканың қалыптасу кезеңінде салық саясатының негізгі бағыты немесе салық саясатының басты мақсаты - салық жүйесін құру және оның тиімді қызмететуіне мүмкіндік беретін салық механизмін іске асыру.
Салық мемлекеттік бюджет кірісінің негізгі көзі ретінде мемлекеттік әлеуметтік-бағдарламасын орындауда маңызы зор. Салықтың әлеуметтік-экономикалық мәні мен құрылымы мен рөлі қоғамның экономикалық және саяси құрылысымен, сондай-ақ мемлекеттің табиғаты және қызметімен анықталады.
Жаңа қайта құру жағдайларында Қазақстанның салық жүйесін экономикалық даму мен жаһандану құбылысына сай қалыптастыру—еліміз үшін стратегиялық маңызы бар мәселе. Сондықтан өз Отанымыздың салық жүйесінінің қазіргі жағдайын зерттеу және жетілдірудің ғылыми негізделген әдістерін табу—объективтік қажеттілік болып табылады.
Осы жоғарыда айтылғандар дипломдық жұмыс тақырыбының өзектілігін айқындайды. Бұл дипломдық жұмыста салықтардың экономикалық мазмұнынан бастап, ҚР салық жүйесінің экономикалық мәні мен құрылымы, оны дамытудың перспективалары мен стратегиялық жоспарларын қолдану мүмкіндіктері сияқты мәселелер талданып қарастырылған.
Дипломдық жұмысымның негізгі мақсаты ¬¬¬--- ҚР салық жүйесінің қалыптасу кезеңдерін зерттеп, оны болашақта одан әрі дамытудың жаңа перспективаларын ғылыми тұрғыдан негіздеп, талдау жасау. Дипломдық жұмыстың негізгі міндеттері:
---- салық жүйесі мен салықтардың экономикалық мән- мағынасын ашып, теориялық негіздеу;
---- Қазақстан Республикасы салық жүйесінің қазіргі қызмет ету барысын зерттеу;
---- Алматы қаласы салық комитеті мәліметтері негізінде салықтардың түсу динамикасын талдау;
---- Қазақстан Республикасы салық жүйесін дамытудың жаңа перспективаларын анықтап, ғылыми негізде бір жүйеге келтіру;
Дипломдық жұмыс 3 тараудан тұрады. Бірінші тарауда салық жүйесі ұғымына анықтама беріліп, салық жүйесі жайлы кең теориялық сипаттама жасалған. Сондай-ақ осы тарауда салық жүйесінің құрылымы, оның экономикалық мәні мен мазмұны да толық қарастырылған.
Екінші тарау толықтай дерлік Қазақстан Республикасы салық жүйесінің мәселелерін қамтиды. Бұл тарауда ҚР салық жүйесінің қалыптасуы мен дамуы, оның қазіргі кездегі қызмет ету механтзмі талданып қарастырылған. Талдау Алматы қаласы бойынша салық мәліметтері негізінде жасалған.
Ал үшінші тарау ҚР салық жүйесін болашақта дамыту перспективаларын анықтап, оларды ғылыми негізде тәжірибеге енгізу мәселелерін талдауға арналған. Осы тарауда бірқатар белгілі экономистердің ұсыныстары да көрініс тапқан.
1.Салықтар және бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдер (Салық кодексі) 2007жыл

2. Ермекбаева Б «Жалпы мемлекеттік салықтар» Алматы 1997жыл

3.Ермекбаева Б.Ж. «Салықтар және салық салу». Алматы, Қазақ университеті 2003ж.

4. Ермекбаева Б.Ж. «Салық салу негіздері». Алматы, 2006 ж.

5.Ермекбаева Б.Ж., Бурабаев О.Б., Құлжабаева М.Т. «Жергілікті салықтар мен алымдар». Алматы, «Экономика», 1998ж.

6. Арзаева М.Ж., Ермекбаева Б.Ж. «Шет мемлекеттерің салықтары », Алматы, Қазақ университеті, 2004ж.

7. Қазақстан Республикасы президенті Н.Ә.Назарбаевтың Қазақстан халқына жолдауы, ақпан 2008 ж.

8.Ермекбаева Б.Ж. «Проблемы развития налоговой системы Республики Казахстан в условиях глобализации экономики» Алматы,2007ж.

9.Утебаев м. Налоги любят счет.Казахстанская правда. 24.03.2006.- С.3.

10.Еспаев С. Қазақстан экономикасы: нәтижелер, басымдықтар және міндеттер. Егемен Қазақстан. – 31 қаңтар- 2006.

11. Қазақстан Республикасы президенті Н.Ә.Назарбаевтың Қазақстан халқына жолдауы, ақпан 2007 ж.

12. Әкімова А.Қ. Арнайы салық режимі бойынша шағын бизнес субъектілері үшін. Жинақ. Астана, 2001.

13. Тютюрюков Н.Н. Налоговые системы зарубежных стран: Европа и США. Учебное пособие. Москва, 2002.

14. Сейдахметов Ф.С. Налоги в Казахстане. – Алматы, 2002.

15. Назарбаев Н. «Қазақстан Республикасы түрлі салаларда стратегиялық әріптестікті тереңдетуге мүдделі» Астана хабаршысы 2006 8 - сәуір №46-47 3 бет.
16. Вестник Налоговой службы 2007 сентябрь №11 страница 5 «Стратегия развития налоговой службы Республики Казахстан» 2007 сентябрь №11 5 страница .

17. 2006 – 16 ақпандағы Қазақстан Республикасы президенті Н.Ә Назарбаевтың халыққа жолдауы.

18. Вестник Налоговой службы «Стратегия борьбы с коррупцией в органах налоговой службы Республики Казахстан» 2007 сентябрь №11 страница 5.

19. Вестник нлоговой службы «Стратегия развития налоговой службы РК и приоритеты» 2008 февраль, №2 страница 5.

20. Финансы Республики Казахстан, Статстический ежегодник. Алматы, 2005, 2006, 2007.

21.Н.Ә. Назарбаев 2006 жыл 2 наурыздағы халыққа жолдауында былай деді:

22.www. salyk. kz, www.nalog. kz сайттары.

23. Толковый словарь аудиторских, налоговых и бюджетных терминов. Под ред. Н. Г. Сычева, В.В. Ильина, Москва, 2001.
        
        ҚР салық жүйесі: қалыптасу кезеңдері мен даму перспективалары
Жоспар
Кіріспе.
Ι. Салық жүйесінің экономикалық мазмұны
1.1. Салық жүйесінің мәні және маңызы
1.2. ... ... ... ҚР ... ... және оның қазіргі кездегі қызмет ету барысы
2.1. ҚР ... ... ... мен ... ҚР ... ... ... кездегі қызмет ету механизмін талдау
(Алматы қаласы бойынша ... ... ... ... ҚР ... ... даму перспективалары
Қорытынды.
Кіріспе
Әлемдік экономиканың жаһандануы, яғни ... ... ... ... мен ... ... ... шаруашылықтарының түрлі салаларының өзара байланыстылығын нығайта
түсуде. ... ... ... саясаты мен салық жүйесінің өзара
үйлесімділігі көрініс табады.
Салық жүйесі мемлекет қаржы ... ... ең ... құралы
болуымен қатар ел экономикасын қайта құрып, оның ... ... ... істердің толығымен іске асуына мүмкіндік туғызады.
Нарықтық экономиканың қалыптасу кезеңінде салық саясатының негізгі бағыты
немесе салық саясатының басты мақсаты - ... ... құру және оның ... ... ... ... механизмін іске асыру.
Салық мемлекеттік бюджет кірісінің негізгі көзі ретінде мемлекеттік
әлеуметтік-бағдарламасын ... ... зор. ... ... мәні мен ... мен рөлі ... ... және саяси
құрылысымен, сондай-ақ мемлекеттің табиғаты және қызметімен анықталады.
Жаңа қайта құру жағдайларында Қазақстанның салық жүйесін ... мен ... ... сай ... үшін ... бар ... Сондықтан өз Отанымыздың салық жүйесінінің қазіргі
жағдайын ... және ... ... ... ... ... болып табылады.
Осы жоғарыда айтылғандар дипломдық ... ... ... Бұл ... жұмыста салықтардың экономикалық мазмұнынан
бастап, ҚР салық жүйесінің ... мәні мен ... оны ... мен ... жоспарларын қолдану мүмкіндіктері
сияқты ... ... ... ... негізгі мақсаты --- ҚР салық жүйесінің қалыптасу
кезеңдерін зерттеп, оны болашақта одан әрі дамытудың жаңа ... ... ... ... ... ... жұмыстың негізгі
міндеттері:
---- салық жүйесі мен салықтардың экономикалық мән- ... ... ... ... ... ... ... қазіргі қызмет ету барысын
зерттеу;
---- Алматы қаласы салық комитеті мәліметтері ... ... ... талдау;
---- Қазақстан Республикасы салық жүйесін дамытудың жаңа перспективаларын
анықтап, ... ... бір ... ... ... 3 тараудан тұрады. Бірінші тарауда салық жүйесі
ұғымына анықтама беріліп, салық жүйесі жайлы кең ... ... ... осы ... салық жүйесінің құрылымы, оның экономикалық
мәні мен мазмұны да толық қарастырылған.
Екінші тарау ... ... ... ... ... ... ... Бұл тарауда ҚР салық жүйесінің қалыптасуы мен дамуы,
оның қазіргі кездегі қызмет ету механтзмі талданып қарастырылған. Талдау
Алматы қаласы бойынша салық мәліметтері ... ... ... ... ҚР салық жүйесін болашақта дамыту перспективаларын
анықтап, оларды ғылыми негізде тәжірибеге енгізу мәселелерін талдауға
арналған. Осы тарауда бірқатар белгілі экономистердің ... ... ... ... жүйесінің экономикалық мазмұны
1.1. Салық жүйесінің мәні және маңызы
Салық жүйесін мемлекет және заңды тұлғалар арасындағы қаржы
қатынастарының жиынтығы, ... мен ... ... салу әдістері мен
тәсілдері, салық заңдары мен салыққа катысты актілер, салық салу
органдары мен ... ... ... ... жүйесі мемлекет қаржы көздерін жасақтаудың ең негізгі құралы
болумен қатар, ел экономикасын қайта құруға, өндірістің ... ... ... шаралардың толығымен іске асуына мүмкіндік туғызады.
Қазақстан Республикасының 1991 жылдың 25-желтоқсанында қабылданған
«Қазақстан Республикасындағы ... ... ... ... тәуелсіз
Қазақстанның салық жүйесін құрудың алғашқы бастамасы болып ... ... осы ... ... ... ... ... да өз бастауын алады. Бұл
еліміздің ... ... ... істің бірегейі. Осы мезгілден
бастап ел ... ... ... жаңа ... іске ... атап ... ... жүргізудің еркіндігі; меншік ... ... ... ... ... субьектілер мен
мемлекет арасындағы қатыстардың құқықтық ... ... ... заң ... ... құрудың басты принциптерін, алым мен салықтың
түрлерін, олардың бюджетке түсу тәртібін белгілеген ... ... ... есептеледі.
Осы заң бойынша салық төлеушілер мен салық қызметі органдарының ... ... ... және ... ... ... салыққа
байланысты қызметтері, құқықтары мен міндеттері айқын бекітілді. Ал салық
жүйесінің ең ... ... ... ... ... мемлекеттік
бюджетке занды және жеке тұлғалардан белгілі бір ... және ... ... ... ... ... - ... жүргізуші субъектілердің жеке тұлғалардың
мемлекетпен екі ... ... ... көздерін құруға туындайтын қаржылық ... ... ... экономикалық мәні мынада:
- біріншіден, салықтар шаруашылық жүргізуші субьектілер мен ... ... ... ... бір ... ... екіншіден, шаруашылық жүргізуші ... мен ... ... бір ... ... ... ... қаржылық қатынастарын көрсетеді.
Салықтар мемлекеттің құрылуымен бірге пайда болады және мемлекеттің
өмір сүруі мен ... ... ... көзі ... ... Мемлекет
құрылымының өзгеруі, өркендеуі қашан да болса оның салық жүйесінің қайта
құрылуымен, жаңаруымен бірге қалыптасады. Әрбір мемлекетке ... ішкі ... ... ... үшін ... бір мөлшерде каржы көздері қажет.
Салықтар - мемлекет қаржысының тұрақты қайнар көзі.
Мемлекет ... ... ... ... ... экономикалық тетік ретінде пайдаланады.
Салықтар — тауарлы өндіріспен бірге, қоғамның топқа ... ... ... ... оған ... сот, қызметкерлер ұстауға
қаражаттың қажет болуынан пайда болды.
Салықтың ... мәні ... ... ... ... бір ... алу ... өндірістік қатынастардың бір
бөлігі болып табылатындығында.
Салықтарға экономикалық әдебиеттерде әр түрлі анықтама мен ... ... ... ... ...... ... тәртіппен
заң жүзінде белгілеген, белгілі бір мөлшерде жүргізетін, қайтарымсыз және
өтеусіз сипатта болатын бюджетке төленетін міндетті ... ... ... ...... актілерге сәйкес салық төлеушілермен жүзеге асырылатын
бюджетке төленетін міндетті төлем.
Салық - белгілі бір ... ... ... ... — белгілі бір мерзімде және белгілі бір көлемде алынатын,
заң ... ... ... ... айтқанда, барлық анықтамалардан бір негізді құраушы жүйе екендігін
байқауға болады.
Салықты басқа да төлемдерден ажырата білуіміз ... ... ... бір ... ... мүлік, тауар, жер, көлік, мұра) төленеді.
Сонымен қатар салықты төлеудің ... бір ... ... ... ... -
бір күндік, он күндік, айлық, тоқсандық, жылдық) және белгілі бір көлемде
немесе мөлшерде (салық ставкасы) алынады.
Қазақстан Ресгіубликасының ... ... ... ... 90-95% [22] пайызын құрайды.
Салықты материалды тұрғыдан алғанда - бұл, ... ... ... бір
мерзімде және белгіленген тәртіпте мемлекетке ... ... бір ... ... табылады (салық натуралдық тұрғыда материалдық құндылық болып
саналады).
Экономикалық категория тұрғысынан қарағанда салық — салық төлеушілерден
мемлекетке қарай ... бір ... ... бір мерзімде және
белгіленген тәртіпте бір ... ... ... ... саналады.
Сонымен салықтардың мазмұны мынадай:[2]
* Материалдық категория жағынан — бұл белгілі бір ақша
сомасы ... ... ... ... - бұл ... табысы;
* Заңдық категория жағынан, бұл заң жүзінде белгіленген
міндеттеме болып табылады.
* Салықтың экономикалық белгілері ретінде ... ... ... ... Салық - мемлекетке тиесілі қоғамдық жиынтық өнімді
бөледі;
* ... - ... ... ... ... - ... ... болып табылады;
* Салық - баламасыз сипатта болады;
* Салық - оны төлеген кезде меншік нысандары ай-
қындалады;
* Салық - тұрақты ... ... ... енді осы ... ... ... қарастырайық.
1. Салық - мемлекетке тиесілі қоғамдық жиынтық ... ... ... ... ... ақша ... өндірмейді. Сондықтан
мемлекет жеке және заңды тұлғаларға салық салу арқылы қажетті ... алып ... ... экономикалық сипаттамасы мемлекет салықты
белгілеу және ... алу ... ... ... ... ... ... өзіне тиесілі сома ретінде айналдырып алады. Бұл жерде салық
қатынасы бөлуші сипатта болады.
2. ...... ... ... ... ... ақшалай нысанда төленуі тиіс деп атап көрсетілген.
3. ...... ... ... ... ... кезде ақша тек бір бағытта ғана қозғалады, яғни салық
төлеушіден мемлекетке бағытталады.
Мұньң қайтарымды төлемдерден (мысалы, мемлекеттік қарыз) айырмашылығы:
* ... ақша ... ... ... ... қозғалады;
* Екіншіден, кері қайтады, яғни мемлекеттен ... ... ... ... ... - ... ... алуды білдіреді, яғни ол
соманың қашан қайтатыны белгісіз.
4. Салық — баламасыз сипатта болады.
Салық құнның ақшалай нысанда бір ... ... ... ... ... қандай да бір тауарға, немесе мемлекеттік қызметке төлем
болып есептелмейді, яғни ақшаның өтеусіз ... ... ... — баламасыз төлем болып табылады.
5. Салықты төлеген кезде меншік нысандары айқындалады.
Салықты төлеген ... ... ... ақша ... немесе
материалдық құндылықтарда жеке меншіктен ... ... ... ... ... ... салу мемлекетке тиесілі меншіктерді
иеліктен шығарады, ал ... ... ... ... ... ... жеке ... мемлекеттік меншікке ... ... ... ... ... ... - тұрақты экономикалық қатынас туғызады.
Салықты белгілеуде тұрақты салық қатынастары пайда болады. Тұрақтылықты
мынадан байқауға болады, яғни ... жеке ... ... ... ... белгіленеді. Мәселен, бір тұлғаның нақты салық салу ... ... ол ... ... ... болып табылады.
Салық қатынастарының тұрақтылығы салық төлеу ... ... ... бармауы тиіс. Кейбір салықтарда салық төлеушілер үшін салық төлеу жеке
төлемдік сипатта болады (мысалы, мүлік салығын жеке ... ... ... ... немесе кейде кенеттен ... ... ... ... болады
(мәселен, ойламаған жерден жасаған жұмысына жалақы алады).
Азаматтардың мүлік салығын төлеген ... оның ... ... ... салық төлеушілердің ағымдағы кезеңде ... ... ... ... ... де салық төлеуге міндетті
болады. Бүл процесс салық ... ... иесі ... ... ... ... таба ... қатар салықтың құқықтық бірнеше белгілері бар, атап айтқанда:
* салықты — мемлекет ... ... ... ... орган
белгілейді;
* салық - құқықтық нысанда жүзеге асады;
* салық - мемлекеттің бір жақты белгіленімі болып ... ... ... арқылы салық міндеттемесі туындайды;
* салық – мәжбүрлеме ... ... ... төлеу аркылы ақшаны алу құқықтық сипатта жүзеге асырылады.
Салықтың осы құқықтық белгілеріне кеңірек тоқталып ... ... ... тек ... қана ... органның ешбірі салықты бекітуге және енгізуге құқы ... - бұл ... ... ... ... — осы ... ... басқа да міндетті төлемдерден ерекшеленеді.
Сондықтан көптеген мемлекеттің ... ... ... ... ... ... уәкілдік берілген мемлекеттік орган ғана бекіте
алады;
* екіншіден, салықты белгілеу белгілі бір заң ... ... ... ... ... асырылады;
* үшіншіден, осы қабылданған құқықтық акт белгілі бір тәртіпке ... ... ... ... ... ... ... салықты бекіту және енгізу үшін құқықтық акт ... ... ... ... ... ... әдісі болып
нормативті актілерді шығару табылады.
Салықтың құқықтық негізі ретінде - мемлекет ... ... ... ... және салық салудың шарттары осы құқықтық актіге сәйкес
белгіленеді, өзгертіледі және ... ... ... ... бір жақты белгіленімі болып табылады. [3]
Салық ұлт (халық, қоғам, азамат) және мемлекет ... ... ... ... кейін пайда болады. Мемлекет салықты белгілеуде
барлық салық төлеушілермен келісімге ... яғни ... ... ... немесе өкілдерімен ғана келісімге келуі мүмкін. Кейбір кездерде
салықтық суверенитет жүзеге асырылады.
Салықтық суверенитет ...... ... ... ... түрлерін кез келген мөлшерде өзгертуге және салық салу объектілерін
белгілеуге, салық саясатын жүзеге асыруға құқы ... ... ... ... салық міндеттемесі туындайды.[3]
Қабылданған құқықтық акт негізінде белгіленген салық жеке және ... ... ... ретінде салық міндеттемелерін жүктейді.
Салық төлеуші тұлғалар салъқ және ... ... ... да ... төлеуге міндетті болып саналады.
Белгіленген салық занды салық міндеттемесін туғызады.
Қазақстан Республикасының ... ... ... міндеттемесіне былайша
түсініктеме берілген: "Салық төлеушінің салық заңдарына сәйкес ... ... ... ... ... деп танылады, оған сәйкес
салық төлеуші салық органына тіркеу есебіне тұруға, салық салу ... ... ... ... ... айқындауға, салық және бюджетке
төленетін басқа да міндетті төлемдерді есептеуге, ... ... оны ... ... ... ... ... және бюджетке
төленетін басқа да міндетті төлемдерді төлеуге міндетті".
5. Салық мәжбүрлеме ... ... ... сипаты 3 кезеңде байқалады:
* бірінші кезең, мемлекет салықты ... ... ... тыс
белгілейді және енгізеді, яғни мәжбүрлі түрде;
* ... ... ... ... ... ... ... өзінің меншігінің бір
бөлігінен мәжбүрлі түрде айырылып отырады;
* үшінші кезең, салық ... ... ... ... ... ... бересілі соманы мәжбүрлі түрде өндіріп алады.
6. Салық төлеу арқылы ақшаны алу құқықтық сипатта
жүзеге асырылады.
Бір жағынан ... ... ... төлеушілерден еркінен тыс өндіріп
алынады, ал екінші жағынан мемлекетті басқа да ... ... ... бұл ... ... ... меншігі болып саналады. Айта кету керек
"Салық - ... ... ... ... ... құқыққа қарсы
тәртіпсіздіктері үшін шараларға төлем ретінде қарастырылмайды".
Салықтың жиналатын орындары:
* нарықтарда;
* сатушы мен сатып алушылардан;
* үй шаруашылығынан;
* табыс ... ... ... ... ... салық түрлері;
* салық ставкалары;
* салық жеңілдіктері;
* салық салу әдістері;
Салық төлеуден қашу себептері:
* елеулі ... ... ... ... ... ... ... түрде алдын-ала салық мөлшерін
төлемеуге ұмтылуы;
* салық ... ... ... ... ... ... ... жалпы мөлшерінің бірлескен
ұлттық өнімге қатынас ретінде ... ... ... ... айта кетсек.
Алымдар салық төлеушілерден белгілі бір құқықтық мәртебе ... ... бір ... түрін бастар алдында төленеді. .[1]
Алым да төлем болып табылады. Ал, енді ... ... ... бар, атап ... алым мемлекеттік аппараттың шығындарын жабады, яғни ... ... ... тұлғаларға қызмет ұсына отырып, сол қызметіне төлем
қабылдайды. Ал ... ... ... қаржыландыруға жұмсалады;
екіншіден, салықтың өтеусіз жэне баламасыз ... ... Ал, ... ... ... саналады, яғни алымды төлеу арқылы мемлекеттен белгілі
бір құқық, мәртебе ... ... ... ... ... түлғаларды
мемлекеттік тіркегені үшін алымды алсақ, салық төлеуші осы ... ... ... ... бір ... ... ашуға рүқсат алады немесе лицензиялық
алым белгілі бір қызметпен айналысу үшін алынатын ... ... яғни ... ... бір ... ... ... құқық беріледі. Алымда
салық төлеуші мемлекеттік органмен байланысты ... ... ... ... ... ... ... үшіншіден, алым бір жолғы төлем болып табылады, яғни бір рет ... Ал, ... ұзақ ... және ... ... ... отырады, қашан
салық міндеттемесі тоқтағанға дейін жалғаса береді;
* төртіншіден, салықты төлеуде ... ... ... яғни ... ... ... орындамаған жағдайда, мәжбүрлі түрде өндіріп алу ... ... ... ... ... ерікті түрде төлеп отырады.
Мысалы: бір тұлға мемлекетгік ... ... ... ... ... ... Берілген рұқсат негізінде кез келген қызмет
түрімен айналысуға құқылы. Бұл ... ... ... өз ... ... төлемақыдан айырмашылығы
Төлемақы дегеніміз — мемлекет меншігіндегі ... ... ... ... пен төлемақының бірнеше айырмашылықтары бар. Мәселен:
* біріншіден, төлемақы өтеулі және баламалы ... яғни ... бір ... пайдаланған кезде төлейді;
* екіншіден, төлемақы мемлекеттің азаматтық ... ... ... ... ... ... ... тұлғалар төлемақы төлеу арқылы баламалы түрде осы және
басқа да ... ... ... алады. Салықтың
мемлекеттік баждан ... баж да ... ... ... баж – уәкілдік берілген мемлекеттік органдардың, немесе
лауазымды адамдардың ... мәні бар ... ... үшін ... бергені үшін алынатын міндетті төлем.[1] Мемлекеттік баждың
салықтан айырмашылығы мынада: - ... ... ... ... ... ... бұл баламалы төлем болып саналады;
• мемлекеттік бажды мемлекет қызметіне төлем ретінде емес,
мемлекеттің ... ... ... ... ... ... Айта кету
керек, бажды төлеген кезде тауар-ақша қатынастары жүзеге асады.
Баждың алымнан айырмашылъқтарына тоқталар болсақ:
* баж бюджеттің ... ал алым ... ... ... орай ... болып саналады;
* баждың мөлшері төлеушілерге ұсынылған қызметтерінің ... ... ал алым ... ... құнына орай анықталады, яғни
өтініш берушінің мемлекеттік органға ... ... ... ... ... мөлшері тауар бағасы сияқты ... ... ... ... да ... ... қорлары құрылады. Олар
мемлекеттің бюджеттік және бюджеттен тыс қорларында (әлеуметгік сақтандыру
қорлары, зейнетақы қорлары, жұмыспен ... ... жол ... ... ... ... ... былайша көрсетіледі: Шаруашылық
субъектілерімен азаматтық қарым-қатынас бір жағынан және ... ... қор ... негізінде мемлекеттік қаржылардың 4 кезі қолданылады:
.[4]
• салық салу;
• облигацияларды сату (қазыналық вексель);
• шетелдік қарыздардың тегін көмектері;
• ақша ... ... ... монополдық кіріс.
Салық салу мемлекет қаржысын және табысты толықтыруды реттеу әдісі
болып ... яғни ... ... салу ... арқылы өз
қажеттіліктерін қанағаттандырады.
Салық салу - ... ... ... ... және ... ... ... жиынтығы.
Тең салық салу - бұл ретте әрбір салық төлеушіден бірдей
мөлшерде салық алынады. Салық салудың объективті ...... ... ... ... ... ... байланысты.
Сонымен қатар салық салу - кәсіпорындар, азаматтар және мемлекеттер
арасында табыстарды үлестіру ... ... ... ... ... ... құжаттар: [1]
* декларация;
* салық органдары жүргізген жеке тұлғалар қызметін тексеру материалдары;
... ... ... ... ... туралы
кәсіпорын ақпараты;
* ағымдағы төлемдерді төлегені туралы құжат.
Салық салуға қойылатын талаптар:
* қаржы-қаражат жүйелерінің тұрақтылығьн қамтамасыз ету;
* мемлекеттік бюджеттің пайдалануын қамтиды;
* ... ... ... салықты - салық төлеушілерге бір қалыпты бөлуге мүмкіндік беру керек;
• халықтың әлеуметтік кедей тобына арнайы ... ... ... ... ... ... және табысты ұтымды орналастыру, қаржыларды инвестициялау мен
жинау мәселелері салықты жоспарлаудың кезеңі болып табылады.
Салықты жоспарлау - салық міндеттемелерін ... ... ... және ... ... орналастыру, қаржыларды инвестициялау мен
жинау мәселелері салықты жоспарлаудың ... ... ... ... - ... ... мен ... туралы ғылыми білім және
ұғымдардың жүйесі, мемлекеттік қаржы қызметіндегі олардың ролі.
Салық несиесі - салықты төлеу ... ... ... ... ... - ... ... төленетін басқа да міндетті төлемдерді төлеу жөніндегі барлық
салық міндеттемелерін ... ... ... ... ... салық
зандары нормаларының жиынтығы.
Салықтың атқаратын қызметтері.[4]
Салық экономикалық категория ретінде және ... ... ... үш ... ... ең бірінші кезектегі атқаратын қызметі, бұл— қазыналық.
Мемлекет өз қазынасын толықтыру мақсатында табыс көздерін жасайды. Салық
төлеушілерге ... ... ... ... ... және ... ... да міндетті төлемдерді есептейді, салық ставкалары мен
төлеу мерзімін белгілейді. ... ... ...... ... бір ... мемлекет пайдасына өтеді.
Салықтың қазыналық ... ... ... ... ... бөлігі
құралып, салықтың қоғамдық міндеті артады. Қорыта айтқанда, мемлекеттің
бюджет саясаты жүзеге ... ... ... бірі - ... (реттеу). Мемлекет
экономиканы дамыту жолында салықтық реттеу процесі арқылы экономиканың
кейбір салаларын дамытуды ... және ... ... ... ... ... ... салық ставкаларын төмендетеді). Бюджетке
түскен салық түсімдерін реттейді және бақылап отырады. Кез келген ... ... ... ... Ал енді салық түсімдеріне бақылау өте қажет
екені даусыз. Мемлекет бюджеттің кірісі мен ... ... ... өз ... ... бақылау қызметінің арқасында салық жүйесінің тиімділігі
бағаланады, ... ... мен ... түрлеріне бақылау қамтамасыз
етіледі.
Салықтың ... ... ... бірі — ... ... ... ... түсімдерін қаржыландыруды қажет ететін
бағдарламалар жобасына сәйкес және әр ... ... сай ... ... түсімдерінің мақсатқа сай және өз ... ... ... ... бөлу ... ... салықты қоғамдағы экономикалық
және әлеуметтік процестерге әсер ету құралы ретінде қолдануға мүмкіндік
береді.
Салықтардың қайта бөлу қызметінің көмегімен бюджетте ақша ... ... ... ... ... ... ... бағытталады,
әлеуметтік топтардың табыстары арасындағы қатынастарды өзгерту жолымен
әлеуметтік ... ... ... ... - ... ... бюджетке түсуін қадағалайтын
бірден-бір мемлекеттік орган. [1]
Салық ... - ... ... бюджет саясатын жүзеге асыра отырьп,
мемлекеттік бюджетті толықтыруды көздейді. Осы бюджетке ... ... ... ... және ... ... ... бақылау жасайды. Ал
енді осы қызметтердің қорытындысы ретінде бюджетке түскен салық ... емес ... ... бөлу ... мақсаты — мемлекет әділетті түрде өз шығындарын да жаба отырып,
елдің әлеуметтік ... да ... ... ... да ... ... ... әдебиеттерде салықтардың бірнеше қызметтері атап
көрсетілген. Мәселен, ынталандырушы. Салықтардың ынталандырушы ... ... ... және ... да ... ... ынталандырады. Сонымен қатар салық жеңілдіктерін, төмен пайызды
салық ... ... ... қызметі оларды басу мақсатында әрекеттің
қандай да бір түріне арнайы салықты енгізу жолымен жүзеге асырылады.
Салықтардың ... ... ... өсу, ... жаңару,
халық санының өсуі үшін әр түрлі шаралар жасайды.
Салықтардың шектеу қызметі. Мемлекетке ... ... ... ... ... болады. Салық саясаты арқылы мемлекет өндіріс түрлерінің
дамуын шектейді немесе тоқтатады, Қазақстан ... бұл ... ... ... ... ... ... және нөл пайыздық салық ставкалары
арқылы жүзеге асуда.
Бюджетті толықтырушы негізгі жүйеде салық ... ... ... ... де атап ... ... емес ... - Қазақстан Республикасының ... ... ... капиталды, гранттарды сатудан түсетін түсімдерге
жатпайтындардан басқа, Қазақстан Республикасының басқа да ... ... ... төленетін міндетті, қайтарылмайтын
төлемдер, сондай-ақ, ресми трансферттерден ... ... ... негізде
берілетін ақшалар. [1]
Салық теориясы - салық маңызы мен қызметі туралы ... ... ... ... ... қаржы қызметіндегі олардың ролі.
Салық несиесі- салықты төлеу мерзімінің өзгеруін өрнектейтін жеңілдік.
Салық режимі — ... және ... ... ... да ... ... жөніндегі барлық салық міндеттемелерін есептеу кезінде
салық төлеуші қолданатын салық зандары ... ... ... келгенде, салықтар көптеген елдерде әр түрлі аталғанымен, кейде
оларға салық салу және алыну жолдары ... ... ... ... төлеуші
ретінде салық төлеу жауапкершілігі жүктелген занды және жеке ... ал ... салу ... ... ... ... есепті кезеңде
алған табыстары, тауарлары, мүліктері, көлік құралдары, пайдасы және тағы
да басқалар ... ... ... және заттай түрде әділеттілік, теңдік
және тұрақтылық тәрізді салық салу принциптері негізінде құрылған ... ... ... ... ... ... ... немесе пайыз
түрінде тағайындалады. Пайыздық ставкалар үйлесімді, үдемелі және кемімелі
болып бөлінеді. Ал салық жеңілдіктері сол мемлекеттің қазыналық ... мен ... ... ... ... ... ... салық алудың мынадай негізгі тәсілдері бар:[2]
* төлем көзінен, яғни салық табыс алынған кезде ... ... ... яғни ... ... ... декларацияда
көрсеткен табыстары, шегерімдері мен жеңілдіктерін ескере отырып,
анықталады.
1.2. Салық жүйесінің құрылымы
Салық жүйесін ... және ... ... ... ... ... ... мен алымдар, салық салу әдістері мен
тәсілдері, салық заңдары мен ... ... ... салық салу
органдары мен салық қызметі жиынтығы құрайды. Салық жүйесінің ең алғашқы
әрі маңызды ... ... ... ... ... салықтарға
тоқталып өткен дұрыс.
Салық элементтері салық заңы регламенттелген салықтың қолданылу
жағдайын ... ... ... жиынтығы. Салықтың бірнеше
элементтері бар, атап ... ... ... ... салық объектісі;
* салық көзі;
* салық мөлшері;
* салық жеңілдіктері;
* салық ставкасы;
* сальқ кезеңі;
* ... ... ... ... ... ... ... тәртібі.
Салық субъектісі — занды немесе жеке түлға, яғни салықты төлеушілерді
атаймыз. [2]
Салықты ... ... - ... ... және ... емес игілік
жасайтын, сонымен бірге белгілі бір түсім алатындар, яғни жеке тұлғалар;
* шаруашылық субъектілері — капитал иелері, яғни ... ... ...... және ... төленетін басқа да міндетті
төлемдерді төлеуші болып табылатын тұлға.
Тұлға — жеке тұлға және занды ... ... ... ... - ... ... азаматы, шет мемлекеттің азаматы,
азаматтығы жоқ адам.
Салық ... - іс ... ... ... түсетін жеке
тұлғалар, соңғы салық төлеушілер, яғни мемлекет азаматтары.
Заңды тұлға — Қазақстан Республикасының немесе шет мемлекеттің зандарына
сәйкес азаматтық, оның ... ... ... мен ... ... ... ететін ұйым (шетелдік занды тұлға) немесе ... ... ... ... ... ... ұйым немесе басқа да
корпорациялық құралым.
Заңды тұлғаның өз балансы, елтаңбасы, мөрі және банкіде есеп ... ... ... ... мақсаттары үшін олар құрылған шет мемлекетгің занды
тұлғасы мәртебесіне ие ме, жоқ па - оған ... ... ... ... қарастырылады.
Салық объектісі - салық есептелетін база, яғни салық не үшін төленетінін
қарастырады, мәселен: ... ... ... ... жер және т.б. ... ... төленеді.
Мүлік жылжитын және жылжымайтын мүлік болып бөлінеді.
Тауар — қажеттілік пен тұтынуды қанағаттандыратын зат. ... ... ... ... ... кез келген еңбек өнімі болып
табылады.
Мұра - қайтыс болған азамат мүлкінің оның мұрагерлеріне көшуі. Көптеген
мемлекеттерде мұраға ... ...... бір ... пайдалану мүмкіндігі орасан зор табиғи
байлық. Күнделікті пайдаланылады.
Салық көзі—салық ... үшін ... және ... ақша
қаражаттары, бұл - жалақы, ... ... яғни ... ... ... көзі - ... төлеуге арналған немесе қолданылатын ақша қаржылары.
Салықтың займдық қаржылар көзі тек мәселенің қысқа мерзімде шешілуін
көрсетеді.
Макроэкономикалық ... ... ... ... көзі ... - ... ... төлеушілердің салық төлеу үшін негізінен 5 көзі бар: .[4]
• табыс;
* қор және жинақ;
* ... ... ақша ... ... ... ... қоса
алғанда;
* қаражаттар, мүлікті өткізуден түскен, оның ішінде өндірістік капиталдың
мүліктік бөлігі, негізгі қорды қосқанда;
* қарыз ...... ... бөлу ... ... кәсіпорынға, мекемеге
немесе жеке тұлғаға түсетін ақшалай немесе материалдық ресурстар.
Салық ... яғни жеке және ... ... ... ... айырмашылықтары бар.
Салық төлеушілердің табыстары, бұл кімнің табысы болып саналатынына
байланысты болады және бірнеше ... бар: ... ... ... ... өткізуден түскен табыс;
* дивидендтер, рента;
* сыйақы, ұтыстар, роялти;
* жалақы, зейнетақы, ... ... ... ... ... ... ...... ... немесе жеке тұлғаның әлде бір
мақсатқа арналған ақша қаражаты немесе материалдық ...... ... жеке ... ... және ... ... әдетте, талап ету мерзімі көрсетілмеген ақшалай
қаражаттар.
Айналым қаражаттары - өнім өндіру мен өткізудің жоспарлы және ... ... ... ... ... қорлары мен айналыс қорларын
құру үшін бірлестіктерге, кәсіпорындарға, ұйымдарға авансыланған ақшалай
қаражаттың жиынтығы.
Қарыз қаражаттары - бір жақ ... ... ... жаққа (қарыз алушыға)
меншікті немесе оперативті басқаруды, ақшаны немесе ... ... ... ал ... ... сол тектес және сапасы сондай ... ... ... міндеттенетін шартқа сәйкес берілетін қаражаттар.
Рента — шығушыдан кәсіпкерлік қызметті талап етпейтін ... ... ... ... ... ... ... көптеген капиталистік
елдерде - меншік иесінің мемлекеттік заем ... ... ... - ... әрбір қызметкер жұмсаған еңбектің саны мен сапасына
қарай бөлініп, ... жеке ... ... ... ... ақша
түріндегі табысы; екіншіден, еңбек үшін сыйақы.
Салық мөлшері - салық төлеушінің табысына қарай алынатын салық ... және ол ... ... ... нөлдік болып бөлінеді.
Салықтың шекті мөлшері - табыстың әр қосымша бірлігінен түсетін үстеме
салықты білдіреді, мәселен жеке ... ... ... ... ... мүлік салығы.
Салықтың жеңілдік мөлшері болады, оны мемлекет өз тарапынан белгілі бір
салық төлеушілерге ... ... ... ... салық ставкалары
бойынша жеңілдік жасайды (мәселен, салықты төлеу мерзімін ... ... ... ... ... көп балалы аналарға,
мемлекетке еңбек сіңірген азаматтарға және басқа ... ... ... деп ... ... ... орта ... да, сол сомадан салық төлейді. Мысал ретінде патентті алуға болады.
Бюджетке түсетін салық түсімдерін есептеу үшін ... ... ... ... ... ... бүл салық телеуден босатылады ... кұн ... ... ... ... ... төлеушілер бар, бұл
мәселеге кейін толығырақ тоқталамыз).
Салық жеңілдіктері – төлем қабілетін, қоғамдық ... ... ... да факторларды ескеріп заңмен қарастырылған жалпы ережеден шығару.
Салық жеңілдіктері - ... ... ... төлеушіні біртіндеп немесе ашық
төлеуден түгел босату.
Салық жеңілдіктерін бірнеше белгілері бойынша топтауға ... ... ... ... бойынша жеңілдіктер.
Салық төлеушілердің өзіне салық жеңілдіктері беріледі. Жеке тұлғалардың
мүлік салығында мерзімді қызметтегі әскери қызметшілер мерзімді ... (оқу) ... ... төлеуден босатылады.
2. Салық объектісі бойынша жеңілдіктер.
Бұл жерде ... салу ... ... ... ... ... ... мамандандырылған медициналық көлік құралдары салық
төлеуден босатылған.
3. ... ... ... жеңілдіктер.
Мәселен, жеке табыс салығы бойынша салық ... ... ... және ... ... ... операциялардан түскен
табыс қосылмайды.
4. Салық ставкасы бойынша жеңілдіктер.
Корпорациялық табыс салығында салық төлеушілер ... 30 ... ... ... ... ... ... құралы жер болып табылатын
салық төлеушілер 10 пайыздық ставка бойынша салық төлейді.
5. Салық кезеңдері ... ... ... құн ... ... ... кезеңі — күнтізбелік ай болса,
ал ауыл шаруашылық өнімдерін өндіруші заңды ... үшін ... ... ... ... ... ... есептеу тәртібі бойынша жеңілдіктер.
Шағын бизнес субъектілерінің белгілі бір бөлігі оңайлатылған декларация
негізінде салық төлейді.
7. ... ... ... ... ... ... бизнестің кейбір субъектілері салықты бір жолғы талон
немесе патент негізінде төлейді.
Қазіргі кезде кең ... ... ... ... ... еді, яғни олар 3 ... бөлінеді:
алып тастау;
• жеңілдіктер;
босату.
Алып тастау — салық салудың жекелеген обьектілері ... ... ...... базасын қысқарту.
Босату - салық ставкаларын төмендетуге бағытталған жеңілдіктер.
Салық жеңілдіктерінің мазмұнын былайша баяндауға ... ... ... ... ... ... түрі бойынша салық төлеушілердің ... ... ... ... ... жер ... иелігінде жер учаскесі бар
тұлғалар төлеуі ... Ал, Ұлы Отан ... ... ... жер
салығын төлеуден босатылады. Мұнда мемлекеттің ... ... ... яғни ... ... ... ... түрлеріне салық
төлеуде жеңілдіктер қарастырған.
Салық төлеуден толық босатылу, салық салуға жатпайтын мүліктерде (табыс)
жүзеге асырылады. Жеке ... ... ... ... жеке тұлғалардың
зейнетақысына салық салынбайды. Егер жеке тұлға үшін ... ... ... көзі ... онда ол ... ... толық босатылады
Екіншіден, салық мөлшерін төмендету арқылы жасалатын жеңілдіктер.
Бұл негізінен үш бағыт бойыпша жүзеге асырылады: .[3]
* ... ... ... санаттарына немесе мүліктердің ... ... ... ... салық ставкаларын белгілеу.
Мәселен, корпорациялық табыс ... ... үшін 30 ... ... ... ал ... өндіріс құралы жер болып табылатын салық
төлеушілер үшін 10 пайыздық салық ставкасы берілген, яғни мүлда ... ... ... өндірушілерге салық жеңілдіктерін қарастырған;
* салық салу кезінде мүліктердің (табыс) белгілі бір ... ... ... ... ... (табыс) салық салынуға жатпайды. Жеке табыс салығын
төлеу ... ... ... ... ... ... ал осы ... балаларға немесе асырауындағы адамдарға алынған алимент кірмейді;
* салық төлеушілердің кейбір ... үшін ... ... беру ... салық базасын қатаң түрде есепке алады, оның
ішінде ерекше шегерімдерге ... ... ... ... ... есепке алмау немесе салық салудан ... ... ... ... әкеледі, кейде шектелген немесе
шектелмеген ... ... ... ... ... ... ... — салық салу объектісі ретінде
есепке алмауға немесе салық ... алып ... ... келетін заң
бойынша карастырылған мүліктер (табыстар) бар. ... Ұлы Отан ... ... және ... топ мүгедектерінің табыстары жеке табыс
салығы бойынша салық салудан ... ... та 240 ... есептік
көрсеткіш мөлшерінде ғана.
Салық мөлшерін төмендетудің шектелмеуі — мүліктер (табыс) салық салу
обьектісі ретінде толық көлемінде ... ... ... ... ... тастауға сәйкес келетін мүліктер. Бұған ... ... ... ... ... зейнетақы төлемдерін алуға болады. Салык
төлеуші қандай көлемде ... алса да, бұл ... ... ... салық төлеушілердің материалдық жағдайы қиындағанда немесе кездейсоқ
оқиғаларға сәйкес берілетін салық жеңілдіктері ретінде қарастырылады.
Мұны уәкілетті мемлекеттік ... ... ... ... ... ... ... ұзартуымен шатастыруға
болмайды.
Салық есебін жүргізуді, немесе ... ... ... ... ... ... ... салық төлеушілердің белгілі бір ... ғана ... ... кейбір түрлеріне арнаулы салық режимін қолдану - салық
сомасын анықтауда және оны ... ... ... ... бұл ... орындауда жалпы тәртіпті оңайлату мақсатында ... ... ... ... ... ... ... қарай жасалады:
* бірінші жағдайда мемлекет алдында ерекше еңбек ... ... ... Ұлы Отан ... қатысқандар, жоғары мемлекеттік
наградалармен марапатталғандар, "Халық Қаһарманы" ... ... ... ... ... ... да ... атап
айтканда: зейнеткерлер, мүгедектер, ... Бүл ... ... ... ... қызметін атқарады, яғни салықтар мемлекеттің
әлеуметтік қызметін жүргізудегі әдісі ... ... ... ... ... ... салуды қоғамның экономикалық дамуына әсер
ететін құрал ретінде іске асырады. Мемлекет жеңілдіктер бере ... осы ... ... ...... елге қатысты емес бір жақты тәртіпте немесе
өзара қатынас басында бір ... ... ... айрықша
жеңілдіктері.
Қорыта айтқанда, мемлекет салық жеңілдіктерін экономикалық ... ... әсер ... ... ... қолдана алады.
Сонымен бірге, салық ғылымында мынадай зандылық бар: "Неғұрлым ... көп ... ... ... ставкалары жоғары болады ... ... ... аз ... ... ... ... болады".
Салық ставкасы - салық базасының өлшем бірлігіне ... ... ... ставкасы - салық салу ... ... ... салық
мөлшері. Салық ставкасы — салық өлшемі ретінде қарастырылады.
Салық ставкасы салық базасыньщ өлшем бірлігіне пайызбен ... ... ... ставкасы бірнеше белгілер бойынша жіктеледі: .[3]
1. Салық сомасын анықтау тәсілі бойынша:
* тең;
* тұрлаулы (қатаң);
* пайызды.
Тең ... — кез ... ... ... ... мөлшерде салық сомасы
белгіленеді,
Тұрлаулы ставка - салық салудың ... ... ... ... ... ... ... тауарлардың әрбір литріне 1
теңгеден.
Пайызды ставка - салық базасының ... ... ... бір ... ... ... ... адвокаттар мен жеке нотариустардың
табыстарына салық салынатын табысына 10 ... ... ... ... ... қолдану сипатына қарай:
* жалпы;
* жоғарылатылған;
* төмендетілген.
Жалпы ставка - салық салудың жалпы режимінде көрініс табады. Салықтың
барлық түрі ... ... ... ... ...... ... саласында қолданылады. Табысы
жоғары қызметтерге жоғары салық ставкасын жүзеге асыру.
Төмендетілген ставка - әлеуметтік ... ... ... ... ... ... жеңілдіктері беріледі.
3. Салық ставкасының мазмұнына байланысты:
* ... ... ... ... ... ставка - (margіпа1, латын сөзінің margо - ... ... ... ... бекітілген салық ставкаларын атаймыз.
Нақты ставка - төленетін салықтың салық базасына қатынасы ... ... - ... ... сомасы алынған жалпы табыска
қатынасы ретінде анықталады.
Салық салу процесінде көбіне маргинальды ... ... ол ... салық міндеттемелерінің мөлшерін анықтайды.
Ал, нақты және экономикалық ставкалар экономикалық талдаудың мақсаттары
үшін қолданылады, яғни ... ... ... және ... алған жалпы табыстарын бөлу параметрлерін анықтауда,
мемлекеттің салық саясатының тиімділігін ... ... және ... ... ... ... дегеніміз салық салу обьектісі мен салық салуға байланысты
обьектінің құн, физикалық немесе өзге де сипаттамалары, олардың ... ... тиіс ... және ... да міндетті төлемдер сомасы
айқындалады.
Салық базасын анықтап және ... ... ... ... тиісті
салықтарды төлеудің белгілі бір кезеңдері болады.
Салық кезеңі - ... және ... ... ... да ... ... белгіленген уақыт кезеңі, ол аяқталған соң салық базасы
айқындалады және бюджетке ... тиіс ... және ... да ... ... ... салықтар үшін салық кезеңі - күнтізбелік жыл болып саналады.
Сонымен қатар мынадан салық кезеңдері ... бір ... - ... ... - күнтізбелік күн болып саналады, бір жолғы
талон негізінде салық төлеушілер;
* он күндік (декада) - салық кезеңі - күнтізбелік он күн ... ... ... он күн ... ... операциялар бойынша салықты
есептейді;
* айлық - салық кезеңі - күнтізбелік ай ... ... ... ... ... ... салық төлеушілер, жеке табыс және ... ... ... ... ... ... ... - салық кезеңі - күнтізбелік тоқсан болып есептеледі,
қосылған құн ... ... ... ... ... ... ... бойынша аванс төлеушілер;
* жылдық — салық кезеңі — күнтізбелік жыл ... ... ... ... салығы, жер салығы, мүлік салығы, көлік құралдары
салығын төлеушілер.
Салық жылы - күнтізбелік жыл ... ... ... ... - ... ... ... жеңілдік берілген уақыт мерзімі.
Салықты есептеу тәртібі.
Негізінде салықты есептеудің 5 кезеңі бар:
* бірінші — салық салынатын обьектіні есепке ... ...... салу ... ... базасын есептеу:
* үшінші - салық ставкаларын қолдану;
* төртінші - ... ... ... ... - салық сомасын есептеу.
Салық сомасын есептеуде мыналарға міндеттілік жүктеледі:
* біріншіден, ... ... ... ... ... ... төлеген кезде);
* екіншіден, салық органдарына (жеке тұлғалардың жер ... ... ... агенттеріне (жеке табыс салығы).
Салық есептеуді жүзеге асыруға байланысты ... ... ... ... және қызмет ақысыз (салық төлеушілердің өздері
немесе басқа тұлғалар есептейді) болып бөлінеді.
Қызметақылы ... ... ... ... ... ... ... жүзеге асырылады.
Салық кодексінде көрсетілгендей салық хабарламасында:
• салық төлеушілердің тегі, аты, әкесінің аты немесс ... ... ... ... ... міндеттемесінің орындалуы жөнінде талаптар;
шағым беру тәртібі көрсетілуі тиіс.
Қызметақылы салықты есептеуде салықты есептеудің ... ... ... ...... салынуға тиіс адамдардың тізімі; тиісті ... ... ... ... құрастыратын жүйеленген мәліметтер
жинағы (мәселен, жер, су мәліметтерінің жинағы). .[1]
Кадастр құндық немесе натуралдық ... ... ... ... ... салығын есептеу кезінде қолданылады. Салық салу кезінде объектілердің
сыртқы белгілері есепке алынады, мәселен, жер ... жер ... және ... сапасы; құрылыс салығында құрылыстың көлеміне сәйкес
есік пен терезелердің ... ... мен ... саны.
Қазіргі кезеңде кадастрлық тәсіл жер салығын, жеке тұлғалардың мүлік
салығын (тұрғын үй,,пәтер, саяжай, гараж) төлеу кезінде ... ... ... объектілердің сыртқы белгілеріне емес, оның түгенделген құнына
орай есептеледі.
Қызметақысыз салықта салық төлеушілердің ... ... ... ... ... салу ... - ... объектісін өлшеу бірлігі болып табылады.
Салық алудан толығымен босатылатын салық объектісінің ең аз бөлігі салық
алынбайтын минимум болып саналады.
Салық ... ...... ... және ... ... ... органдарына
табыс ететін, салық міндеттемелерін есептеу туралы ақпараты бар құжаттама.
Салық есептілігінде салық объектілерін анықтауда және ... ... ... екі әдіс ... ... ... кассалық әдіс.
Салық базасын есептеудің әдісі - ... мен ... ... ... көрсетілгенде, сатып алушыларға тауарларды
жеткізген ... ... ... ... ... ... ... болуы негізінде салық
төлеушіде табысқа құқықтық пайда болу фактісі жүзеге асады.
Салық заңдарында бұған былайша анықтама берілген: бұл - ... ... ... есеп ... табыс пен ұстап қалу жүмыстың
орындалған, қызметтің көрсетілген, мүліктің түсірілген және есепке алынған
сәтінен бастап ... ... әдіс ... ... ... ... мен ... салық
төлеушілердің орындалған жұмысына, көрсетілген қызметтерде, ... ... ... нақты төлем төленген кезде есепке алынады.
Кассалық әдісте ... ... ... болу ... табысты нақты алу
фактісі жүзеге асады.
Кемітуге қатысты нақты табысты алу ... ... ... ... факті
салықты кассалық есептеу әдісі негізінде жатыр.
Салықты есептеудің кассалық әдісі ақша ... мен ... іс ... ... ... ... бұл – жұмыстың орындалған, қызметтің көрсетілген,
мүліктің түсірілген және кіріске алынған әрі оларға төлем жасалған ... ... пен ... қалу ... ... ... ... .[1]
Салықты төлеу тәртібі. Салықты төлеу тәртібі - ... ... ... ... ... жүзеге асырылатын салық заңдылықтарында
бекітілген ереже.
Салық төлемі — ... ... ... ақша ... бір ... қатысады және салық төлеушінің белгілі бір салық ... ... ... ... ... ... болса, онда салық төлеуші салықты ақшалай ... ... ... ... ... онда ... заттай төленеді.
Мемлекеттің салық төлеушіден салықтық төлем сомасын мәжбүрлі түрде алуы
салық төлеу тәсілі болып табылады.
Салық төлеу тәртібінің салық төлеушілерден ... ... ... ... бар: ... ... мерзімі;
* нысандары.
Салық міндеттемелерін орындауға жауапты тұлғаларға байланысты, ... 2 ... ... ... ... ... жолдары;
* мәжбүрлеп алу жолдары.
Қазіргі кезде салықты дербес төлеуде мынадай негізгі ... ... ... негізінде.
Салық декларациясы - салық кезеңіндегі салық төлеушілердің салық салу
объектілерінің саны, салық ... ... және ... ... мөлшері көрсетілген ресми өтінімі,
Салық алудың салық төлеушінің декларациясы бойынша тәсілінде салық
төлеуші табыс ... ... ... ... көрсетеді және
салық сомасын есептейді.
Бүгінгі таңда салық декларациясы негізінде корпорациялық табыс салығы,
жеке табыс салығының кейбір төлемдері, қосылған құн ... жер ... ... ... '
2) ... хабарламасы негізінде,
Салық органдары салықты есептейді және салық төлеушіге ... ...... ... ... онда ... төлеушінің салық төлеудегі
негіздемесі көрсетіледі. Мәселен, жеке тұлғалар ... және жер ... ... ... ... ... ... ... есептеу және енгізу жолдары.
Бұған мысал ретінде, жеке түлғалардың ... ... ... ... ... болады. Салық органдары салықты есептейді, ал ... есеп ... ... ... бұл ... ... телеушілер
салықты дербес есептейді.
4) бір жолғы талон және патенттерді сатып алу.
Арнайы ... ... ... жеке ... ... ... ... енді салықты мәжбүрлі түрде төлеудің негізгі әдістеріне тоқталайық:
1) төлем көзінен ұсталатын ... ... ... салық төлеушіге төленетін табыстан салық сомасы есептеледі. Бұл
"табыстың төлем көзі" деп аталады. ... ұйым ... ... ... Осы ... ... алуды салық агенттері орындайды.
¥сталған салық сомасы белгілі бір мерзімде ... ... ... ... көзінен салық ұстау тәсілінде салықты табыс алу
орнында төлеуші жүмыс істейтін заңды тұлғаның ... ... ... салық төлеуден бас тартқан тұлғалардан салықты
мәжбүрлеп алу.
Салық органдары мүлдай әдісті, тек, ... ... ... төлеуден
(толық немесе ішінара) жалтаруына байланысты қолданады, яғни олар өзінің
салық міндеттемелерін орындаудан бас тартқан ... ... ... ... алу ... төлеушінің ұқыпсыздығынан салық органдарының
немесе сот шешімінің негізінде белгіленген тәртіпте ... ... ... ... ... алу ҚР ... ... сәйкес мынадай
тәртіппен жүргізіледі.[1]:
1) банк шоттарындағы ақшасының есебінен;
2) қолма-қол ақшасының есебінен;
3) дебиторларының шоттарынан;
4) билік ету шектелген мүлкін өткізу ... ... ... ... ... ... ... Салық қолма-қол ақша түрінде, немесе қолма-қол ақшасыз аударым негізінде
төленеді. Салықты төлеу, тек, ұлттық ... ... ... ... төлеу мерзімі салық зандылықтарында белгіленген және әрбір
салықтың ... ... ... ... ... ... белгілер бойынша жіктеледі: .[3]
Өндіріп алу тәсілі немесе салық салу объектісі бойынша: тікелей және жанама
салық;
Тікелей салықтар: нақты және ... ... ... ... ... ... және ... салықтар;
Салық көлемін анықтау тәсілі бойынша: үйлесімді, үдемелі және ... ... ... ... деңгейіне немесе салықты алатын және оған билік
жасайтын органға қарай: республикалық және жергілікті ... ... ... ... және ... ... ... байланысты: заттай және ақшалай салықтар;
8. Салық субъектілеріне қарай: заңды және жеке тұлғалардың салықтары;
9. Салықтардың қолданылу қызметтеріне орай: жай және ... ... ... ... және ... ... бойьша: қызметақылы және
қызметақысыз салықтар;
11. Салық базасының пайда болуы және салықты төлеу көзіне ... және ... ... ... ... төлеушілердің арасьнда бөлуге байланысты:
үлестірме және санды салықтар;
13. Салықтардың төленуіне ... ... және ... ... ... алу ... салықтарды салу объектісі бойынша:
* тікелей салық;
* жанама салық.
Тікелей салық - тікелей табыс, немесе меншік ... ... ... корпорациялық табыс салығы, жеке табыс салығы, жер
қойнауын пайдаланушылардың ... ... ... жер ... ... жеке ... бүгін салық төлеуші болмаса да, ол ертеңгі күні
міндетті түрде салық төлеуші болып табылады. Себебі ол белгілі бір ... ... ... мүлік алады.
Жанама салық — тауар бағасына қосылады және ... ... ... ... ... ... құн ... акциз
салығы.
Жанама салықтардың ауыртпалығы тауарларды соңғы тұтынушы — ... ... ... ... ... ... өзі тауар бағасына
директивті тәртіппен үстеме бекіту жолымен қалыптастырады. Жанама салықтар
— тауарлар мен ... ... ... ... Олар тауар бағасын
арттырады, өйткені тауар бағасына немесе қызметке, тарифке ... ... және ... ... ... Жанама салықтар былайша бөлінеді:
* әмбебап жанама салықтар;
* жеке жанама салыктар;
* қазыналық монополия;
* кедендік ... ... ... ... берілген жеңілдіктерді қоспағанда, барлық тауарлардан (жұмыс,
қызмет) алынады. Мәселен, айналым ... ... ... ... ... ... салық және қосылған құнға салынатын салық.
Айналым салығы (әмбебап акциз деп аталады) тауарларды өткізуді жүзеге
асыратын ... жеке ... ... ... ... ... алынады. Бұл бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін Германия және
Франция мемлекеттерінде пайда ... ... ... ... ... ішінде КСРО-да қолданылды.
Сатып алуға салынатын салық айналымға ... ... ... ... Көтерме сауда орындарына тауарды өткізу кезіндегі айналымға ... Бұл ... ... ... АҚІІІ-тың көптеген штаттары, Канада
провинцияларының көпшілігі, Жапония ... ... ... ... ... - ... ... тұтынушыға өткізу бойынша айналым болып саналады.
Сатуға салынатын салық тауар бағасынан белгілі бір пайыз түрінде ... ... ... ... кең ... ... ... мемлекеттерінде, оның ішінде
Еуропалық экономикалық одақтың барлық елдерінде және Тәуелсіз мемлекеттер
достастығы республикаларында қосылған құнға ... ... ... ... ... ... Жеке жанама салықтар.
Бұл тауардың белгілі бір түрінен алынады. Бұл салық акциз деп аталады.
XX ... ... ... ... ... акциз салығы келді.
3. Қазыналық монополиялық ... ... ... ... мемлекет өндіреді. Әрине,
тауарлардың бағасын да мемлекет бекітеді. Егер мемлекеттің өзі тауарды
өндірсе және өткізсе, онда тауарды өткізуден түскен ... ... ... шегерілген сомаға салық салынады.
Тікелей және жанама салықтардың бірнеше ерекшеліктері бар:
• біріншіден, тікелей салық ... ... ... ... ... ... ... ретінде салық төлеуші болып табылады. Бірақ, бұл
жерде салық ... ... ... ... ... ... ... тұтынушы мемлекетпен салықтық қарым-қатынаста және салық төлеуші
ретінде ... ... ... Тауарды тұтынушы тауарды сатушымен
келісімге келеді, бірақ бұл салықтық қатынастар болмаса да, ... ... ... ... жанама салықтарда төлем көзі ретінде – сатушының жалпы
табысы, яғни өнімді өткізуден түскен түсім қарастырылады. Салық ... ... ... ... (салық төлеушілердің меншігі ақша
қаражаттарынан) төлейді.
Тікелей және жанама ... ... салу ... және ... ... ... бірнеше айырмашылықтары бар. Атап айтқанда:
• бірінші, салық ... мен ... ... ... ... ... ... өткізумен байланысты болады.
Мәселен, қосылған құн салығьнда салық объектісі ретінде ... ... ал ... ... - ... ... түсім, немесе баламалы
қосылған құн. Ал, акциз салығында салық обьектісі ретінде нақты өткізілген
акцизделетін тауарлар, ал салық бұйымы ... ... ... ... ... тікелей салықтар кезінде салық объектісі ретінде - меншік құкықтары
шаруашылық иеліктері, ал, салық бұйымы - ақша ... ... ... ... ... ... болмаса заттар (жер учаскесі, мүліктер,
көлік құралдары);
• екінші, салықты төлеу көздерінің ... ... ... ... ... ... ... тауар бағаларына үстеме ретінде ... ... ... ... ... жөнінде төлемді алған кезде,
сонымен қатар түсімнің құрамында төленуге тиіс салық сомасын көрсетеді.
Ал, ... ... ... ... көзі ... төлеушінің қатысуымен
жасалады.
4. Кедендік баж.
Бұл - мемлекет ... ... ... ... мемлекеттік шекарадан
өткізер кезде тауарлардан, мүліктерден және құнды заттардан ... ... ... және дербес салықтар:
Тікелей салықтар нақты және дербес салықтар болып бөлінеді.
Нақты салықтар деп (ағылшын сөзі, мүлік) - ... ... ... ... мүмкіндіктер сыртқы белгілеріне қарап алынады, яғни
салық салуда салық объектісі назарға алынады.
Нақты салықтарға қатыстылар:
* ... ... ... ... ... жер салығы.
Дербес салықтар (кейде жеке деп аталады) деп - салық ... ... ... ... болады.
Дербес салықтарда тек табысы ғана емес, сонымен қатар ... ... ... да ... ... ... ... жататындар:
* корпоративтік табыс салығы;
* жеке табыс салығы;
* жер ... ... ... ... ... ... ... салықтардың нақты салықтардан айырмашылығы салық төлеушілердің
нақты төлем ... ... яғни ... ... көзі ... ... ақша қаражаттары саналады.
Сонымен қатар дербес салықтар салық төлеушілердің табыстылығын ... ... ... мұнда салық төлеушілердің салық салынатын
объектілерінен (жер учаскесі, ... ... ... ... орта ... есепке алынады.
Нақты салықтар мемлекет үшін тиімді болып саналады, яғни жеке салықтарға
қарағанда төлемді өндіріп алу және бақылау ... ... ... ... әр ... бухгалтерлік жымқырулар арқылы, немесе қолма-қол ақша
қаражаттарымен жасалған операцияларды есепке алмау жолымен (черная нала)
жасыруға ... Ал, енді ... ... ... үйді еш ... ... ... қоя да алмайсың.
3. Сонымен бірге салықтарды объектінің экономикалық белгілері бойынша
былайша бөлуге болады:
* тұтынуға ... ... ... салынатын салықтар.
Табысқа салынатын салық - салық төлеушілердің әр түрлі табыстарынан
түскен ақша ... ... ... ... көлемін анықтау тәсілі бойынша:
* үйлесімді салық - табыс көлеміне қарамастан салық ... ... яғни ... ... ... ... ставкасы сол күйінде қалады.
Мысалы: корпоративтік табыс салығы 30% , қосылған құн салығы 13%.
* үдемелі салық - ... ... ... ... қарай өсіп отырады,
мәселен жеке табыс салығын алуға болады ... ... ...... ... ... ... сайын кеміп отырады. Мұндай
салық түрі біздің елімізде қолданысқа енгізілген жоқ. ... ... ... ... ... жиі қолданылады.
5. Салық органына қарай:
* жалпы мемлекеттік немесе республикалық ... ... ... ... ... аймақтық деңгейіне қарай және Қазақстан ... ... орай ... және жергілікті деп бөлеміз.
Бұл негізінен төрт фактор арқылы анықталады:
* салықты кім бекітеді (орталық және ... ... ... салықтар қай органға жатқызылады және салық салудың шарттарын
кім анықтайды;
* ... ... қай ... ... ... ... яғни ... салықтар республикалық ... ... ... ... түседі;
* қай ... ... ... саналады.
Салық бюджетке төленетін ... ... ... ... ... салық салу салыктың түрлері бойынша енгізу, бекіту, есептеу ... ... ... ... ережелерін қарастырады.
Мемлекеттің тиімді салық салу процесін жүзеге асыру үшін ... бар. ... ... ... — бұл ... мәні ... ... өзінің күнделікті сұранысына байланысты салық ставкасын көтеру
немесе ... ... ... ... ... ... салық салудың әділдігі;
* төртінші, салық жүйесінің біртұтастығы;
* бесінші, салық зандарының жариялылығы принциптері.
Ал, енді осы ... ... ... ететін болсақ.
1. Салық салудың міндеттілік припципі.
Салық төлеушілер ... ... ... ... міндеттемелерін толық
көлемінде және белгіленген мерзімдерде орындауға міндетті болуы тиіс. Бұл
әрбір Қазақстандық азаматтың негізгі борышы, парызы ... ... ... ... айқындық припципі.
Қазақстан Республикасының салықтары және бюджетке төленетін басқа да
міндетті ... ... ... ... үшін ... ... ... салу айқындығы салық төлеушінің салық міндеттемелері туындауының,
орындалуының және тоқтатылуының барлық негіздері мен ... ... ... Салық салудың әділдік принципі.
Қазақстан Республикасында салық салу жалпыға бірдей және міндетті болып
табылады.
Кез келген ... ... үшін ... салу жүйесі әділетті түрде шешілуі
қажет.
Жеке сипаттағы салық жеңілдіктерін беруге тыйым салынады.
4. ... ... ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасының бүкіл
аумағында барлық салық төлеушілерге қатысты біртұтас болып табылады.
5. Салық ... ... ... салу ... ... нормативтік құқықтық актілер ресми
басылымдарда міндетті түрде жариялануға ... ... ... классикалық принциптерін экономист Адам
Смит ұсынған еді.
Олар мыналар:
... ... ... ... қарай салынуы тиіс;
• 'салықтың мөлшері мен төленетін мерзімі алдын ала, әрі ... ... ... ... ... үшін неғұрлым қолайлы уақытта және тиімді әдіспен
салынуға тиіс;
* өндіріп алынатын салықтың шығындары ... аз ... ... ... болсақ:
* әділеттілік;
* анықтылық;
* қолайлылық;
* жалпылық.
Бүл тізім тағы да 3 принциппен толықтырылады:
* жеткілікті және жалпыламалықты қамтамасыз етеді (салықтарды мемлекеттің
обьектілік қажетіне және ... ... ... ... ... ... керекті көзін және салық салудың объектілерін талдау;
* салық салудың бір дүркінділігі.
Бұл принциптердің қолданылуы салық салудағы ... ... ... ... ... келтірді.
Сондықтан Адам Смит: «Салық - төлеушілер үшін ... ... ... — деп ... ... ... дамыған мемлекеттер үшін салық төлеу белгілі бір дәстүр
ретінде қалыптасқан.
Салықты ... ... ... ... ... Себебі, уақтысында
төленбеген салықтың айыппұлы мен өсімпұлы өте жоғары болады. Осы ... ... ... ... өз ... бір ... ... едім.
ΙΙ. ҚР салық жүйесі және оның қазіргі кездегі
қызмет ету барысы
2.1. ҚР ... ... ... мен ... ... өту ... ... экономикалық
реформаларды жүргізудің негізгі міндеттерінің бірі ... ... ... ... ... жаңа ... ... енгізу болып табылады.
Қазақстан Республикасының 1991 жылдың 25-желтоқсанында қабылданған
«Қазақстан ... ... ... туралы» Заңы, тәуелсіз
Қазақстанның салық ... ... ... бастамасы болып табылады. Міне,
дәл осы кезде салық ... ... ... да өз ... ... Бұл —
еліміздің экономикасын реформалаудағы күрделі істің бірегейі. Осы мезгілден
бастап ел ... ... ... жаңа ... іске ... Оларды атап айтсақ: шаруашылықты жүргізудің еркіндігі; меншік
түрлерінің бір-біріне өзара ... ... ... субьектілер
мен мемлекет арасындағы қатынастардың құқықтық негізде ... ... заң ... ... құрудың басты принциптерін, алым мен салықтың
түрлерін, олардың бюджетке түсу ... ... ... ... құжат
болып есептеледі.
Осы заң бойынша салық төлеушілер мен ... ... ... құқықтары
мен міндеттері, республикалық және жергілікті басқару органдарының салыққа
байланысты қызметтері, құқықтары мен міндеттері ... ... ... 1995 ... ... ... ... ұзақ мерзімді
концепциясын қабылдады. Бұл құжатта негізінен, салық жүйесін ... ... ... ... салу ... ... қызмет
етуге жеткізу көзделген.
Осы концепцияны іс жүзіне ... ... ... ... ... 24.04.95 жылы ... Заң күші бар «Салық және бюджетке
төленетін ... ... ... ... ... ... ... Қазақстан
Республикасында 1995 жылдың бірінші шілдесінен бастап жаңа салық жүйесі
іске қосылды. Бұл жаңа ... ... ... да ... қатынастар
талабына бейімделіп, халықаралық тәжірибеге мейлінше жақындатылған.
1991-1995 ж.ж. салық болып жатқан экономикалық жағдайларға ... ... ... өте жиі ... өзгертулер мен толықтырулар
енгізіліп отырды. Бірақ бұл ... ... ... түбірімен өзгерте
алмады. Сол уақыттағы елдегі ауыр экономикалық ... ... ... салық жүйесінің дамуына кең көлемде кедергілер келтірді. Әртүрлі
жеке компаниялардың немесе үйір-үйір оллигархтардың мүддесіне бола ... ... ... заң ... ... шыға салатын. Міне, осылардың барлығы
салық жүйесін қайта құруға итермеледі.
1991-1995 ж.ж. ҚР салық жүйесіне талдау жасасақ, ол ... ... ... ... ... байқаймыз. Сол кездегі қабылданған
батыл шараларға қарамастан 1994 жылы ... ішкі ... ... ... 8,5% ... ... ал бұл ... 1993 жылы 14,8%
болатын. Қатаң салық ... ... ... ... ... алып келді, яғни жоғары салық ставкаларының ... ... ... ... ... ... ... берді. Бұған көптеген шаруашылық жүргізуші ... ... ... ... ... ... ... болды.
Осы жайттарды ескере отырып Ел ... 1995 ... жаңа ... жүргізуді қолға алды. Салық реформасының ... ... ... ... ... ... ішінде:
1) Кәсіпкерліктің дамуына қолдау көрсету;
2) Мемлекеттік қажеттіліктердің ең негізгі түрлерін ... ... ... айналымы мен табыстарды қорғау механизмін
құру;
--салық ... ... қол ... ... табылды.
Алға қойылған мақсаттарға сай ел ... ҚР ... ... ... және оны ... ... сәйкестендіруді
жүзеге асырмақшы болды.
Сонымен, Қазақстан салық жүйесін ... ... ... ... ... 1995 ... 24 сәуірде қабылданған ... мен ... ... да төлемдер туралы» ҚР Заңының қолданысқа енгізілуімен
басталды. Бұл ... ... ... ... қатар
Халықаралық Валюта Қорының, ... ... ... ғалымдары мен өкілдіктері ат салысты.
Жоғарыда ... ... ... (1995 жылдың шілдесі) республика
территориясында 11 ... ... мен ... ... ... Салық
жеңілдіктері жүйелендіріліп, сақтандыру компаниялары мен ... ... ... ... ... Салықтардың көлемі
мен алымдардың ... ... бұл ... ... тағы ... ... ... тұлғалардың табысына емес, кірісіне ... Ал ... өзі ... ... ... ... ... түсті. Меншік формаларының көптеген ... ... ... және жеке тұлғаларға салық салудың бірыңғай
жүйесінің енгізілуі ... де, ... де оң ... ... ... салық кодексіне сай жеке кәсіпкерлер
мен ... ... ... ... ... ... яғни оларға салық ... ... ... ... ... жылдары «Салық және бюджетке түсетін басқа да түсімдер
туралы» ... ... ... ... атап ... ... ... амортизациялық ... ... ... жіне жер ... ... салу ... өзгертілуі,
ҚҚС-тің жетілдірілуі түгелімен орындалды деп тұжырымдауға ... ... ... Қазақстан экономикасындағы, соның ... ... орта ... ... инвестициялық климаттың жақсаруы
салық ... одан әрі ... ... ... жүзіндегі көрініс бұрындары қабылданған заңдардың кемшіліктерін
ашып берді. 1995 жылы ... ... ... ... ... ... ... олардың саны 30 ... ... мен ... басқа түрлі заңнамалық актілер де
қолданылып ... ҚР ... ... ҚР ... мен мемлекттік
кірістер министрліктерінің ... Сол ... ... ... ... салық жүйесін реттеуге бағытталған 20 нұсқамалық көрсеткіштер
қызмет атқарды.
Енгізілген ... ... мен ... ... заңнамасын
күрделендіріп жіберді, ал мұның өзі қорыта келгенде ... ... ... ... төндірді. Салықтық бақылау да зиян
шегіп, оның ... ... де күрт ... ... ... мен жетіспеушіліктерді жою мақсатында ҚР
Үкіметі 2000 жылы жаңа ... ... ... ... шешім
қабылдады. Оның ... ... ... ... ... ... 2001 жылы 12 ... ҚР ... ... ... ... жаңа ... ... әрі жүйелендірілген
болды. Бұл Салық ... ҚҚС, ... ... ... жеке
табыс салығы сияқты салықтың негізігі түрлері барынша ... ... ... Жаңа ... кодексінің мүлде
өзгертілген бөлімдеріне ... ... ... ... мен ... ... ... біріктіріліп,
енді тек бір документ негізінде реттелетін болды.
-- екіншіден, екі ... ... ... ... ... ... ... салық заңнмасы қолданысқа енгізілді;
-- үшіншіден, кәсіпкерлік ... ... ... түсетін
салық ауыртпалығының деңгейі бір дәрежеге жеткізілді;
-- төртіншіден, әлеуметтік ... ... ... және ... сияқты маңызды секторлардың ... ... ... ... пен ... өсу ... ... мен
салық салудың жаңа бағыттарын жасауға ... ... ... ... ... ... ... қолдану,
салықтардың реттеушілік және ынталандырушылық ... іс ... ... жаңа салық жүйесін реформалаудың ... ... Жаңа ... ... ... ҚР ... жүйесі жаңа
сапалық деңгейге көтерілді.
Салық жүйесі мемлекет қаржы көздерін ... ең ... ... ... ел ... ... ... өндірістің ұлғайып дамуына
және саяси-әлеуметтік шаралардың толығымен іске ... ... ... ... ... ... ... болса, кейін 2001 жылы Қаржы министрлігінің құрамына дербес
комитет болып кірді.
Салық ... ... ... және ... ... ... да ... толық түсуін, міндетті зейнетақы жарналарының толық және дер
кезінде аударылуын ... ету ... ... ... төлеушілердің
салық міндеттемелерін орындауына салық бақылауын жүзеге асыру жөніндегі
міндеттер жүктеледі.
Салық қызметі ... ... ... ... мен ... тұрады.
Салық органдарына аймақаралық салық комитеттері, облыстар, Астана және
Алматы қалалары бойынша салық комитеттері, ауданаралық салық ... ... және ... ... ... ... ... тәжірибе көрсетіп отырғанындай, салықты реттеу несие-
қаржылық реттеумен бірігіп әрекет еткенде нарықтық ... ... ... ... ... табылады. Сондай-ақ ... ... оған қоса ... тиімділігін қамтамасыз етудегі маңызы да
ерекше. Қазіргі кезеңдегі жағдайларда салықтардың мәні мен рөлі ... ... ... ... етудің шекарасынан шығып отыр.
Енді салықтар ұлттық табысты ... ... ... ... ... реформа мақсаттарының бірі шаруашылық жүргізуші
субъектілерге түсетін салық ауыртпалығын ... ... ... мен ... ... ... саяды.
Сызба 1. Қазақстан Республикасы Салық комитетінің ұйымдық құрылымы
Қандай да ... ... ... ... негізінен екі
қызметті атқарады. Біріншісі фискалды ... ... ... ... Фискалды қызмет ешкімді де алаңдата қоймайды, ... ... ... өмір сүруі үшін ... ... ... ... ... ... ... пейілін мемлекеттің немесе
кәсіпкерлердің болсын, аса ... ... ... ... белгілі таразының екі жағы бар, ... ... ... ... ... ... ... шығады. Қазақстандағы салықтардың атқаратын реттеушісі
қызметіне ... ... ... ролі ... ... ... ... беруі
қажет: мемлекеттік бюджетке түсетін ... ... ... бір
деңгейін ұстап отыру және кәсіпорындар мен жеке ... ... ... ... 2030 ... дейінгі даму стратегиясында ... ... ... көзі ... соның ішінде ең
біріншіден ... ... ... ... ... ... салық
жүйесінің алдында тұрған маңызды ... бірі ... ... ... ... ... болып
табылады. 2006 жылдың қорытындысы бойынша, мұнайды экспорттаудан ... ... ғана ... ... 500 ... АҚШ доллары
шамасындағы қаржы түспей қалған. Мұндай көлемдегі қаржы ... ... бір ... ... ... ... базаның кемуінен, экспорттаушы емес экономиканың басқа
салаларында ... ... ... ... ... салық
ауыртпалығы арта түсуде.
Жер қойнауындағы табиғи байлықтарды өндірушілердің табыстары әлемдік
бағаға ... ... ... ... ... салынатын табыс
салығына прогрессивті ставканы ... ... ... еді. ... ... ... ... көрсеткіштен жоғары болып
қалыптаса,онда ... ... ... ... ... ... пайызда қосымша табыс табады. ... жою үшін ... ... ... ... базасын кәсіпорынның ішкі пайда ... ... ... қалыптасқан әлемдік бағасы мен ... ... ... ... шығындардың айырмасына ауыстыру ... ... ... ... ... ... болсын экспорттаушы
кәсіпорындар сатылу бағасын ... ... ... ... ... ... азайтып көрсетуі ... ... ал ... ... ... ... бағасын кемітіп көрсету мүмкін
емес және оның ... ... онша ... ... Сонымен
қатар шикізаттың өзіндік құны мен ... ... ... ... ... болып қалады. Бұл ... ... ... жақтары орын алуы мүмкін, мәселен,
Қазақстан шикізаты ... ... ... бағаның төмендеуіне
қарамастан шикізатты экспорттау еліміз үшін ... ... ... ... ... мемлекет тарапынан көмек көрсету
аса қажет. Салық салу ... ... ... ... табыс салығы ставкасын ... ... ... ... ... ... да ... керек. Мұндай әрекет
шикізатты өндірушілер мен экспорттаушылар үшін ... ... ... ... шикізатты экспорттаушыларға қолданылып келген үстеме
пайдаға салынатын ... алып ... бір ғана ... ... ... ... болар еді. Осы аталған салық ... ... ... орын алып ... ... ... қарауға болады. Өйткені монополиялық
кәсіпорындар өз ... ... ... табу үшін ... ... ... бағаларын қайта-қайта көбейтуге құштар ... ... ... ... ... ... салықтың қажеттілігінде
болып отыр. ... ... ... ... ... ... аса ... салалардағы кәсіпорындар үшін пайда нормасы
мемлекет тарапынан 12% шамасында етіп ... Яғни ... ... ... тапқан табысын салық ... ... ... ... ... ... ... халыққа ... ... ... жеке және ... ... үшін
мемлекет тарапынан мұндай қысымдық көрсету көптеген ... ... ... ... ... жасаған компания ... өз ... ... пайда, нормасы жоғары болатын салаға ауысып
кетуі әбден мүмкін. Сондықтан Қазақстандық ... үшін ... ... ... пайызды ескере отырып, 20-25%-ға дейін
көтеруге ... бір ... ... ... ... ... табысына
салынатын салықтардың мөлшері. Кәзіргі ... ... ... жеке ... ... екі ... ... салығы және
әлеуметтік салық салынады. Сонымен бірге міндетті түрде жалақының ... ... ... ... ... ... жалақыны
төлейтін заңды тұлғалар жағынан қарайтын болсақ, онда ... ... ... ... қаржыға шығындалуын
байқаймыз. ... қоры ... ... ... ... ... соғұрлым көп төлейді. Бұл қызметкерлердің еңбек
ақысын ... ... ... емес ... сөз. ... көбейткен күннің өзінде кәсіпорындар әр түрлі ... ... ... ... ... ... ... Қазақстан
салық жүйесінің алдында қалайша еліміздің азаматтарының ... ... ... ... және ... ... ... көтеруге ынталандыруға ... ... ... ... ... орын алып ... әлеуметтік салық
компания қожайындарының өз қызметкерлерінің жалақы мөлшерін ... ... ... бұл ... ... ... ... қатыруға итеріп отыр. ... тек ... ... ... ғана ... ... жоқ, сонымен қатар бұл
салық салынатын базада да ... ... ... ... ... ... 4-12 ... болып, оны тек компаниялардың ... ... ... ... төлейді. Қазақстанның жалақы ... ... ... ... ... ... төлеуші
компанияларға үлкен ауыртпалық жүктеліп отыр. Себебі ... ... қоры ... ... ... компаниялар пайдасының 40-70
пайызын құрайды[22],ал осы уақытқа ... ... ... ... 26
пайызды құраған болса, ... өз ... 18 ... [1], ... ... әлеуметтік салық түрінде төлеуге
мәжбүр болады ... ... 30 ... заңды тұлғаларға салынатын
табыс салығын қосатын болсақ, ... ... ... ... ... ... ... таңда республика ... ... ... ставкасы 26 пайыздан 21 пайызға дейін төмендетілді.[7]. ... ... ... ... ... компанияларға, әсіресе еліміздің азаматтарына келер пайда
айтарлықтай болар еді. ... өмір ... ... ... азаматтар үшін салық ... ... ... ... ... салық заңында жеке тұлғалардың табыстарына
қолданылатын шегерімдердің мөлшері барлық жеке ... үшін ... ... ... ... ... жеке ... бір айлық
есептеу көрсеткішінен төмен табыс табатын немесе мүлдем ... ... ... ... үшін бір ... есептеу көрсеткіші мөлшерінде
шегерім жасауға рұқсат ... яғни ... ... 45000 ... ... ... 4500 теңгені құрайтын жеке тұлғалардың табыстарына
қолданылатын шегерімдердің ... ... Бұл ... әділдікке
жатпайды, ал салықтардың классикалық үлгісі бойынша әділдік ... ... ие ... ... Шын мәнінде жалақылары бір-бірінен
өте ... ... жеке ... үшін осы аталған шегерімдердің
қажеттілік деңгейі әр түрлі ... ең ... ... ... ... тұлғалар үшін
табысқа қолданылатын шегерімдердің ролі елеулі ... ... ... орта ... ... тұрғандар үшін шегерімдердің ... не, ... ... және ... ... ... ... ұсыныстарды қозғауға болады. Біріншісі, жеке тұлғаларға
қолданылатын шегерімнің ... ... және оны тек ... ғана қолдану, екіншісі, табыс ... ең ... ... ... ... жүрген шегерімнің өзі өте
елеусіз ... ... ... ... ... ... ... бола алмайды. Сондықтан жеке тұлғалардың ... ... ... ... кем ... ең ... 4500 ... құрайтын болса, осындай ... ... ... табыс салығымен босатылады деген сөз. Ал ... ... ... ... жалақы алатындар ... ... ... ... Егер Қазақстандағы орташа
жалақы 15000 ... ... ... осы ... ... бір ... ең ... жалақы деңгейінде шегерім
қолданылып, ал әрбір табысы ... ... ... жоқ ... ... ... бір айлық есептеу көрсеткіші деңгейінде шегерім
жасалғаны жөн. Қалған жеке ... ... ... жалақыдан
жоғары табыс ... ... да ... қолдану қажет
емес. ... егер ... ... жүйесіндегі жеке
тұлғаларға салынатын табыс салығына осындай ... ... өте ... ... азаматтарымызға едәуір ... ... ... Мұндай өзгерістен кейін мемлекет ешқандай ... ... ... ... ... ... ... болатын
салық төлеушілердің жалақыларына қолданылатын ... ... ... ... бюджетінің кіріс жағы ... ... ... 544- ... ... ... анық салық
салу базасын анықтау мен тауарлардың өзіндік құнын қалыптастырудың
негіздемесіне ... ... ... ... ... заңнамасын және қолданылатын рыноктық ... ... ... ... кодексі мониторингтің екі ... ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасының Үкіметі айқындайды. Мұндай
республикалық ... ... ... ... ... ,,Ірі
салық төлеушілерге мемлекеттік мониторинг енгізу ... ... 2006 ... 30 қазанда № 1631 ... ... күні осы ... 200-ден астам салық төлеушілерді қарастырады.
Мониторингке жататын ... ... ... ... ... ... салық есептемесін береді.Салық есептемесін, сондай-
ақ мониторинг жүргізуге ... ... ... ... төлеушіні
,,Әкімшілік құқық ... ... ... Республикасы
Кодексінің 206-бабына сәйкес айпұл салуға әкеп ... ірі ... ел ... рөлі ... ... онда ... инстингіне енетін 98 ... ... мен ... 2006 жылы 111 ... теңге немесе
бюджеттің барлық салық және салықтық емес ... 33,7 ... Осы ... ... ... жалпы үлесі 92 процентті құрады[21]. Ал 2000 ... ... ірі ... ... және ... ... ... жалпы республикалық көрсеткіште небәрі ... [21] ... Аса ірі ... ... және ... ... даму ... бюджет түсімдердің жалпы көлеміне
қарағанда, оншалықты көп ... ... ... ол бюджеттің кіріс
бөлігін ... ... ... бұзу ... ... ... ... қалыптасып отырған баға өлшемдері белгілі ... әсер етіп ... ... егер аса ірі ... ... ... ... жағын талдайтын болсақ, ... ... ... ... ... ... өлшемдер
емес, ішкі басқару, ішкі тиімділік өлшемдері ... ... ... ... ... ... - шаруашылық қызметінде өндіріс
тиімділігін және ... салу ... ... үшін көп ... ... ... ... дейінгі жиынтық кіріс 2005 жылдың бірінші
тоқсанында 32479 млн. ... ... ол ... тоқсанында 4045 млн.
теңге болды[21]. Бұл ... 2006 жылы да ... ... ... ... материалдық шығындардың үлес салмағы көп ... ... ... сату ... даму ... әсер ... ... металдардың әлемдік рыноктағы ... ... ... ... ... ... сақтандыру
және делдалдық қызметтің бір ... ... ... ... ... ... ... экспорттаушы кәсіпорындардың сату
бағаларының әлемдік ... ... ... 16-20% [21] ... ... ... ... бәрі кәсіпорындардың қарамағында
қалатын кірістерге есептелетін, заңды тұлғалардан ... ... ... ... Бұл даму үрдісінде аса ірі ... ... ... ... өте ... ... ... 98
аса ірі ... ... ... ... жүйесін енгіземіз. Болашақта министрлік қызметінің
алгоритмдерін ... ... ... ... ... кеңейтетін болады. Аумақтық салық
комитеттері ... аса ірі ... ... ... ірі салық төлеушілерді өз бетімен анықтайтын ... ... ... ... ... ... ... мониторингті
ірі аймақтық салық төлеушілер үшін ... Бұл жүйе ... ең ірі ... ... ... ... салықтық
әкімшіліктендірудің сапасын арттыру үшін ғана ... ... ... ... ... ... ... әсерін
нақты қадағалап отыру үшін де қажет. Дамыған ... ... ... ... ... қағаздар рыногындағы баға ... ашық ... ... ретінде жұмыс істейді. ААҚ
акциялары бағамының кез-келген теріс ... оның ... ... ... ... ... ... күмәнді етеді. Ал біз сондай
норманы енгізе отырып, ең басты нәрсені ... ... ... ... ... көптеген ірі кәсіпорындары іс жүзінде
ашық ... ... бола ... ... ... ... ... амортизацияның қаражаттарды ... ... үшін ... ... материалдық ресурстардың бағасын
арттыру жөнінде еркіндік беру ... ... ... ... Салық салудың қолданылып жүрген нормалары
мүлік ... ... ... бағалауға ынталандырмайтынын
түсінеміз. Мәселен, тиісті ... ... ... ... ... ... ... барлық кірістерді көбейтетін болсақ, заңды
тұлғалардың барлық салық салынатын ... ... ... ... ... ... ... мүмкіндіктерге қолайлы жағдай туып
отыр. Мәселен, ... ... ... ай бойы ... ... орнықты. Ол шығындар инфляциясына әкеледі және біздің
тауарлардың, әсіресе материялдық ... ... ... ... ... үшін ... ... болып табылады. Оңтүстік Шығыс
Азияда да қолайлы жағдайлар бар, онда қор индекстері өсіп келе ... ... ... ... ... үшін еркін
айырбас бағамы режимінде жүргізілетін жаңа ... ... ... ... ... табылады. Бұл жағынан алғанда Үкімет пен Ұлттық
банк экспорттаушылардың проблемаларын түсініп, экспорттаушылар ... ... ... айырбас бағамына өтуді қамтамасыз ете
отырып олардан салық ... ... ... күтеді. Мониторинг
шеңберінде кәсіпорындардың қаржы шаруашылық қызметінің кез-келген тұстарын
тексеру ... ... мен ... ... болады. Іс
жүзінде республиканың барлық аса ірі кәсіпорындары көп салалы, ... ... ... ... ... Мониторинг жүйесі шеңберінде біз
тауарлы-материалдық құндылықтар мен қызмет көрсетулер қозғалысының ең көп
көлемдерінің орталарын таба ... Ірі ... мен ... қызметін тексеру бір мезгілде, ... ел ... ... Ал ол ... төте ... ... және ... төлеушінің қаржы-шаруашылық қызметінен толық мәлімет алуға мүмкіндік
береді. Мемлекеттік кіріс министрлігі мен салық ... ... ... ... тетіктерін жақсы білетінін көрсету. Атап
айтқанда, министрлік кәсіпорындардың оффшорлық ... ... ... ... ... ... делдалдық шығындардың
үлесіне және өкілдік шығындарға өзара қарым-қатынасына ерекше назар аударып
отыр.
Мемлекеттік бақылауды жүзеге асыру үшін үкіметтік ... ... ... ... ... мониторингін жүргізіледі. Бұл орайда,
мониторингке жататын тауарлар, мәмілелер ... ... ... ... ... ... асыратын үкіметтік органдар айқындайды.
Үкіметтік орган мониторингінің қорытындысы бойынша ... ... ... бағасының ауытқу мәселесі бойынша тексеру жүргізіледі.
Рыноктік бағадан ... ... ... фактісі белгіленген кезде
үкіметтік органдар салық салу ... ... және ... және ... ... есептеу жүргізеді. Салық төлеушіллрдің
қаржы-шаруашылық мониторингі арқылы салық ... ... ... ең ... ... және тұтқа болып табылады. Әр түрлі даму
этапында Қазақстан ... ... ... пайдаланып экономикалық
және қаржы облыстарын реттеу нормасын қадағалап отырады. Фискалдық саясат
салық айналымы облысындағы ... ... яғни ... ... ... ... ... сыйымдылығымен инфлияция еместік өсуге
бағыттайды. Фискалдық саясаттың белсенді ... ... ... ... және ... шығындар жатады.
Фискалдық саясат – табыс пен салықтық түсімдердің ... ... ... ала ... ... ... тұратын.
Кесте 1. Қазақстан Республикасының салық түсімдерінің түсу ... ... |2005 |2006 |2007 ... | | | |
| ... ... ... мемлекеттік бюджетке түсіп ... ... да ... ... ... ... артуда. Мұның өзі
жүргізіліп жатқан ... ... ... ... жүйесінің заңды жұмыс
жасап жатқанын көрсетіп отыр.
Бюджетке салықтар және басқа төлемдер құрылымында 2007 жылдың нәтижесі
бойынша республикалық ... ... ... ең көп түсімдер
корпорациялық табыс ... ... баж ... ... ... Ал ... ... салық төлеушілері бойынша салықтық
түсімдердің көп мөлшері ... құн ... ... ... ... Енді ... әр түрі ... бюджетке түсетін салық
түсімдерін қарастырсақ.
Алынған статистикалық ... ... ... жалпы салықтық
түсімдердің ішінде КТС(31,5%) пен ҚҚС(28,6%) үлес салмағы өте жоғары ... ... Оның ... ... барлық салық түрлері бойынша да
салықтық ... арту ... ... бұл ... ... ... ... мөлшерінің артуы, жұмыссыздықтың азаюы, ... ... ... ... әсер етті ... ... ... салық жүйесінің қызмет ету механизміне талдау оның кәсіпкерлік
қызметтің дамуына жағдай жасайтынын, ... пен ... ... ... ... ... көрсетіп отыр.
Кесте 2. ҚР бюджетіне салықтың әрбір түрлері бойынша ... ... | 2005 |2006 |2007 ... | | | |
| ... ... |Мөлшері | |Мөлшері ... |
| ... |% ... тг.)| ... тг.)| |
|Жалпы ... |100 ... |100% ... |100% ... | | | | | | ... | | | | | | ... ... |42 ... |41,75 ... |31,6 ... ... |6,64 |122 998 |6,14 ... |9,18 |
| | | | | | | ... ... |10,37 ... |9,86 ... |12,35 ... | | | | | | ... салығы |49 506 |2,8 |51 602 |2,58 |82 931 |3,65 |
| | | | | | | ... ... |15,7 ... |17,1 |629 278 |26,5 ... |33 115 |1,8 |33 416 |1,66 |58 753 |2,45 ... да ... |20,69 ... |20,91 ... |14,27 ... | | | | | | |
| ( * ... kz ) ... ... ... ... жасасақ жалпы
салықтық түсімдердің ішінде КТС(31- 42%) пен ... 26%) үлес ... ... екенін байқауға болады. Оның ... ... ... салық
түрлері бойынша да салықтық түсімдер арту үстінде, әсіресе бұл ... ... ... ... ... ... жұмыссыздықтың азаюы,
бюджет қызметкерлерінің еңбекақысын жоғарылату тікелей әсер етті ... ... ... ... ету ... ... оның ... дамуына жағдай жасайтынын, мемлекет пен ... ... ... ... беретінін көрсетіп отыр.
2.2. Алматы қаласы бойынша салық комитеті мәліметтері негізінде
салықтардың түсу ... ... ... ... ... ... 2007 ... мемлекеттік
бюджеттің кірісі –722 064 575 000 теңге, немесе жоспарға – 101,2% ... ... ... ... кезеңімен салыстырғанда түсімдер 44% өсті[20].
Жергілікті аудандардың бюджеттік кіріс бөлігі 11271,4 млн. теңгені құрап,
жоспар 3,5% ... ... және 2007 ... тиісті кезеңімен
салыстырғанда 5,4% артқан [20].
2007 жылдың қаңтар-маусымында республикадан субвенция ретінде 9718,4 млн.
теңге, немесе жоспардың 100% ... ... ... ... ... ... 82,9% ... құрайтын
ҚҚС (қосылған құн салығы), заңды тұлғалардан алынатын корпоративтік табыс
салығы, жеке тұлғалардан алынатын ... ... ... әлеуметтік
салықтар және акциздерден қалыптасады.
Акциз бойынша жоспар 11,1%-ға артық орындалды, немесе аталған салық ... 1,23 млн. ... ... ... ... ... ... кезеңімен салыстырғанда бюджетке берешектер тұтас
қала бойынша 177,7 млн. теңгеге кеміп, 1385,3 млн. теңгені құрады[20].
2007 жылдың мамырында ... ... 266 ... ... ... ... Олардың қаржы нәтижесінің
қорытындысы 538,2 млн. теңге мөлшерінде кіріс болып анықталды.
Есеп берген субъектілердің жалпы санының 169 ... (63,5%) 1603,5 ... ... ... ... 1065,2 млн. ... ... – 97 кәсіпорын
(36,5%) залал алды.
Алматы қаласы бойынша 2007 ... КТС 274 133 082 ... ... ... мың тг.), ҚҚС 219 782 144мың.тг(165 669 295мың.тг),
акциз 13 538 618 ... (9 522 ... ЖТС 63 452 019 ... тг), ... ... 63 866 683 ... (47 586 ... жер
салығы 97175,4 мың.тг(82376,6мың.тг), көлік салығы ... ... ... 13 651 248 (10 105 709 ... ... ... Алматы қаласы бойынша (алымдарды т.б. ... ... 2007ж ... ... ... ... бюджетке 6940359,6 мың.тг түсім түскен. Ол 2007 ... ... ... ... ... және 527642,9 мың теңгеге
артық[20].
Кесте 3. Алматы қаласының салықтар мен ... ... ... |2005 |2006 |2007 ... | | | |
| ... ... ... ... ... ... түсімдері жыл
санап арту ... Бұл ел ... ... ... әл-
ауқатының жоғарылағанын көрсетіп отыр. Сондай-ақ ... ... ... те ... ... арқасында қаладағы жалпы салық
базасының мөлшері ... ... қала ... ... ... ... артқан. Мысалы, 2007 жылы 2006 жылмен салыстырғанда қала бюджетіне 2 ... ... ... ... Бұл ... ... жүргізуші субъектілер
санының артуымен түсіндіріледі. Мысалы, 2006 жылы олардың саны 369 ... жылы ... саны 444 ... ... ... ... әрі ... да салықтық түсімдердің артуына өз әсерін ... ... ... ең үлкен қаласы Алматыда салық жүйесі жоғары деңгейде
үйымдастырылған, және мұның дәлелі қала ... ... ... ... ...... ... ҚР салық жүйесін жетілдірудің жаңа перспективалары
Көптеген экономистердің ... ... ... қазіргі салық
жүйесінің басты ерекшелігі—оның фискалдық сипатта болуы. Салықтық жүйенің
фискалдық ... ... оны ... ... ... ... ... өйткені ол кезде басты мақсат қалайда ... ... ... ... ... ... ... жақсаруы
мен нарықтық қатынастардың пісіп жетілуі—салық жүйесін қайта реформалау
қажеттігін туғызды.
Мемлекеттің негізгі міндеттерінің ... ... ... ... әлемдік стандарттарды қанағаттандыратындай етіп қайта құру.
Соңғы жылдары салық заңнамасын ... ... ... көтеруге бағытталған жаңа іс-шаралар қолданысқа енгізілуде.
Салық жүйесін реформалау белгілі бір дәрежеде еліміздің экономикалық ... әсер ете ... ... ... ... ... бағыттары мыналар
болды: салықтар көлемі мен басқа да міндетті төлемдердің санын қысқарту
арқылы ... ... ... ... ... пен салық заңнамасын
жетілдіру; салықтық ставкаларды төмендету арқылы салық ауыртпалығын барынша
минимизациялау; салық жеңілдіктері мен шегерімдері ... ... және ... ... ... орта ... жылдан бастап ҚР Үкіметі мен ... ... ... ... ... экономикалық өсуді қамтамасыз етуге арнап
құрылған болатын. Шынында да ел эконмикасы қарыштап даму үстінде. ... ... ... ... ... 10-11% ... Енді осы ... одан ары қарай реформалау керек деген сұрақ ... ... ... ... жаңа ... мен ... болды. Жаһандану—бұл, әлемдік экономикадағы процестер мен ... бір – ... ... ... яғни ... біртұтас ортақ
рыноктың пайда болуындағы эволюциялық процестер.[8] Сонымен ... ... ... ... ... ... ... мен интеграциялануын білдіреді. Экономиканың
жаһандануы қаржылық, соның ішінде салықтық саясатты ... жаңа ... ... ... ... түрлі мемлекеттер арсында салық
саясаты мен салық ... ... ... Одақ ... ... интеграциялау салықтардың
мемлекеттік реттеуде сыртқы функциясы ... ... ... Салықтар
саяси, шаруашылық және аймақтық мүдделері ортақ мемлекеттердің біртұтас
эконмикасын ... ... роль ... ... ... экономикаға интеграцияланса да, салық
саясатының негізінде ұлттық мүдделер басты орында тұру қажет. Бұл ... шет ... ... ... де бар. Ол ... ... ... Ұлыбритания және т.б.) салық ауыртпалығын әділетті бөлу,
салық жеңілдіктері мен шегерімдерінің көп әрі ... ... ... ... міне ... ... біз үйренетін жайттар.
Мысалы, Швейцария, ... АҚШ ... ... ... ... ... прогрессивтік шкала бойынша есептелінеді, ал ... елде ... . ... ... ... ... ... қарай көтеріп отыру
салық ауыртпалығын теңдей бөлуге әсер етеді, әрі бюджетке де ... ... ... біз үшін шет ... ... жүйесін толықтай
көшіріп алу ешқандай нәтиже ... ... те ... Өйткені Қазақстанның
экономикалық жағдайы мен әлемдік экономикадағы орны мүлдем бөлек. Бізге
белгілідей, дамыған ... (АҚШ, ... ... ... ... мен ... ... елдер, сондықтан да оларға салық
жүйесінің барынша либералды болуы, яғни ... ... ... көп
болуы тиімді. Олардың саясатына қызығушылық таныта отырып, Қазақстан көп
жағдайда ұтылыста болуы мүмкін. Қазақстан салық ... сай ... ... және ішкі нарықтарда ұлттық мүддедегі субъектілерге бағытталуы тиіс.
Тауарлар мен қызметтерді өндіру, бөлу және тұтыну ... ... ... ... ... ұлттық территорияда жүргізілуі тиіс. Салық
саясаты мен салық жүйесі Қазақстандық салық төлеушілерді ... ... ... түрлерін өндіру мен тұтынуға бағыттауы қажет. Сондай-ақ салық
саясаты біздің мемлекеттің салық төлушілерін елімізден тыс жерде ... және ... ... ... ... ... қажет.
Жаһандану жағдайында Қазақстанның салық жүйесі мемлекетаралық салықтық
қатынастарда ұлттық мүддені қорғауға бағытталғаны дұрыс. Елдегі ... ... ... Қазақстаннан басқа елдердің бюджеттеріне
ағылуына ... ... ... ... ... шетел фирмалары мен
компанияларына қолданылатын салықтық жеңілдіктердің жаңа әдістерін ойлап
табу қажет.
Шетелдік ... ... ... ... жүйесі ТМД елдері
арасында ең оңтайландырылғаны. Бірақ бұл кемшіліктер жоқ деген сөз емес.
Ел ... одан әрі ... мен ... ... ... бәсекеге қабілетті елу мемлекеттің қатарына қосылу
стратегиясы елдің ... ... ... ... қол ... талап
етуде. Осыған байланысты президентіміз Н.Ә. Назарбаев 2006 жыл ... ... ... ... ... және ... ... реформалау экономикалық модернизациялаудың ең
басты құралы болуы тиіс. Бюджеттік және салық саясатын ... ... біз ... жаңа ... шетелдік капитал мен ноу-хауды жан-
жақты таруымыз керек.
Өндірісті кеңейту мен ... ... ... құн салығының
ставкасын төмендетуді ұсынамын.
Ірі салық ... ... ... ... ... үшін ... ... комитеті жанынан арнайы бөлім ашу қажет. Ол ... ... ... фирмалардың қызметіне жүгінуі тиіс.
Қатаң бюджеттік тәртіпті сақтауымыз қажет »[21]
Осыған ... ... ... ... одан әрі ... мәселе. Бұл үшін ең алдымен мына ... ... ... ... ... жүргізу қажет: [8]
-- бизнес пен кәсіпкерлікке қолдау көрсету;
-- халықарfлық сауда байланыстарын нығайту;
-- салықтарды жинауды арттыру;
-- салық салу құрылымын ... ... ... ... одан ары ... мен елдің бәсекеқабілеттілігін нығайту
барысында Дүниежүзілік Сауда Ұйымына мүшелікке өту өте ... ... ... ДСҰ- на ... ... ... экспорттың өсуі, сауданың
қолайлы дамуы тұрғысынан артықшылықтары ... ... ... бұл ел ... бірқатар салаларының бәсекеге
қабілетсіздігімен байланысты. Экономиканы одан ары ... мен ... ... ... ... ... өту өте маңызды
мәселе болып отыр. ДСҰ-на кіру, бағалардың төмендеуі, экспорттық өсуі,
сауданың ... ... ... ... ... кемшіліктері
жетерліктей, әсіресе бұл ел экономика сының бірқатар, салаларының бәсекеге
қабілетсіздігмен байланысты. Осы мәселе жайлы экономист-ғалым М. ... ... ... ... ... пен ... ... нәтижелі әрі оңтайлы шешу аса ... бірі ... ... ... даму ... ... ... елдің тұрақты дамуы мен қоғамның әл-ауқатты болуына ешқандай
кепіл бере алмайды. Тіпті ... ... ... ... өте ... ал ондағы адам капиталының дамуы өте төмен дәрежеде
қалып қояды.
Қазақстан экономикасында негізінен шикізатты ... ... ... техникалық және технологиялық мешеулік көзге көрініп тұр. ... ... ... нақты экономикалық секторында жұмыс жасап жатқан 132 мың
халықаралық кәсіпорынның ... ғана ... ... бар, ал ... ... ... басқа мемлекеттер
мойындамайды.
М. Өтебаев елдің аграрлық секторында да ... ... ... ... айтып
өтті. «ДСҰ-ға өту бәсекеге қабілетсіз ел экономикасының құлдырауы
мүмкін.[9] ... ... бұл ... негізделген өнеркәсіп және ауыл
шаруашылығы салаларында көрініс табуы мүмкін.
Менің ойымша, бұл тұғырықтан шығу үшін ... ... ... халықаралық дәрежеде брэнді жоғары компанияларды тарту қажет.
Жоғары брэнд дайын өнімдерді ... ... ... береді.
Сондықтан да бізге түпкілікті реформалау қажет, яғни ауыл шарушылығындағы
субьеткілердің салықтардың бірқатар түрлерінен ... ... ... ... ... ... босату қажет. Үнемделген қаржылық
ресурстар ауыл шаруашылығы өнімдері сапасы мен өндірісін жоғарлауына ... ... ... ... ... Қазақстан да трансұлттық компаниялардың жаһандық
обьектісіне айналуда. Бізге белгілідей, олардың ... ... ... ... ... үшін ... инвестицияларына ең тартымды сала –мұнай
-газ кешені. 1993-2000 жж аралығында ... осы ... ... ... ... 6, 3 млд ... құрады. Тек қана 2000 жылы ҚР ... ... 2,064 млд ... ... салынды. 2010 жылға қарай мұнай
өндірісін жылына 100 млн тоннаға жеткізу көзделуде. Ал алдағы он ... ... 200 млрд ... ... ... деп жоспарлануда.
Мұнай-газ саласы- ел экономикасының локомотиві.
Қазақстан әлемдік экономикада мұнай экспорттаушы ел ... ... та ... ... ... ... Біз
білетіндей, рента –бұл салық төлеушілердің еңбек, ... және ... ... түскен емес, елдің пайдалы қазбаларын өндіруден
түскен үстеме пайдасы.
Табысқа салынатын салықпен салыстырғанда, ... ... алым ... оңтайлы қолдануға мүмкіндік береді. Жер мен жер қойнауы
мемлекеттің ... ... ... ... ... бұл ... ... пайдалануға алынатын алымдармен бара-
бар.
Салықтарды басқару жүйесінде олардың дұрыс қызмет етуіне әсер ... ... ... ... ... ... табылады. Салықтвқ
бақылауға соңғы уақытқа дейін дұрыс көңіл аударылмай ... ... ... ... ... мұны қажет етпеді. Экономиканы модернизациялау мен
әртараптандыру жағдайында салықтық ... мән ... ... ... ... кезінде фирма немесе компанияның қызметі екі
немесе одан көп елдерге таралуы мүмкін. Және де ... ... ... ... мен ... ... ... таңдай білуіміз қажет.
Салықтың жоспарлау процесі-сатылық жүйеде ұйымдастырылуы қажет. ... ... ... ... ... қай жерде өзінің қызметін
шоғырландырылған дұрыс соны қарастырып таңдайды, ... ... яғни ... ... ... формасы мен түрінің ерекшелігіне абйланысты
компанияның құрылымы мен заңды ... ... Ал ... ... ... ... ... Ал,соңғы төртінші этапта кәсіпкер
салықтық көзқарас бойынша еі тиімді , оңтайлы табысты бөлу әдісін таңдайды.
Салықтық бақылау, ... ... ең ... жайт кәсіпкердің салық салу
тұрғысынан еі тиімді елді таңдауы. Алған ... ... ... ... ... салудың неғұрлым тиімді шарттарын таңдай отырып, салық
төлеуші қосымша салық жеңілдіктеріне қол жеткізуі мүмкін.
Қазіргі ... ... ... саясатын жүргізуде салықтық
жоспарлау мен болжауда бірқатар ірі ... ... ... ... С.Еспаевтің пікірінше, салық түсімдері болжауда оның
мөлшерін төмендетіп көрсету орын алуда. Мысалы, 2001 жылы бюджетке ... ... 412, 4 млрд ... деп анықталған болса, кейінірек еспептеу
барысында оның мөлшері 490,0 млрд ... ... 2003 жылы ... 631,6 млрд теңге түседі болжанса, оларды толықтай ... 710,2 млрд ... ... белгілі болды, яғни бірінші болжаммен
салыстырған 78,6 млрд ... ... ... айтуынша, бұл практика одан әрі жалғасуда. Салықтық түсімдердің
құрылымы бойынша ... ... ... ҚҚС-тен түсетін салықтарды
есептеу барысында жиі қолданылады екен.
С.Еспаевтің келтірген, мәліметтері бойынша салықтық ... ... ... ... ... ... ауыртпалығының деңгейі
ескерілмейді. Мысалы, экономиканың ... ... ... жасайтын
компаниялардың салық ауыртпалығы 1998 жылы -8%, 2000 жылы -13-%, 2001 жылы-
18-%, 2002 жылы- 14% ... ... ... бұл ... ... ... салыстырмалы түрде төмен дәрежеде.
Еліміздің жеңіл өнеркәсіп секторындағы компанияның салық ауыртпалығы -14, ... да, ... ... ... ... ... ... ауыртпалығының
салыстырмалылық жағдайын ескерген жөн.
Салық жүйесін модерннизациялауда ең басты бағыт кеден және ... ... бір ... ... болып табылады. Кей ... және ... ... ... ... екі ... ... бірқатар қиындықтар туғызуда.
Қазіргі кезде ҚҚС-пен акциздердің көп бөлігі (импорт ... ... ... ... ... ... ... операциялар
бойынша есепті, салықтың бақылаудың бір түрі болатын кедендік бақылауды
жүзеге асырады. Кедендік ... тек қана ... ... және шығуын
ғана бақылап қоймай, сонымен қатар салық органдары ... ... да іске ... ... да ... ... органдарының бір
жүйеге келтіруін керек деп ... Біз осы ... ... елдердің
тәжірибесін ескергеніміз жөн, ол елдерде ҚҚС акциздер және кедендік баждар
бірыңғай салық жүйесімен алынады. Осы ... ... ... ... ... қайта қаралғаны қажет.
Салық жүйесіндегі реформа алдыңғы салық реформаларының оң нәтижелерін
ескере отырып, жасалынғаны ... ... елде ... етіп ... ... ... ... енгізу барысында алдында енгізілген
салықтық преференциялар мен ... ... Осы ... ... мен ... көлеміне, тауарлар мен қызмет көрсету
бағаларына төмендеуіне ... ... үшін ... алты ... ҚҚС ... төмендеуін талдасақ 2002
жылдан бастап 2008 жылға ... ҚҚС ... ... 13%-ке ... ... ... мен ... түрлерінің төмендеуі байқалмады. Осы мақсатта, біз
салық реформасын жүргізуге негіз болатын ... ... ... әсер ету ... зерттеу жүйесін енгізіп, салық
тәртіптілігін ... ... Мен осы ... ... ... М.
Өтебаевтің пікірін толық қолдаймын: «ТМД елдерінің арасында ең ... ... ... ... және де 2007 ... ... оны тағы да 1-2% төмендету
көзделіп отыр». [9]
Бұл әрине, кәсіпкерлерді қуантады ... әлі ... ... ... салық
жеңілдіктері экономиканың қай салаларын нығайтып, қай секторларына ешқандай
әсері болмағанын зерттейтін орталық жоқ. ... ... ... ... ... және Сауда мен инсдустрия министрліктері бірлесіп құру
қажет. Мұны айтып отырған себебім, 2001 ... бері ... ... ҚҚС ... ... әсер ету нәтижесі әлі толық талданбаған.
Ал, сол жылы тауар бағаларының индексі-
6,4% құрап,алдыңғы жылмен ... 3,4% ... ... ҚҚС ставкасын
төмендету инфляция қарқынының төмендетуге «үлес» қосты ма?
Бұл сұрақтың жауабы әлі анықталмай отыр.
Салық жүйесіне белгілі бір ... ... ... де әсер ... ал ... ... ... салық мәденитіне тәуелді. Бұл біздің елде әлі
төмен ... ... ... ... көтеру ең маңызды
факторладың бірі- салық ... ... ... салық саясаты жайлы,
салық төлеушілерді уақтылы әрі кең ... ... ... ... орай ... елде мұндай қара халыққа арналған ақпараттар барлығына
бірдей қол жетерлік дәрежеде ... ... ... ... ақпараттарды
баспасөз беттерінен Парламент пен Үкіметтің есептіліктерінен журнал-
газеттерден алады. Дамыған ... ... ... ... ... кең ... ... қағаздар, буклеттер, брошюларлар беріп таратады.
Біз үшін Жапонияның осы саладағы тәжірбиесі өте қолайлы әрі қызықты ... ... ... орта және ... сынып оқушыларына
«Біздің өмір және салықтар» ... ... ... ... ... ... Ұлттық Салық Комитеті видео өнімдерді де шығарып ... ... ... жас ... ... ... төлеуші жасау үшін
өте маңызды ықпалын тигізеді.
Енді ... ... ... ... ... ретніде салық
механизмін жетілдіруді қарастырсақ. Қазақстанның қазіргі экономикалық дамуы
ұлттық экономиканың өсуі мен ... ... ... ... ... механизмінің жетілдірумен тығыз байланысты.
Ұлттық экономиканың дамуы мемлекетіміздің бәсекеқабілеттілігімен тікелей
байланысты. Еліміздің бәсекеқабілетілігін қамтамасыз етуге ... ... орны ... таңда Қазақстанда салық жүйесі мен салық саясатын қалыптастырудың
жаңа кезеңі қолға алынды. Қазақстанның бәсеке қабілетті салық жүйесін құру
үшін ... ... шешу ... салудың оңтайлы режимін анықтау
-салықтық әкімшіліктің нәтижелі қызмет етуін қалыпастыру
-салық ... одан әрі ... ... ... ... ... ... төлеушінің экономикалық
белсенділігін төмендетпей бюджетке түсетін салық ... ... ... ету. ... ... , еліміздің алдында салық
ауыртпалығын барлық салық төлеушілер алдында барынша төмендету міндеті ... ... ... ... ... табысын 1/3 бөлігін алу-
салық төлеушінің экономикалық белсенділігін төмендеуіне инвестиция ... ... ... жалтару жайттарының артуына алып келеді.
Шаруашлық жүргізуші субьектілер өз қызметін көрсету аясын ... ... ... не ... ... не ... ... экономикаға
кетеді. Салық ставкасының өсуіне қарамастан, бюджетке түсетін түсімдер
азаяды, өйткені бұл жағдайда жалпы ... ... ... ... біздің кәсіпкерлерге түсетін салық ауыртпалығының
деңгейлері жайлы әр түрлі пікірлер бар. ... ... ... ... ... ... ... басқа да дамыған мемлекеттердегісімен
салыстырып көрсек.
АҚШ және Еуропаның бірқатар елдеріндегі ... ... ... ішкі ... үлес ... ... Франция -46,3%; Швеция -54,2%;
Германия -42,9%; Ұлыбритания -33,9%; АҚШ -31,8%. Ал , ... бұл ... ... ... бұл көрсеткіш ҚР статистикалықь ... ... -2007 жылы 22% ... ... ... ... Қазақстандық салық
төлеушілерге түсетін салық ауыртпалығы басқа елдермен салыстырғанда ... ... ... ... ... ... салық ауыртпалығы ... ... ... ... Ең ... бұл ... бақылау мен
салық төлеушілерді тіркедуің қанағаттанарлықсыз жағдайымен ... ... ... Қазақстан Республикасының Бас Прокуратурасы
01.01.2007 жылғы жағдайдағы ... ... ... ... ... ... субьектілер тіркеуде болған. Олардың 114162 ғана, яғни
47,1% іс-әрекет етуші деп талданған. Қаржылық жылға салықтық ... -51% ... ... ... шаруашылық жүргізуші субьектілерінің
30,5% өз декларацияларында нолдік айналымды көрсеткен. Салықтан ... ... ... ... ... проблемалардың бірі.
Тек акциздік түсімдердерді талдап көрсек. ... ... ... ... ... алкоголь өнімдерінің айналымына акциздерді ... ... әлі ... ... ... ... ... сектордың үлесі 50% және де заңды емес ... ... ... ... 1,5-2 млрд ... ... Сондықтан да заңды
жұмыс жасап жатқан салық төлеушілерге ... ... ... ... едәуір жоғары және ел Үкіметі оны тез арада жою үшін ... ... ... ... ... ... ... Үкіметі салық
ауыртпалығын төмендету мақсатында ... ... ... ... ... 2007 ... ... мына мәселелер қолға алынуы
тиіс деп көрсетті
-2007 жылдан ҚҚС ставкасы 1%-ға ал ... ... тағы 1-2% ... ... ... ... заңды тұлғаларға табыс салығы 10% көлемінде
тағайындалатын болды;
-2007 жылдан бастап ... және орта ... ... ... салық ставкасы қолдануы;
-2008 жылдан бастап әлеуметтік салық орта есеппен 30% төмендетіуі. [11]
Мемлекеттің салық ... ... ... ... ҚҚС ставкасының төмендеуін ерекше айтып өткен жөн болады. Сөзсіз,
бұл ... ... ... ... өз ... тигізді. ҚҚС
ставкасының төмендеуі кәсіпкерлерге өз айналымдарын арттыруға ... ... ... ... сол ... ... базасын
арттыруға жағдай жасайды. Қазақстан Республикасының Үкіметі ... ... ... тәуелсіздік алған күннен бастап қолдау көрсетуде, әсіресе
бұл ... ... ... ... салық төлеушілерге
қатысты. ДСҰ-на кіруге байланысты ауылшарушылығы нарығындағы отандық
кәсіпкерлердің бәсекеге қабілеттілігі өте ... ... ... қалуда. Осы
сияқты келелі мәселелерді шешу үшін ел ... ... ... ... ... ... ... жылғы №177-ІІІ Заңына сәйкес ауылшаруашылық шикізатын
өңдеумен айналысатын кәсіпорындар үшін ... ... ... Олар үшін ҚҚС ... 70% ... ... ... дамытуға жағдай жасау Қазақстан экономикасын әлемдік
нарыққа тез ... ... ... Республикасында «Ақпараттар
технологиялар паркі» арнайы экономикалық зона ашылған («АТП», АЭЗ).
«АТП» АЭЗ территориясында жұмыс ... ... ... жер ... ... ... түгелдей босатылған. Ал АЭЗ сатылатын
тауар және қызмет көрсету айналымдары ҚҚС- тен ... ... және жеке ... ... ... ... төмендету-жеке
табыс салығы мен әлеуметтік салықтардың ставкаларын азайтуға алып келеді.
Сонда жұмыс берушілердің өз жұмыскерлеріне қанша көлемде еңбекақы ... ... ал ... ... ... ... ... ықпалын
тигізеді. Нәтижесінде салық түсімдері көбейеді, салық ставкаларын ... ... өз ... ... ... да, ... да көрсетілген іс-шаралар шағын және орта бизнес
салаларында қызмет жасайтын салық ... ... ... ... ... оң ... әсер ... ықпал етеді.
Сонымен қатар қазіргі заман талаптарына сай ... ... ... ... ... атап ... салықтық демалыстар мен салықтық
жеңілдіктер сияқты әдіскерді қолданған дұрыс. Тағы да ... ... ... ... ... ауыртпалығын төмендетуге бағытталған барлық
іс-шаралар негізінен ҚҚС, Әлеуметтік салық, жеке ... ... ... ... ... салу ... ... Коорпаративтік табыс салығы коорпарация табысына салынатын бірден-
бір ... түрі ... ... статистика агенттігінің мәліметі бойынша Қазақстан Республикасындағы
осы ... ... ... үш ... мына ... болған: 2005-41,8%; 2006-
42,4%; 2007-42,9%[21].
Келтірілген мәліметтер корпоративтік табыс салығының жоғарғы деңгейде
екенін көрсетіп отыр.
Қазіргі ... ... ... ... (28%) ... ... ... түрі мен олардың маңызын ескеруінсіз барлық
салық ... бір ... ... қате ... ... ... ... ҚТС ставкасын төмендетуде жаңа инвесицияларды қорғаудың және ғылыми
техникалық прогресті жетілдірудің салықтық әдістері ... ... ... ... ... салаларында коорпаративтік табыс салығы регрессивтік
шкала бойынша салынуы тиіс, яғни салық салынатын табыс артқан ... ... ... ... Ал ... өзі салық төлеушінің өзінің жылдық
жиынтық табысын көбейтуіне, нақты ... ... ... ... ... ҚТС ставкасын төмендетудің әсерінен бюджетке
түсетін түсімдер азаяды деп қорқудың қажеті жоқ. Өйткені, бюджетке ... ... ... ... ... ... салынатын базамен
анықталады.
Отандық салық жүйесінің бәсекеқабілеттелігін арттыру үшін сапалы салықтық
әкімшілікті құру қажет, және ол тек заң нормалары ... ... ... ... ... ... құру дегеніміз: салықтық бақылаудың
нәтижелілігі мен сапасын арттыруды, салық органдары қызметінің ... ... ... мемлекет пен салық төлеушілер
мүдделерінің максимальды сәйкестігін білдіреді.
Салық төлеушінің мемлекет алдында міндеттемелерін ... ... ... ел үшін ... ... ... Салық ауыртпалығының деңгейі
неғұрлым жоғары болған сайын, ... бұл ... ... ... ... ... ... дұрыс жетілдірілмеуі салдарынан ... ... ... салық түрлері бойынша өз төлемдерін минимализациялай да,
оптимизациялай да алады. ... ... ... ... ... қана ... ... негізін күйретіп, бәсекелік ортада
салық төлеушілердің мүдделерінің баласын ... ... ... ... ... ... ... қолайсыз жағдайларға тап болуы мүмкін.
Осының салдарынан заңмен жұмыс ... ... ... ... ... салықтарды төлеудің заңнан тыс ... ... ... ... Қазір бизнеске салықтардың өздері емес,
салықтық әкімшіліктің жетілдірілмеуі ... ... ... ... ... ... жатуы қажет деп
санаймыз:
-өнімдердің бәсекеқабілеттілігі мен бәсекелік күрес үшін салық салудың
бәріне ... ... ... ... төлеушілердің экономикалық мүддерінің тепе-теңдігін қамтамасыз
ету;
-мемлекет пен салық төлеушілер ... ... ... ... дамыту үшін салық заңнамасындағы кейбір қарама-
қайшылықты жайттарын ... оны ... ... де, ... ... ... етіп қайта құру қажет. Мұны ... ... ... ... жөн, яғни салық органдары жанынан ғылыми-
түсіндірме орталықтарын ашқан дұрыс болады.
Бұл орталықтардың басқа да, ... ... ... ... ... ... табуға септігін тигізеді.
Салықтық әкімшілік сапасын ... мен одан әрі ... ... бірі ... салықтық әкімшілік процестерін автоматматтандыру
болуы тиіс. ... ... ҚР ... ... Салық Комитетінің
салықтық әкімшілікті «жетілдіруге арналған», «Электрондық ... ... ... ... ... өз жұмысын
жалғастыруда.
Салық төлеушілер бүгінгі таңда мынаны істеуге мүмкіндігі бар:
-салық есептілігін электрондық түрде тапсыруға;
-берілген электрондық салық ... ... ... ... ... ... ... жеке шоттың жағдайы жайлы
мәліметтерді алуға;
Электрондық формада салық органдары қызметіне арыз, шағымдар жазуға ... ... ... қабілетті етіп құру үшін, бірінші жағынан салық
ауыртпалығын төмендету қажет ... ... ... салықтық әкімшілікті
жетілдіру мен салық төлеушілердің салықтардан жалтару ... ... ... қызмет ету функциясын фискалдық аядан реттеушілік
қызметіне қайта ... ... ... ... ... ... қосылуына кедергі келтіретін проблемаларды шешуге болады.
ҚР Қаржы министрлігінің бастамасымен корпаративтік табыс салығы ... ... ... ... ... енді ҚТС ... мен ... қатаң тексерілетін болды. ҚР Қаржы министрлігі барлық
салық есептілікттері бойынша камералдық бақылау жүргізуге үлкен көңіл бөліп
отыр. ... да оң ... ... ... ... ... ... механизмі жүзеге асырылуда.
Салықтық әкімшілікті одан әрі жетілдіру салық төлеушілер үшін салық
салуды барынша ... ... ... жариялылық,
тұрақтылық, жүйелілік сипатта болуын ... етуі ... ... өсуі мен ... дамуда жүзеге асыруда салықтық жүйемен
салықтық механизмі ... ... ... табылады.
Салықтық механизм нәтижелі жүйесін құру Қазақстанның әлемдегі бәсекеге
қабілетті ... ... ... ... келтіретін барлық проблемаларды
шешуге мүмкіндік туғызады.
Қазақстан Республикасы Салық механизмін жетілдіру ... ... ... алып келеді, мысалы мүлік салығын қарастырсақ. Мүлік
салығы салық ... ... ... ... ... ... оны ... бюджет кірісінің тұрақты ... ... ... Бұл мәселеге дамыған шет мемлекеттердің тәжірбиелерін
қарастырғанымыз жөн болады. Еуропаның кей елдері мен АҚШ ... ... ... ... тиімді жақтарын ашып берді. Капиталға, ... ... ... салу ... ... ... ... негізінде
жүзеге асырылады:[6]
1. Жеке иелікке салық. Бұл салық заңды тұлғалардың иеліктеріне салынады
және реттеушілік сипатта ... Жеке ... ... ... шкала
бойынша (Испания, Швеция, Швецария, Финляндия) немесе тұрақты ставка
негізінде (Германия, Бельгия, Люксембург) салынады.
2. ... мен ... ... ... Бұл салық коммерциялық
шарт негізінде емес, иеліктің жаңа ... өту ... ... ... сыйлыққа салық барлық елдерде прогессивті түрде салынады. Ол елдерде
туыстық жаұындығына ... ... ... бөлінеді ( бірінші класс-
өзінің тіке ... ... ... ... ... ... ... Әрбір класс үшін өзіндік
салық ставкасы ... ... ... өсіміне салық. Бұл салық заңды және жеке тұлғаларға олар өз
иеліктерін сатқан жағдайда ... Осы ... ... ... ... ... ... елдерде, жылжымайтын мүлікті сату-сатып алудан
спекулятивті пайда ... ... ... ... ... түрлеріне салынатын салық. Бұл салықтарды жергілікті
басқару органдары бекітеді.
Корпарацияның мүлігіне салық ... 8-ден 18 ... ... –та да ... ... да зор ... ... Мүлік салығы АҚШ
–тағы жергілікті салықтар ішінде басты орындардың ... ... АҚШ –да ... ... ... бюджеттерінде мүлік
салығының үлесі орта есеппен 30% болды. Салық жылына бір рет ... ... ... салықты жыл бойына бөліп-бөілп төлеуге ... ... ... иелікке салық екі топқа бөлінген:
жылжымайтын ... және жеке ... ... ... ... ... ... жатқызылса, жеке иелікке материалды және материалды
емес мүліктермен құндылықтар жатқызылады. Материалдық құндылықтар: ... ... ... техникалы запастар, үй жиһаздары , мал,
егіншілік, ал ... ... ... ... ... ... жеке иелікке салық салынбаса, басқа штаттарда салық
салынады.
Мүлік ... ... кей ... тәжірбиесінде бірқатар обьектілерге
салық преференцияларын ... ... ... ... ... органдарының, коммерциялық емес ... ... ... салық салынбайды. Бұл ... үй ... ауыл ... ... де қолданыла
береді. Зейнетақымен ғана күн көріп ... ... ... ... кей
штаттарда «алдын-ала қорғаушылар» деген атпен салық преференциялары қызмет
етеді. Мұндай «алдын-ала қорғаушылардың» екі түрі ... ... ... ... ... ... сол жанұяның тұрмыс жағдайына, тұрмысына
байланысты салынады.
Ал, «қалқыма шкалаларды» қолданған жағдайда жанұяның әрбір мүшесіне
келетін табыс ... ... ... пайызы да төмендей береді. Сонымен,
мүлік салығы бойынша салықтық жеңілдіктері қатаң ... сол ... ... ... ... ... мұндай тәжірибені Қазақстан
да заңды және жеке тұлғалардың кейбір категроияларына ... ... ... ... ... интграциялану
жағдайында салықтық жүйелердің жақындасуы-өте маңызды мәселелерінің біріне
айналуда. Қазақстандағы мүлік салығын жетілдіру жер мен ... ... ... ... ... Бұл ... ... базасы
негізгі құралдардың құнымен емес, жер мен ... ... ... қажет
Алғашқыда Ресей өз тәжірбиесінде қолданғандай, бірнеше облыстарда
ª-3 жыл бойына эксперимент жүргізу керек. Жылжымайтын мүлікке ... ... ... және ... ... жүргізілген болатын.
Заңды тұлғаларға келесідей салық ставкалары қолдануда:
-өнеркәсіп өндірісі үшін қолданылатын ... ... оның ... ... ... үшін -5%.
Эксперимент нәтижесінде алынған мәліметтер мен тәжірбиелер алдағы
уақытта Ресей Федерациясының салық жүйесіне енгізілуі мүмкін.
Жылжымайтын мүлікке салынатын салықты енгізуден ... жер ... ... қызмет теу барысын ... ... ету ... ... ... ... ... аймақтарының даму ерекшеліктерін ескере отырып, шағын бизнес
субьектілеріне, заңды және жеке тұлғаларға әр ... ... ... әр түрлі салық ставкалары болуы тиіс.
Қазақстан экономикасын модерннизациялаудың одан әрі дамуын жәнеелдін
бәсекеге қабылеттілігін нығаюы ... ... ... ... ... ... Жаңа ... рыноктарын, ашу,
технологиялар мен ресурстарға қол жеткізу қажеттігі шаруашылық қызметті
әлемдік аренаға шығарады. ... ... ішкі және ... ... ... бағытталған тәсілдер мен әдістердің жаңа түрлерін
ойлап табу қажет. Халықаралық қызметті реттеуге ... ... ... ... Жаһандану жағдайында жекелеген елдің салық жүйесін әлемдік салық
жүйесінің құрамдас бөлігі ретінде ... жөн. ... ... ... ... ... мен ... саясаты бір-біріне ұқсап, яғни
унификацияланады. Салық жүйесінің ... бір ... ... және ... салықтардың унификациялануы болады. Тіке ... ... ... ... ... ... ... экономикасының соңғы жылдары тұрақты дамуы тауарлар мен
қызмет көрсету нарықтарының басқа ... ... ... ... ... ... ... бизнесін бір немесе бірнеше елдердің
территорияларында жүзеге асыруда. Сонымен бір уақытта ... ... ... салу ... ... Екі ... салық салу мәселесі Қазақстанның
ДСҰ-ны кіру жоспарына байланысты өте жиі ... ... ... Екі жақты салық салу екі мемлекетте салық ... ... деп ... немесе екі елде табыс өз территорияларында
алынған деп санағанда ... ... ... қайырғанда қайталама салық салу
–салық төлеушілерге салық ... екі ... да ... ... жағдайда
туындайды.
Мемлекет өзінің салық заңдылығын резиденттік және ... ... ... ... ... ... ... бойынша сол елдің
азаматына немесе сол елде құрылған заңды тұлғаларға ... ... ... ... ... компаниясы Ресей жерінен табыс
тапса, онда ол ... ... де, ... да ... төлеуі мүмкін.
Әлемдік тәжірибеде екі жақты салық салуды ... екі ... ... ... ішкі ... негізінде, яғни мемлекет өз салық жүйесіне
ұлттық заңнамалық нормаларды енгізеді. ( шет ... ... ... ... ... ... елде төлеген салық сомасын компанияның
шығындар қатарына жатқызу;)
2. Екі жақты салықты жоюға бағытталған халықаралық келісімдерге қол ... ... ішкі ... екі ... салық салуды жою мақсатында
бірқатар іс-шаралар қабылданған. Шет ... осы ... ... екі ... ... ... жоюда бір ғана елдің күші
жеткіліксіз екенін дәлелдеп отыр. Бір ... ... ... ... ... ... салық салу жүйесімен толықтай
сәйкестікте бола алмайды.
Сондықтан да екі жақты салық салуды жою үшін бір ... ... ... ... келісімдері қажет.
Екі жақты салық салуды жою мақсатында жасалған келісім шарттар салықтық
қатынастардың құқықтық негізі болып табылады.
Екі жақты салық салуды ... ... ... ... мақсаттарды
көздейді:
-заңды және жеке тұлағалардың мүлігі мен ... екі ... ... ... ... ... басқа елде салынуынан қорғау;
-салық салудан жалтарудың алдын алу;
-әріптес-елдердің салық ... ... ... ... ... ... ... көрсету;
Әлемдік практикада салықтық келісімшарттардың негізінен мынадай түрлері
бар: мұрагерлік пен сыйлыққа ... ... ... ... тұратын
азаматтарға салық салу бойынша, әуе және теңіз тасымалы саласында екі жақты
салық салуды болдырмау мақсатында және т.б.
Халықаралық салықтық ... ... ... ... және ... ... салық келісімдері жатады. Екі жақты салық салуды жою ... ... ... ... ... сол бір ... пен
табыстың екі жақты салық салынуынан қорғау. Қазақстанда ... ... ... ... ... ... және корпративтік табыс салықтары;
-заңды және жеке тұлғалардың мүліктеріне салық;
Келісімге отырған екі елдің әрқайсысы табыстың ... ... ... ... ... ие болады: жылжымайтын мүліктен табыстар, кәсіпкерлік
қызметтен түскен табыс, дивиденд, пайыз, роялти және басқа да ... ... ... бұл ... ... бір ... көлемде
салық салынады. Сондай-ақ басқа мемлекетте салық салуға жатпайтын табыс
түрлері де бар. ... ... ... ... ... мүліктен табыстар;
-роялтиден түскен табыстар;
-мүлік құнының өсуінен түскен табыстар;
-директорлар, артистер мен спортсмендердің ... ... ... ... ... салық салуға жатады:
-дивиденттерден табыс;
-жеке тәуелсіз қызметтерден түскен табыс;
-тұлғаларға ... ... да ... ... ... ... міндетті шартына террироиялық немесе ... ... ... ... мемлекеттің келісімшартта көрсетілген
ережелерді орындауы жатады.
Егер мемлекет резиденттік принципті қолданатын ... онда ол ... ... алдатын өз компанияларына бірқатар салықтық жеңілдіктер
жасауы тиіс. Ал егер мемлекет территориялық принцип ... ... ... өз ... табыс табатын шетел компаниясының кірістеріне салық
салуға толықтай ... ... ... ... Екі ... салық салуды жоюға
батығталған Қазақстанның басқа елдермен жасаған салық ... ... ... ... мен ... ... ... болады. Бірақ, әр мемлекет екі жақты салық салуды
дою үшін жасалынатын ... өз ... ... ... ТМД-ның кей елдерінде халықаралық келісімдерді қолданудың
басқаша механизмі ... Екі ... ... салду жою мақсатында
жасалынатын келісімшартты қабылдай алдын, әрібір жеке елде ... ... өте ... ... да,егер компанияның бас
басқармасы ҚР территориясында орналасқан болса, онда заңды тұлға резидент
деп ... Осы ... ... ... ... Нидерланд, АҚШ,
Өзбекстан, Қырғыстан елдерінде ... Ал ... ... ... ... деп сол ... ... табыс алатын
компаниялар танылады. Әзірбайжан, ҚХР,Мароккода егер ... сол ... ... онда ол ... деп ... Ал ... резидент
болуы үшін сол елде тіркелсең жеткілікті. Екі жақты салық салуды ... ... ... ... ... әдістері негізінде жоюға болады.
Салықтан босату мына формалар негізінде жүргізілуі мүмкін:
1. А мемлекетінде ... ... В ... ... ... ретінде
есептелмегендегі жағдайдағы толық босату;
2. Прогрессивтік салық салу бойынша, А елінде алынған табысқа ... ... ... ... ол ... сол салық
төлеушінің басқа табыстарының қатарына қосылып, жалпы табыс
салығы салынады.
Екі жақты ... ... ... ... шет ел ... ... ... Салық несиесі 2 түрге: жай және толық несиелерге
бөлінеді. Толық несие жағдайында А мемлекетінде төленген ... ... ... ... ... ... толықтай шығарылады. Ал жай салықтық
несие бойынша А елінде алған ... В ... ... ... ... ... өте аз болады.
Шынайы өмірде салықтық несие әдісі салықтық босату әдісіне
қарағанда жиі қолданылады. Салықтық несие ... ... ... ... ... кең қолданыста.
Соңғы уақыттары Қазақстанның халықаралық байланыстары нығайып,
ДСҰ-на кіруге үлкен дайындық жүргізілуде. Осы жағдайда халықаралық ... мен ... ... кәсіпкерлерге екі жақты салық салу
мүмкіндігінің принциптерін зерттеп, ... ... ... ... ... сауда байланыста болатын елдермен қарым-қатынасымызды
қайта ... жөн. ... салу ... ... ... үшін ... салу ... нақты анықтап алған дұрыс.
Қазақстан Заңнамасы бойынша ... ... ... салық салынса,
әлемдік тәжірибеде компанияның табысына салық салынады. Сондықтан да алдағы
салықтық ... ... осы ... ... ... ... бірге екі жақты салық салуды жою бағындағы салықтық қатынастарды
реттеуде әріптес елдердегі негізгі салық ... ... ... ... ... ... деп санаймыз. Ең алдымен бұл жұмысты Еуразия ЭҚ
шеңберіндегі мүше-мемлекеттермен ... ... ... үшін бұл елдердегі
табысқа салынатын салық ставкаларын қарастырсақ.
Табысқа салынатын ... ... ... ... Қазақстан-28%,
Қырғызстан Республикасы-20%, Ресей Федерациясы-24%, Тәжікстан Республикасы-
30%.[8]
Дивиденд түріндегі табысқа салық ставкасы: Белорусь-15%, ... ... ... ... ... ұйымдарынан Ресей
резиденттерінің алған табысына-9%, ... ... ... ... ... ... керісінше) -15%, Тәжікстан
Республикасы-12%.[8]
Алдағы салық ... ... ... ... мүше
мемлекеттермен корпоративтік табыс салығының ставкасын белгілеп, бәріне
ортақ ету ... ... ... үшін 16 жыл ... көп ... емес ... айтқым
келеді. Дегенмен, осы уақыттың ішінде ол жүйе ретінде қалыптасып үлгереді.
Жалпы, ... ... ... ... ... мынадай үш кезеңге
бөліп қарауға болады: 1990 –1995 жылдар –салық жүйесінің құрылу кезеңі,
1995 –2000 ... оның ... ... ал 2000 ... ... даму ... кезеңі.
Жалпы осы уақыттардың ішінде қоғамда, ел экономикасында ... ... оның ... ... салатындығы елеулі бет бұрыстар жаңа
салық заңын-салық кодексін әзірлеудің қажеттігін тудырады.
Қазақстан Республиканың салық ... ... ... ... ... ... ... дүниеге келгенін аңғару қиын
емес. Мұнда экономиканың ... ... оның ... ... ... ... ... режимдерін құру жолымен белгілі
қолдауды қажет ететін шағын бизнеске, аграрлық ... ... ... ... ... ... ... салық салудың халықаралық
принциптеріне ... бар, бұл ... ... ... кіру ... негіз болмақ. Жалпы алғанда салық кодексінде 1995 жылғы заңының басты
негізі сақталды, өйткені қалай болғанда да сол заң ... ... ... ... ... бір ... ... қалыптасты.
Салық салу тәртібін жүйелеу, қазіргі салықтардың тұрақтылығы және
мемлекеттегі салықтың құқын қарым-қатынастарын ... ... ... ... ... ... мемлекет бюджетіне қанша және қашан
төлеуін білудің негізін жасайды. Салықтық реттеу ... ... мен ... мүдделерін қамтамасыз етуге арналған. Бұл салық
салу ставкасы мөлшерімен жасалды. Салық салу деңгейі бәрінен бұрын ... ... ... ... егер ... кірістері есебінен құралған жалпы мемлекеттік ақша қоры арқылы
қанағаттандырылса, онда ... салу ... ... және егер ... ... ... ... жеке табысына немесе кәсіпорын жабдығына
бағытталса, онда ... ... ... ... Егер ... ... ... шығындарын қаржылауға жетпесе, онда инфляцияға әкелетін бюджет
тапшылығы пайда болады. Қаржы тапшылығы ... ... ... ... әрі ... ... Егер ... тапшылығы барысында
мемлекеттің жинаған қаражаты тиімді ... ... ... ... әкелсе, онда бұл мәселені қысқа мерзімде шешу мүмкін
болады.
Салық жүйесі –елдің экономикалық дамуының бірқатар міндеттерін ... ... ... ... ... және ... ... жеке органдардың даму деңгейін теңестіруге қажетті
мемлекеттік қаржы ресурстарын шоғырландыруды ... ... ... ... ... ... тәжірибесін
қарастырып, оның елмізідің салық жүйесін дамытуға ... ... ... ... ... ... ... АҚШ тәжірибесін алсақ.
Бүкіл дүниежүзілік банктің кепілдемесімен, Қазақстан Республикасының
Қаржы Министрлігі Салық Комитетінің Төрағасының орынбасарының басшылығымен
экономикалық ... ... ... 2007 жылдың шілде айының 2-сі мен
11 жұлдыздары аралығында біздің бір топ ... ... ... АҚШтың салық қызмет органдарының қызметін үйреніп қайты. ҚР
Қаржы Министрлігі Салық Комитеті орталық аппаратының зерттеу тобы Вашингтон
қаласына ... ... ... IRS-тің, Дүниежүзілік Банктің, ХВҚ және МЦНИдің
төрағаларымен кездесу ұйымдастырылып, ... ... ... органдарының
қызметін практикалық тұрғыда үйреніп, Қазақстан Республикасының Салық
қызмет органдарында қолдану мақсатында талдау ... ... ... мен ... ... органдары
қызметкерлерінің салық органдарына деген ... өз ... ... шығыстары мен кірістерінің жүйесі балансталған деген
қорытындыға келеміз.
АҚШ халқының салық төлемдерін өз ... ... ... ... ... халыққа қызметті сапалы көрсетуі, ... ... ... төлеушілерді сауаттандыруы және кеңес беруі,
ассоциялармен тығыз жұмыс жасауы, салықтық декларацияларға ... ... ... және т.б. ... ... ... төлемдерді өз
уақытында төлемегені үшін қатаң жаза ... ... жаза ... ... ... емес ... түріне байланысты анықталады.
Салық төлемеген адамды қамауға алып, банктер несие бермей қояды.
IRS құрылымында құқық қорғау ... тең ... ... барлық ақпараттар бар қылмыстық тексеру жүргізу бөлімі, ... ... ... және ... ... ... бар. Бұл
салықты өз уақытында, толығымен төлеуге және ... ... ... ... ... ... органдары кең құқыққа ие. Инспектор
камералдық бақылау жасау нәтижесінде ... қате ... ... өзі
өндіріп алуға құқығы бар. Егер салық төлеуші салық төлеуден қашып немесе
бас тартса, салық органы оның ... ... ... ... бар.
Инспектор тарапынан есептелінген сумманы салық төлеуші апелляцияға
беруге құқы бар. ... та бұл ... ... ... ... ... ... қызметінің рейтингінің жоғары болуы салық
қызметкерлерінің біліктілігінің жоғары болуы мен ... ... ... ... ... байланысты. Сонымен бірге жақсы
жасалынған жұмыстарға сыйақылар беріліп отырады. Салық органы ... ... ... түсінік береді.
IRS қарамағында мемлекеттік қызметке қатысы жоқ, IRS тен тәуелсіз
Қазыналық ... ... ... ... 2 рет АҚШтың
Конгресінде отчет беретін, өзінің қызыметімен ... ... және ... ... ... оның шешу жолдарын көрсететін, сонымен
бірге IRS-тің бюджетті қаржыландырылуын көрсететін салық төлеушілердің
ұлттық адвокаты ... ... ... ... ... ... бұзғандарға тексеру жүргізуге салық
қызметкерлеріне ордер беру жатады. Бұндай ордерлер омбудсмен көрсетуіне,
салық инспекторна баға ... ... ... ... ... жұмылдыра жүзеге
асырады. Құрылған табыс жайындағы декларацияны үлкен ... ... жеке ... ... ... ... ... көп
бөлігі жеке тұлғалардан түседі.
Салық органдары салық төлеушілерді сауаттандыруды бұқаралық ақпарат
құралдары, методикалық жеңілдікті өңдеу, телефон ... ... ... ... толтыру жайында көмекті «Аз қамтылғандарға
арналған клиника» атты ... ... ... ... орталықтарда
жүзеге асырады.
АҚШ салық органдарындағы жеке кәсіпкерлерге ... құру ... беру ... ... ... ... ... Ірі және орта бизнес
саласындағыларға жеке ... ... бар. ... ... ... ... жағдай жасап, сонымен бірге қызметінің ... ... ... ... ... (декларацияны өңдеу, кеңес
беру), салық төлеушілерді ... ... ... ... ... ... ... толтырып жіберуді үйретуге кеткен
шығындарын мемлекеттік бюджет ... ... ... ... IRS-ке түсу ... ... және әр ... қайталанып отырады. IRS-тің қызметкерінің білім дәрежесі анықтайтын
кәсіпқой бухгалтер немесе заңгер ... ... ... ... ... салық төлеушілерді ақпараттандырып, сауаттандыруға кеткен
шығындары әрбір 100 доллардан 48 ... ... ... ... ... ... ... салық органдарының қызметінің едәуір жоғары
екенін көрсететіп отыр.
АҚШ-қа тәжірибелік практика жинауға жасалынған ... ... ... ... Министрлігі Салық Комитеті төрағасы мен
Кеңес ... ... ... ... ... ... IRS-ті Қазақстан Республикасының Салық қызметіне қолдануға
тапсырыс берілді . Біз де ... ... IRS ... ... жүйесін
еліміздің экономикалық, саяси спецификасына сәйкес құруымызға ... ... мен оны ... ... ... ... қарым-қатынасқа
түседі. Бұл қарым-қатынас неғұрлым дұрыс, өзара тиімді әрі ... ... ... ... ... де ... ... Бірақ, үйдегі ойды
базардағы нарық бұзатыны белгілі. Сол себепті салықтың жалпы ... әсер ... ... де ... ... бар: өндіріс
қарқынының төмендеуі, кәсіпорындар мен мекемелердің арасындағы ... ... ... ... ... оның ... жауапкершіліктің
төмендеуі, салық жүйесі қызметкерлерінің жалақысының аздығы және тағы
басқалар. Әрине, мемлекет ... көп ... ... ... ... солай ешкім де ешқашан да өз еркімен өз ... бір ... ... ... Сондықтан да әр елдің өз салық Кодексі бар. Ол әр ... ... ... ... хал-аухатының
жағдайы байланысты әртүрлі болып келеді. “Қазақстанда қазір ТМД елдерінің
ішіндегі ең ... ... ... ... ... деп ... ... айтпаса керек[15]. Бірақ, қазір осы ең жақсы ... ... ... ... деп айта алмаймыз. Оған себеп экономикадағы қиыншылықтар мен
оңтүстік-Шығыс Азия және ... ... ... ... ... мұнай
мен түрлі-түсті металға деген бағалардың құлдырап төмен түсіп ... ... ...... ... тіпті де мұнай мен түрлі-түсті
металл ... ... ... және орта бизнес арқылы ...... ... ... ... түседі. Осыған орай Елбасымыздың тікелей
ұсынысымен Қазақстан ... ... ... ... және ҚР ... ... жетілдірудің 2012 жылға арналған стратегиялық жоспарын жасап
шығарды. Жоспарға сәйкес үш маңызды ... ... ... ... ... толықтығын қамтамасыз ету;
--- қоғамды салық органдарының қызметіне қанағаттанарлықтай ету;
--- ... ... ... жоғары деңгейге көтеру;
Тағы бір айта кететін жайт, төлемшілердің салық заңдылықтарын
білмеуі. Осы бір ... ... іске ... болып отырғаны да жасырын
емес. Сондай-ақ, салық саласының мамандарына да ... ... ... ... Бюджетке қаржы түсіретін әр мекеме өз ... ... ... іске ... ... ... ... салық
жинауда салғырттық атаулыға жол бермей, бюджет қаржысын молайту ... ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасының салық жүйесінің
қызметі мен құрылымына жасалған ... ... оның ... ... ... жауап беретінін көрсетіп отыр. ... ... ... стандарттардың принциптері негізінде құрылған деуге болады.
Жалпы алғанда еліміздің салық ... ... ... ... пен ... төлеушінің мүдделерін қорғауға өз ықпалын тигізуде.
Көптеген шетелдік сарапшылардың пікірінше отандық салық жүйесі ТМД елдері
ішіндегі ең ... да ... ... ... ... ... стратегиялық
міндеттеріне салық жүйесінің тұрақтылығын қамтамасыз ету, жалпы ... ... ... ... ... ... 30% ... салық
заңнамасын жетілдіру, салық жүйелерін жетілдіру жатады.
Осыған байланысты қазіргі уақыттағы Қазақстан салық жүйесінің ең
негізгі мәселелеріне ... ... ... Шешімі қиын мәселелердің
біріне салық ауыртпалығы және оның ... ... ... ... ... ауыртпалығының деңгейлеріне мынадай факторлар әсер етеді:
-салықтар мен басқа да ... ... ... ... салу механизмі;
-салықтық әкімшілік жағдайы,
Салық төлеушілердің негізінен өндірістік салаға ауыртпалығының негізінен
өндірістік салаға түсіп отырғанын көрсетіп отыр.
Салық жүйесі өндірістік сфераның ... ... ... әсер ... Салық жүйесінің құрылымына салық ауыртпалығы өндірістік ... ... ... ... мен ... күн салығына түсуде. Сонымен
қатар ... ... ... ... ... ... ... мен салық заңнамасында да бар. ... ... ... ... ... ... ... мөлшерін төмендетуге
қолайлы жағдай жасайды.
Мүлік, жер салықтары, ... ... да ... механизмі
жетідірілмеген.
ҚҚС-ты қайтаруды маңызды проблемаларынң біріне айналды. Қазіргі уақытқа
дейін халықаралық ... ... ... қайтару ҚР Салық Кодексінде
арнайы методикамен қарастырылмаған. Айта кетерлік жайт ... ... ... шетел заңды тұлғарына ҚҚС-ті қайтару тәжірбиесі енгізілмеген.
Оны енгізудегі артықшылық- тауарлар ... ... орта ... ... ... ... ҚҚС-бар кез келген ел үшін міндетті саналады.
Жоғарыда айтып өткеніміздей, ... ... ... ҚҚС- ... төмендетілуде. Мұндай өзгерісті қолдай отырып, біз ҚҚС ставкасын
тауарлар мен қызмет түрлеріне ... ... ... деп ... ... нарықтық экономикалық елдерде қолданыста.
Екі жақты салық салу мәселесі әлі күнге дейін ... ... ... акциздермен ҚҚС мысалдарынан байқауға болады. Бұл үшін ... ... шет ... жасалынатын салықтық келісімшарттар сапасын
көтеру ... ... ... ... шешімін таппаған
мәселелерде көп. Барлық жеке тұлғаларға 10% ... жеке ... ... ... ... ... ... Жоғарыда есептелен тәжірбиелер,
халықтың негізгі ... жеке ... ... 2-3% ... ... ... ... ойымызша, жеке табыс салығын прогрессивтік шкала бойынша
салықтық түсімдерді ... үшін ... ... ... мен ... алу ... ... қажет. Салық салынуға тиіс мүлік пен
табысты жасыруды қылмыстық кодекске арнайы ... ... ... ... салық салу механизмін де ... ... ... және жер салықтарын сатылы деңгейде ... ... және де ... салу ... ... ... ... құны емес,
сол жердің нарықтық құны болуға тиіс.Ұлттық экономиканың даму ... ... ... жеңілдіктердің өнідістің өсуіне әсер етуін талдау-
алынған нәтижелердің мардымсыз ... ... ... Бұған екі себеп
әсер етуі мүмкін: салық жеңілдіктерінің ... ... және ... ... ... ... ... салық жүйесінде ғылыми-
техникалық дамуға қолдау көрсететін, ипотекалық несие жүйесін, сақтандыру,
бағалы қағаздар нарықтарын нығайтуға бағытталған ... ... ... ... ... салу ... де ... қажет етеді.
Қазақстанның ДСҰ-на кіру жағдайындағы еліміздің аграрлық секторының
ерекшелігіне байланысты жаңа ... ... құру ... Ең ... ... шаруашылық жүргізуші субьектілерді табыс салығыныңбарлық түінен
босату қажет, ал үнемделген ақша ресурстарын ауыл-шаруашылығын ... ... ... ... ... ... ... салық ауыртпалығы ренталық табыстарға бағытталғаны біз үшін
өте тиімді.
Еліміздің салық ... ... мен ... ... ... ... жүйесінің әлі де тұрақты дамымай келе жатқанын көрсетті. Ел салық
қызметінің ... мен ... ... өзгерістер енгізу-мемлекет
бюджетіне салық түсімдерінің түсуіне, салық ... ... ... ... ... ... тікелей әсер ететін
фактор болып табылады.
Салық төлемдерінің ... және ... ... ғана ... сондай-ақ
салықтық бақылауды да нығайтатын өзгерістерді қазіргі салық жүйесіне ... ... ... ... көп ... ... есептіліктерін
қабылдауға, түрлі мәліметтерді жинауға кететінін, ал ... ... ... екендігін соңғы уақытта жүргізілген ... ... ... мен ... ҚР салық жүйесінің белгілі ... ... ... ... ... Ел салық жүйесінің тәуелсіз
мемлекеттер достастығы шеңберінде ең оңтайлысы әрі ... ... ... әлі де ... ... ... ҚР ... негізгі проблеммаларына мыналар жатады:
• салық жүйесіндегі жемқорлық;
• салық ауыртпалығының біркелкі болмауы;
• салық әкімшілігіндегі бюрократизм;
Осы негізгі проблеммаларды жою үшін біз ең ... ... ... ... жүйесі кез келген елдің ... ... ... оны жеке қарастыруға болмайды. Біз ... ... ... да ... ... ... мәселелермен
ұштастырып, кешенді түрде ... ... ... ... ... жою ... ... мәселелерге келіп тіреледі. Сондай-ақ, ҚР
салық жүйесін дамытуда шетелдік тәжірибені ескергеніміз жөн. Үшінші тарауда
осыған байланысты АҚШ ... ... ... ... ... мүкіндіктері қарастырылған.
Қазақстанның Мемлекеттік ұлттық саясаты ұлттық мүдделерді еліміздің
ішінде де, елімізден ... ... де ... ... Бұл ... ... салық саясаты Қазақстан үшін үлгі бола ... ... бұл ... технология мен капиталды экспорттайтындықтан, оларға
кез-келген елдің салық саясаты мен ... ... ... ... ... біздің Қазақстан үшін бұл тиімсіз, біз қай салада болмасын ең алдымен
ұлттық мүддені ойлауымыз қажет.
Пайдаланылған әдебиеттер:
1.Салықтар және ... ... ... да ... төлемдер (Салық
кодексі) 2007жыл
2. Ермекбаева Б «Жалпы мемлекеттік салықтар» Алматы 1997жыл
3.Ермекбаева Б.Ж. ... және ... ... ... университеті 2003ж.
4. Ермекбаева Б.Ж. «Салық салу негіздері». Алматы, 2006 ж.
5.Ермекбаева Б.Ж., Бурабаев О.Б., Құлжабаева М.Т. «Жергілікті салықтар
мен алымдар». ... ... ... Арзаева М.Ж., Ермекбаева Б.Ж. «Шет мемлекеттерің салықтары », Алматы,
Қазақ университеті, ... ... ... ... ... ... халқына
жолдауы, ақпан 2008 ж.
8.Ермекбаева Б.Ж. «Проблемы развития налоговой системы Республики
Казахстан в условиях глобализации экономики» Алматы,2007ж.
9.Утебаев м. Налоги любят счет.Казахстанская ... ... ... С. ... ... ... ... және
міндеттер. Егемен Қазақстан. – 31 қаңтар- 2006.
11. Қазақстан Республикасы президенті Н.Ә.Назарбаевтың Қазақстан халқына
жолдауы, ақпан 2007 ж.
12. Әкімова А.Қ. Арнайы салық ... ... ... ... ... ... ... 2001.
13. Тютюрюков Н.Н. Налоговые системы зарубежных стран: Европа и ... ... ... ... Сейдахметов Ф.С. Налоги в Казахстане. – Алматы, 2002.
15. Назарбаев Н. «Қазақстан Республикасы түрлі салаларда стратегиялық
әріптестікті тереңдетуге мүдделі» ... ... 2006 8 - ... №46-47 3
бет.
16. Вестник Налоговой службы 2007 ... №11 ... 5 ... ... ... ... ... 2007 сентябрь №11 5
страница .
17. 2006 – 16 ақпандағы Қазақстан Республикасы президенті Н.Ә
Назарбаевтың халыққа жолдауы.
18. Вестник Налоговой службы ... ... с ... в ... ... ... ... 2007 сентябрь №11 страница 5.
19. Вестник нлоговой службы «Стратегия развития налоговой ... РК ... 2008 ... №2 ... ... ... Республики Казахстан, Статстический ежегодник. Алматы, 2005,
2006, 2007.
21.Н.Ә. Назарбаев 2006 жыл 2 наурыздағы халыққа жолдауында былай деді:
22.www. salyk. kz, ... kz ... ... ... аудиторских, налоговых и бюджетных терминов. Под
ред. Н. Г. Сычева, В.В. Ильина, Москва, 2001.
-----------------------
Алматы қаласы ... ... ... ... ... ... комитеті
Қалалық және аудандық салық комитеттері
Облыстық салық комитеттері
Қазақстан Республикасының Қаржы министрлігі
Салық комитеті
Салықтық болжау және басқару
Өндіріп алу ... ... ... ... салықтарды басқару
Есеп және талдау
Құқықтық бөлім
Өндірістік емес төлемдер
Жеке тұлға-лардың салық-тық аудит
Заңды тұлға-лардың са-лықтық ... ... ... тұлға-лардың мәліметтерін өңдеу
Заңды тұлға-лардың мәлімет-терін өңдеу
Бөлімдер
Орынбасар
Орынбасар
Орынбасар
Төраға

Пән: Салық
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 79 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Ұйымдарды басқарудың методикалық және экономикалық негіздері73 бет
"Жас мәселесі және психикалық дамудың заңдылықтары."3 бет
"Мектепке дейінгі кезеңде тілді қатынас құралы ретінде пайдалана білуі. мектепке дейінгі кезеңдегі балалардың сенсорлық дамуы."6 бет
"Тест" бағдарламасын құру20 бет
"Экологиялық нормалау түрлері."6 бет
"Қазақстандағы жекешелендіру процесі және оның ерекшеліктері"4 бет
1.Түркітануға байланысты алғашқы зерттеулер. 2.Орыс ғалымдарының түркітануға байланысты зерттеулері. 3.ХХ ғасыр басындағы түркітану тарихы5 бет
1836 – 38 ж. Бөкей ордасындағы шаруалар көтерілісі18 бет
XVII ғасырдың I- жартысындағы еуропадағы халықаралық жағдай және отызжылдық соғыс46 бет
Ішкі істер органдары штабтарының жүйесі және құқықтық жағдайы71 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь