«мемлекеттің экономиканы қаржылық реттеу жүйесіндегі салықтық реттеу және оның Қазақстан Республикасының қазіргі жағдайындағы ерекшеліктері»

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .. 4

1 НАРЫҚТЫҚ ЭКОНОМИКАНЫҢ ҚАЛЫПТАСЫП, ДАМУЫ ЖАҒДАЙЫНДАҒЫ САЛЫҚТАР ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 6

1.1 Қаржылық реттеу құралы ретіндегі салықтардың мәні мен мазмұны ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 6

1.2 Экономиканы тұрақты дамыту және оны салықтық реттеудегі салық тетіктерінің атқаратын ролі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 13

2 ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫ ЭКОНОМИКАСЫНЫҢ ТҰРАҚТЫ ДАМУЫН ҚАМТАМАСЫЗ ЕТУШІ ФАКТОР РЕТІНДЕГІ САЛЫҚ САЛУ ЖҮЙЕСІНІҢ ҚАЗІРГІ КЕЗДЕГІ ЖАҒДАЙЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 22

2.1 Қазіргі кездегі салық жүйесінің қызмет ету ерекшеліктері ... ... ... ... ... . 22

2.2 Экономиканың дамуына салықтық әсер етудің бүгінгі күнгі механизмі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . 29

2.3 Мемлекеттік бюджеттің кіріс бөлігін тұрақты қамтамасыз етудегі салықтардың алатын орны ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . 39

3 ҚАЗАҚСТАНДАҒЫ ЭКОНОМИКАНЫҢ ДАМУЫН САЛЫҚТЫҚ ЫНТАЛАНДЫРУДЫ ШЕТ ЕЛДІК ТӘЖІРИБЕГЕ СҮЙЕНЕ ОТЫРЫП ЖЕТІЛДІРУ БАҒЫТТАРЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 48

ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 69

ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 72
Кез келген мемлекеттің нарықтық экономикасының қалыптасуы мен дамуы мемлекеттің негізгі жақтарын, әсіресе экономикасын реттеу құралы ретінде салықтық саясатты кеңінен қолдануына тікелей байланысты болмақ. Отандық және шет ел тәжірибелерінен көріп отырғанымыздай салықтар және салық жүйесі экономиканы реттеудің негізгі қаржылық құралы болып табылады.
Қазақстан Республикасында нарықтық қатынастардың қалыптасуына орай тиімді салық жүйесін құрудың маңызы зор. Өйткені, бюджет пен шаруашылық субъектілерінің арасында қарым қатынасты қалыптастыруда фискалды және реттеушілік қызметті жүзеге асыратын салықтық реттеуді жетілдіру бағыттары өзекті мәселелердің біріне айналып отыр. Салық салудың нәтижелілігі олардың атқаратын роліне тікелей байланысты болса керек. Өйткені, егер салық салу тәжірибе жүзінде максималды мүмкіндікке ие болатын болса және олардың атқаратын қызметтері арасында үйлесімді тепе-теңдік сақталатын болса бұл роль жағымды болып келеді. Барлығымызға мәлім жоспарлы экономиканың құлап, нарықтық қатынастардың етек алуына орай ел экономикасына мемлекеттік әсер етудің дәрежесі мен шектеулігі туралы сұрақтар туындап отыр. Шаруашылықта тепе-теңдіктің қалыптасуын өзі реттейтін таза нарықтық экономиканы қалыптастырып, дамытуда өзіндік тәжірибенің аздығынан шет елдік тәжірибеге көбірек сүйеніп келген Қазақстан Республикасы қазіргі кезде аз да болса экономиканың әр саласы мен бөліктерін дамыту барысында тәжірибе жинақтап қалды.
Қазіргі кезде жүргізіліп отырған Қазақстандағы экономикалық реформалардың негізгі бағыттарының бірі орта және кіші бизнесті қалыптастыру мен дамыту. Сол арқылы тұрақты түрдегі экономикалық өсуге қол жеткізу. Қоғам күн өткен сайын кәсіпкерліктің нарықтық экономиканың негізі екенін мойындап отыр. Ал, кәсіпкерлік пен ұдайы өндірістің үздіксіз жалғасып, уақыт өткен сайын дамып отыруы үшін олардың қызметінің нәтижелілігіне айтарлықтай әсер ететін маңызды фактордың бірі салықтық саясаттың ұтымды түрде жүргізіліп отыруы уақыт талабы болып табылады.
Салықтардың көмегімен инвестициялық процесске экономикалық әсер етуді қамтамасыз етуге, сондай-ақ өндіріс салаларындағы техника мен технологияларды жаңартуға, бюджетті баланстауға, салықтық аударымдарды реттеуге мүмкіндік туындайды.
Нарықтық қатынастар жағдайындағы салықтық реттеу нарықтық реттеу сипатына ие болады және өндірушілер мен тұтынушылар арасында тура және жанама байланыстар негізіндегі еркін қарым қатынасты туындатады. Соның салдарынан өндірушілер мүдделерінің қарама-қайшылығынан барып күрделі құбылыстар пайда болады. Сөйтіп, нарықтық қатынастар кейбір шаруашылық субъектілері өндірісінің қатаң бәсекелестік жағдайында дамуына, ал екінші жағынан өндірістік тауарлар массасының тұтынумен және тарату мүмкіндігімен сәйкес келмеуінің нәтижесінде шаруашылық байланыстардың үзілуіне әкеледі. Осыдан барып өндірісте төмендеушілік пен нарықтық экономикадағы құлдырауды тоқтату үшін нарықтық қатынастарды мемлекеттік реттеу қажеттілігі туындайды және экономиканың тұрақты дамуын реттеуші ретінде барлық дамыған елде мойындалған салық салу механизмі қарастырылады.
1 ҚР Президенті Н.Ә.Назарбаевтың Қазақстан халқына жолдауы. Қазақстанның әлемдегі бәсекеге барынша қабілетті 50 елдің қатарына кіру стратегиясы.01.03.2006ж.
2 Мамыров Н.К., Ихданов Ж.О. Государственное регулирование экономики в условиях Казахстана (теория, опыт, проблемы): Учебное пособие. Алматы: Экономика, 1998.- Б. 248.
3 Д.Г. Черник. «Финансовые аспекты рыночной экономики». Москва: «Финансы и статистика», 1994 г. Б 9-10.
4 Ермекбаева Б.Ж.Лесбеков Г.А. Основы налогообложения: Учебное пособие.-Алматы. 2002ж. 38 б.
5 Самуэльсон П. Экономика.-М.:НПО «Алгон», ВНИИСИ, Т-1.,1994. 165 С.
6 Ыдырысова Э.К.Налоговое регулирование предпринимательской деятельность. Алматы: Қаржы-қаражат, 1999ж. Б.19-21.
7 Қ.Қ.Ілиясов. С.Құлпыбаев. Қаржы.: Оқулық. – Алматы: 2005ж. Б. 221-222.
8 «Салық және бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдер туралы» ҚР салық кодексі. 2001 жылғы 12 маусым. (өзгертулер мен толықтыруларды қоса алғанда).
9 Қазақстан Ресубликасы Қаржы Министрлігінің Статистикалық бюллетені 2003-2005 жж.
10 Канто Е.Джеймс Д.. Лаффер А. Экономика ұсынысының негіздері, Нью-Йорк, 1983ж.
11 Қазақстанның жыл сайынғы статистикалық мәліметтері: /статистикалық жинақ/-Алматы:ҚР Статистика агенттігі, 2004 жыл
12 Лукпанова Ж. Основные направления налогового стимулирования предпринимательской деятельности в Казахстане.// Финансы и налоги. 2004.№3.
13 ҚР фискалды саясатына талдау.(Транзиттік экономика,2 саны,1998.-131-138 бет)
14 Барулин С.В.Салықтар экономиканы реттеудің негізгі құралы ретінде.// Қаржы-қаражат, 1996. 1-саны. 25-29 бет
15 Брингман.К. Все начиналось с десятины: этот многоликий налоговый мир.-М. Финансы и статистика, 1994.
16 Виссарионов А, Федорова И.Налоговое регулирование экономической активности.//Экономист,4-саны.1998ж.
17 Гэлбройт Д. Экономикалық теория және қоғам мақсаты.М.Прогресс, 1976. 381-382.
18 Дарибекова А.С. Табыстарға салық салу жүйесі: Диссертац. жұмыс. Алматы.,2000 ж.
19 Досболов А. Кого и как привлечь за неуплату налогов.//Заң газеті, 13 қаңтар, 1999 ж.
20 Ілиясов Қ.Қ., Ыдырысова Э.Қ. Дамыған мемлекеттердегі салықтар.-Алматы.Қаржы-қаражат,1997 жыл.
21 Ильин И., Шаранов А.Формирование системы государственных минимальных стандартов.// Экономист,1-саны.1999ж,48-56 бет.
22 Карагусова Г.Салықтардың экономикалық мәні.Қаржы-қаражат,1994ж.
23 Логвина А.Налоговая составляющая экономической безопасности России.// Россиялық экономикалық журнал. 5-саны,1998ж.
24 Махашов Х.К. Налоговая система РК и ее роль в стимулировании инвестиций.// Диссертац.жұмыс.Алматы 2001 ж.
25 Мельников В.Д.Государственное финансовое регулирование экономики Казахстана.-А, 1995.-140 б.
26 Мельников В.Д. Проблемы фискального выравнивания в РК.//Экономика Казахстана на пороге XXІ века. Ғылыми еңбектер жинағы.-Алматы: Экономика 1998 ж.103-128 б.
27 Мельников В.Д., Ли В.Д. Общий курс финансов.Оқу құралы.-А.: Институт развития Казахстана, 2001ж.
28 Юткина Т.Ф. Налоги и налогооблажения. Москва: ЮНИТИ, 2001 ж.
29 Черника Д.Г. Налоги: Оқу құралы. Москва: Финансы и статистика, 2000ж.
30 Основы налоговой системы: Жоғары оқу орындарына арналған оқу құралы./ Под. ред. Черника-Москва: Финансы, ЮНИТИ, 1998 ж. 422 б.
31 Оспанов М.Т. Гармонизация налоговых отнашений –Алматы: ТО ”Факсинформ”,1997ж.
32 Оспанов М.Т. Проблемы совершенствования системы управления налогами в РК.А.: Познание.Факси, 1996. 220 б.
33 Смит А. Исследование о природе и причинах богатства народов.-М., 1962ж.5-кітап. Б. 549-560.
34 ҚР Қаржы Министрлігінің статистикалық бюллетені. 2001-2005жж.№ 12.
        
        РЕФЕРАТ
Менің диплом жұмысымның тақырыбы: «Мемлекеттің экономиканы қаржылық
реттеу жүйесіндегі ... ... және оның ... республикасының
қазіргі жағдайындағы ерекшеліктері». Диплом жұмысы 3 тараудан тұрады,
көлемі 63 беттен тұрады. ... ... ... ... 6 ... 8 ... 34 әдебиет көзі пайдаланылған.
Кілт сөздер: салық саясаты, инвестиция, ... ... ... ... ... ставкасы, акциздер, қосылған құн салығы, жеке
табыс салығы, корпорациялық табыс салығы, ... ... ... ... БАЖ, ... ... жанама салық, бюджет, кредит
ставкалары, амортизация, делдал.
Аталған тақырыптағы диплом ... ... ... ... ... ... ... тарапынан жағдай тудыру мақсатындағы
салықтық құралдардың атқаратын ролі және мәні мен мазмұнын атап көрсеткіміз
келеді.
Болашақта ... ... және ... ... ... басқа да экономикалық ... ... және ... ... ... сондай-ақ ел экономикасының өсу стратегиясы
басымдылығы мен ... ... ... ... ... ... қажет.
МАЗМҰНЫ
КІРІСПЕ.....................................................................
......................................... 4
1 НАРЫҚТЫҚ ЭКОНОМИКАНЫҢ ҚАЛЫПТАСЫП, ДАМУЫ ... ... ... ... ... салықтардың мәні мен
мазмұны.....................................................................
.......................................... 6
1.2 Экономиканы тұрақты дамыту және оны ... ... ... ... 13
2 ҚАЗАҚСТАН ... ... ... ДАМУЫН ҚАМТАМАСЫЗ ЕТУШІ
ФАКТОР РЕТІНДЕГІ САЛЫҚ САЛУ ЖҮЙЕСІНІҢ ҚАЗІРГІ КЕЗДЕГІ
ЖАҒДАЙЫ................................................ 22
2.1 Қазіргі кездегі салық жүйесінің қызмет ету
ерекшеліктері..................... ... ... ... ... әсер ... ... күнгі
механизмі..................................................................
........................................... 29
2.3 Мемлекеттік бюджеттің кіріс бөлігін тұрақты қамтамасыз етудегі
салықтардың алатын
орны........................................................................
......... 39
3 ... ... ... ... ... ШЕТ
ЕЛДІК ТӘЖІРИБЕГЕ СҮЙЕНЕ ОТЫРЫП ЖЕТІЛДІРУ
БАҒЫТТАРЫ...................................................................
............ ... ... ... ... нарықтық экономикасының қалыптасуы мен дамуы
мемлекеттің негізгі жақтарын, әсіресе экономикасын реттеу құралы ретінде
салықтық ... ... ... ... ... болмақ. Отандық
және шет ел тәжірибелерінен көріп отырғанымыздай ... және ... ... ... ... ... құралы болып табылады.
Қазақстан Республикасында нарықтық қатынастардың қалыптасуына орай
тиімді салық жүйесін құрудың маңызы зор. ... ... пен ... ... ... қатынасты қалыптастыруда фискалды ... ... ... ... салықтық реттеуді жетілдіру бағыттары
өзекті мәселелердің біріне айналып отыр. Салық салудың нәтижелілігі олардың
атқаратын роліне тікелей байланысты болса ... ... егер ... ... ... ... ... ие болатын болса және олардың
атқаратын қызметтері арасында үйлесімді тепе-теңдік сақталатын ... ... ... ... ... ... ... жоспарлы экономиканың құлап,
нарықтық қатынастардың етек алуына орай ел экономикасына ... ... ... мен ... туралы сұрақтар туындап отыр. Шаруашылықта
тепе-теңдіктің қалыптасуын өзі ... таза ... ... ... ... ... ... шет елдік тәжірибеге
көбірек сүйеніп келген Қазақстан Республикасы қазіргі кезде аз да болса
экономиканың әр ... мен ... ... барысында тәжірибе жинақтап
қалды.
Қазіргі кезде жүргізіліп ... ... ... ... бағыттарының бірі орта және кіші ... мен ... Сол ... ... түрдегі экономикалық өсуге қол
жеткізу. Қоғам күн өткен сайын кәсіпкерліктің нарықтық экономиканың ... ... ... Ал, ... пен ұдайы өндірістің үздіксіз
жалғасып, уақыт өткен сайын дамып ... үшін ... ... ... әсер ... маңызды фактордың бірі салықтық
саясаттың ұтымды түрде жүргізіліп отыруы уақыт талабы болып табылады.
Салықтардың көмегімен инвестициялық процесске ... әсер ... ... ... ... ... ... мен
технологияларды жаңартуға, бюджетті баланстауға, салықтық аударымдарды
реттеуге ... ... ... ... ... ... ... реттеу
сипатына ие болады және өндірушілер мен тұтынушылар арасында тура және
жанама байланыстар негізіндегі ... ... ... туындатады. Соның
салдарынан өндірушілер мүдделерінің қарама-қайшылығынан барып ... ... ... ... ... ... кейбір шаруашылық
субъектілері өндірісінің қатаң бәсекелестік жағдайында дамуына, ал ... ... ... ... ... және ... ... келмеуінің нәтижесінде шаруашылық байланыстардың үзілуіне әкеледі.
Осыдан барып өндірісте төмендеушілік пен нарықтық ... ... үшін ... ... ... ... ... туындайды
және экономиканың тұрақты дамуын реттеуші ретінде барлық дамыған елде
мойындалған ... салу ... ... және орта ... салықтық реттеу тетіктерінің болмауы
экономиканың аталмыш секторының тежелуін қамтамасыз ететін ... ... ... ... ... ... ... қадағалап, оған әсер
ету құралдарын тиімді пайдалану мәселесі бүгінгі күннің негізгі де ... ... ... ... ... ... жазудағы негізгі мақсатымыз
экономиканың тұрақты дамуына мемлекет тарапынан ... ... ... ... атқаратын ролі және мәні мен мазмұнын атап көрсеткіміз
келеді.
Аталған мақсатқа жетуде төмендегі мәселелерді қарастыруды жөн көрдік:
... ... ... ... ... салық
жүйесінің экономикалық мәні мен мазмұны және атқаратын ролі
– ел ... ... әсер ... ... алатын
орны;
– қазіргі кездегі салық салу жүйесінің қызмет ету механизмі;
– ел ... ... ... негізі болатын мемлекеттік
бюджеттің кіріс бөлігін қамтамасыз етудегі салықтардың алатын
орны;
– дамыған елдер ... ... ... ... ... ... ... дамыту жолдарын қарастыру.
Жоғарыдағы мәселелерді қарастыру кезінде салық ... мен ... ... және басқа да қосымша нормативті актілер мен жарлықтар
қолданылды. Сондай-ақ, ... мен оқу ... ... ... ... ... НАРЫҚТЫҚ ЭКОНОМИКАНЫҢ ҚАЛЫПТАСЫП, ДАМУЫ ЖАҒДАЙЫНДАҒЫ САЛЫҚТАР
1.1 Қаржылық реттеу құралы ретіндегі салықтардың мәні мен мазмұны
Жалпы еліміздің экономикасын жан – ... ... оны тек қана ... ғана ... етіп қоймай, әртараптандыру және сол арқылы әлемдік
экономикаға ойдағыдай кірігу бүгінгі ... ... ... ... ... ... жолдауындағы орын алған басты
басымдықтардың бірі экономиканы жан – жақты дамыту, сол арқылы халықтың
әлеуметтік ... ... ... ... ... ... ... Осы орайда, ел басшысы өз ... ... деп атап ... ... ... ... бөлігіне іліккен елдер тобының ішінен
орын алуымызға мүмкіндік беретін басты негіздері және ... де ... келе ... қоғамның іргетасы болып тек қана осы заманғы, ... және бір ғана ... ... ... шектеліп қалмайтын
ашық нарық экономикасы бола алады».
Әрбір мемлекет өзінің шығындарын қаржыландыруға, жоғарыда аталған
экономиканы екі ... ... ... ... мен ... ... және өз
функцияларын жүзеге асыруға жұмсайтын қаражаттары мен қаржы базасы болса
ғана ол мемлекет ... ... ... ... ... ... ретінде
қызмет ететін, қоғамды басқарудағы ролі ... ... ... ... өлшенетін өнім шығара алмайды.
Сондықтан да, мемлекет ақша қаражатын 2 түрмен жұмылдырады.
– жеке меншіктің мемлекетке өз ... ... ... ішкі және ... ... түрде салық салу.
К.Маркс салықты ананың сүтіне теңеген, өйткені балаға сүт ... ... ... де ... ... қажеттігін айтқан, ал Ф.Энгльс
болса салықты мемлекеттің үш белгісінің біріне ... Сол ... ... ... теория ойшылдарының барлығымен
зерттелген.
Мемлекеттің қоғам ... ролі және оның ... ... және ... тетіктерінің қаншалықты керек ... ... ... ... ... ... ... мәселе болды. «Адамзат қоғамының емін –
еркін табиғи өмір ... ... қалу ... ... ... ... реттеудің қоғамдағы атқаратын ролі жоғарылай береді. Біздің
жағдайымызда оның ролі шаруашылық ... ... ... ... ... кәсіпкерлікке қатысушылардың өндірістік қызметінің сыртқы
мүмкіндігінің ... ... ... ... ... ... ... қаржы қатынысының мемлекеттің ақшалай табысымен
құралғанын көрсетеді және оған қатысты келесі функцияларды орындауы тиіс.
Мысалы: ... ... ... ... және т.б. ... бірі ... салықтар экономикалық базиске жатады және
объективті қажетті болып табылады. Сол себептен, салықтар ... ... ... ... ... үшін және салықты жоюды талап ету,
ол өз-өзіңді жоюды талап ету ... ... ... ... ... көбейуі, шаруашылық қызметінің нығайуы,
капитал салымының көбейуі, сұраныстың, шаруашылық канъюктурасының жандануы
дегенді білдіреді. ... ... – ол ... ... мен ... ... салық ставкасының өзгеруі, мемлекет капитал салымына
қосымша ынталандырады ... ... ... ... ал ... ... ... қорына және баға деңгейіне ықпал ете алады.
Либералды немесе протекциондық сыртқы ... ... ... ... ... баждарын өзгерте алады, әріптестерінен кезекті немесе
қаржылық қолдау алады, немесе ұлттық экспорт ... ... ... ... ... бір түрі, олардың көтерілуі импорттың қымбаттауына, оның
артынан ұлттық тауарлардың, ... орай ... ... айналымына әсер
етеді. Баждың төмендеуі немесе алынуы ішкі нарықта бәсекенің шиеленісуіне,
бағаның өсуінің бәсеңдеуіне, сыртқы сауданың жоғарылауына әкеледі.
Салық ... ... және ... ... Олар ... ... ... ықпал ете бастады. Сондықтан, мұнайға және газ
өндіруге ... ... ... аз ... экономикасы дамымаған
аймақтарда төмендеу болады.
Салық жүйесі біртіндеп икемді тетікке айналып келеді. ... ... және ... ... сақтауда мемлекеттік салықтарды реттеу
органдары, ... ... ... ... ... және
белгілі бір кәсіпорынды таңдап алып, оның салық ставкасын ... ... ... ... ... ... капитал ретінде
жұмасалатын табысқа салықтарды жеңілдету кең қолданыс ... ... және ... ... қол ... жаңа жұмыс орындарын
ашуға, қоршаған ортаны қорғау.
Салық салуды ... ... ... ... кәсіпорын
табысының екі түұріне салық салу дифференцияланады: ... ... ... ... ... және ... және акция иелеріне төленетін төлем). Дивиденттер сомасына
салынатын салық көлемі жоғары болған кезде, таратылмайтын табысқа ... ... ... табыстың екі осы бөліміндегі тепе-теңдіктің,
оның таратылмаған бөлімінің пайдасына ... ... ... бір ... ... капиталдың ішкі жинақталуы
ұлғайып, инвестицияның өзін-өзі қаржыландыруы өседі, егер бұл ... ... ... ... болса, акциялардың бағасы ... ... және ... инвесторлардың сатып алуы қаупі туады. Таратылмайтын
табысқа салықтың көтереліуінен және оның ... ... ... кері көріністі көруге болады.
Қазіргі кезде салықтардың реттеуші қызметі табыстар мен ... ... және сол ... ... мемлекеттік реттеу
мақсатына сәйкес әрекеттер үшін, жалпы және жеке ынталандыру құрайтындай
жағдайда емес, керісінше, шаруашылық ... мен оның ... ... ... ... ... ... арасында қатаң сандық
тәуелділік орнатуға тырысады.
Батыста экономиканы мемлекеттік реттеудің ... ... ... ... ... ... арқылы қол жеткізеді. Негізгі
капиталдың жаңаруы мен ... ... ... өсу ... ... ... ... бәсекелестік тәуелді, ал инвестиция ... және ... ... ... ... ... ... тәуелді.
Нарықтық экономика жағдайындағы мемлекет қызметінің маңызды бағыты –
бұл макро ... ... Оны ... ... ... ... қамтуды қамтамасыз етуге бағытталған қызметтер ретінде анықтауға
болады.
Экономикалық жүйедегі тепе-теңдік, эконономиканың нарықтық өзін-өзі
құру ... ... ... жоғары деңгейімен немесе шамадан
тыс инфляциямен бірге жүруі мүмкін.
Бұл міндетті шешудің ... ...... және ... ... ... сәйкес, тұрақтылық саясатын жүргізу үшін мемлекеттік
шығындарды ... ... және ... шығындарын ынталандыру үшін
салықты төмендету керек. Осындай немесе ... ... ... ... ма, ... ма, оны ... ... бойынша
жорамалдайды.
Бәсекелестік нарықтық жүйеде жалпы қабылданған ... ... ... ... тиімді әдісі болып табылады. ... ... ... сыртқы факторлар, қоғамдық тауарлар, жетілмеген бәсеке
және т.б. ... ... ... бөлмеу проблемасы туады.
Ресурстарды қайта бөлу өнеркәсіптік саланы және ауыл шаруашылығын
қамтуы мүмкін. Әрбір нақты жағдайда ... әсер ... ... бір
түрлері қолданылады. Бұл жерде құрал ретінде салықтар, ... ... ... ... ... ... және субсидия жүйесі арқылы қоғамдық игілік және қызмет
көрсету өндірісіне ықпал етуі мүмкін.
Экологиямен байланысты ... ... ... ... ... ... ... ластануының залалдары есепке алынбайды.
Демек, осы өндіріс шамадан тыс ресурстар көлемін пайдаланады.
Үкіметтік тиым салу немесе шектеу ... ... ... құру ... ... ... ... алатын жабдықтарға
қосымша шығын жасауына мәжбүрлеп отыр. Қосымша ... ... ... алып келеді. Соның нәтижесінде шектен тыс ... ... ... ... ... ... үшін оң нәтижелерді де иемденуі мүмкін, бірақ
өндірушілердің шектен тыс ... ... ... ... ... ... қажеттілігі туады. Ол жиі салық және субсидия
көмегімен жүзеге асырылады. Табыстарды қайта ... ... ... ... ... Бәсекелік механизмді қамтамасыз ететін
қайта бөлу әлеуметтік қабаттардың бөлінуіне және бақылаудан ауытқып отырған
жұмыссыздыққа әкеледі.
Таза ... ... ... ... мен ... жүйесі
қоғамдық өндіріске экономикалық әсер етуші механизмі ретінде қызмет етеді.
Мемлекеттің ... ... әсер ... негізгі
бағыты кеңейтілген ұдайы өндіру процесіндегі келесідей:
– бюджеттік ... ... ... ... ... ... ... датация немесе қайтарылатын ссуда ретінде тікелей
субсидиялау;
– қажеттілікке сай ақшалай-несиелік шектеулерді ... ... ... ... ... ... ... бақылау т.б. жатады;
– лицензиялау;
– жеке сауда-саттық туралы заңнамалар;
– ғылыми-зерттеу және ... ... ... ... ... өмір ... тек ... бір ақшалай
қаражаттарды иемденіп отырғанда ғана ... ете ... ... ... ... ... жақтары – азаматтар және заңды
тұлғалар ... ... Осы үшін ... ... өмір ... ... жүйесінің көмегімен нарық «жұмысына» белсенді
араласады, өндірістің дамуын ... күні ... ... түсетін қаржыларды жұмылдыру үшін
құрамында 35-40 әр түрлі алымдар мен міндетті төлемдері бар ... ... ... ... ... көп ... салық төлеушілердің
төлем қабілеттігін білуге көмек береді.
Салық салу ... ... ... олар ... ... ... ұлттық шаруашылықтың өндірісін кеңейтуде кейбір ... ... ...... және ... білім беру, денсаулық сақтауды қаржыландырады;
– өзінің қорғанысын және қауіпсіздігін қамтамасыздандыру;
– басқа елдерге несиелер және қайтарымсыз көмек көрсету.
Бұл салықтың бірінші және ... ...... ... ... көзі қызметін атқару.
Нарықтық экономикадағы екінші салық функциясы – ... ... және ... қаржылары қызметін көрсету.
Нарықтық экономикадағы үшінші салық функциясы – халықтың аз қамтамасыз
етілген бөліктеріне өмірлерін жақсартудың көзі ретінде ... Осы ... ... салу ... прогрессивті шкала бойынша құрылады.
Нарықтық экономикалы елдердегі мемлекет табыс табатын екі ... ... ... ... және ... ... салудың басты
объектілері: кәсіпорынның пайдасы, өндіріс өндірісіндегі қосымша құн, тауар
мен қызметер айналымы, азаматтардың ... және ... ... ... ... болып әлеуметтік сақтандыру сызығы ... және ... ... бағытталған аударымдар болып
табылады.
Елдің ЖІӨ-мін және ұлттық байлығын қайта бөлуде салықтар шешуші ... ... оның ... ... стадияларына ықпал етеді. Бұл
мемлекетке жаппай сұраныс және тек тауарды ғана емес, ... да ... ... ... ... ... халықтың сұранысының негізгі және
өндіріс фазасында ... ... ... ... ... саналады.
Салықтық реттеудің көп тараған әдістері: салық түсімдерінің көлемін
өзгерту; бір ... ... ... ... ставкасының
дифференциясы; салықтық жеңілдіктердің өзгеруі; ... ... ... және т.б. ... реттеу қоғамдық өндіріс құралымына белсенді
түрде әсер етеді. Салық механизмі елдің дамуының аймақтық ... ... ... ол ... нашар дамыған аудандарды ... ... ... ... ... ... ... жүзеге
асырылады.
Салықтық реттеу әлеуметтік саланы да қамтиды. Бұған ... ... ... ... ... жатады.
Қаржылық ресурстарды жұмылдыру туралы мемлекет шаралары елдің қаржылық
заңының негізінде оларды бөлуде, пайдалануда қаржы ... деп ... ... ... елдің экономикалық жағдайына байланысты болады.
Сәйкесінше, экономиканың басқа жағдайға өту кезеңінде ... ... да ... қаржы саясатының дұрыстығы, әрине, елдегі қалыптасқан
экономикалық жағдайды бағалауға ... ... ... ... іс әрекетінің екі қарым-қатынасты бағыты
бойынша ... ... салу ... және ... ... ... ... шығындардың құрылымын реттеу және бюджеті реттеу
аясында. Фискалды саясат ... ... ... мүмкіндіктерін қолдануды
және әр түрлі әлеуметік міндеттерді шешу үшін мемлекет бюджет ... ... ... ... негізгі тұтқасы болып үкімет
мақсаттарына сәйкес ... ... ... ... ... Фискалды
саясатты жүргізу – елдің билеуші органдарының ... ... ... тек сол осы ... шығындарын және салық салуын бақылайды.
Фискалды саясат дискреционды және дискреционды емес түрде қалыптасады.
Дискреционды фискалды ... ... ... ... ... ... түрде
реттеуі.
Қысқаша дискреционды фискалды саясатты қарастыратын болсақ, ... ... ... ... ... ... ... фискалды саясат
келесідей түрде болады:
– мемлекеттік шығындарды жоғарылату;
– салықтарды төмендету.
Мұндай фискалды саясат қаржыландыру тапшылығына алып ... ... күрт ... ... ... ... сұраныстан болған инфляция жағдайында дискреционды фискалды
саясат келесідей қалыптасады:
– мемлекеттік шығындарды қысқарту;
– салықты көбейту;
– мемлекеттік шығындар ... ... ... ... ... ... ... бюджетінің оң айырмасын меңзейді.
Жалпы фискалды саясатта екінші – автоматты ... ... ... ... емес ... саясат бар. Автоматты түсінігі үкімет
тарапынан қандай да бір ... ... ... етпейтін «өзін - өзі
реттеу» түрінде экономикалық жағдайдың өзгеруін сезінетін экономикалық
механизм. ... ... ... ... ... ... Салық сомасы табыс мөлшеріне байланысты болады.
Салықтар мемлекеттің пайда болуынан ... ... ... ... ... ... ... және экономиканы мемлекеттік
реттеуде маңызды рөл атқарады. Қазіргі қоғамдағы салықтар – мемлекеттің
негізгі табысының ... ... ... ... ... ... және
мемлекеттің пайда болуымен бірге пайда болған. Қоғам пайдасына мемлекеттік
ағымдар ЖІӨ-нің ... ... ... ... ... алу. ... қатысушылары міндетті жарналар төлеп отырады:
– өз еңбегімен материалдық және материалдық емес игіліктерді жасайтын
жұмысшылар;
– шаруашылық субъектілері, капитал иелері, кәсіпкерлік ... ... ... Смит ... ... байлығының табиғаты және оның себептерін зерттеу
жөнінде» деген ... ... ... ... ... деп мыналарды
санады: жалпыға ортақ, ақиқаттылық, айқындылық және ыңғайлылық. Келе-келе
бұл тізімге қосымша жеткілікті қамтамасыз ... және ... ... ... ... ... салықтың басты қоғамдық бағытталуы
шығарылады – мемлекеттің қаржы ресурстарын ... ... ... ... тұрақты және орталықтандырылған негізде алу
мемлекеттің өзін үлкен экономикалық субъектіге айналдырып жібереді.
Салықтың экономикалық категория ... ... ... салық
түсімдерін сандық трғыда көрсетудің мүмкіндігі туады. Бақылаушы функция
арқасында ... ... ... ... Қаржы ресурстарының
қозғалысын бақылауды қамтамасыз етеді. ... ... ... ... ... ... жағдайында көрінеді.
Салықтың реттеуші функциясы, салық салу жағдайын өзгерте отырып, бір
салықты енгізіп және екінші ... алып ... ... ... жүйесін
қолдана отырып, маңызды әлеуметтік-экономикалық мәселелердің ... ... ... ... ... және оны ... реттеудегі салық
тетіктерінің атқаратын ролі
Мемлекет елдің түрлі қызметтеріне ішкі және сыртқы саясаттары ... ... ... ... мәдениет, қорғаныс, қоршаған ортаны
қорғау, қаржылық және техникалық. Осылардың ішіндегі маңыздысы, қаржылық
саясат болып табылады, ... ... ... қалғандарының дамуы
қаржыландырылады.
Салық саясаты қоғамның әрбір даму этаптарына тән, ... ... әсер ... түрлі объективті және субъективті факторларға тәуелді
әлеуметтік-экономикалық мәселелерді шешуге негізделеді. Сонымен ... ... ... бір даму ... қоғамның әлеуметтік-
экономикалық мақсат пен міндеттермен байланысты экономикалық саясатымен
сәйкес келетін салық ... ... ... Ал, ... экономикадағы
салық саясатының негізгі мақсаты – бюджеттің кіріс бөлігін тұрақты ... ... ету және ... ... қол жеткізу.
Салықтар, мемлекеттің қаржылық ресурстарын қалыптастыра отырып,
шаруашылық субъектілердің экономикалық ... әсер етіп ... ... ... ... өсу мен өнімдердің сапасын жақсартуға мүмкіндік
жасауы тиіс. Тарихи тәжірибе көрсетіп отырғанындай, салықтар ... ... ... тиімділігіне әкеледі, ал тиімсіз түрде қолданылатын
болса орны толмас зиян ... мен ... ... негізгі роль ойнайтын ол- мемлекет
тарапынан өндіріске әсер етуінің жақсы көрсеткіштер үшін артықшылықтар ... ал, ... ... ... ... ... қолдана алатын негізгі
тетігі болып табылатын салықтық ынталандыру жүйесі болып табылады.
Мемлекеттің экономикаға араласуы тек қана шаруашылық ... ... ... жүргізу ережелерін белгілейтін мемлекеттік
нормативті актілерді шығарып қана ... ... ... ... әлеуметтік топтарына қайта қайтару немесе қайта ... ... ... ... мен ... ... алу болып табылады. Осылай, салықтар ұлттық ... және ... ... ... ... маңызды роль атқарады. Жалпы ішкі өнімді бөлу
және ... ... ... ... және ... қызметі пайда болады.
Мемлекет өз ... ... ... ... мақсатты түрде әсер
етеді. П.Самуэльсон айтқанындай “… адамдардың салық салу мәселесін ... ... ... керек ресурстардың басқа адамдар мен оларға тиеселі
кәсіпорындардан салық қалай алынатынын және ... ... ... ... өндіруіне қалай жұмсалатынын анықтауына мүмкіндік береді”.
Мемлекет салықтарды ала ... бір ... өзін өзі ... ... екінші жағынан олар арқылы шаруашылық субъектілерінің
қызметтерін реттеп отырады. ... ... бұл екі ... бір ... жоқ екі ... нәрсе сияқты, ал, шындап келгенде олар бір-бірінен
бөліп алып қарауға ... ... әсер ету ... ... ... қаржылық реттеу негізінде салықты ... ... ... ... олардың ішкі маңыздылығы
мен функцияларынан ... ... ... ... орындай отырып
және мемлекет пайдасына ұлттық ... бөлу ... ... ... ... ... категория болып табылады.
Қорыта айтқанда салық, ... ... ... яғни ... ... және ... ... реттеу, бұл шаруашылық субъектілерінен және ... бар жеке ... алым алу ... ... ... ... және өндірістік емес тұтыну мүмкіндіктерін қысқарту
жолымен орындалатын іс ... ... ... ... жеңілдікті қысқарту бойынша ... ... ... түрлерін шектеуі кәсіпорынның қажетсіз іс
әрекетінің дамуын қысқартуы мүмкін.
Салықтық ... ... бір ... ... әсер ... ... жағдайын өзгертуіне, ал екінші ... ... ... ... әсер ... ... .
Субъект өзінің экономикалық саясатын жүргізуге құқылы, бір- ақ
бұл үшін ол ... ... ... 1890 жылы ... саяси-әлеуметтік теориясын ұсынды. Онда ол,
салық саясаты тек қана фискалды саясатты көздемеу керек, ... ... ... ... атап ... ... таза ... қатар-, деп жазды ол өз еңбегінде,- басқа да мақсатты көздейді:
салық көмегімен реттеушілікті жүзеге асыру ... ... ... ... ... ... мен пайданы қолдануға болады». ... ... ... кез ... ... байлықтың адамдар арасында
теңдей бөлінуін қамтамасыз етеді деді. Ойын жалғастыра келе ол ... ... ... ... ғана емес шаруашылыққа тікелей әсер етудің құралы деп
тапты.
Тура осындай пікір француз экономисі ... де ... ... ... ол ... қажеттілігін, сондай-ақ, салықтар
капиталдың ұдайы өндірісіне әсер ету құралы деп атап көрсетті.
Ф.Кенэнің ойынша, дұрыс ... ... таза ... ... керек және өнеркәсіп шығынының құрамына кірмеуі керек, себебі ... ол жер ... ... ... мемлекетті шығынға отырғызып,
өзін-өзі ұрлауы болып табылады.
Ф.Кенэ мен А.Вагнердің концепциясы бойынша атай кету керек, олар салық
түсімін дұрыс бөлу ... түк ... ... ... жолына зиянды
әсерін әлсірету мүмкіндігін ... ... ... шаруашылық өмірге
белсенді әсер ету құралы деп қарастырды.
Дамыған нарықтық мемлекеттердің экономикасын реттеуде салықты ... ... ... ... ... ... іс-тәжірибесі олардың
пікірлерінің дұрыстығын дәлелдеп берді.
Мемлекет нарықтық экономика жағдайында ... ... ... орнын
тауар өндірушілерге босата отырып, өндіріске ... ... ... ... Осылай, оның қаржылық қызметі құрылған байлықты алғашқы
бөлуден ... бөлу ... ... Осы ... ... қаржылық
тәуелділігі төменгі деңгейдегі өндіріс орындарының жағдайына байланысты
болады. ... ... ... ... ... ... ... отырып, кәсіпорындарда құрылған өнімнің бір бөлігін ... ... ... ... тұтынудың жетіспеген жерлерін дотация ... және ... да ... қаржыландыру жолымен қайта жабады.
Мемлекеттің экономикаға көрсететің маңызды қызметтерінің бірі тұтыну
сферасындағы тиімсіз қолданылатын ақша сферасын қоғамның ... ... ... ... ... ... мемлекеттік шығындар арқылы
орындау мүмкін емес. Керісінше, ... ... ... ... ... құралына айналдыру, Кеңес Өкіметінің тарихындағыдай тек
теріс нәтиже бере алады.
Инфляцияның жоғары қарқында жағдайында мемлекет өндіріс және ... ... ақша ... ... ден қоюы керек. Осы бағытта
салықтық механизм ... осы ... ... ... құралы болып
табылады. К.Макконелл мен С.Брюдің жазғанындай “жиынтық ... ... тыс көп ... ... ... ... Мұндай жағдайда өкімет
шамадан тыс шығындарды жоюға міндетті. Ал ... ең ... жеке ... ... қатар жеке меншік шығындарын қысқарту мақсатымен
салықтарды ... ... жете ... ... ... ... ... түрлі жолдарын
қарастыра келе әр-түрлі авторлардың бюджеттегі салықтың ролі туралы түрлі
ой-пікірлері ... ... келе ... ... анықтама беруге
болады, сөйтіп салықтық реттеу дегеніміз-шаруашылық субъектілері немесе
жеке ... ... ... бір бөлігін алу яғни олардың
өндірістік және өндірістік емес ... ... ... ... әсер
етуі болып табылады. Салықтар солардың өздеріне ғана тән әдістерді ... ... ... ставкасын көтеру, жеңілдіктерді қысқарту ... ... ... ... ... және керек емес тиімсіз өндірістің
дамуын шектеуге мүмкіндік алады. Ал, салықтар ... ... ... ... кері қаржыландыру” деп атауға болатын әдіс бойынша
жүзеге асырылады. Оның мәні сол, ... ... ... қаржылық ресурстарды
сырттан емес, өз табысы мен құралынан ала ... ... ол ... жүйе мен ... механизмде көрсетілгендей
өзінің және мемлекеттің иелігінде болатын қаржы ... ... ... ... ... ... ... отырғанындай “кері қаржыландыру”
тиімділігі салық төлеушінің салық төлеуден жалтаруы кезінде айқын көрінеді.
Мұндай жағдайда ... ... ... де ... де ... ... алады. Осылай салықтық реттеу практикада макроэкономикаға екінші
жағынан микроэкономикағада әсер ете алады. ... ... ... реттеу өндіріске жанама әсер ету арқылы мемлекеттің де
салық төлеушінің де пайдасын ойлайды. Сонымен қатар, ... ... ... әсер ... айта кететін болсақ, ол: кеңейту және шектеу. Салық
салудың кеңейту жағы салық салу механизімінің жеңілдіктері арқылы көрінеді,
салық төлеуші ... ... ... ... ... ... ... өзінде қалдыруға мүмкіндік алады. Ал, шектеу жағына тоқталатын
болсақ, керісінше ... ... ... бір ... ... қалдырады
немесе одан толықтай бас тартады. Ынталандырудың осы екі жағы да ... ал ... ... бірі біріне ауысады.
Салықтардың экономикалық табиғатына және салықтық реттеудің ішкі мән-
мағынасын қарастыра отырып, біз оларды ... ... ... ... ... ... реттеу практикасында, бәрінен бұрын
шаруашылық субъектілерінің қызметін реттеу салық жүйесінің нақты жетілген
тетіктері арқылы ... ... ... жүйесі мемлекет енгізген салықтан жиынтығынан, ... мен ... ... ... ... басқарудың
деңгейлеріне бөлу әдістерінен тұрады.
Салық жүйесінің әр-бір құрылымдық ... ... ... шынайы
тетіктері ретінде қарастыруға болады. ... ... әсер ... ... ... ... жүреді. Әйтсе де салықтар экономика дамуының
антициклдық ... ... ... ... ... ... құрылымына
белсенді әсер етеді және елдің аймақтық ... ... ... болуы да
мүмкін. Экономикалық салалардың әлеуметтік сферасына қолдау жасайды.
Экономиканың дамуына салық ... ... ... зор. ... ... ... ... кезде салық саясатының атқаратын ролі
үлкен.
Салық ... ... ... ... ... жүйесіндегі
мәні аз емес. Себебі, салық төлеушілер салық механизмін құруда ... ... ... ... Салық салу субъектілері шынайы салық
ауыртпалығын көтеретін салық ... ... ... келе ... алып ... болсақ, оған жанама салықтарды келтіруге болады.
Онда, ... ... ... ... ... ал, салық
ауыртпалығын соңғы тұтынушы көтереді. Қазақстан Республикасының салық
заңдылықтарына ... ... ... ... және ... ... және резидент емес тұлғалар болып табылады. Кәсіпкерлер мен
шаруашылық ... ... ... төлеу мен есептеудің
механизімі белсенді түрде әсер етеді. Бұған анықтама ... ... ... ... ... нақты салық салу объектісі,салық ставкасы, оның төлеу
мерзімі, қолданылатын белгілі бір жеңілдіктері, нәтижесінде ... ... ... ... ... аса ... ... болып табылады.
Салық салу механизмі элементтерінің негізгілерінің бірі салық салу
объектісі. Бұл ... ... ... ... ... болып
табылады. Оның көмегімен кейбір салық төлеуші ... ... ... ... ... ... салу ... болып
табыстар, мүліктер, тауарлар мен қызметтердің бағасы және қосылған құн
есептеледі.
Қазақстан Республикасының заңдарына ... ... салу ... жеке және ... ... табысы, жылжымайтын, жылжитын мүліктер,
жер, қосымша құн, қызмет пен ... ... ... жер ... ... ... ... ең негізгі оңтайлы тетігінің бірі ... ... ... Бекітілетін салық ставкасы және оның базалық мөлшері ең
маңызды нәрселердің бірі. ... ... ... ... ... ... ... белгілі “ұсыным экономикасы” деп аталған
Батыстың экономикалық теориясын ... Осы ... ... өсу ... ... ... ... табылады.
Мемлекет бекіткен барлық салық ставкілері өндіріс ... ... ... ... ... байланысты жанама шығындарды көбейтеді. Бұл
жинақтау ... ... ... инвестициялауды азайтады, ... ... ... ... ... ... отырған теория-
қандай да бір салықтан түсетін пайда салық салудың екі түрлі деңгейін-төмен
және жоғары ... ... ... ... ... теңестірілген
табысы, салық ставкасы нолге және 100 ... ... ... ... 100 пайыздық салық ауыртпалығы жағдайында өндіріс әлсірейді және
жуық арада өз жұмысын тоқтатады.
Лаффер қисығы салық ... ... ... бір ... ... ... түсімдер көбейе түседі. Ал, шекті ... ... ... азая ... ... ... ... табысты қамтамасыз ететін,
сонымен бірге ... ... ... ... оптималды салық
ставкасы бар екенін көп жылғы теориялық, практикалық талдаулар көрсетіп
берді.
Салық ставкасы ... даму ... ... ... ... ... ... Оптимальды салық ставкасын енгізудің
оңтайлы кезі, экономикалық ситуациялардың тұрақтылығы, ... ... ... ... оның ... ... болып табылады.
Сурет 1 – Лаффер қисығы
пайыз есебімен(R)
100
50 ... ... ... әлемдік тәжірибие көрсеткендей,
салық ставкасының деңгейі 30-40 пайыз болуы ... ... ... ... ... шегі болып табылады.
Көптеген ірі мемлекеттерде түрлі салық реформаларының нәтижесінде
өндірістік ... ... ... ... ... ... ... де аз уақыттың ішінде табысқа салынатын салық
ставкалары бірнеше рет ... ... ... ... 1992-жылды алып
қарайтын болсақ, түрлі пайда көздерінен ... ... ... ... ... ... ... ставкасы белгіленген болатын. Бертін
келе 1994-жылы 30-45 пайыздық екі түрлі салық ... ... ... ... ... бастап,салық ставкасы 30 пайыз болып белгіленді және
төмендетілген 20 пайыздық және ауылшаруашылық кәсіпорындарына ... ... ... ... ... Ал, қазір 5-30 дейінгі
дифференциялды ... ... ... қолданылады.
Басқа елдермен салыстырғанда біздегі табыс салығы ставкасы төмен болып
саналады бұл әрине біздің экономикамыздың өзіндік ерекшелігіне байланысты.
Қазіргі кездегі салықтық реттеудің негізгі ... ... ... салық жеңілдіктері табылады. Егер, салық объектісі,
субъектісі, ставкасы оларды ... мен ... ... мен ... ... мен есептеудің қажетті компоненттері болып саналса ал,
салық жеңілдігі керісінше, кейбір салық төлеушілердің салықтық ... ... ... ... мүлдем босатылуын қарастырады. ... ... ... басқа элементтерінен ерекшелігі сол, ол
сол элементтерге қосымша қолданылады.
Егер, салық ставкасын сипаттай ... бұл ... ... ... ал, ... ... ... дәл осы жеңілдіктер арқылы
салықтық механизмді икемділікпен және жылдамдықпен ... ... ... осы ... ... ... ... ақша-несиелік, бюджетті-
қаржылық реттеуден ерекшелендіріп отырады және оны ... ... ... ... ... ... қалыптастырады. Салықтық
жеңілдіктер ұдайы өндіріс процесін іскерлік белсенділікті арттыруға
қолданатын, ... ... ... ғылыми-техникалық прогрессті
жетілдіретін, жаңа ... ... ... ... меңгеретін
мемлекеттерде кеңінен қолданылады. Салықтық жеңілдіктердің кәсіпорындарда
қолдануының негізгі бағыттары төмендегідей:
... ... ... ... қызмет түрлерін игеру немесе өндірістік
диверсификация (әртараптандыру);
– керек ... ... ... ... ... ... ... прогрессті ынталандыру;
– табыстарды жинақтау мен тұтынуға толық жұмсау;
... емес ... ... және ... ... ... салық механизміндегі маңызды роль атқаратын элементтердің бірі
салықтардың төлеу тәртібі мен мерзімі. Кез-келген салық ... ... ... ... ... және оларды есептеудің оңайлатылған
тәртібін белгілеу негізгі міндеттердің бірі болып табылады. Кәсіпкерлерге
салықтың ... ... ... ... ... ... ... Себебі, салық
төлеушінің төлеу мүмкіндігі оның ... ... ... ... ... ... барып, өндірістің баяулауы, салықтан жалтару ... ... салу ... ... ... ... ... салық механизмінің барлық элементтерін экономиканы мелекеттік реттеу
мәселелерін шешуге бағытталған біртұтас жүйе ретінде қарастыруға болатынын
байқауымызға ... ... ... ... қорытынды жасауға болады:
салықтар мемлкетке реттеу қызметін жүзеге асыруға қажетті ... ... ... – ақ, өндірісті өз арнасына сала отырып дамытуға ... ... ... ... ... ... ... реттеуге мүмкіндік береді.
2 ЭКОНОМИКАНЫҢ ТҰРАҚТЫ ДАМУЫН ҚАМТАМАСЫЗ ЕТУШІ ФАКТОР РЕТІНДЕГІ ... ... ... КЕЗДЕГІ ЖАҒДАЙЫ
2.1 Қазіргі кездегі салық жүйесінің қызмет ету ерекшеліктері
Салықтарды пайдалану экономикалық басқарудың және кәсіпорындар ... ... ... ... мүддесін біріктіруді қамтамасыз
етудің белгілі бір әдісі болып табылады.
Салықтардың көмегімен мемлекет қоғамдық функцияларын орындауға керекті
ресурстарды өз ... ... ... ... ... ... түсіретін әлеуметтік қамтамасыз ету шығындары қаржыландырылады.
Жалпы, салық жүйесі дегеніміз мемлекетпен белгіленген және ... ... ... ... ... ... мен ... да міндетті төлемдердің жиынтығы, сондай-ақ салықтарды
алудың әдістері мен тәсілдерінің , нысандары мен қағидаларының және ... ... ... ... Қазақстан Республикасының салық жүйесінде жаңа салық
кодексіне орай, ... ... ... жеке ... салығы, қосылған құн
салығы, акциздер, экспортталатын шикі мұнай мен газ конденсатына салынатын
ренталық салық, жер ... ... ... мен ... әлеуметтік салық, жер салығы, көлік құралдары ... ... ... ... 13 ... 9 ... түрлері, мемлекеттік баж және
кедендік төлемдер бар.
Енді әрбір ... ... ... ... ... ... ... жағымен жария болған, салықтық түсімдердегі табыс
салығынан кейінгі ... ... ие ... ... ... ролі ерекше
болып келеді. Оның ішінде қосымша ... ... ... ең алғаш 1954 жылы
Францияда негізі қаланған болатын. Қазір ол әлемнің 42 астам ... ... ... салықтар –жоғарда атап өткеніміздей, бағаға немесе тарифке
үстеме түрінде белгіленген ... олар ... ... ... ... тікелей байланысты емес. Жанама ... ... ... ... Оларды саналы пайдалану баға белгілеу
процесіне оңтайлы ықпал жасауы және тұтыну құрлымына әсер етуі ... ... үшін ... тура ... салудың өсуінен гөрі
олардың шығыстарына ... ... өсуі ... бірге тұтынуға
салынатын салықтар болып табылатын акциздерді,сатудан алынатын салықты,
қосылған құнға салынатын салықты пайдаланудың ... ... ... олардан жалтарыну қиынырақ;олармен экономикалық бұзушылық аз
байланысты; олар еңбекке деген ынталандырмаларды аз қысқартады; ... ... ... тауарға да тапшылықтың жоқтылығын қоса олар
тұтынушыға таңдау құқығын сақтап қалады;салықтардың ... ... және ... салу жүйесінде ортақ заңдылықтың болатынын есте ұстау қажет:
экономиканың дағдарысы жағдайында,тұралаушылықта-өндірістегі,саудадағы ... ... ... ... ... салуды тұтынысқа
обьективті қайта ... ... Осы ... ... ... ... тіпті кейде халықтың жұмысын қамтылуының ... оны ... ... ... ... ... ... тіршілікті қамтамасыз ететін салаларын қолдауға жұмсалатын
шығыстарды арттыру қажеттігінен көбейеді.Сондықтан салық ... ... ... ... пайда болады. Бөлгіштік процестегі
белгілі бір теңестіруге ... ... ... ... ... ... ... мұндай практиканы қолдап отырады.
Жанама салықтардың ішіндегі ең маңыздысы 1992 жылы ... ... ... ... ҚҚСС болып табылады. Салық төлеуші мемлекетке оны
төлеу нәтижесінде ... ... ... ... ... ... ... салықты төлеуді сатып алушыға аударады. ... салу ... ... өндірілген өнім болып саналатын қосылған құн ... құн ... ... ... шығыстар,мысалы,жарнамаға
жұмсалатын және басқа бірқатар шығындар қамтылуы мүмкін.
Салық және бюджетке төленетін басқа да ... ... ... ҚР
кодексі бойынша қосылған құнға салынатын салық деп тауарларды ... ... ... ... қосылған,оларды өткізу бойынша салық салынатын
айналым құнының бір бөлігін бюджетке аударуды, сондай-ақ ҚР-ң ... ... ... ... ... салынатын айналым
бойынша бюджетке төленуге тиісті ҚҚСС сатылған ... үшін ... ... ... ... ... ретінде анықталады.Заңнамаға сәйкес
салық салынатын айналым және салық салынатын импорт аталған ... ... ... ... ... ҚҚСС-ты төлеушінің тауарларды өткізу
бойынша жасаған айналым салық ... ... ... ... ... сәйкес қосылған құн салығынан босатылған және өткізу орны ... ... ... ... салынатын айналым мөлшері,оған
қосылған құн салығын қоспай, мәміле жасаған тараптар қолданатын бағалар
мен ... ... ала ... ... ... құны ... тауарлардың құны қандай бір өзгеріске түскен
жағдайда,салық ... ... ... ... түрде түзетіледі.ҚР-ң кеден
заңнамасына сәйкес мағлұмдамалануға тиісті, ... ... ... әкелінген тауарлар қосылған құн салығынан босатылғандарын қоспағанда
салық салынатын импорт болып табылады. Салық ... ... ... ... ... ... ... тауардың кедендік құны,
сондай-ақ қосылған құға салынатын ... ... ... ... импортты кезендегі салық және бюджетке төленетін
басқа да міндетті ... ... ... ... ... ... айналым:
– тауарға меншік құқығын беруді;
– тауарларды төлем мерзімін ұзарту шартымен тиеп жөнелтуді, мүлікті
қаржы лизингіне ... ... ... бойынша тауарларды тиеп жөнелтуді;
– қарызды төлемеген жағдайда кепіл берушінің кепіл ұстаушыға ... ... ... ... ... ... үшін ... алынған тауарды басқа мақсатқа
пайдалануын;
– қосылған құнға салынатын ... ... ... болып табылатын бір
құрылымдық бөлімшенің екінші құрылымдық бөлімшеге тауар ... ... ... өткізу бойынша айналым кез келген
жұмыстарды орындауды немесе қызмет көрсетуді.соның ... ... ... сондай-ақ тауардың өткізуден өзге сыйақы үшін кез келген
қызметі білдіреді.
Қосылған ... ... ... ... 15 ... тең және ... ... мөлшеріне қолданылады. Түсті және қара металдар сынығының
экспортын қоспағанда экспортқа ... ... ... ... ... байланысты орындалатын жұмыстарға, көрсетілген
қызметтерге ... ... ... ... құн ... салынады.Кеден
заңнамасына сәйкес ҚР-ң кеден аумағынан тауарлар әкету тауарлар экспорты
болып табылады.
Салық салынатын ... ... ҚҚСС ... ... ... мөлшерінің
15 пайызына тең болады. Салық салынатын импорт мөлшеріне кеден заңнамасына
сәйкес белгіленетін ... ... ... ... ... ... ... тауарлар импорты кезінде салықтар және бюджетке
төленетін басқа да міндетті төлемдер сомасы ... ... ... ... маңызы жағынан екіншісі ... ... ... мен ... ... ... мен алымдар болып табылады.
Жанама салықтардың үшінші тобына ... ... ... ... ... олар ... 2.5% ... қосылатын және сатып алушы төлейтін ... ... ... өзінің айрықшалықты ерекшеліктеріне қарай
монополды ... ... ... мен ... ... ... ... төлейді. Акциздер көрсетілген қызметтерге де салынуы мүмкін,бұл
орайда салық сомасы тарифке кіріктіріледі.
Қазақстан Республикасы аумағында өткізілетін ... ... мен ... ... ... толықтығын қамтамасыз ету және ... ... ... және өткізуді болдырмау мақсатында міндетті
түрде таңбалауға жатады.
Корпорациялық табыс салығы бюджет түсімдерінде едәуір орын ... ... ... банк пен ... ... қоспағанда Қазақстан
Респуликасы резидент-заңды тұлғалары төлейді.
Арнаулы салық режімін қолданушы заңды тұлғалар-шағын ... ... ... ... ... ... шаруашылығы
өнімін өндірушілер, кәсіпкерлік қызметтің жекелеген ... ... ... төлейді.Корпорациялық табыс салығын салу механизмі заңды
тұлғалар салықты есептеу,төлеу ... алу ... ... ... ... ... ... шектерде бұл механизм
заңдамаға сәйкес ... ... ... ... ... ... тұлғалар,
резиденттер мен бейрезиденттер, соның ішінде кәсіпкерлік қызметтен алатын
табыстары бойынша коммерциялық емес ұйымдар да,бюджет ... да ... ... ... ... жиынтық табысқа мына ... ... ... ... ... түрлері қамтылады:
– тауарларды (жұмыстарды, қызметтер көрсетуді)өткізуден түсетін табыс,
– үймереттерді, ғимараттарды, құрылыстарды, сондай-ақ ... ... ... кезіндегі құн өсімінен түсетін табыс,
– міндеттемелерді есептен шығарудан түсетін табыстар,
– күмәнді міндеттемелер бойынша түсетін ... ... ... ... түсетін табыстар,
– ҚР-ң заңнамасымен провизиялар жасауға рұқсат етілген банктер мен банк
операцияларының жекелеген түрлерін ... ... ... ... мөлшерін азайтудан түсетін табыстар,
– борышты талап етуді басқаға ... ... ... ... ... шектеуге немесе тоқтатуға келісім үшін алынған
табыстар,
– шығып қалған тіркелген активтер құнының ішкі ... құн ... ... ... ... кен ... ... зардаптарын жою жөніндегі нақты шығыстар сомасын
кен орындарын игеру зардаптарын жою қорына аударылған ... ... ... ... ... ... ... түсетін табысты бөлу кезінде алынатын
табыстар,
– бұрын негізсіз ұсталып,бюджеттен ... ... ... ... ол мойындаған айыппұлдар,өсімпұлдар
және санкциялардың басқа да ... егер ... ... шегеріліп
тасталмаған болса,
– бұрын жүргізілген шегерімдер бойынша алынған өтемақылар,
– өтеусіз алынған мүлік, орындалған жұмыстар, көрсетілген қызметтер,
– сыйақылар,
– бағамдық оң ... ... ... ... сала ... ... ... алынған табыстардың
шығыстардан артығы.
Алынған жылдық жиынтық табыс ... яғни ... ... ... ... ... ... тиіс:
1) ҚР-ғы төлем көзінен бұрын салық салынған, ... ... ... ... ... ... өз ... орналастыру кезінде алған олардың ... ... асып ... және өз ... ... ... ... қор биржасының ‘A’және ‘B’ ресми тізімдерінде тұрған акциялар мен
облигацияларды өткізу кезіндегі құн өсімінен алынатын ... ... ... ... жасалған операциялардан түскен
табыстар;
5) табиғи және ... ... ... ... туындаған ретте
ізгілік көмек ретінде алынған және ... ... ... мүліктің
түрі;
6) мемлекеттік кәсіпорынның Үкімет шешімі негізінде мемлекеттік
органнан немесе мемлекеттік ... ... ... ... ... ... ... қамсыздандыру туралы заңнамаға сәйкес алынған және
жеке ... ... ... ... ... ... тұрақты мекемеге байланысты емес көздерден
алатын табыстарының төлем көзіне ... ... ... салық
салынуға тиіс:
1) дивидендтер,қатысу үлесінен түскен табыстар және сыйақылар-15%
2) ... ... ... бойынша төленетін ... ... ... ... шарттары бойынша төленетін сақтық
сыйақылары-5%
4) халықаралық тасымалдарда көлік қызметтерін көрсетуден ... ... 1-4 ... ... ... ... ... көздерден алынатын табыстары –20%.
Салық төлеушілер корпорациялық табыс салығын төлеуді өзінің ... орны ... ... ... және бұл салық бойынша аванстық
төлемдерді бюджетке салық кезеңі ішінде белгілі мөлшерде ағымдағы айдың ... ... ай ... ... ... міндетті.
Салық кезеңі ішінде еңгізілген аванстық ... ... ... үшін ... ... салығы жөніндегі мағлұмдама бойынша есептеп
шығарылған оны төлеу есебіне жатқызылады.
Жер қойнауын пайдаланушылардың ... мен ... ... ҚР-ның
салық жүйесінде табиғи ресурстарды, пайдалы қазбаларды, жер ... ... ... ... ... шартты түрде салықтық
сипаты бар табиғи ресурстар үшін төленетін төлемдер ретінде бір ... ... ... үстеме пайдаға салынатын салық,жер қойнауын
пайдаланушылардың ... ... үшін ... төлем,орманды
пайдаланғаны үшін төлем және басқалары жатады. Аталған төлемдер негізінен
ренталық сипатта болады, өйткені ... ... ... мен ... ... және шаруашылық қызметте пайдаланатын материалды,
шикізатты, минералды ... ... ... ... ... ... қойнауын пайдаланушы үшін белгіленген салық режимі тек қана Үкімет
белгіленген ... жер ... ... ... келсім-шартта
айқындалады. Келісім-шарттардың негізгі түрлеріне қарай жер ... ... ... екі ... ... үлгі жер қойнауын пайдаланушының Салық ... ... мен ... да ... ... барлық түрлерін төлеуін
көздейді.
Екінші үлгі жер қойнауын пайдаланушының өнімді бөлу ... ... ... сондай-ақ салық заңнамасында көзделген салықтар мен басқа
да міндетті төлемдердің ... ... ... ... оларға шикі мұнай
мен басқа пайдалы қазбаларға салынатын акциз ,үстеме пайдаға салынатын
салық, жер ... ... ... салық қосылмайды.
Жер қойнауын пайдаланушылардың салықтары мен арнаулы ... ... ... ... ... ... жер ... арнаулы төлемдері; қол қойылатын және коммерциялық табу
бонусы; ... ... бөлу ... ... ... ... - ... алынған салықтардың бірі. Ол 1999 жылдан
бері бұған ... ... ... ... ... ... әлеуметтік сақтандыру, міндетті медициналық сақтандыру, халықты
жұмыспен қамту қорларына аударылатын сақтық жарналары ... ... ... жиынтық мөлшерлемесі еңбекке ақы төлеу қорларының
20-7% мөлшерінде регрессивті ставка бойынша белгіленді, ал ... ... ... ... ... Әлеуметтік салықтан
түсетін түсімдер мемлекеттік бюджетке 17% ... ... ...... ... ... санаттары-шағын
бизнестің субьектілері, шаруа қожалықтары, заңды тұлғалар-ауыл шаруашылығы
өнімдерін өндірушілер, кәсіпкерлік ... ... ... ... және ... ... ... есептеу мен төлеудің,
сондай-ақ ол бойынша салық есептемесін берудің оңайлатылған ... ... ... есеп ... ... тәртібі.
Кәсіпкерлік қызметтің жекелеген түрлеріне арналған арнаулы салық
режимі ойын бизнесі, боулинг, ... ... лото ... саласында
қызмет көрсететін заңды және жеке кәсіпкерлікке қолданылады.
Қызметтің аталған түрлерінің субьектілері бюджетпен тіркелген жиынтық
салық әлеуметтік ... ... ... жеке ... ... ... ... Корпорациялық табыс салығы тіркелген жиынтық салық
мөлшерінің 30 пайызын, қосылған ... ... ... ... құрайды.
Қалған салықтар мен басқа міндетті ... ... ... ... ... ... ... ең төменгі және ең жоғары
мөлшерлемелерін Қазақстан ... ... ... ... ... бойынша белгілейді.
2.2 Экономиканың дамуына салықтық әсер етудің бүгінгі күнгі механизмі
Салық ... ұзақ ... ... ететін құрал секілді, оны қалыптастыру
экономиканың келешектегі даму ... ... ала ... ... асуы
керек. Дағдарысты экономика жағдайында салық тетіктерінің реттеуші рөлі
пікір-талас тудырмай қоймайтын ... ... ... бұл ... ... ... қызметпен ғана шектеу аса дұрыс емес.
Жалпы салық жүйесі секілді, оның бөлек агрегаттары да өндірістік ... ... ... ... орайластырылуы тиіс, сонымен
қатар, нарықтық реттеушілерді босатуға және өндірушілерге қандай да бір
шаруашылық ... ... ... ... ... ... ... ережелерінің бірі өндірістік қызметті
ынталандыру болып табылады. өйткені, тек өндіруші ғана ... күші ... ... Бұл ... ... үшін оңтайлы жағдай
жасауға, осы ... ... ... көбейтуге, олардың
тиімділігін арттыруға алып келеді.
Қаржы ... ... ... оңтайлы жағдай жасау
қажеттілігі, шешуші ... бірі ... ... ... басты
көзі – жинақтау мен салымдардың өсуін көбейту үшін салықтық ... алға ... ... елдерде салық саясаты көпжылдық тәжірибе мен
буржуазиялық экономика ғылымы ... ... ... ... қалыптасқанын есімізден шығармауымыз керек. Осы
көзқарас тұрғысынан, салық саясатының экономика салаларында, атап ... пен ауыл ... ... ... ... ... ... біз үшін біршама маңызды болуы мүмкін.
Корпоративті табыс салығы ... ... ең ... ... ... ... бюджеттегі осы салықтан түскен ... ... ... Өзге ... түрлерімен салыстырғанда бұл ... ең ... ... осы ... ... түсімі де көп (2-
сурет). ... ... ... ... ... түсімінің ұлғаюы
тұрақты тенденцияға айналып бара жатқандығы байқалады. 2004 жылы 2003 жылға
қарағанда 2,2 пайызға жоғарылаған, 2005 жылы 2004 ... ... ... ... ... салу ... ... табыс салығының маңызды орны бар.
Бірақ оның ... ... ... ... көп ... оны ... ынталандыратын құрал ретінде қолданады. ... ... алға ... мен ... деңгейін, ең
негізгісі жалпы ішкі өнім болып табылатын макроэкономикалық көрсеткіштердің
өзгеруімен байқауға ... 2 – ... ... көлеміндегі корпоративті табыс салығының бюджет
түсімндегі үлесі
Алынған көзі: Қазақстан Ресубликасы Қаржы ... ... ... жж.
Қазақстанда ЖІӨ біршама құлдыраған жылдары 1991-1994 жж болды. Өйткені
бұл ... ... ... басқару жүйесінен
нарықтық ... ... ... ... ... жүргізіліп жатқан болатын. Жекешелендіру мен ... ... ... ... кәсіпорындардың шаруашылық байланыстары
ыдырап, барлық экономикалық байланыстар түбірімен өзгерді. Бұдан ... ... ... ... құрылуы, бюджет, несие саясаты
таратылды және бір сәтте қаржылық саясатты одан әрі құлдыратып, материалды
өндіріске кері ... ... ... ... ... жеңілдіктері
өздерінің ынталандырушы қызметтерін атқара алмады. Салық жеңілдіктері тек
күтілген жағдайда ғана жүзеге асады, ал дағдарыс ... және ... ... ... олар ... ... көзсіз бағынып
және жағдайды тұрақсыздандырады.
1995 жылдан бастап ЖІӨ төмендеуі баяулап және 1996 ... ... 1997 ... ... ЖІӨ өсуі байқалды. 1998 жылы Қазақстанда оның өсімі
Ресейдегі ... ... ... ... ... ... содан кейін
оның өсу қарқыны баяулады. ЖІӨ өсуінің ... ... ... қаржы
саясатын жүргізуімен байланысты. 1999 ... ... ... экономиканың бірқатар алға басуына қол жеткізілді, және 2000
жылдың қаңтар-желтоқсан ... ЖІӨ ... ... сол ... 1,7 ... ұлғайды. Ал соңғы 2003-2004 жылдар аралығында
физикалық көлемінің тағы да жоғарылау байқалады. (3 сурет).
Сурет 3 - ЖІӨ ... ... ... жылдардағы индексі (пайыз
есебімен)
Алынған көзі: ҚР статистикалық Агенттігінің мәліметтерінен.
Бұл экономикада ... бір ... ... ... яғни кредиттік ставкаларының тұрақтануы, инфляция ... және тағы да сол ... ... ... ... ... ең ... түрі болып табылады
- өзге салықтармен салыстырғанда, оның ставкалары ең жоғарғы. ... ... ... ... ... ... мүдделері тұрғысынан қарағанда
ең ауыр болып табылады.
Батыста бекітілген салық ставкасының оңтайлы көлемін ... ... және ... ... атау ... Осы ... ... экономикалық
өсім табысқа салық салудың қызметі ... ... ... ... ... ... сәйкесінше, инвестициялауды да төмендетеді ол
өндірістің өсімін тежеп, ұсынысты төмендетеді. Бұл ... ... ... негізделеді, ол салықтардан түскен қандай да бір табыс
түрі екі түрлі салық салу деңгейін ...... және ... және ... ... ... ... өндірісін ұлғайтуға
әсер ету үшін мемлекет шектен тыс өте жоғары салық ... ... ... ... зона), ол өндірісті кеңеюін ынталандыруды әлсіретеді
немесе мүлде үзеді, кәсіпорындардың қызығушылығын, ... ... ... ... А.Лаффердің пікірінше, «егер…. Нарықтың табысты
қызмет етуі жоғары және прогрессивті ... ... ... ... ... онда ... белсенділік құлдырай береді». Ал төменгі
салық ставкасын бекіту мемлекетке ... ... ... ... ... салығының салық ставкасы осы жағдайларда
нақты кезеңдегі экономиканың ерекшеліктерін ескеруі тиіс. Салықтың оңтайлы
ставкасын еңгізу үшін экономикалық жағдай тұрақты және ... ... (3-5 ... ... ... болмауы ең жақсы жағдай болып табылады.
Әлемдік ... ... ... ... ... ... салық ставкасы өндірісті өсіруге деген қызығушылық жоғалатын
шектеу болып табылады.
Салық жүйесі ... ... ... ... ... ... ... ставкалары бірнеше рет өзгерді. Бәрінен бұрын атай кету
керек, 1995 жылғы салық реформасының нәтижесінде, ... ... салу ... ... ... ... 1995 жылға дейін кәсіпорын пайдасына
салынатын салық ставкасы бірнеше рет төмендетілді.
Егер, 1992 жылы 10 нан 70 ... ... ... ... мен ... көзінен алуға қарай дифференциалды пайдаға салынатын салық қолданса,
1994 жылы екі ... ... ... ... – 30 ... және 45 ... ставкасы банктер мен сақтандыру компанияларға қолданылады).
1995 жылдың ... ... ... ... ... табысына
салық салына бастады. Салық ставкасы 30 пайыз көлемінде ... ... ... 20 ...... ... зоналарда
қызмет ететін және сонда құрылған кәсіпорындар үшін, және 10 ...... ... ... ... ... ... реформаларының нәтижесі, 2002
жылдың 1 қаңтарында күшіне енген Қазақстан Республикасы Салық кодексі болып
табылады. Бұл құжат іс ... ... ... ... ... ставка және ауыл шаруашылық кәсіпорындарының ставкасы сол
деңгейінде қалды, бірақ «жаңа экономикалық ... ... ұғым ... ... ... ... қолданылатын ставкалармен салыстырғанда,
қазақстандық заңның кәсіпорынның табысына салық салу бөлімі ... ... ... ... ... өзге де ... ... ұмытпау керек, сонымен қатар, ... ... да ... жоғары. Егер бұрын еліміздің салық жүйесі іс жүзінде фискалды
сипатта болса, қазіргі кезде ... ... ... ынталандыратын және
реттеуші сипатта.
Мысалы, инвестициялық салық преференцияларды енгізу, жаңа өндіріс
орнын құрып, қызмет ... ... ... ... ынталандырады, ал
ол бірден негізгі капиталдағы инвестиция көлеміне әсер етеді және олар ... ... ... ... ауыл ... экономиканың біршама маңызды және
ірі саласы болып табылады. Сондықтан да әу ... ... ... қайта құруды жүргізу осы саладан да басталды.
Аграрлы ... ... ... ... ... өзге ... ... отандық өндіріс тиімділігін
көтеру, оның көлемінің өсуі, өнім ... ... мен оның өз ... ... ... төтеп беретін деңгейге дейін төмендету болып
табылады.
Аграрлық реформа ... ... ... ... мен ... ... ... нарықтық қатынастарды қалыптастыруда таңдалып алынған
үлгімен байланысты жағымсыз салдарлар, экономиканың бұл ... ... ... ... алып ... 1990-94 ... ауыл шаруашылығының
жалпы ішкі өнімі 45 пайызға төмендеді, ... ... 1991 ... ... ... тұрақты құлдырау тенденциясы орын алды, тек 1992 және ... ... ... ... ... ... ... 4)
Сурет 4 - Қазақстан Республикасына шетелдік ... ... (млн. АҚШ ... көзі: Қазақстанның жыл сайынғы статистикалық мәліметтері:
/статистикалық жинақ/-Алматы:ҚР ... ... 2004 ... да ... ... ... ... өндірушілеріне
жақсы жағдай жасау қажеттілігі туындады, соның ішінде басты міндет салықтық
ынталандырушыны құру болды.
Ауылшаруашылық өндірісінің даму ... және оның ... ... байланысын зерттеу арқылы, салықтар ... өзге ... баға мен ... ... ауылшаруашылық емес салалардың
пайдалылығы төмен болатынын, осындай салалық спецификаның бар ... тек ... ... алу ... болғанын көруге болады.
Өзіндік қаржы ресустарының көзі болмауы және несиелік ресустардың
жетіспеушілігі шаруашылықтарға ... ... ... ... процесстерді толық деңгейде қамтамасыз етуге мүмкіндік
бермейді, ол ауыл ... ... Ішкі ... төмендеуіне алып
келеді. Сондықтан да ... ... салу ... ... алдыңғы орынға шықты. Мемлекеттің инвестиция саясаты тура
отандық және шетелдік инвестицияны тартуға ... ... ... және ... монетарлы саясат ішкі инвестициялық мүмкіндіктерді
бірден шектейді. Ал ... ... үшін ... ... саласы
ең тартымсыз сала болып қалып отыр.
Жалғыз нақты инвестиция көзі мемлекеттік инвестиция және жеке ... ... ... ... Солай бола тұра, өзін-өзі қаржыландыру ... ... ... ... ғана ... ... саясаты арқылы
кәсіпорындардың өзінде жасалған ... да бір ... ... ... ету ... бірі табысқа салынатын салық механизмі болып табылады.
Осылайша, ауылшаруашылығы кәсіпорындарына салынатын корпоративті табыс
салығы жеткілікті деңгейде жетілдірілмеген және ... ... ... ... табыс салығының төмен ставкаларын қолдану ... ... да бір ... шараларды қолдану қажет екені айқын.
Әлемнің өндірістік дамыған мемлекеттерінің тәжірибесі ... ... және орта ... ... ... ... әлеуметтік-
экономикалық дамудың шешуші факторларының бірі болып ... ... қана ... ... ... ... ... ірі
қаржылық және өндірістік ресурстарды шұғылдандырады, құрылымдық қайта
құруды және ғылыми-техникалық ... ... ... ... ... етуші негізгі факторы болып табылады.
Қазақстан Республикасындағы кәсіпкерлік, ылғи да жайлы бола бермейтін
өтпелі кезеңнің күрделі әлеуметтік-экономикалық жағдайларында қалыптасуда.
Оның ... ... ... сипаттағы көптеген қиындықтар кедергі
келтіруде. Қазақстанда бірінші орында – ... ... ... ... Бұл ... ... тарапынан көмек қажет екендігін көрсетеді.
ҚР салық жүйесі дамуының алғашқы кезеңінде ... және орта ... ... үшін ... ... кеңінен қолданылған болатын.
1991 жылдың желтоқсан айында ... «ҚР ... ... ... ... ... үшін жеңілдіктер қолдануды қарастырған болатын. Онда
пайдаға ... ... ... ... ... ... кәсіпорындарда,
кооперативтер, шаруа және фермерлік шаруашылықтарды салықтық ставкаларды
төмендету туралы ... еді. Бұл ... ... мен шағын
кәсіпорындардың саны біршама ... ... ... ... беру
механизмі жеткілікті түрде өңделмеген яғни, бюджеттің мүддесін қорғау үшін
нақты шаралар жазылмаған болатын. Осыған орай ... ... ... ... ... ... негізгі де қозғаушы элементі
ретінде қарастыра отырып, шаруашылық жүргізудің ... ... ... және ... ... ... жөн.
Қазақстанның әлеуметтік – экономикалық дамуының макродеңгейдегі жағдайын
қарастыратын болсақ, ... ... пен ауыл ... даму жағдайынан
елдің жалпы экономикалық өсу деңгейін байқауымызға болады. 2004 жылы ІЖӨ
құрамында ... ... 44,9% ... ... ... үлесі де
өндірілген барлық ІЖӨ үштен бір бөлігін ... ... ... ... ... ... ... жеткілікті түрде жоғары емес:
2000 жылы 9,9%, 2002 жылы аталған көрсеткіш 8,7% -ды ... ... ... жылдары 7,9%-ке дейін немесе 2000 жылмен ... ... Ауыл ... ... ... бұл ... аталған
салаға мемлекет тарапынан қолдауды көбірек қажет ететіндігін білдіреді.
Кесте 1 – Ағымдағы бағадағы өндірілген ... ішкі ... ... ... |2000ж |2001ж |2002ж |2003ж |2004ж ... ішкі өнім (ЖІӨ) |100 |100 |100 |100 | 100 ... өндірісі, оның | | | | | ... | | | | | ... |42,9 |46,5 |46,1 |43,0 |44,9 ... ... |9,9 |8,1 |8,7 |7,9 |7,9 ... |4,7 |5,2 |5,4 |6,9 |6 ... ... оның |51,5 |47,4 |48,2 |51,8 |50,7 ... | | | | | ... |12,4 |12,1 |12,2 |11,6 |11,4 ... және ... |11,5 |11,9 |11,6 |12,3 |11,9 ... да ... |26,0 |23,5 |24,4 |27,9 |27,4 ... ... |5,6 |6,1 |5,7 |6,7 |6,2 ... ... ... ҚР ... бойынша агенттігінің мәліметтері
Ауыл шаруашылығының халық шаруашылығының ... ... ол ... қана емес ... ... ... бірі өмір ... төмен табыс алатын тұрғындардың 40%-нан астамы тұратын өмір
сүрудің қайнаған ... ... ... ... ... ... ... тоқырау халық шаруашылығының барлық ... және ол ауыл ... да ... ... жоқ, ... ... жаппай ауылдарды тастап шығуы, ауыл шаруашылығының өмір сүру
деңгейінің құлдырауына әкеліп соқтырды. Нәтижесінде ауыл ... ... және ... пайдалылығы аз саласына айналды. Жоғарыдағы
кестеден байқағанымыздай ауыл шаруашылығы ... ... ішкі ... 7,9% -ті ғана ... отыр және ... ... ... саласының
басымдығына және ауылшаруашылығы өнімдерінің ішкі нарығының тұрақсыздығына
байланысты, ... ... ... ... жоғарылауы салдарынан
қазақстандық өнімдердің бәсекеге қабілетсіздігі және ... ... болу ... оның ... ... ... ... талай.
Сондықтан аталған салаға мемлкет жан – жақты қолдау көрсетуі тиіс. н
шағын ... ... әсер ... Егер 90 ... ... ... ... жеңілдік болғандықтан, олардың саны тез өсті,
сөйтіп 1993 жылдың аяғында олардың саны 35089 ... 1995 ... ... ... үшін көптеген жеңілдіктер алынып тасталғанының есебінен
олардың саны біршама ... 21260 ... ... ...... ... ең ... түрі, мұнда
үнемі қайта құрулар, жаңаны құру және тиімсіз ... жабу ... ... 5 – ... ... бойынша 2005 жылғы ауылшаруашылық
өнімдерінің құрылымы
Сурет 6 – 1992 ... ... ... ... ... құрылымы
1997 жылдан бастап шағын бизнес субъектілері санының біршама өскенін
атап өту керек. Оның саны 5160-қа жетті. 1995 ... ... ... саны 2,4 ... 1992 жылмен салыстырғанда 1,5 ... Бұл ... ... шағын кәсіпкерлікті дамыту бағытында
қолданылған шаралармен байланысты болды, ... да 1992 ... ... ... оны ... ұлғайту мүмкін болды.
Шағын бизнес субъектілері санының тұрақты өсу ... ... ... кәсіпорындардың салмағы төмен қалпында қалып отыр.
101090 тіркелген шағын кәсіпкерлік субъектілерінің ... ... ... ... тек 62 ... қызмет ететін кәсіпорын, олардың тек
44 пайызы белсенді қызмет етеді. Басқа сөзбен ... ... ... келетіндер көп, бірақ ол үшін жайлы жағдай әлі де ... ... ... ... ... қызметпен
айналысады. Оны түрлі факторлардың әсерімен түсіндіруге ... ... ... ... оларға өндірістік цикл барынша
ұзақ болатық ... ... аса ... ... Сондықтан да
кәсіпоркерлерді қолма-қол ақша түсуге мүмкіндік бар, қаржы айналымы тез
жүретін сау да мен ... ... ... итермелейді. Сонымен қатар,
коммерциялық қызмет алғашқыда көп қаражатты талап етпейді, сонымен қатар,
коммерцияда ... әсер ... ... тез ... ... ... ... өндірістік қызметтен коммерциялыққа өтті
Шағын кәсіпорындардың өндіріс (жұмыс, қызмет) көлемі көп ... ... ... ... біршама бөлігін сауда саласындағы
кәсіпорындар, сонымен қатар үйде тұтынатын заттар мен көлікті ... ... ... ... яғни бұл ... ... басқаларына қарағанда
тартымды болып тұр. Ал, азын-аулақ ... үй, ... ... ... жылдар қарқынында әрбір қызмет түрінде өндіріс көлемінің артып келе
жатқанын көруге ... ... ... ... алып ... ... ... біршама жоғары өндіріс (жұмыс, қызмет) көлемі Алматыда
–140966,5 млн. ... ... ... ... бұл ... ... еліміздің ресми жәнее бейресми астанасы болғандықтан, онда шағын
және орта кәсіпкерлік ... ... ... кәсіпорындардың өндіріс
(жұмыс, қызмет) көлемінің ... аз ... ... және ... ... бұл ... осы ... әлеуметтік-
экономикалық және экологиялық жағдаймен байланысты. ... ... ... (жұмыс, қызмет) көлемінің іс жүзінде әр облыста 2-3
есеге ұлғайғаны ... ... өзі ... жақтардың көптігін көрсетеді.
Өзіміз байқағандай, сауда саласындағы кәсіпорындардың үлес ... ... ал ... пен. ауыл ... тек 21,4 ... Тек
мемлекеттің белсенді қолдауының арқасында ғана экономиканы ... ... ... қол ... ... сөзсіз.
Кәсіпкерлік саланы рөлі шын мәнінде жоғары. өйткені ол ... ... және ... тауарларды шығаруға, кәсіпкерлік
рухты ынталандыруға, салықтық түсімдерді қамтамасыз ететін, инновациялық
белсенділікті көтеруге, ... ... ... ЖІӨ ... ... ... келгенде өзге де әлеуметтік-экономикалық проблемаларды шешуге
мүмкіндік береді.
Осылардың барлығын ескере отырып, біздің республикамызда өндіріске
инвестиция салу мен ... ... ... ... ынталандыратын
корпоративті табыс салығының жүйесін құру ... ... ... ... ал бұл ... корпорация табыстарына салық салу саласындағы
көпжылдық шетелдік тәжірибені зерттеп және оны ... ... үшін іс ... ... ... Ал бұл мәселені жан-жақты келесі
тарауда қарастырамыз.
2.3 Мемлекеттің кіріс бөлігін тұрақты қамтамасыз ... ... ... ... мемлекет шын мәніндегі тәуелсіздік пен өзін өзі қамтамасыз
ететін еркіндікке жету үшін оған жеткілікті түрде ... және ... база ... Нарықтық экономика жағдайында, дамыған елдердің
тәжірибесі көрсетіп бергендей мемлекеттің ... ... ... ... ... ... алынатын салықтар болып табылады.
Жоғарыда атап өткеніміздей, салықтардың мемлекеттің қаржылық ... ... көзі ... қана ... ... ... ... құрал ретінде де пайдаланылады. Жалпы мемлекеттік табыс деп
мемлекеттік қызметтерді ... ... үшін ... ... қалыптастыру
үшін оның меншігіне түсетін қаражаттар жиынтығы қалыптасатын экономикалық
қатынастар жүйесі саналады.
Табыстар – ол шығындармен байланысты белгілі бір ... ... ... ... ... коммерцияның, делдалдық қызметтің және
басқа да мақсатты түрдегі ... ... ... ... ... ол ... жасалған өнімдер мен қызметтердің қайта бөлінуінен
туындайды.
Салықтар, бюджеттің кіріс бөлігін қалыптастыра отырып, жоғарыда ... ... ... ... ... ... тудырады. Сонымен қатар, салықтар тек қана
мемлекеттік бюджеттің кіріс бөлігін ғана ... етіп ... ... ... атқарып отырады, мысалға әсіресе кәсіпкерлік қызметті
қолдау мен қорғау бойынша мемлекеттік ... ... ... ... ... отырғандығы салық төлеушілер мен мемлекет мүддесін
түйістіріп отырған сияқты.
Жалпы мемлекеттің кірісіндегі салықтардың атқаратын ... ... ... онда ... кестелерден көруімізге болады. (Kесте 2)
Кестеде келтірілген сандық мәліметтер негізінде ... ... ... емес ... ... ... қаншалықты екенін байқау
қиындық тудырмайды.
Кесте 2 – Мемлекеттік бюджеттегі ... ... (млн. ... |2001ж. |2002ж. |2003ж |2004ж |2005ж. ... |746612 |821160 |1022256 |1305124 |2261614 ... |733660 |807852 |1004566 |1286784 |2098511 ... ... оның | | | | | ... | | | | | ... ... салығы |169048 |209054 |272632 |382814 |834332 ... ... ... |68574 |77381 |93281 |98535 |122999 ... ... |124284 |13852 |157676 |167995 |197300 ... құнға салынатын |159913 |175936 |231338 |242955 |343926 |
|салық | | | | | ... |21830 |25443 |26986 |29913 |33416 ... емес ... |72505 |45573 |44813 |81500 |66016 ... ... | | | | | ... ... |16583 |9494 |12502 |19096 |34182 ... | | | | | ... ... ҚР ҚМ ... ... желтоқсан 2005ж.
Kестеден көріп отырғанымыздай, жалпы салықтық түсімдер жыл өткен сайын
өсіп отыр. Мысалға, ... ... 2001 жыл деп ... болсақ, онда осы
жылмен салыстырғандағы жалпы түсімер 2003 жылы 33 %-ға өсіп ... ... ... ... ... және ... түсімдер 34,8%-ға
жоғарылаған, 2004 жылы 21,6 %-ға ... ... ... салықтық
түсімдердің салықтық емес түсімдермен салыстырғандағы үлес салмағына
келетін болсақ, жалпы ... ... ... ... ... 2004 жылы
92,2%-ын құрайтын болса, ал салықтық емес түсімдер 4,4%-ын құрайды, ал 2005
жылы 95%-ын құрайды және салықтық емес ... 3,2% -ын ... ... тағы да, ... ... ... емес түсімдердің жыл
өткен сайын азайып, ал, ... ... ... бара ... ... ... ... жылдан-жылға кеңейіп отырғандағын байқатады.
Салықтық емес түсімдердің азайған себебі, біріншіден, 2002 жылы 1 ... ... ... ... ... түсетін түсімдер
бюджет тапшылығын қаржыландыру көзі болып табылады. Екіншіден, 2000ж.
бастап 2001ж. қоса ... ... ... ... ... отырып
көрсетілді. Ал, 2004 жылы салықтық емес ... ... ... ... ... ... табылатын жер учаскелерінің сатылуынан болып отыр.
Kесте 3 – Қазақстан Республикасының кірісіндегі салықтық түсімдердің үлес
салмағы
| |2001 |2002 |2003 |2004 |2005 ... ... ... |733660 |821160 |1004566 |1286734 |2098511 ... ... салықтық |635792 |752785 |947251 |1186137 |1998314 ... | | | | | ... ... |90,2 |91,6 |94,2 |92,1 |95,2 ... ... | | | | | ... | | | | | ... ... ҚР ҚМ ... ... желтоқсан 2005ж.
Сандық мәліметтерден көріп отырғанымыздай, 2000 жылғы салықтық ... ... 84,0 ... ... болса, 2004 жылы 92,1%-ға көбейіп
отыр, яғни 8,1 %-ға ... ... ... ... түсімдердің
көбейгені, біріншіден салық базасының артқанын айғақтайды, ал салық базасы
ел экономикасының ... ... мен ... ... ... қабілеттілігінің өскенін дәлелдейді. Сонымен қатар,
салық базасының өсуіне ... ... да ... ... ... да
атқаратын маңызы зор. Аталған жылдарды алып қарайтын болсақ, 1999 жыл салық
жүйесінің дамуындағы негізігі кезеңдердің бірі болып ... осы ... жылы ... Мемлекеттік Кіріс Министрлігі қолданыстағы ... мен ... ... ары ... дамуына үлкен үлес қосатын
бірқатар шешімдер ... ... Оның ... ... ... 1999 жылдың тамыз айында жоғарыда аталған Президент жарлығы
Парламентте ... заң ... ... Ең ... ... ... бұрын қолданылу тәжірибесі жоқ қосылған құнға салынатын ... ... ... өзгерістер мен толықтырулар еңгізілді. ... 0-дік ... ... аясы ... ол ... ... аяқ киім ... халықаралық тасымалға қолданылды; ҚҚС-на 10
пайыздық салық ставкасы енгізілді, оған алғашқы тұтыну тауарлары ... ... ... ... электр энергиясына, газға, жылу мен суға
және есептеудің кассалық механизміне өту арқылы және төлем төлеуді ... ... ... ... салу ... ... ... берді.
Сондай-ақ, ҚҚС айналымынан қосылған құнға ... ... ... ... баж ... ... Сонымен бірге, ауыл шаруашылығында
қызметін ... ... ... ... ... ... есеп
айырысу жағдайын жетілдіру мақсатында бірыңғай жер салығы енгізілді, бұл ... ... ... салық төлеушілердің салық базасын кеңейтуге
мүмкіндік берді. Сонымен қатар, ... де ... ... ... ... ... ... енгізілуіне мүмкіндк ... Бұл ... ... ... да түрлі әлеуметтік жарналардың ... ... ... бірі ... ... ... өзгерістердің
бәрі салық жүйесіне бірден ене қойған жоқ, ол ... ... ... туындап, мерзімді басылымдар мен ... ... ... ғана салық заңдылықтарында енгізілді.
Жоғарыда аталған өзгерістердің бәрі, ... ... ... ... ... мүмкіндік тудырды.
Соңғы жылы мемлекет 2098511 млн. теңге кіріс жасайтын болса, оның
ішіндегі салықтық түсімдердің алып отырған ... 1998314 ... ... ... 95,2 ... және ... ... салыстырғанда 126,2 пайызға
орындалып отыр. Жоспарланған салықтық түсімдердің нақты орындалуы 104,2
пайызға ... ... ... ... ... ... ... жоғарылағанын макроэкономикалық көрсеткіштердің: жалпы ішкі
өнімнің, жалпы ... ... ... ... ... өсу ... да, ал ол сәйкесінше салық базаларының ... ... ... ... ... ... объективті мүмкіндікті
қалыптастырды.
Сонымен бірге, жалпы ішкі өнімдегі салықтардың үлесі де жыл ... өсіп ... ... ... ... ... ... салыстырғанда
мемлекеттік бюджетке жалпы түсімдердің үлесі, 2000 жылы 23,0%, 2001 ... 2002 жылы 21,7%, 2003 жылы 22,2% ... ... ... ... кірісіндегі үлесіне жеке-жеке
тоқталатын болсақ әрбір салықтың бюжет түсімдері мен жалпы ішкі ... ... ... бар. ... ... ... басқалардан басымдау
келетін салық. Ол корпоративтік табыс салығы. Аталған салықтың 2000 ... ... ... үлес ... бірден көтеріліп кеткен және
бірден бір түсім жағынан алда келе жатқан қосылған ... ... ... ... жуық ... ... 4 – Жалпы ішкі өнімдегі салықтық түсімдердің үлесі
|Атауы |2000ж. |2001ж. |2002ж. |2003ж. |2004ж. |
| | | | | | ... ішкі ... млрд ... |2599,9 |3250,6 |3776,3 |4612,0 |5695,7 |
| | | | | | ... ... тиісті кезеңіндегі | | | | | ... ... ... |109,8 |113,5 |109,8 |109,3 |109.7 ... бюджетке түсімдер | | | | | ... ... |23,0 |23,0 |21,7 |22,2 |24,3 ... ... ... | | | | | ... ЖІӨ-ге пайызбен |20,0 |19,5 |19,9 |20,1 |22,1 ... ... ҚМ ... ... ... ... ... кенеттен көтеріліп кетуі, осы жылдан бастап
экономиканың нақты секторларындағы кәсіпорындарды электрлік мониторингке
енгізу жүйесі ... ... ... ... Мониторингтің жүзеге
асырылуына байланысты салықтық түсімдердегі атқаратын үлесі ... ... ... жасыру мүмкіндігі азая бастады және олардың
салық декларацияларында барлық қаржы – шаруашылық ... ... ... көрініс тапты.
Сонымен бірге, корпоративтік табыс салығы ЖІӨ-гі ... 2001 ... ... бұл алдыңғы жылға қарағанда тағы да 1%-ға ... өсу ... ... ... кері ... тигізген жоқ, ал,
корпорациялық табыс салығының ЖІӨ-гі үлесі 2002 жылы 5,53%-ға ... ... ... ... ... ең біріншіден, салықтық
заңдылықтарға енгізілген өзгерістердің әсері, ... ... ... ... ... ... жиынтық табыстың мөлшері салық төлеушілер
пайдасына қарай шешілді, екіншіден, салық салынатын ... ... ... ... 2004 жылы бұл салық мөлшері 2003 жылмен салыстырғанда 0,4
пайызға жоғарылаған. Бұл әрине, ... ... аз да ... ... ... ... яғни болашақта салық базасының
жоғарылауына мүмкіндік беретіні белгілі.
Келесі, ... ... ... ... ... салықтардың бірі
жанама салықтар, оның ішінде ішкі өндіріс ... ... ... ... ... жалпы ішкі өнімдегі үлесі жылдан жылға азайып бара
жатқаны байқалады, мысалға, 1999 жылы аталған салықтың үлесі 3,14 ... ... 2000 жылы 2,91 ... 2001 жылы 2,60 ... ал, 2002 ... ... ... Төмендеу себебі көпшілікке түсінікті де, өйткені
қосылған құн салығы бойынша 1992 жылдан бастап ... ... 28 ... ... жыл ... ... ... салықтық реформаларда
төмендеу үстінде, бүгінгі күнде ... ... ... ортақ 15 %-ға жетіп
отыр. Мұндай өзгеріс, әрине салықтық түсімдерге әсер ... ... 5 - ЖІӨ ... жеке салықтардың үлесі 2000-2004жж. (ЖІӨ
пайызбен)
|Түсімдердің түрлері |2000ж |2001ж |2002ж |2003ж |2004ж ... ... ... СК |20,95 |23,3 |20,34 |22,2 |24,3 ... ... | | | | | ... кірістер | | | | | ... ... |20,04 |19,05 |19,9 |20,1 |22,1 ... ... салығы|6,29 |7,21 |5,53 |5,9 |6,3 ... ... ... |1,96 |2,09 |2,13 |2,01 |2,02 ... ... |3,81 |3,78 |3,50 |3,4 |3,5 ... тұлғалардың мүлкіне |0,53 |0,60 |0,67 |0,5 |0,6 ... ... | | | | | ... тұлғалардың мүлкіне |0,04 |0,03 |0,03 |0,02 |0,03 ... ... | | | | | ... ... |0,22 |0,18 |0,17 |0,1 |0,2 ... ... ... |0,19 |0,13 |0,1 |0,2 ... | | | | | ... ... ... |2,91 |2,60 |2,26 |1,4 |1,4 ... ҚҚС | | | | | ... ... ... |0,71 |0,60 |0,63 |0,5 |0,4 ... ... | | | | | ... емес түсімдер |0,91 |1,34 |0,91 |1,0 |0,92 ... ... ҚР ҚМ ... ... ... №12
Келесі халыққа салынатын салықтардың негізгілерінің бірі, жеке табыс
салығы, кестеден байқағанымыздай аталған салықтың үлесі жыл ... ... ішкі өнім ... ... ... ... бұл да еліміздің
экономикалық жағынан дамығандығын, ... ... ... белең
алғанын, соның негізінде жұмыс орындарының пайда болып, жұмыссыздар санының
едәуір жоғарылағанын ... ... ... ... ... саны
артып, сәйкесінше салықтық түсімдердің жоғарылағанын дәлелдейді.
Заңды ... ... ... ... ... салып отырған
салықтарының бірі әлеуметтік ... ... ... та қосылған құн
салықтарынан кейінгі орын ... ... ... ... ... ... отырған кіріс көзі болып табылады. Салық енгізілген, 1999 жылдан
бастап өсу ... ие, ... 1999 жылы оның ... 3,49 %-ды, 2000
жылы 3,81%-ды ... ... ... ... 0,32 %-ға ... жылы 3,78%, ал 2002 жылы ... ... немесе 0,28%-ға кеміген.
2003 жылы 2002 ... ... 0,1 ... ... ... айналасында туындап келген пікірталастар оның салықтық
ставкаларының жоғары ... ... ... яғни ... салықтан
жалтару мүмкіндігі 2004 жылға дейін мол болып келді, ол үшін тек қана салық
салынатын объектінің ... ... ... ғана ... яғни ... ... ... салық заңды тұлғаларға тиімділігінен ауыртпалығы
мол болып келген сияқты, сондықтан ... ... ... айынан бастап
күшіне енген салық заңдылықтарына енгізілген ... мен ... ... ... ... ... күрделі салық ставкасы қолданысқа
енді, бұл да болса ... ... ... ... ... ... молайтуға
мүмкіндік береді деп күтілуде.
Меншікке салынатын салықтар бойынша салықтық түсімдердің жалпы ішкі
өнімдегі үлесі ... ... ие. Бұл, ... түрлерінің азайғанан
емес, керісінше салық ... ... ... мен ... ... ... ... болады.
Әрбір салықтардың жалпы мемлекеттік түсімдердегі алатын орнына келетін
болсақ, оны анығырақ келесі кестеден көре ... ... ... ... ... бюджетке жалпы
түсімдердің ішіндегі үлесі жағынан бірінші орынды корпорациялық табыс
салығы алып отыр. 2001 ... бері өсу ... ие, яғни 22,6 %-дан ... ... көтерілген. Жоғарыда атап өткеніміздей, бұл көрсеткіш жалпы салық
саясатының және сонымен бірге аталған салық ... ... ... ... ... ... Жалпы, экономиканың өсу деңгейінде
үлкен үлес атқаратын ... ... ... ... ... ... қуантарлық жағдай.
Корпорациялық табыс салығынан кейінгі екінші орынды алатын, ... ... ... да ... ... үлес ... өсу
тенденциясына ие. Мысалға, 2000 жылы 19,2 %-ға жетсе, 2001 және ... 21,4% , ал ... 2003 жылы ... ... 2004 жылы 18,2%, ... 17,2%-ті құрайды. Біріншіден аталған салық бойынша салық төлеушілердің
көбейгенін көрсететін болса, екінші жағынан 2002 жылдан бастап қосылған ... ... ... ... ... яғни ... салық
бойынша есепке қоюдың компютерлік – техникасының ойлап табылуы үлкен роль
атқарады, мұндай ... ... ... ... азаяды.
Қосылған құн салығынан кейін түсімі жағынан үшінші ... ... ... болып табылады. Аталған салыққа, жоғарыдағы салықтармен
салыстырғанда жалпы ... ... ... ... ... 2001 жылы 16,6% ... 2002 жылы –16,3%, 2003 жылы 15,4%-ға, 2005
жылы 9,8% төмендеген. Әлеуметтік салықтың ... ... ... ... бойынша салық ставкасының 2001 жылға дейін 26%-ға ... ... ... ... сәйкес 21%-ға төмендегені, 2003 жылдан бастап 20-
7% -ке дейін дифференциалданатын регрессивті ставка ... ... ... ... ... орны бар ... бірі жеке табыс салығы.
Аталған салық бойынша түсімдер жыл сайын өсіп отыр, соңғы жылы оның ... ... ... ... ал, 2005 жылы 6,1 %-ға ... ... Бірақ, абсолюттік шамасы немесе түсімнің сан түріндегі мөлшері
жылдан жылға жоғарылап отыр. Халықтың ... ... ... ... ... де ... ... салықтық түсімдердің түсу динамикасына талдау
жасай келе түсінгеніміз, көпшілік салықтар бойынша өсу тенденциясы ... ол ... ... өнім ... ... ... ішкі өнім көлемінің
өскенін және экономикалық өсу ... ... ... ... ол
дегеніміз халықтың әлеуметтік – экономикалық жағдайының жоғарылауына, соның
негізінде ... ... ... ... ... ... әкелетін
бір-бірінен бөліп қарауға болмайтын қатынастар ... ... ... ... ... ... ... ШЕТ ЕЛДІК
ТӘЖІРИБЕГЕ СҮЙЕНЕ ОТЫРЫП ЖЕТІЛДІРУ БАҒЫТТАРЫ
Макроэкономикалық жағдайды тұрақтандыруды тиімді басқарудың дамуының
берік қарқыны үшін базаны құрады. Бұған және де ... ... де ... жемдің нарығындағы жағымды қалыптасқан жағдайда әрін тигізді.
Мемлекеттік қолдау мен шағын ... ... ... ... ... «Шағын кісіпкерлікті мемлекеттік қолдау туралы» заңына
сәйкес аймақтық бағдарламалар ... ... ... ... ... ... және кәсіпкерліктің дамуы, елдің кез келген аймағының басты
мақсаты болып табылады. Шағын кәсіпкерлікті қолдаудың ... ... ... алға ... орындалу кезеңдерін алдын ала қарайтын
бағдарламада, «Қазақстан 2030» даму ... ... ... ... экономиканы реформалаудың механизмдері негізіндегі
мемлекеттік саясаттың негізгі элементтерінің тығыз ... ...... ... ... және ... ету ... аймақтық және қалалық бағдарламалар ... ... ... ... ... ... ... жүрген құқықтық базаларды қолдану жолымен, мемлекеттік ... ... ... ... ... мен қорғауға бағытталған.
Мемлекет кәсіпкерлердің құқықтық аспектілерін анықтай отырып бизнес
субъектілерін бақылау формаларын бекітеді. Мемлекеттік реттеу және ... ... ... ... болуы керек. Бірақ, шын мәнінде
мемлекеттің құрылымының, сонымен қатар ... ... мен ... ... етуінің нәтижесінде, әкімшілік барьер деп ... ... ... ... қиыншылықтары пайда болады.
Сонда да ұйымдық механизмнің негізгі мақсаты болып дамудың ... ... ... ... мен ... барлық әртүрлі
формаларын қолдана отырғандағы бизнесті басқарудың қабілеттілік ... ... ... ... бойынша Қазақстан Республикасындағы
экономикалық тұрақтылық әлі өте ... ... ... жоқ , ... ... ... саны азаймай көбейіп жатыр. Қазақстан
Республикасындағы қайта құру және ... ... ... 2004 ... 1 ... ... мен ... қабілеттілігі жоқ
кәсіпорындардың реестірінде 7215 кәсіпорын саны тіркеліп тұрды олардың
ішінде 3398 ... ... Бұл 2003 ... ... 1517 ... көп жұмыс бастылық органдары есебінде тұрған жұмыссыздардың
саны 2004 жылдың тамыз айының ... 681,3 ... ... бұл ... ... ... ... 27,1 мың адамға немесе 12% көп.
Қазақстан ... ... ... ... ... ... өсіп жатқаннын ескерте кетейік. 1995
жылы экономикалық белсенді халықтағы жұмыссыздар саны 11%, 1996 жылы - ... жылы - 13%, 1998 жылы - 13,1%, 2001 жылы -13,3%, ... ... ... ... ... ... 6 адамы бар немесе одан аз ұсақ
кәсіпорындар санының өсуімен түсіндірілуі мүмкін. Негізінен экономикалық
өсу ... ... ... ... шикізат ресурсына деген бағаның
өсуі негізінен болып отыр.
Атап ... ... ... ... ... және ... сферасындағы
сала аралық келісімдердің орындалуымен байланысты жобаны қаржыландыруда
таңдалған бағытындағы ... және ... ... ... ... ... жолдауында көрсетілгендей информацияның
нақты төмендеуі жылына 3% дейін жететіндігін ... ... және ... ... көмектесетін жүйелік құруларды
куәландыратын жоспарлар нақты орындалады. Мысалы, 2001 жылының маусым,
тамыз айларында информация ... 0,8-0,9% ... ... ... ... маусымдық өзгерулерге байланысты 1,2% дейін өсті. Оның аясында ... ... ... бизнестердің дамуына оң әсерін беруі керек.
Сонымен қатар отандық бизнестердің тұрақты шығу факторларымен ... ... ... ... жұмыстар атқарылады оның құрамында:
- отандық ... ... және ... ... ... мен ... асырылуы, өндірістік ... ... түзу және ... ... ... түрлі формаларының дамуының қалыптасуы.
- ... ... ... ... макроэкономикалық параметрлерді
ұстап қалу.
- нарықтың қажеттіліктері мен сұрауларын оқу негізіндегі ... ... ... және ұзақ ... индекативтік жоспарларын жасау.
- бәсекелестік ... ... және ... кәсіпкерлердің бәсеке
қабілеттілігін жетілдіру.
- ... ... ішкі ... ақ ... шаруашылық
тұрақтылығымен кемділігі инновациялылығын өзгермелі шарттарда жетілдіру.
Кәсіпкерліктің дамуына күшті импульсті ҚР президентінің 1998 жылғы
27 ... № 3928 ... ... ... ... деген азаматтар
мен заңды тұлғалардың құқықтарын қорғау» туралы жарлық қабылдады.
2000 ... ... 1999 ... жартысынан бері бақыланып келе жатқан
Қазақстанның әлемдік экономиканың дамуының позитивті ... және ... ... және ҚР ... іс ... тиімді
төменгі информация деңгейі және валюта курсымен қолдауды қамтамасыз етті. 1
жыл ішінде информация деңгейін 1999 ... 17,8% ... ... ... 2 есе ... ... жылдан бастап ҚР ҰБ-кі мен үкімет саясаты республика халқының
жағдайын жақсаруына әкелетін тез ... ... ... ... ... ... секторының болуы экономиканы басқару мен ... ... ... ... ... ... ... мен нақты
көрінісін елестетуге мүмкіндік бермейді
Нәтижесінде барлығы зиян шегеді Мемлекет табыс алмағындықтан ... ... ... ... ... кәсіпкерлер
екі бухгалтерияны жүргізуден туған қиыншылықтардан.
Кез келген мемлекет өзінің өмір сүру уақытында ең көп ... ... ... ... мен одан ... ... ... дамуын
реттейтін экономикалық шарттардың қалыптасуына аударады Бұл мақсат
«инвестициялар туралы» ҚР заңы ... ... ... даму ... ... ұсыныстар мен салық және кедендік
кодекстер бойынша жұмыстармен ... ... ... ... Бұл
жағдайда кезеңі болып ... ... ... ... ... шарттардың қалыптасуы табылады . Өндіргіш өндірістің
тиімділігі мен ... ... құру үшін ... ... есептеулер есебінен қайта қалпына келтіру инновацияны тез енгізу
тиімді салықтық амортизация ... ... мен ... енгізу
мүмкіншіліктерге ие болуы керек. Мұндай саясаттың прогрессивті деңгейі
өндіріс яғни барлық ... ... ... амортизациялық саясаттың қалыптасуы бюджет жағдайына тәуелді
болмауы керек Егер де біз жай ... ... ... ... табыс есебінен жасайтын талап ететін іс әрекеттегі салықтық
амортизацияны қолдануды жалғастыратын болсақ ол ... ... ... ... ... ... ... салынатын базаның тез
төмендеуіне әкеледі Сол кезде бюджет үшін ... ... ... ... ... ... жылы ... профициті ешқандай тәуекелсіз салықтық амортизациялық
саясатты реформалауға мүмкіндік береді. ... ... 2004 ... сияқты барлық белгілеріне қарап экономикалық өсу ... деп ... ... ... болжауларды жасауға әлі ерте Сондықтанда
салықтық ... ... ... қазірден жасау керек
болмаған жағдайда индустриялды инновациялық даму стратегияның іске ... ... ... ... ... бәсекелін қабілеттілігін қамтамасыз ету
күдікті болып, ӘСҰ-на кіруде қиыншылықтар туу қаупі болады.
Белгілі бір ... ... ... жүргізілген талдаулар
көрсететінде өндірісті жаңарту тек қолданатын ... ... ... ... ... ғана ... мүмкін .
Дамыған елдерге тәжірибеде амортизацияға мүлдем ... ... ... ... ... ... төленгенге дейін
есептеулерге жатқызылуы мүмкін. Осылайша ел экономикасының дамуын және
жаңа жұмыс орындарының ... ... ... ... ... ... ... салық төлеушілер қалдықты түзу сызықты тегіс көшіру
немесе ... ... ... ... ... ... әдістерін таңдауға құқы бар. Әр ... ... ... қолданудың өзіндік мінездемелері бар Швецияда салықтық
мақсаттары активтерді ... ... ... ... әдісі
бойынша 25% мөлшерде қолданады Италияда жеделдетілген ... ... ... жай ... оның ... бастағаннан
бері үш жыл ішінде бір жарым реттен жоғары аспауы керек ... ... 10
% ... ... ... онда ... коэффициент ережесі
бойынша есептеу бірінші жылы он ... ... ... ал ... жылы 25% ... ... салу мақсатындағы негізгі ... ... ... элементтері
1) Швецияда ірі кәсіпорын үшін 3 жылға дейін ... ... ... құны 2000 ... ... 18,53теңге курсымен 37 мыңнан көтерілді
және 10000 мың кронға дейінгіні құрайтын активтер тікелей ... ... ... ... ... ... заңмен егер
жабдықтың құны 1 млн лирден көп болмаса жабдықты амортизациялық қорға
толығымен ... 1 ... ... ... 85 мың ... ... салық төлеушіге жеделдетілген амортизация тәртібімен өте
жоғары қарқынды аударымдар рұқсат етіледі, бірақ тек қана ... ... ... ... ... ... ... жағдайлар
есебінен қаржы және экономика министрлігі санкциясымен
3) Италида активтерге деген амортизация ... ... және т.б.) осы ... ... ... тәуелді
болады, бірақ егер мерзімін белгілеу қиын болса, онда жылына 20 % -тік
көшіру нормасы ұсталады. ... ... ... ... ... 1986 ... ... корпорациялар ғылыми-техникалық
зертеулерге кез-келген сомадағы шығындарды көшіру құқығын алды. Барлық
капиталды ... ... ... ... оның ... ету
мерзіміне қатыссыз бастапқы соммасының 25 %-ті және ... ... ... түрлері бойынша 4 %-ті құрайды.
5) АҚШ-та жеделдетілген амортизация 1954 жылдан бастап ... ... ... ... ал 60 ... ... ... жалпылама қабылданды. 1986 жылы салықтық реформа
туралы заңмен қатар 3 жылдан 31,5 ... ... ... ... ... ... , амортизация мерзімі бойынша ... ... ... Осы ... мәліметтеріне сәйкес барлық жоғары
технологиялық құрылғылар, ЭВМ және тағы басқалар бірінші және ... ... , 4-тен 10 ... одан ... ... ... ие ... Францияда салықтық жеңілдіктердің 2 түрі бар:
– негізгі капиталға ... ... ... несиелер.
Ғылыми зерттеулерге деген шығындар алдыңғы жылғы зерттеулермен
салыстырғандағы ... ... ... 50 % ... салықтық несиге
құқық береді. Зерттеулерге деген ... ... мен ... ... ... ... және ... еңбек шығыны
жатады.
Қазақстан Үкіметі қазіргі уақытқа дейін салықтық ... ... ... ... жоқ. Ол бірнеше топшалар бойынша 5 % -тен кем
емес амортизация нормаларынан асатын ... ... ... ... ... ең маңызды бөлігі жұмыстық және күштік ... ... ... жоқ. ... ... ... ... үшін есептеу
дифференциалданған шекті нормалар енгізілді. Депутаттар айтқандай жөндеуге
кеткен шығындар негізгі құралдарды жаңарту проблемаларын шешпейді.
Кесте 6 – ... ... ... ... ... ... ... құралдар |Амортизация нормалары ... | |
| ... ... ... ... |Мин. 6,25% | |3-6% |
| ... 8-12% | | ... ... ... | |18% ... |Мин. 6,25% | |10-16% |
| ... 8-12% | | ... ... |Мин. 9% | |20% |
| ... 14-15% | | ... |Мин. 6,67% | | |
| ... 10% | | ... құрал-жабдықтары| | |12% ... ... |Мин. 20% | |40% |
| ... 30% | | ... |Мин. 6,25% |2% |3-6% |
| ... 8-12% | | ... зиян ... | |4-5% | ... өндірістік| | | ... | | | ... ... | |20% | ... барлық | | | ... | | | ... ... ... ... амортизациялық есептеулер тәртібі
өзгертілген жоқ. Мұндай шамалар амортизациялық саясатта маңызды ештеңені
өзгертпейді. ... ... ... өндірістегі жеделдетілген
инновациялық жаңаруларға деген қызығушылығы жоқ екенін білдіріп және ... ... ... ... ... ... құннан салықтық
амортизацияның қызмет ету тәртібі оны 40 және одан ... ... ... және ... салық салуды көрсетеді. Негізгі құралдарды 30% ... ... ... ғана ... ... базасы амортизациялық
есептеулерді қысқарту есебінен көбейеді.
Салықтық мақсаттарда амортизациялық есептеулер қағидасы қалдық ... ... ... ... ... ... жеделдетілген амортизация әдісінің қолданылуы мүмкін. Бұл әдіс
амортизациялау кезінде екеулік нормасын ... ... Бұл ... ... ... ... негізгі құралдар құнын іс-жүзінде
көшіру келесідей кескінделеді ( 7- ... ... ... ... 107 ... екінші тармағын келесідей
редакцияда мазмұндау қажет:
«Амортизациялық есептеулер ... топ ... екі ... ... ... ... есептеледі, бірақ жоғарыда
көрсетілген емес, кодекстің 110 бекітілген салықтық кезеңнің соңына топтың
құндық ... 7 – ... ... ... қағидасы мен амортизацияны есептеу әдісі
(Қазақстандағы қолданыстағы тәжірибе)
|Жылдар |Пайыздық ... |Екі ... |Іс ... |
| ... ... ... |амортизация |
| ... құн | ... | |
|1 |100 |25 |50 |50 |
|2 |50 |25 |50 |25 |
|3 |25 |25 |50 |12,5 |
|4 |12,5 |25 |50 |6,25 |
|5 |6,25 |25 |50 |3,125 |
|6 |3,125 |25 |50 |1,56 |
|7 |1,56 |25 |50 |0,78 |
|8 |0,78 |25 |50 |0,39 |
|9 |0,39 |25 |50 |0,19 ... |0,19 |25 |50 |0,09 ... активтердің амортизациялық механизмін енгізу АҚШ Президенті
Д.Буштың әкімшілігімен жүргізілетін саясаты аналогиясы ... ... ... жылға негізгі құралдардың бір уақыттық амортизациясы 30-
40% мөлшерінде қаралса, қалған бөлігі ағымда 4-5 жыл ... ... ... ... ... қорлардың бастапқы құнының 15-18%-
нен кем ... ... 110 ... 2 ... ... ... ... төлеуші эксплуатацияға бірінші рет енгізілген, бекітілген
активтер бойынша эксплуатацияның ... ... ... ... ... үш ... кем емес уақыт алу мақсатында берілген, белгіленген
активтерді ... ... 30 ... ... ... ... құқы ... жағдайда да, сондай-ақ МБП мен белгілінген активтер арасында оның
шек қоюлары ... ... Ол үшін ҚР СК 10 бабы 20 ... ... қажет.
«20. Негізгі құралдар – бір жылдан аса мерзім ішінде қызмет жасайтын
және құны айлық 160 ... ... аз ... активтер».
Батыс елдері мен ТМД елдерінің тәжірибелерін қолдана отырып, машиналар
мен ... ... ... ... мүлік құнының төменгі
шегінің ұлғаюының болуы мүмкін деп ... ... ... ... ... ... құралдардың құны 50 АЕК –тен басталады.
Бизнесті енгізу ... ... ... ... тез өсуі және тағы ... ескере отырып, қазір негізгі
құралдарға аз құнды және тез тозатын ... ... ... ... ... ... ... отырып, салық салу үшін кәсіпкерлердің
мүліктері құнының төменгі шегін ... ... ... ... 150-160 АЕК деңгейіне дейін үш реттен кем ... ... Бұл ... қазіргі уақытта маңызды мәселелердің ... ... ... ... «көлеңкеден» шығу процессінің
дұрыс әсерін беру.
Қазіргі ... ... ... ... туралы Заң
өңделіп жатыр. Сол уақытта осы мәселеге жүйелік келу негізіндегі ... ... ... Бұл мәселе біздің ойымызша екі бөліктен тұрады:
Кәсіпкерлер мүліктерін, ең бірінші ... ... ... емес, жеке тұлғаларға – туысқандарына немесе жолдастарына
тіркейді. «Бұл ... ... ең «тар ... ... осы ... ... емес, оның біршама құнының төмендеуінде болып
табылады. Иесі жоқ ... ... ... ... ... ... Бұл ... жинақтарының және оның бюджетке түсуінің
азаюына алып келеді. Бұл мүлікті шартсыз легализациялайтын ... ... ... ... ... ... несиелік ресурстарды алу
кезінде, ең басты мәселе болып, жеткілікті деңгейдегі өтімді-кепілді мүлік
мәселесі болып табылады.
Осы себептен ... ... ішкі ... ... қордың шынайы жоғарылауы кіреді. Бұл ... ... осы ... ... ... бұл орташа есептеу арқылы әрекет
етуші шағын кәсіпорындардың мүлігі 2004 жылғы мәліметтер бойынша 8 млрд ... ... ( ҚР ... ... саны 409 мың ... орташа
бағасы-20 мың доллар). Осыған орай СК 2 б ... ... ... топтың құндық баланс көлемін есептеуге құқықты, егерде
салықтың кезеңін соңғы жылына деген топтың құндық балансы 500АЕК-тен төмен
соманы құраса».
Жоғарыда ... ... ... ... ... жақ оң әсер ... ... қарым қатынаста болуына бағытталған :
– Мемлекет ешбір қосымша шығындарсыз мүлікті легализациялау мәселелерін
шешеді. Өйткені ол өзінің ... ... ... ... қорлардың толтырылуы мен модернизациялануын ынталандырады.
– Кәсіпкерліктің экономикалық теориясы және тәжірибесі технологиялық
құрал жабдықтарды және машиналарды сапралы түрде ... ... ... ... ... әсер етеді деп растайды.
– Кәсіпкер салықтың жеңілдіктерді қолдануды растау мақсатымен тұрақты
активтерді ... ... ... және ... ... кескінінде қызығушылығын тудырады.
Жеке және шағын кәсіпкерліктің субьектілерімен негізгі құралдарға
амортизациялық есептеулерде заңды емес ... ... ... ... ... ... қарау.
Кесте 8 – Шағын және жеке кәсіпкерлік субъектілердің салықтық есептері үшін
тіркелген активтер ... | ... |
| ... ... ... ... ... |
| | ... ... ... ... ... ... |10 ... |Транспорттық құралдар, күштік машиналар және құрал |25 |
| ... жылу ... ... | |
| ... ... ... және дизель | |
| ... ... және ... ... | |
| ... | ... |Мәліметтерді өңдеу бойынша компьютерлер, перифериялы|40 |
| ... және ... | ... ... топтарға жатқызылмайтын тұрақты активтер |15 ... ... ... ... кірігу мәселесі, бәрінен бұрын
ең маңызды шарттардың бірі біздің ... ... ... ... мен ... ... шарттардың құрылуымен байланысты. Соңғы
кездерде кәсіпкерлерге, орта ... ... ... ... ... материалды-техникалық базаның қалыптасуына көмегін
тигізуі сияқты өтініштер көптеп түсіп ... ... ... ... ... ... ... беруді талап етеді. Қазіргі кезде
мұндай қаржыландыру тек таза пайда есебінен бола ... ... ... ... ... ... 2% ... бағыттай алатын
құралдар соммасы жеткілікті емес.
Мұндай жиындарға шығындарды ынталандырудың 2 әдісін қарастыруға
болады. Біріншіден, ... ... ... 5-10% ... ... елдерде , мысалға АҚШ, Германияны алатын болсақ , ... 5% ... ал ... ... - 10 %, ... және ... ... жоғары салық заңдылығына өзгертулер енгізуді
талдау кезінде Парламенттің мәжіліс депутаттары бұл бағыттар, мұндай ... ... ... бола ... деп дұрыс айтты.
Екіншіден, мысалы, Францияда ең маңызды болып 0,1 % -тік қосулармен
еңбек төлемдері жылдық қорының 0,5%-тік ... ... ... ... табылды.
Салықтың мақсаты елдегі кәсіби техникалық білімнің дамуында, сонымен
қатар, 10 және одан көп ... бар ... ... тұрғын
үй құрылысын қаржыландыруда тура немесе жанама түрде ... ... ... ... қарамастан еңбек төлемдері қорының 0,65% бұл
мақсаттарға ... ... ... ... ... бұл ... түрде Қазақстанда қолдану - кәсіби–технологиялық білімнің
деңгейлік жоғарлату үшін, ал ... үй ... ... ... тиімді ынталандырып және еңбек өнімділігін арттыру үшін ... ... ... білімге деген ... ... ... бірі ... ... жылдың қараша айында ҚР-ның «салық салу мәселері бойынша ... ... ... өзгертулер мен толықтырулар енгізу
туралы» заң жобасын ... ... ... депутаттары салық кодексіне
төмендегідей баптарды енгізу туралы ұсыныстары қолдау көрді:
«Ұйымдар мен ... ... жоқ жеке ... ... оқытуға
салық төлеушінің шығындары, оқудағы шартқа сәйкес төленген ... ... ... де бұл ... ... кодексіне енгізілетін болса, онда кәсіпорын
оның әлі жұмысшылары болып табылмайтын ... ... ... Бұл жерде студенттің кәсіпорын есебінен оқуын төлеуі оған
қосымша табыс ... ... және ... ... ... ... ... ойымызша, өндіріспен айналысатын кәсіпорындардың корпоративтік
табыс салық ставкасының төмендеуі мәселесін қарастыру қажеттілігі туып ... ... ... ... ... елдердегі кәсіпорындар бұл салық
бойынша төмен ставкаларға ие.
Қазіргі кезде мүлікке деген салық ... ... үшін ... жеке ... (0,05%). ... ... ... көрсетілетіндей
шағын бизнес субъектілері, өзінің ... ... деп, ... ... яғни ... мүліктерін жеке тұлғалар мүлкі ретінде
көрсетеді. Нәтижесінде компания активтері төмендейді. ... ... ... ... ... келесі бағыттарды реформалауды ... ... ... ... ... 1% ... бас ... байланысты бюджетке түспей қалатын сомалар
бойынша жергілікті бюджеттердің табыстарды қорғау мақсатымен мүліктің
барлық түрлеріне оның ... 0,3% ... ... ... ... құны ... ... жоғары мүліктерден бастап, мүліктерге 1%
салық ставкасын ... және ... ... ... ... ... бірақ барлық кезде элиталық
үйлерге, қымбат әшекей бұйымдарды сатып алу үшін ... ... ... мен ... үй ... дамуымен ынталандыру
мақсатымен қатар, мерзімі 1 жылдан аспайтын, салық салынатын мүлікке
есептелетін негізгі құралдар категориясынан бітпеген құрылыс пен ... алып ... ... ... ... ... ... үшін тиімді қолдану мақсатымен, бос және
қолданылмайтын құрылыстар мен алаңдарға жер салығы мен ... ... 10 есе ... ... ... ... кәсіпкерлердің арнайы салық режимдерін қолданудағы маңызды
мәселелердің бірі болып біздің ойымызша, патент алу ... ... ... ... салықты төлеу мен есептеу үшін қолдану
туралы шешім қабылданған кәсіпкерлермен төлеудің қажеттілігі ... 374 ... 6 ... ... жеке кәсіпкерге патент тек бюджетке
патент құнын және ... ... ... ... зейнетақы
төлемдерін төлегенннен кейін ғана беріледі. Сәйкесінше 375 баптын ... ... ... ... ... ... мөлшердегі ставканы қолдану
жолымен жеке кәсіпкердің өзімен атқарылады.
Міндетті зейнетақы есептеулер сомасы және оларды төлеу ... ... 20 ... №136 - 1 “ҚР ... қамсыздандыру туралы”
заңымен бекітіледі. Сәйкесінше 22 – 1 бабының 2 ... ҚР-ң ... ... ... заңы ... жинақтаушы зейнетақы
қорларға төлемге жататын жеке кәсіпкерлер үшін ... ... ... ... ... ... ... айлық еңбекақының 10 %-нен кем емес
және төменгі айлық еңбекақының 75 еселенген мөлшерінен жоғары емес ... % емес ... ... ... ... ... есептеу,
мерзімдері және тәртіптері ҚР-ң Үкіметімен бекітіледі.
1999 жыл 15 наурыздағы ҚР Үкіметінің №245 жарлығы мен ... ... ... қорларына міндетті зейнетақы қорларын ... ... мен ... ... 3 және 3 – 1 пунктеріне сәйкес, жеке
кәсіпкерлер, патенттер негізінде арнайы салық режимдерін қолданатын, ... ... үшін ... ... қаралған мерзімде, өз пайдасына міндетті
зейнетақы қорларын есептейді және төлейді. Басқа сөзбен айтқанда, патент
алу үшін ... ... ... ... да және ... алу ... ... айтылған 10% мөлшеріндегі міндетті зейнетақы ... ... ... ... табысын 400000 теңге деп айтатын жеке
кәсіпкер, патент алу үшін ... және жеке ... ... ... тең келетін 12000 тенге және міндетті зейнетақы ... ... ... ... ... заңдағы талаптардан ауытқи отырып,
бұл соммалар төленбесе бұл патенттер берілмеуі керек. ... ... ... ... ... төлемдер жеке кәсіпкерлердің әлі
алмаған табысының белгілі бір ... ... ... патенттің құнынан 3 есе
артық болып тұр.
Бізге ... жаңа ... жеке ... ... ... ... ... патенттік төлемдер алу үшін әрекет жасайды.
Бұл мәселенің шешімі болып патент негізінде арнайы салықтық режимді
қолдану мен қызметін жүзеге ... жеке ... ... ... ... ... табыла алатын еді. Мысалы, жеке кәсіпкерлердің
жариялаған табысынан 3% көлеміндегі міндетті зейнетақы ... ... алу ... төленетін еді, ал қалған 7 % кәсіпкерлік қызметін ... ... ... ... ... бойынша төленеді.
Зерттеулерден алынған ... және ... ... ... ... салықтардың жеке түрлерін төлеу және ... ... ... жүзеге асуына әдістемелік келу, шағын
кәсіпорындарға салық салу тәжірибесінде кардиналды ... ... ... салудың арнайы режимін қолдану (АСР) шағын ... ... ... ... негізінде және бірнеше
дәстүрлі салықтарды немесе біреуін алмастыратын бюджетке ... ... ... ... ... ... етті басқа жағынан алсақ,
айырмашылық Қазақстан шағын бизнес немесе салық мінездеме ... ... САР –ды ... ... ... бюджетпен есеп айырысудың жеңілдетілген жүйесін
қолдануда, ҚР тәжірибесінде шағын бизнеске артықшылықтар ... Ол ... даму ... ... ... ... екі жақтылық
қағидасын ұстап тұруға және орта ... ... ... айтсақ
капиталға және мүлікке салудың ... ... ... ... ... ... ... нарық экономикасына көшіп жатқан
мемлекеттердегі ... ... ... ... мына жәй ... ... ... нарықтық шаруашылыққа өтудің негізінен
тиімді ... ... ... ... ... Ол ... мемлекеттің
экономикасының саясатын анық көрсетеді. Салық саясатының негізгі ... ... ... ... Оның ... ... ... субьектісін
оның меншік түріне қарамастан ынталандыру жағдайын туғызу, кәсіпкерлік
қызметті және ... ... ... жеке ... ... ақша ... ... инфляцияны ескере отырып табыс пен
бағаны тежеу; мемлекеттік бюджеттің табыс базасының өсіп нығайуына жағдай
туғызу, нәтижесінде, ... ... ... және ... саясаттың
құралы ретінде мемлекеттің әлеуметтік экономикалық саясатының ... ... ... ... ... салық жүйесі –бұл
мемлекеттер арасында, мемлекет және салық төлеушілер мемлекет ... ... ету ... жеке ... ... арсындағы күрделі,
өзәра байланысты әлеуметтік – ... ... Осы ... артқан сайын салық жүйесінің тиімділігі ... ... арта ... ... ... ... оның екі
қызметін атқаруда көрінеді : ... және ... ... салық
төлеушінің мемлекет алдындағы міндетін көрсететін фискальдық қызметі,
экономикалық саясаттың жүзеге ... ... ... ... ... құруға көмектеседі.
Салықтың реттеушілік қызметі мемлекеттің ... ... ... көрсете отырып, экономикаға ынталандырушы әсер етуін көрсетеді.
Салық жүйесінің бәсекелік қабілеті жоғарлату кезіндегі ... ... ... ... ... ... көрсетілген салық жүйесінің қызметтері салық саясаты арқылы,
яғни салық ставкасының көлемі арқылы, жеңілдіктер мен айып-пұлдар арқылы,
салықтық несие ... ... ... ... ... ... оның ... іске асырылады. Дегенмен әр жағдайда мақсаттармен ... ... ... ... салық жүйесінің фискалдық немесе
реттеушілік қызметіне назар аударылуы мүмкін.
Қазіргі қызмет жасап ... ... ... ... 5-6 жыл ... Осы ... ішінде саясатта, экономикада, әлеуметтік сферада ... ... ... Ең ... айта ... жай Қазақстанның нарықтық
экономикаға өтуі өкінішке орай, үлкен ауыртпалықпен көптеген қателіктермен
жүріп ... ... ең ... ... үшін ескіні жою,
нәтижесінде-салық жүйесі Қазақстан экономикасының тиімділігін арттыратын
құралға ... жоқ. ... ҚР ... ... ... ... сфералардағы құқықтық қатынастарды жаңаша реттейді.
Осыған байланысты нарықтық қатынастар тереңдей түсті, ... ... ... ... дамуда, мысалы, бағалы қағаздар ... ... ... т.б. Қазақстан экономикасы әлемдік бизнеске
ашыла түсуде. Осының барлығы салық жүйесін жаңаша талдап, ... ... ... ... ... салық жүйесінің көптеген кемшіліктері бар
екеніне көз жеткізуге болады. Ол басында-ақ мемлекеттің ... ... ... ... ... ... ең үлкен кемшілігі-
ондағы фискалдық бағыттың басым болуы. Салықтың басқа қызметтері (өндірісті
ынталандыру, инновациялық, инвестициялық ынталандыру, отандық ... ... ... ... ... ... салық төлеушіге
көрсететін үлкен қысымы Қазақстан экономикасын ... ... ... ... ... ... және ... саясатын құрудың негізінде
жоғары ҚҚС ... ... ... ... оппоненттер орташа салық
ставкасын ұсынған еді. Өте жоғары белгіленген ... ... ... ... ... ... оның ... Қазақстандық
тауар өндірушілердің ішкі және сыртқы нарықтардағы орнының азаюына;
барлық өндірушілер мен кәсіпкерлердің ... ... ... ... ... шығып кетуіне;
шаруашылық өмірдің криминалдануына, ”көлеңкелі экономиканың” нығаюына
мүмкіндік береді.
Салықтық жүйенің қайшылық нәтижелері ... салу ... ... ... ... ... ... реакция болып “көлеңкелі
экономиканың” дамуына. Капиталдың материалдық өндіріске өтуінің орнына ... ... ... айналуы және оның криминалдық зонаны көбейтуде.
Салықтан бас тартуға, сонымен қатар айыппұл төлеудің жоғары деңгейі де
әсер етуде.
Тәжірбиеде салықтан жалтаруының ... ... ... ... ... ... ... қабілетсізділігін көрсету, коммерциялық
операциялар жүргізу ... ... ... пайдалану, қолма-қол
валюталық есеп айырысу. Осылайша мемлекет бақылауынан тыс тұрғындардың
табысы ... ... олар сол ... аз ... ... ... ... заңды тұлғалардың салығының өсуі нәтижесінде мемлекеттік
бюджетке ... ... ... ... ... ... ... салықтан жалтарудың
қосымша мүмкіндіктеріне үлкен салықтық жеңілдіктер әкеледі.
Жеңілдіктерді орнатудың мақсаты – белгілі бір қоғамдық мақсаттарға
жету:
экономикалық ... ... ... жеке ... ... ... нақты, мемлекеттік ... ... ... болмауы жеңілдіктердің экономика тиімділіктінің жиынтығы соңғы
34 жыл ішінде талдау көрсеткендей ешқандай нәтиже әкелмеген.
Әр дайым салық ... ... ... ... ... ... сайын мемлекет жоспарланған сомадан артық жоғалтады, осының
барлығы кейбір жеке тұлғалардың ... ... ... ... рентаға қол жеткізуі үшін жасалады.
Қазіргі салық жүйесінің келесі бір ... ... ... үшін, оның тұрақсыздығы. Жетік қарастырылмаған экономикалық
саясаттың кемшіліктерін жабу. Оған салықтық жүйені ... ... ... ... ... ... бір ... біренше рет өзгеруіне әкеліп
соғуда. Кәсіпкерлер үшін ең қауіптісі ... ... ... ... ережесінің өзгерту нәтижесінде мемлекет сенімсіз
әріптес бола тұра, салық заңын ... ... ... ... қатар
солтүстік инвесторлардың Қазақстан экономикасына ұзақ мерзімді капитал
салуынан бас тартуға мәжбүр етеді. Осылайша, қазіргі ... ... ... жүйе ... ... жүзеге асырудың құралы бола тұра
Қазақстанның ... ... ... бағытталған. Басқа
сөзбен айтқанда салықтық жүйе түп-тамырымен өзгеруді ... ... ... ... ... ... өзгерткенде ғана қол ... ... ... ... ... мақсаты экономиканы қирату емес, құру
процесі, Қазақстанның ... ... ... оның ... ... ... болуы қажет.
Осыдан салық салудың концептуалдық жағдайлар, оның ... ... ... ... шығады.
Республиканың салықтық саясаты оның қоғамның ... ... ... ... ... жаңа ... ... даму стратегиясына сәйкес келуі қажет. Салық саясатының негізгі
міндеті стагфляциямен күрес, яғни параллелді инфляциямен және ... ... ... ... Жаңа ... жүйе механизмі осы салықтық
саясатты көрсету керек, жалпымемлекеттік және жеке ... ... ... ... Басқаша айтқанда жаңа салықтық жүйенің ... ... және ... ... қолдау,өндіріс көлемін
ынталандыру, Қазақстандық тауар өндірушілердің ... ... ... ... ... келесі нақты ұсыныстарды айтуға
болады:
– Салықтық жүйе фискалды ... және ... оның ... ... ... қамтамасыз етілу қажет;
– Салықтық жүйе тұрақты және салық төлеушіге түсінікті болуы керек;
– Салық салу меншік иелігінің ... ... ... ... ... ... ... әділ және барлық төлеушілер арасында бірдей бөлінуі
қажет;
– Салықтар саны қысқартылып, оларды жинау процедуралары ... ... ... ... ... төлеуші салық салудағы
шығындарын пайда табуға жіберуі ... бұл ... ... ғылыми-техникалық прогресті күшейтеді;
– Салық төлеушіні қорғау керек. ... ... әр ... ... түрде
қорғалуы қажет;
– Салықтан жалтарудың заңды және заңсыз жолдары жабылуы тиіс. Ол үшін
бақылаудың тиімді жүйесі құрылуы керек.
Осылайша тұрақты және әділ ... ... ... ... ол біркелкі
экономикаға негізделген болуы керек. Ең бастысы жаңа салық жүйесін қабылдау
қоғам көзқарасы бойынша республикадағы ... ... ... қажет,
профиляциялық салықтық жүйеде ... ... ... ... ... ... міндеті, мемлекеттік қаржылық қажетіліктер қосымша
қаражат ... ... ... өндірістің дамуын ынталандыру.
Халықаралық тәжірбие көрсеткендей экономикалық өсудің негізі- ... ... ... ... ... ... үшін қолайлы
климат құру. Бұл бірінші кезекте салықтық кодекстегі ... ... және ... ... ... жүйесінің негізгі кемшіліктерін жою үшін:
– табыстан алынатын алымдарды біртіндеп азайту;
– ҚҚС-ы төмендету;
– салықтық жеңілдіктерді өндірістің ... ... ... ... жағдай тек отандық өндірушілер үшін ғана емес шетелдік кәсіпкерлер
үшін де маңызды. Салықтардың төмен жиынтығы бар елде ... ... ... оның ... көп ... ... Ал ... қазір
қауіпті шетелдік капиталдар түсуде, олар экономика өсуіне ... ... ... ... ... салық жүйесінің
ынталандырушы рөлі артқан сайын салық базасы өседі.
Жаңа экономикалық жағдайларда салықтық ... ... ... міндеті басты рөлді атқарады, сонымен қатар табысқа салынатын
салық көлемінің азайуында маңызды. Қазақстанның салықтық жүйесінде бұл ... ... ... ... инвестициялық ресурстарды тартып алды, бұл
ұлттық экономиканы тежеді.
Қазақстанда ... ... ... ... ... ... ... АҚШ-пен Англияда қосымша табыс әкелетін шығындардан
салық алынбайды. Бұл шаралар, ... ... пен ... бағытталған. Сондықтан, табыс салығының ставкасын төмендетумен
қатар салық базасын ... ... ... ... Бұл ... ... ... керісіше экономикалық өсуге жағдай
жасайды.
Табыс салығын төмендетумен қатар ҚҚСС–ғын да ... ... ... ... ... елдерде көп қолданылады, яғни ол ... ... ... ... ... ... жүйесінде ҚҚСС ғылыми түрде
дұрыс қолданылып жатқан жоқ. Ең ... ол ... ... ... жоқ
қатынастарға қолданылады, мысалы көптеген ақша операциялары ҚҚСС ... ... ... ... ... ... табылады. Қазақстан жағдайында
монополизм және өндіріс көлемінің төмендеуі және осы ... тым ... ... ... ... Бұл ... ... алу қабілетін төмендетті .Экономиканың ... көп әсер ... бірі ... ... ... ... жеткілікті түрде қатаң
реттеуші.
1995 жылдан бастап кәсіпорындардың негізгі капиталдың салымының өсуі
жоспарланған. ... ... бұл ... амортизациялық алымдар
әкеледі. Логика мынада: нарықтық экономикада ... ... ... кәсіпкер, экономикалық болжамдар мен бюджеттік саясат осы ... ... ... ... бұл схема басынан дұрыс ... ... және ... ... ... ... ... кәсіпорындар арасында дифференциялануы арта түсті, бұл
қаржылық қиындықтары бар кәсіпорындарды тіпті құлдыратты.
Мемлекет ... ... ... ... ... ол үшін еш
жағдай жасамады, әсіресе салық сферасында, (шоковая терапия) саясатын
жалғастыра ... ... ... ... ... өзі ... ... қаржылық бюджет дефициті үшін қарыз қаражаттарды тартты.
Сондықтан мүлік салығының оптималды ставкасын таңдау кезінде барлық
шаруашылық ... ... ... ... қарастырылған
жеңілдіктер механизмі болуы қажет. Әзірге бұл жоқ, нақтылай ... ... ... және ... ... ... ... керек. Шетелдерде бұл қағида оң нәтиже береді, сонымен
қатар негізгі қорды бағалау кезінде өте мұхият болу ... ... ... саясатты құру уақыты жетті. Ол салық
жүйесінің бір құрылымы болуы қажет. Оның негізгі ... ... ... Ол міндетті салықтан босатылған қаржының қайтып ... ... Ол ... тездетілген амортизациямен байланыстыруы
қажет.
Бүкіл әлемдік тәжірибе көрсеткендей, салық сомасы салық төлеушінің
табысынан 40 ... ... ... ... ... ... ... салық алынса, онда жинақтық қорларды қысқарту, кәсіпкерлік ынтаның
төмендеуі, кәсіпорынның кеңейіуін ... ... ... табыс түседі, салықты төлеуден қашу ... ... ... ... және де ... өсуіне әкеп соғады. Өкінішке орай,
бүгінгі таңда Қазақстанда салық және басқа да міндетті ... ... ... 70 ... ... ... ... залалды кәсіпорын
мен кәсіпкер шегеді.
Бүгін де, біздің ойымызша ... ... ... ставкалары
жоғары болып тұр. Финляндияда, мысалы: ... ... 739 ... төлету,
әлеуметтік аударым –10 пайыздан артық емес. Мемлекетте ол әлеуметтік салық
пен табыс салығын біріктіріп, аралас ... ... ... ... ... пайызға теңестіріледі.
Қазіргі жүргізіліп жатқан мемлекеттегі салық заңы бойынша кәсіпкер
және тұрғындар жергілікті салық және ... ... ... ... ... ... 20 ... Осылайша, табыс ретінде бір жылда ... 100 мың ... ... 70-75 ... салыққа төлейді, бәлкім
сондықтан болар, әрбір жеке кәсіпкер салық салынатын табысты ... ... ... Ал, егер ... ... аванстық төлем жүйесін
ескеретін болсақ, онда кіріс одан әрі азаяды.
Немесе мәселенің ... жағы ... ... ... ... ... неше ... бері біз импорт арқылы өмір сүреміз. 1999 жылы
Қаржы Министрі валютаны ... бір ... ... ... ... ... ... шығарады, бұл үшін ақша алады. ... бұл ... ... ... жоғары бағамен сатып алуға мәжбүр. Бірақ, одан
бюджет көлемінің өскенін ... ... ... Жалпы мемлекетте
дифференциалдық салық жүйе ойластырылмаған. ... ... ... ... ... ... табыс салығын алмайды,
төлем ақысы айына 1536 маркаға тең, жанұяға ... 3072 ... Ал, ... ... минимум ретінде айына 1030 теңге алынады, ал ол ... ... ... енді ҚҚСС ... келетін болсақ, ҚҚСС отаны Францияда бұл салық
тауарға қарай салынады, яғни ... ... ... ... тері) 22 пайызы
көлемінде ставкасы бойынша салады. Азық-түлік тауарлары, ауыл ... ... ... ... ... ... ... 5,5 пайызбен алынады. Ал, Қазақстанда бір ғана 15 ... ... салу ... ... ... тағы да, ел ... ... жолдауына тағы да тоқтала
кетуге болады, ... ... ... ... ... – бір ... ... дамытудағы жоғары рөл атқаратындығы қоғамның ... ... орын алып ... «2007 ... ... ... құн ... 1 пайызды, 2008-2009 жылдардан бастап ... тағы да ... ... 2007 ... ... ... ... субъектлері үшін салық
салудың кемітілген бірыңғай мөлшерлемесі енгізілуі, 2008 ... ... ... ... 30 ... азайтылып, жұмысшылар жалақысын
өсіруге ынталандырсын», - деген ұсыныстар көңілге қонымды, ... ... ... ... ... сәйкесінше салық әкімшілін жетілдіре
түсу қажет.
Сонымен қатар бізде қолданылатын жанама ... бір ... ... ... ... ... отандық тауарларды өндіріс жолымен
әкелінген және шығарылған ... ... ... бұл ... оң әсер ... ... мемлекет ауылшаруашылық және шағын
кәсіпкерлікті ынталандыруға көп көңіл бөледі. Бізде де, осы тұрғыда ... ... Ол үшін ... жеңілдіктерді қолданылады. Бізде
ауылшаруашылығындағы шағын ... ... бұл ... ... және салықтық емес төлемдер көздері ретінде қарастырылады.
Негізінде, ол ... ... ... дамытудың көзі
болу қажет. Жоғардағы айтылғандарды ... ... өз ... ... салық жинаудағы мемлекеттік органдардың кейбір қызметтері қайтадан
қаралуы керек. Сонымен қатар әлеуметтік сферадағы салықтарды ... ... ... ... атап ... ... табыс салығының ставкасы
әсіресе, өндірістік кәсіпорындар үшін жоғары, ... ... 20 ... ... ... ... ... және орта бизнеспен айналысатын субъектлерге бірыңғай ставка
бойынша салық салу механизмін ойлап – табу қажет;
– қазірден бастап салық ... ... ... ... ... оның қызмет сферасын есепке ала ... ... даму ... ескере отырып, көп табысты қалалар
өздерінің түсімдерінің бір бөлігін аз дамыған аумақтарға бөліп отыру
қажет.
Тағы басқа ... ... ... олар ... шығындарды
жабуға, экономикалық дамуға өз әсерін тигізеді. Атақты экономист Людвиг
Эрхард айтқандай: егер ... ... ... ... ... ... серпінмен өссе салықтың қайсысын төмендету керегін көру оңай
болар еді. Тек осы жолмен ғана барлығымызды қинайтын ... ... ... ... ... даму ... экономиканың әр ... ... ... ... ... таңдап алады,
оның ішінде әсіресе қаржылық ... ... ролі ... ... ... ... ағзаның күретамыры іспеттес.
Мемлекетте жүргізілетін саясаттың негізгі мақсаты ... өсу өз ... оның ... ... ... ... болып табылатын бюджеттік салық саясатына тікелей байланысты.
Салықтық саясат мемлекеттің қаржы ... ... ... ... және ... ... деп ... бюджеттік құралдарды тиісті
орындарға жұмсауын атауға болады. Дамыған ... ... ... ... ... ... ... Аталған саясат бір жағынан
қаражаттарды салық салу жүйесі арқылы шоғырландыратын болса, екінші ... ... ... жұмсап отырады. Мемлекет қолындағы нақты ... оның ... ... ... ... ... экономикалық, әлеуметтік, демографиялық проблемаларды шешуді
қамтамасыз етеді. Сонымен ... ... ... мемлекеттің
салық сала отырып, бюджеттік қаражаттарды іскерлік белсенділікті реттеу
үшін шығындау мүмкіндігін қарастырады. Мемлекеттік шығыстар мен ... ... ... ... және ... пен ... етуге болады. Сонымен қатар, бұл тетікті дұрыс қолданбау экономиканы
тұрақсыздандыратын өте жоғары салықтар мен ... ... ... ... пайда болуына әкеліп соқтырады немесе фискалды саясатты
экономиканы тұрақсыздандырушы факторға айналдырады.
Ұтымды да ... ... ... ... ... ... жағымсыз тенденцияларға деген ... ... ... ... ... ыңғайлылығымен, сондай-ақ заң шығарушы
органдарға ... және ... ... қарай өзгеріп
отыратындығымен ерекшелінеді. Ол түрлі экономикалық даму кезеңдердегі
мемлекет ... ... мен ... ... ... тиімді
механизм ретінде қарастырылады.
Салықтық - бюджеттік саясаттың негізгі құралдары ретінде салықтық
төлемдерді, ... ... және ... ... айтуға
болады. Олардың әрқайсысы экономикаға өзінше әсерін тигізіп отырады.
Кез келген елде мемлекет салықтық саясатты қолдана ... ... ... ... ... ... экономикалық өсуге қол жеткізу;
– еңбекке жарамды тұрғындарды жұмысбастылықпен қамтамасыз ету;
– тұрғындардың ең аз ... ... бір ... ... ... ... ... қамсыздандыру жүйесін құру, ең алдымен
зейнеткерлер мен ... көп ... ... және т.б.
Сонымен аталған саясат мемлекет қолынағы ресурстық фактор және
экономикаға әсер етуші ... ... бірі ... ... бұл ... кері ... механизмін тудырушы фактор және ... ... ... ... ... және ... көрсетеді. Сонымен қатар фискалдық құралдардың тиімді қызмет
етуі ... ... шыға ... ... ... ... ... да байланысты.
Сондықтан да салықтық-бюджеттік саясаттың оңтайлы үлгісін ... оның ... ... ... әсер ... ... ... атап өткеніміздей салықтық-бюджеттік саясаттың негізгі
элементі ретіндегі салықтардың атқаратын ролі аз ... ... ... ... ... ... қоғам пайдасына міндетті жарна ретінде
жалпы ішкі ... бір ... алуы ... ... мәнін ашып
көрсетеді.
Кез келген мемлекетте салық салу мақсаты болып мемлекеттік құрылым
қызметі ... ... ... ... ету ... ... ... ұғымдардың бірі ол ... ... ... үшін жүзеге асырылады. Тәжірибе ... ... ... ... ... ... ... функцияны қарастырады.
Және, расында да салықтардың мәні мен мазмұны ... ... ... мен ... ... ... бір бөлігін алумен
сипатталады.
Көптеген дамыған елдерде фискалды саясатты қалыптастырып оны дамытуға
және одан ... ... ... көптеген ондаған жылдар қажет ... ... ... ... механизмі мен діттеген нәтижені шығаруда
салықтарды алу немесе салық салу ... ... ролі ... Неге
десеңіз, нақ осы алу ... ... өз ... заң ... ... түсуі тікелей байланысты болып келеді. Қазіргі салық
заңдылықтарында Қазақстанда салықтық-бюджеттік ... ... ... ... ... ставкаларын жоғарылату немесе салық түрлерін
көбейтуді мақсат ... ... жоқ. ... ... ... ... және ... бюджетке түсуін бақылап отырудағы ең
бірінші мінеті салық бақылауын уақыт талабына сай ... ... ... табылады.
Болашақта салық әкімшілігін және салық реформаларын жетілдіру
мақсатында ... да ... ... ... және негізгі
қағидаларымен сәйкес келетін, сондай-ақ ел экономикасының өсу ... мен ... ... байланысты салық саясатын жүргізуі қажет.
Салық саясаты мен әкімшілігінің басым бағыттары төмендегідей болуы керек:
... және ... ... бар ірі ... ... орта ... өкілдеріне электронды мониторингін құру қажет;
– акциздердің толықтай түсуін қамтамасыз ету және ... ... ... мен ... ... ... ... мемлекеттік бюджеттің жетімсіздігін азайту бойынша шаралар қолдану,
бюджетке борышқорлармен жұмысты күшейту;
– салық ауыртпалығын төмендету арқылы салық ... ... ... ... ... ... мен ... органдарына тіркелу
механизмін оңтайландыру;
– өндірістік қызметпен ... ... ... ... ... ... оның ішінде өндірістік
кәсіпорындарға салық каникулын жариялауды жүзеге асыру;
– шикізат саласынан өндірістік салаға бет бұру үшін ... ... ... жағдай орнату, яғни, өндіріспен айналысатын заңды
тұлғаларға корпорациялық табыс ... 20-25 ... ... ... және ... ... қызметтеріне автоматтандырылған
мен телекоммуникациялық жүйе енгізуді одан әрі жетілдіру;
Осындай бірқатар мәселелерді одан әрі дамыту ... салу ... ... ... ... ... ... оның бюджеттік
түсімдердегі ролін арттыра түседі, ал ол халықтың әлеуметтік-экономикалық
жағдайларын ... ... ... ... ... ... ... шешілетіні сөзсіз.
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
1. ҚР Президенті Н.Ә.Назарбаевтың Қазақстан халқына ... ... ... ... ... 50 ... қатарына кіру
стратегиясы.01.03.2006ж.
2. Мамыров Н.К., Ихданов Ж.О. ... ... ... ... ... (теория, опыт, проблемы): Учебное пособие. Алматы:
Экономика, 1998.- Б. 248.
3. Д.Г. Черник. «Финансовые аспекты рыночной экономики». ... ... ... 1994 г. Б 9-10.
4. Ермекбаева Б.Ж.Лесбеков Г.А. Основы налогообложения: ... ... 2002ж. 38 ... ... П. Экономика.-М.:НПО «Алгон», ВНИИСИ, Т-1.,1994. 165 С.
6. Ыдырысова Э.К.Налоговое регулирование предпринимательской деятельность.
Алматы: ... 1999ж. ... ... С.Құлпыбаев. Қаржы.: Оқулық. – Алматы: 2005ж. Б. 221-222.
8. «Салық және бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдер ... ... ... 2001 ... 12 маусым. (өзгертулер мен толықтыруларды қоса
алғанда).
9. Қазақстан Ресубликасы Қаржы Министрлігінің Статистикалық бюллетені 2003-
2005 жж.
10. Канто Е.Джеймс Д.. Лаффер А. Экономика ... ... ... ... жыл сайынғы статистикалық мәліметтері: /статистикалық
жинақ/-Алматы:ҚР Статистика агенттігі, 2004 ... ... Ж. ... направления налогового стимулирования
предпринимательской деятельности в Казахстане.// Финансы и ... ҚР ... ... ... ... ... ... С.В.Салықтар экономиканы реттеудің негізгі құралы ретінде.//
Қаржы-қаражат, 1996. ... 25-29 ... ... Все начиналось с десятины: этот многоликий налоговый мир.-
М. Финансы и статистика, 1994.
16. ... А, ... ... ... экономической
активности.//Экономист,4-саны.1998ж.
17. Гэлбройт Д. Экономикалық теория және қоғам мақсаты.М.Прогресс, 1976.
381-382.
18. Дарибекова А.С. ... ... салу ... ... ... ... Досболов А. Кого и как привлечь за неуплату налогов.//Заң газеті, 13
қаңтар, 1999 ж.
20. Ілиясов Қ.Қ., ... Э.Қ. ... ... салықтар.-
Алматы.Қаржы-қаражат,1997 жыл.
21. Ильин И., Шаранов А.Формирование ... ... ... ... ... ... Г.Салықтардың экономикалық мәні.Қаржы-қаражат,1994ж.
23. Логвина А.Налоговая составляющая экономической ... ... ... ... ... ... Х.К. Налоговая система РК и ее роль в ... ... 2001 ... ... ... финансовое регулирование экономики
Казахстана.-А, 1995.-140 б.
26. Мельников В.Д. ... ... ... в ... на ... XXІ ... ... еңбектер жинағы.-Алматы: Экономика
1998 ж.103-128 б.
27. Мельников В.Д., Ли В.Д. Общий курс финансов.Оқу құралы.-А.: Институт
развития ... ... ... Т.Ф. ... и ... ... ... 2001 ж.
29. Черника Д.Г. Налоги: Оқу құралы. Москва: Финансы и ... ... ... ... ... ... оқу орындарына арналған оқу құралы./
Под. ред. Черника-Москва: Финансы, ЮНИТИ, 1998 ж. 422 б.
31. ... М.Т. ... ... ... –Алматы: ТО
”Факсинформ”,1997ж.
32. Оспанов М.Т. Проблемы совершенствования системы ... ... ... ... 1996. 220 ... Смит А. ... о природе и причинах богатства ... Б. ... ҚР ... ... ... ... 2001-2005жж.№ 12.

Пән: Экономика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 74 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Экономикалық ұғымдар168 бет
Қазақстан жағдайында экономиканы мемлекеттік реттеудің шетелдік тәжірибесін пайдаланудың қажеттілігі: мүмкіндіктері мен тиімділігі19 бет
n-ші ретті, коэффициенттері айнымалы біртекті сызықтық дифференциалдық теңдеулерді жалпыланған Абель формуласын пайдаланып шешу36 бет
«Жануарлар әлемін пайдалану мен қорғаудың құқықтық режимі»25 бет
Аграрлық қатынастарды экономикалық реттеу146 бет
Аграрлық өнеркәсіптік кешенді мемлекеттік реттеу90 бет
Банкілік ресурстар: құрамдау көздері және реттеу жолдары39 бет
Бағалы қағаздардың қалыптасуы мен даму48 бет
Бюджетаралық қатынастарды реттеу құралы ретіндегі салықтық реттеудің єлеуметтік-экономикалық мазмұны жєне теориялық аспектілері74 бет
Валюталық реттеу қызметі47 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь