Мемлекет және құқық теориялық негіздері және әдістері

Кіріспе

І Тарау МЕМЛЕКЕТ ЖӘНЕ ҚҰҚЫҚ ТЕОРИЯЛЫҚ НЕГІЗДЕРІ ЖӘНЕ ӘДІСТЕРІ

1.1 Мемлекеттің және құқықтың негізгі белгілі нысандары, мақсаты, міндеттері
1.2 Мемлекет және құқық теориясының атқаратын қызметі.
1.3 Мемлекеттің және құқықтың пайда болуы
1.4 Мемлекет және құқықтың нысандары және қызметі


ІІ Тарау ҚҰҚЫҚТЫҢ ӘЛЕУМЕТТІК НОРМАЛАР ЖҮЙЕСІНДЕГІ ОРНЫ


2.1 МЕМЛЕКЕТ ТИПТЕРІ
2.2 ҚҰҚЫҚ НЕГІЗДЕРІ (НЫСАНДАРЫ)

Қорытынды

Пайдаланған әдебиттер

Қосымша
Мемлекет және құқық теориясының пәні
Әр ғылымның немесе оқу пәнінің заты - ол зерттейтін мәселелердің жиынтығы.
Мемлекет және құқық теориясының (МҚТ) пәні – бұл мемлекет пен құқықтың пайда болуының, дамуының және атқаруының жалпы заңдылықтары, олардың мәні, құрылымы, негізгі бөлшектері, принциптері,институттары. Сонымен қатар МҚТ қазіргі мемлекеттік құқықтық болмыстарды да қарастырады және жалпы құқықтық түсініктерді зерттейді. Мемлекет пен құқытың заты оларды басқа құрылымдардан бөліп қарауға,сондай-ақ әлеуметтік құрылыстар жүйесінде олардың орнын анықтауға, сөйтіп, мемлекетпен құқықтың мәнін терең түсінуге мүмкіндік береді.
Мемлекет пен құқық өте тығыз баланысты. Құқықсыз мемлекет өмір де сүре алмайды, қызмет те істей алмайды Сондықтан мемлекет пен құқықтың пайда болу заңдылықтары да ұқсас. Мемлекет пен құқық теориясының пәнін былай кестелеуге болады. ылымның немесе оқу пәнінің өзіндік зерттейтін, оқытатын пәні болады.
Заң ғылымдары арасында мемлекет және құқық теориясы айрықша орын алады. Мемлекет және құқық теориясының ерекшеліктері мыналардан тұрады:
-біріншіден,бұл-қоғамдық ғылым, өйткені оның пәні мемлекет һәм құқы, бұлар қоғамдық құбылыстар болып табылады.Бұл ғылым (мелекет құқық теориясы) басқа ғылымдардың біразынан (табиғат зерттеу, техникалық тәрізділерден) осы айырмашылықтары арқылы еркшеленеді;
-екішіден, бұл- саясат пен заңдарды зерттейтін ғылым, мұндай зерттеулерде мемлкеттің саясат пен билікке жататын немесе ғылыммен тікелей байланысты қызметтік іс-әрекеттерін қарастырады. Міне, осындай сипатты айырмашылығына байланысты мемлекет және құқық теориясы мемлекеттік- құқықтық қондырманы тікелей зерттемейтін басқалай да қоғамдық ғылымдардан ерекшеленеді;
-үшіншіден, бұл ғылым мемлекет пен құқықтың негізгі және жалпылық заңдылықтарын, жалпыламалық сипаттарын зерттейтін жалпытеориялық ғылым болып табылады. Осы айырмашылығы арқылы арнайы заң ғылымдарынан ереғкшеленеді;
-төртіншіден, бұл методологиялық сипатындағы ғылым. Мемлекеттік-құқықтық қондырманың жалпы заңдылықтарын баяндап түсіндіргенде мемлекеттік-құқықтық құбылыстарды зерттеудің амал-тәсілдерін, жолдарын қарстырып, олардың әдістемелік мәселелерін де шешеді.
-бесіншіден, заң ғылымдарының бәріне тән негіздік сипаты бар ғылым. Өйткені барлық заң ғылымы пәндерінің “өне бойын көктей өтетін” құқытық құбылыстарды зерттеп –зерделеу осы мемлекет және құқық теориясы аясында жүргізіледі.
Сонымен мемлекет және құқық теориясын- мемлекет пен құқытың негізгі және жалпы заңдылықтарының, олардың мәні мен тағайынының дұрыс та жағымды дамуын қорытындылаған білімдер жүйесі дейміз.
1. Қазақстан Республикасының Конституциясы 1995ж. толықтырулар мен өзгерістер енгізілген 07.10.98ж. Баспа «Жеті жарғы» А., 2001
2. Қазақстан Республикасының Азаматтық Кодексі 01.07.1999ж. А., «Жеті жарғы» 2002ж.
3. Қазақстан Республикасының Азаматтық Процестік Кодексі 13.07.1999ж. А., «Юрист»
4. Қазақстан Республикасының Қылмыстық Процестік Кодексі 13.12.97ж. №206-1 (өзгерістер мен толықтырулар Қазақстан Республикасы заңдарына № 163-ІІ 09.12.98ж.; № 238-ІІ 11.07.01ж.; № 244-ІІ 16.07.01ж. сәйкес енгізілген) Алматы, «Жеті жарғы» 2002ж.
5. Қазақстан Республикасының Қылмыстық Кодексі. (Қазақстан Республикасының заңдарына № 277-1 9 шілде 1998ж.; № 283-1, 10 шілде 1998ж.; № 430-1, 16.07.1999ж.; № 454-1, 23.07.99ж. сәйкес өзгерістер мен толықтырулар енгізілген) Алматы «Жеті жарғы» 2002ж.
6. Қазақстан Республикасының Қылмыстық Кодексіне түсініктеме. Баспа «Жеті жарғы» А., 2002ж.
        
        Жоспар
Кіріспе
І Тарау МЕМЛЕКЕТ ЖӘНЕ ҚҰҚЫҚ ТЕОРИЯЛЫҚ НЕГІЗДЕРІ ЖӘНЕ ӘДІСТЕРІ
1.1 Мемлекеттің және құқықтың негізгі белгілі нысандары, мақсаты,
міндеттері
1.2 Мемлекет және ... ... ... ... ... және ... ... болуы
1.4 Мемлекет және құқықтың нысандары және қызметі
ІІ Тарау ҚҰҚЫҚТЫҢ ӘЛЕУМЕТТІК НОРМАЛАР ЖҮЙЕСІНДЕГІ ОРНЫ
2.1 ... ... ... ... ... әдебиттер
Қосымша
Кіріспе
Мемлекет және құқық теориясының пәні
Әр ғылымның немесе оқу ... заты - ол ... ... және ... ... (МҚТ) пәні – бұл ... пен құқықтың
пайда болуының, дамуының және ... ... ... ... ... ... бөлшектері, принциптері,институттары. Сонымен қатар МҚТ
қазіргі мемлекеттік құқықтық болмыстарды да қарастырады және жалпы құқықтық
түсініктерді ... ... пен ... заты ... ... ... ... әлеуметтік құрылыстар жүйесінде
олардың орнын анықтауға, сөйтіп, мемлекетпен құқықтың ... ... ... ... пен ... өте ... баланысты. Құқықсыз мемлекет өмір де сүре
алмайды, қызмет те істей алмайды Сондықтан мемлекет пен құқықтың пайда болу
заңдылықтары да ... ... пен ... ... ... ... ... ылымның немесе оқу пәнінің өзіндік зерттейтін, оқытатын
пәні болады.
Заң ғылымдары ... ... және ... ... айрықша орын алады.
Мемлекет және құқық теориясының ерекшеліктері мыналардан тұрады:
-біріншіден,бұл-қоғамдық ғылым, өйткені оның пәні ... һәм ... ... ... ... ... ... (мелекет құқық теориясы)
басқа ғылымдардың біразынан (табиғат зерттеу, техникалық тәрізділерден) осы
айырмашылықтары арқылы еркшеленеді;
-екішіден, бұл- ... пен ... ... ... ... мемлкеттің саясат пен билікке жататын немесе ғылыммен ... ... ... ... Міне, осындай сипатты
айырмашылығына байланысты мемлекет және ... ... ... қондырманы тікелей зерттемейтін басқалай да қоғамдық ғылымдардан
ерекшеленеді;
-үшіншіден, бұл ... ... пен ... ... және жалпылық
заңдылықтарын, жалпыламалық сипаттарын ... ... ... ... Осы ... ... арнайы заң ғылымдарынан
ереғкшеленеді;
-төртіншіден, бұл методологиялық сипатындағы ғылым. Мемлекеттік-құқықтық
қондырманың жалпы заңдылықтарын баяндап ... ... ... ... ... ... олардың
әдістемелік мәселелерін де шешеді.
-бесіншіден, заң ғылымдарының бәріне тән негіздік сипаты бар ... ... заң ... ... “өне бойын көктей өтетін” құқытық
құбылыстарды зерттеп –зерделеу осы мемлекет және құқық ... ... ... және ... ... ... пен ... негізгі және
жалпы заңдылықтарының, олардың мәні мен тағайынының дұрыс та жағымды ... ... ... ... ... ... ЖӘНЕ ҚҰҚЫҚ ТЕОРИЯЛЫҚ НЕГІЗДЕРІ ЖӘНЕ ӘДІСТЕРІ
1.1 Мемлекеттің және құқықтың негізгі белгілі ... ... пәні ... – оның зерттейтін мәселелері.
Ғылымның әдістәрі дегеніміз – пәнінтанып анықтау үшін сол ғылымның
зерттеу барысында ... ... ... амлдары.
Мемлекеттің және құқықтың негізгі белгілі нысандары, мақсаты, міндеттері
мемлекеттік- құқықтық құбылыстарды ... ... ... қамтамасыз
етететін теориялық принціиптердің, логикалық ... ... ... ... ... және ... теориясының қолданатын негізгі әдісіне диалектикалық
әдіс те жатады.. Мемлекет және ... ... ... үш ... ... барып зерделенеді.
Олар:
1. Сандық өзгерістердің сапалық өзгерістерге ... ... ... бұл мына ... білдіреді. Кез келген мемлекет өзінің
қызмет атқару барысында бүкіл жүйесін дамытуды көздейді, мысалы: ... ... ... және тағы ... да ... 1995 жылға дейін тергеу ісімен байланысты ... ... де ... ... ... дамуы барысында тергеу ісі мен оны қадағалау ісін ... ... ... ... Осыдан соң ҚР Президентінің
“Прокуратура туралы” ... ... онда ... ... ... жүргізуде қадағалау қызметтері қалдырылды.
2. Теріске шығаруды терістеу заңы.Бұл заң бойынша қазіргі күнде теріске
шығарылып жатқан ... бір ... ... ... я ... оның арғы ... өзінің заманы туғанда( қабылдануы және болмыста іске асып ... жәйт деп ... ... ... ... ғана ... ... құбылыстарға мемлекеттің толығынан араласып, оған ықпал жасауы
жалпы көпшіліктің бәрі танып мойындаған қағидат дап келген ... ... ... өзгерген қазіргі сәтте қоғам өз болмысындағы құбылыстарға
мемлекеттің араласып, ықпал жасау мүмкіндігін ... ... іс ... ... ... ... ... Қарама- қайшылықтардың бірлігі мен күресі заңы. Бұл заңның айқындауында
белгілі бір орында (жерде( және белгілі бір ... ... ... ... ... ... ... екен. Мыслы: Қазақстан
Республикасы ... ... ... ... Дей ... ... ... соттардың ендірілгені белгілі жәйт. Сонда тәуелсіз
деген ... іс ... ... биліктің тәуелділігінде қалған болып
шықты.
Мемлекеттің және құқықтың негізгі белгілі нысандары, мақсаты, міндеттері
бірнеше түрлерге жіктелетіндігін атап ... ... ... ... әдіс ... ... ... ойлаудан нақты (конкретті) ойлауға өрлеу әдісі.
Мысалы: мемлекет формасы (нысаны) деген ұғымды алып мемлекеттің ... ... ... онда “ ... ... (нысаны) ұғымы өзінің
құрамдас бөліктерінің“басқару тұрпаты” деген ұғыммен толықтана ... ... ... ұғым ... және ... ... және ... )” талдау барысында кейін жаңа нақты (конкретті) белгімен
(нышанмен ) яғни ... ... Ал енді ... бұзушылық туралы жалпы ұғымды тұжырымдауға қол жеткіземіз;
В) тарихи әдіс. Бұл әдіс- мемлекет пен құқықтың ... ... және ... да ... ... ... екенділігіне
негізделеді. Бұл әдісі қолдану барысында зерттеп – зерделеп ... пен ... өз ... бағыттарын атқарып отырғанда қандай тарихи
ортада, дәстүрлер мен қандай аумақтық ерекшеліктер, халықтар ... ... ... ... ... ... және ... – құрылымы күрделі болып келетін
жүйелікті білдіретін ... ... ... ... жүйесінен,
ал құқық- құқық салаларынан тұратыныносы әдісті қолданып пайымдаймыз.
Мемлекет және құқықты біртұтас жүйе ретінде қарастырып зерделегенде ғана
оны толығынан танып білуге ... және ... ... ... ... ... арнайы және
ғылыми дербес әдістері де бар:
А) формальді-логикалық әдіс.Бұл әдісті ... ... ... ... қайнар көздері, оны (құқықты) жүйелеудің әдістері здерттелініп
зерделенеді. Мемлекет табиғатын зерттеп, ... ... бұл ... және ... ... және ... ... сондай-ақ оның
құрылымын талдағанда қолданылады;
Б) салыстырмалы ... мен ... ... ... ... және құқықтық жүйелерін зерттеп, зерделеуде ... ... ... - ... әдіс – нақты әлеуметтік зерттеулерге негізделлген
әдіс. Бұл зерттеулерді ... ... ... ... ... ... оның құрамдас бөліктеріне қоғам қандай пікірде, қандай
қайшылықтарда екендігі анықталады. Бұл ... тән ... ... ... ... интервью алу (сұраққа жауап алу);
- эксперимент жасау жатады.
Жоғарыдағыларды тізбелегенде атап өтетін бір жәйт ... және ... ... сан қилы ... ... Дегенмен осы әдістер
өздерінің мемелкет және құқықты қоғамның ... ... деп ... ... ... ... және ... теориясының атқаратын қызметі.
Заң ғылымдарының қоғам өміріндегі мақсаты оның атқаратын қызметінен
көрінеді.
Мемлекет және құқық теориясы ... заң ... ... ... ... көрсетеді.
МҚТ қызметтері әр-түрлі.
1. Онтологиялық қызмет. Мемлекет және ... ... бұл ... осы ... ... ... негіздерін зерделейді. Мемелекет
және құқықтың не екендігін, оның қалай пайда болғаның түсінідінріп
береді. Сонымен ... ... ... ... ... мен
сырларын ашып, ол туралы түсініктеме жасайды.
2. Гносеологиялық қызметі, басқаша ... ... ... Бұл
қызметті жүзеге асыру барысында, мемлекет және құқық теориясы аталып
отырған пәнді танып білу үшін, ... ... ... ... ... мен ... ... даярлайды, ал мұның өзі
түптің түбінде құқықтық танымның дамуына, молыға ... жол ... ... түп-тұқиянын білу нәтижесінде құық оының жүзеге асырылуы
және барлық ... ... ... ... ... талдау
барысында құқықтық ұғымдар, түсініктер, құрылмалар қалыптасады да, олар
құқықтық құбылыстарды одан ары ... ... ... ... Құқықты
тану үшін ерекше теориялық амал-тәсіл (концепция) қолданылады. Құқықтық бір
мәселені зерттеп тану үшін бірнеше, ... ... ... ... қолданылуы мүмкін. Осындай шығармашылық пікір таластыру
нәтижесінде ... ... ... мүмкіндік туады. Мысалы, құқықтың
қандай әлеуметтік құбылыс екеніне анықтама беру үшін оған ... және ... ... қарай қажет.
1. Методологиялық қызметі. Мемелекет және құық теориясы іргелі ғылым
болғандықтан, оның зерттейтін заты яғни пәні де бар. Олай ... ... сол ... ... соның барысында зерделеуге қажетті
тәсілдері мен ... ... да бар. ... ... ... ... ... құбылыстар зерделеніп, талданып,
ғылымда өздеріне тиісті орындарын алып жатады.
Заң ғылымының дүние тануы құқықтық ... ... ... ... ... ... Шынайы дүние танушылық – ғылыми ізденістің
нәтижеге жетуінің шарты.Осы ... ... заң ... марксизм –
ленинизмнің дүние тану тәсілін ... ... ... ... ... шын мәнін зерттеп білуге мүмкіндік болмады.
Марксизм-ленинизм құқыққа тек қана ... ... ... оның
әлеуметтік мән-мағынасын толығынан, жан-жақты түсіндіре алмады.
2. Идеологиялық қызметі. ... ... ... ... ... бір ... топтарының көз-қарастары мен ұстанатын
принциптерінің жүйесі ... ... бір ... ... ... ... бөлігіне арналған біріңғай (жұмылдырушы) идеология
орын алып жатады. Мысал ... ... КСР ... ... ... тек қана бір ... және лениндік идеоглогия орын алып
келген болады. Қазыргі күннің мысалдарын келтірер болсақ, онда ... ... ... ... ... ... дейтін ұғым бар.
Әрбір американдық өзінің табыс ... ... өз ... ... ... ... идеологисы қоғамда орын
алған. Қоғамда идеологиялық бағыт-бағдардың болмауы немесе ... ... елде ... ... ... ... ... заң бұзушылықтардың өсуіне, қылмыстардың өршуіне
апаратыны өз еліміздің басынан кешіп ... ... ... болады. Сондықтанда мемлекет және құқық теориясы қоғамда
белгілі бір ... және ... ... ... ... ... өзі ... отырған саясатына
үйлес болуы, оған қайшы келмеуі тиіс. Мұндай құқықтық мақсаттар ... ... ... ... ... құралдар мен әдістерді
қолдануы мүмкін. ... үшін ... ... ретінде
қадылданған ҚР Президентінің “Қазақстан - 2030” ... ... ... ... ... ... ҚР ... жыл сайынғы
жолдауында жатқызуға болады.
3. Болжамдық (прогностикалық) ... ... ... және құқық теориялық негіздері – мемлекетпен құқықтың пайда
болуы, қызмет бағыттарының атқаруы мен дамуы жалпы заңдылықтары ... ... ... пен ... жүйеде алатын орны екендігі
мәлім.
Мемлекет пен ... ... ... жататындардың заңдылықтарын
зерделей отырып бұл теория ... ... әрі ... ... мемлекеттік құқықтық аянын өзгерістерге ұшырауын болжалдайды. Ал
мұның өзі өз ... ... ... ... ... ... оларды
болдырмауға мүмкіндіктер береді.
Ерекше атап айтатын жәйт, мемлекет және құқық теориясының ... ... ... ... өрілген болып келеді де олар бірін-
бірі өзара толықтырып жатады. Сондықтанда бұлар ... және ... ... толыққанды түсінігін тек жиынтық түрде ғана бере алады.
Заң ғылымының қызметі құқықтың, құқықтық құбылысытардың дамуы, өзгеруі
туралы жорамал, болжау ... ... ... ... құқықтық болжалдың
маңызы – қоғамдық қатынастарды дағдарыссыз, жұлқыныссыз, ырғақты ... ... ... ... ... ... кезеңде қоғамды
қатынастарды ырғақты реттеу оңай ... ... ... ... ... алдын-ылы болжау өте қиын. Сондықтан ... ... ... көп ... Осы ... ... ... қалыптасу барысынанда байқаймыз. Неғұрлым қоғамдық ... ... ... ... ... даму ... алдын-ала болжауда
оңайырақ болып, құқық арқылы реттеудің жолы жеңілденеді.
4. Дағдылы ұйымдастырушылық қызметі. Қандай бір ... ... ... ол ... шешімі қиын, әрі онысы тез арада табыла қоймайтын
келелі мәселелерге тап болатыны ... ... Міне ... дағдылы істер мен тәжірибелерге және ... ... ... ... мемлекет және құқық
теориясы ғылыми кездесіп ... ... ... ... ... ізденістер барысында аталған қиын мәселелерді
шешудің жолдары анықталады. Осы анықталған жолдар – ақыл-кеңестер
ретінде ... ... ... жолын айқындайды. Мысалы,
Қазақстан Республикасы сот ... 1995 ... ... ... тәуелсіздігін қамтамасыз ету мақсатымен халық заседательдері
институтынан бас тартқан болатын. Ал қазір сот жүйесінде туындаған
қиындықтарға байланысты ҚР ... 75-і ... ... мен толықтырулар арқылы соттардың өздерінің іс
қарауларында сот әділдерін жүзеге ... ... ... үшін ... сот ... (присяжные заседатели) институтын енгізді. Әлем
елдерінің соттар жүйесінде ... іс ... ... ... ... соттар жүйесіне қойылып отырған
талаптарға сай келетін, біздердегі ... ... ... мүмкіндік пайда болды.
Заң ғылымының нәтижесін іс жүзінде қолдау – құқық жасау және оны жүзеге
асыру ... ... ... шешу ... табылады. Бұл тәжірибелік
ұсыныстар жасауға байланысты болып келеді. Заң ғылымы теориялық мәселелерді
зерттей отырып, құқықтың ... ... ... ... сапалы заңдар жасау ісі, мемлекет ... ... ... ... ол ... ... ... Әрине,
мұндай ұсыныстар пайдалы, жағымды әсер ету үшін ғылыми ... ... ... ... ... ... ... лауазым иелері ондай
ұсыныстарды пайдалануға әрекет жасаулары қажет.
5. МҚТ тәрбиелеу қызметі - өзіне тән ... ... ... ... бағынатын азаматтарды қалыптастыру. Заң ғылымдарығылымдары
–құқықтың игілікті ... ... әр ... ... мүддесін
қорғайтын құрал екенін, онң өміріне қажетті жағдайлар жасайтын амал
екенін дәлелдейді. Заңсыз іс- ... ... ... адамның тығырыққа тірейтінін айқындайды. Сөйтіп, заңды
сақтау, оны бұзбау әрбір азаматқа ... ... ... ... санасын қалыптастыруға әсер етеді.
Сонымен қатар әр елдің өз ... мен ... ... ... ... ... бар. Бұл ... зерттеу және оқыту тек білу үшін ғана керек
емес. Мемлекеттің тарихы оның қазіргі жағдайына, болашағына да әсер ... ... ... ... ... ... жасауға жол сілтейді.
Сондай-ақ ұлттық саяси және құқықтық сананы қалыптастыруға да ... ... ... ... ... ... қалыптасады. Ол жүйе
мемлекеттің, қоғамның ерекшеліктеріне сәйкес, қоғам өмірінің ... ... ... сол салалардағы маңызды қоғамдық
қатынастарды реттейді.Мемлекет пен қоғам өмірінің ... ... ... ... ... ... ... болады.Сондықтан құқық салаларының аталуы да,мазмұны да
ерекше,айрықша болып келеді.
Әр ... ... ... ... ... және ... қауымдастық шешетін мәселелерге қатысуға атсалысады.Соған баланысты
басқа мемлекеттердің ұлттық құқық жүйесінің ... ... білу өте ... ... ... құқықтық құжаттар
бар,олар негізінен адамдардың құқықтары мен ... даму ... ... ... ... ... ... мойындауға, мемлекет ішінде қолдануға міндетті.Сол
себепті халықаралық құқықты білу де өте қажет.
Заңдарды жүзеге ... ... ... ... ... ... рөлі ... МЕМЛЕКЕТТІҢ ЖӘНЕ ҚҰҚЫҚТЫҢ ПАЙДА БОЛУЫ.
Ғылыми зерттеулердің мәліметтеріне қарағанда біздің ғаламшарымыз – жер
осыдан 4-5 млрд. Жыл ... пада ... ... Адам яғни ... –homo
sapiens жер бетінде осыдан 40мың жыл бұрын пада болған децйді антрополог
ғалымдар. Алғашқы мемлекеттік ... ... ... 4-5 мың ... ... болғанын ғылыми зерттеулер дәләлдеді.Соған ... ... 35 мың ... ... мемлекеттік құрылымдарсыз өмір сүрген деуге
болады.
Мемлекеттілікке дейінгі кезең ғылымда алғашқы қауымдық ... ... ... ... ... ... болатын өз себебі
бар,өйткені адамдар ол кезде ... ... ... ... ... Бірлестіктерге бірігу қандас туыстық, бірге тұру және бірлесіп,
ортақтасып еңбектенуге негізделінетін.
Ру - адамдардың тарихи қалыптасқан ... ... ... қауымдастық. Оның мүшелері өзара некеге отырмайдв. Барлық халықтар
рулық дәуірден өткен. ... ... ... ... ... әдет-ғұрыптары, дәстүрлері әлі де сақталған.Қазақтың әдеті бойынша
жеті атаға дейін қыз алысып-беріспейді.
Рулық қоғамда қауымдық ... ... Ру ... ... ... рудың жалпы жиналысы қарап, шешіп отырған. Оған
жынысына қарамай, ... ... ру ... ... ... ... да, ... қауымның келісімімен, әлілдік жолымен шешілетін. ... ... ... ... ... білетін адам
сайланатын. Бірнеше рулар бірігіп, ... ... ... үшін ... кеңес құрылатын. Сол кеңесте рулардың тұрмысына, басқа
тайпалармен ... ... ... ... ... ... келгенде алғашқы қауымдық құлыс (яғни
рулық қауым)жөнінде оларға ғана тән ... ... ... ... Ру ... қауым) мүшелері ортат шаруашылықпен айналысуына қандас
туыстастығына, барлығына ортақ аумақта бірге тұрып өмір ... ... тіде ... және ... ... ... болған.
3. Ру (алғашқы қауым)адамдары арасында ... ... ... ... салынған. Мысалы,қазақтар некелік қатынастарына ... ... ... жеткенде дейін сақталып келген яғни жақын туыстар
түгілі жамағайындар ... ... ... да ... ... Ру(қауым( адамдарының өлгенін барлық қауымдастарға ортақ қабірстанға
жерлейтін болған.
5. Әрбір рудың (қауымының) өзіне тән атауы болатын:
6. Руды ... )ең ... ... ... көсем (ру ағасы)
басқаратын,оның өзі қауымның жалпы жиналысында сайланатын.
Сонымен,мемлекеттілік кезеңге дейінгі әлеуметтік ... ... ... ... оның ... алғашқы қауымдылық демократияға,өзін өзі
басқаруға негізделген-тін, оның ықпалы тек ру(қауым)тегіне ғана таралатын
да сол ... ... ... ... ... ... жиналысы биліктің органы
ретіде іс атқаратын,ру ағалары алғашында ешқандай жеңілдіктерге ие ... ... ... болады.Ф.Энгельс алғашқы қауымдық құрылысты “алғашқы
қауыдық каммунизм”,”адамзаттың алтын ғасыры” деп атаған.
Алғашқы қауымдық кезеңде қоғамдық қатынастарды нормативтік ... ... ... ... ... ... білдіріп және оны
қамтамасыз етіп отырған адамдардың тіршілік етүу әрекеттерінің ... ... өзі ... ... ... ... өнімділігінің мардымсыздығына байланысты еді. Осыдан барып бірлесіп
тұру еңбек құралдары қоғамдық меншіктің болуын және ... ... ... етіп бөлу ... туындатады. Ал мұның өзі алғашқы
қауымдық қоғам нормаларының табиғи ... ... ... ... ... ...... түрінде болды, бірте –бірте
олар әдет –ғұрыптарға ұласты ... ... ... ... ... те моральдық норималар пайда бола бастады.
Әдет-ғұрып қауымдағы адамдардың қарым- қатынасын реттейтін, дағдыға
айналған география, ұлттық, экономикалық факторларға ... ... ... ... ... ... ... ру тұрмысының
дамуына байланысты, ру мүшелерінің арасындағы қатынасты жөнге салып, реттеу
үшін олардың ... өмір ... ... ету үшін ... ... ... Олар ... ұрпаққа ауысып, ру ... ... ... ... қауым өмірінің үлгісімен сіңіп, олардың иінез-
құлықтарын, іс- әрекетін алға ... ... Ру ... ... ... ... ... мүдделерін қорғайтын қағидалар танылып, ... ... ... ру ... ... ... Ру әдет-
ғұрыптарын сақтау, орындау- міндет пе әлде ... па ... ... ... ... ... ... түсінігінше ру әдеттерін,
дәстүрлерін бұлжытпай орындау табиғи,өзінен- өзі ... ... ... ... ... дәстүрлер қандай болғанын қазақ халқының тарихынан
да ... ... және ... пайда болуының жолдары
Мемлекеттің пайда болуы және оның қалыптасуы ұзақ уақыт бойы жүретін
процесс. Ол әр ... ... ... ... ... болуының тарихи екі түрлі жолын атап айтуға болады:
1. ... ... ... ... жолы ... ... ... Осы жолмен көшпелі мемлекеттер де пайда болған.
Өздерінің дамуы барысында ... ... ... ... ... ... ... өтті. Сонда бұл жолдың сипаты мына
белгілерден ... ... ... ... тән ерекше белгілер (атрибуттар): жерді қауым
болып иелену мен оларға ұжымдық меншік ру-тайпа ақсүйектерінің ... ... және с.с.) ... ... Бұл ... ру-тайпалық
құрылыстың (яғни қауымның) ыдырауы барысында да ... Ал ... ... ... құрылымдары мемлекеттік органдарға айналған,
ал ру-тайпа ақсүйектері шенеуніктер аппаратына өзгерген, ... жер ... ... ... ... Мемлекет дамуының Еуропалық жолы. Мемлекеттер дамуында бұл жолды
Рим, Афины елдері жүріп өткен. Бұл ... тән ... ... ... ... қауымдық құрылыстың (ру-тайпалардың) ... ... ... ... жеке ... пен таптардың пайда болғанын атау ... ... ... ... болуына үлкен ықпалын тигізген плебстер мен
патрицийлердің ... ... ... ... ... ... алған.
Мемлекеттердің пайда болуының әрқилы жолдарының болуына қарамастан,
олардың бәріне өз ықпалын ... ... күш — ... ... ... мен ... ... мемлекеттік биліктің
қажеттілігінен туындаған болатын.
Сондай-ақ ... ... ... ... сипат болмаған, әрбір
мемлекетте оның даму барысына әрқилы қозғаушы күштер өз ықпалын тигізген.
Құқық дамуында да екі ... бар ... ... ... ... ... ... жолы (Ежелгі Шығыс елдері)
мұнда ... ... мен ... ... зор ... ... ... өзінде де Ежелгі Шығыс елдерінің қайсы біреулерінде
құқықтың басты қайнар қөзі ... діни ... ... ... ... ... ... жолы. Бұл елдерде әдет-
ғұрыптық құқықтардан басқа зандар мен прецеденттік (үлгі боларлық ... та ... ... ... ... ортақ түрткі фактор (себеп) - сан
алуан қүрделі қоғамдық қатынастардың пайда болу
Мемлекеттің шығуы туралы ... пен ... ... ... ... ... бар. ... пайда болуын олар түрліше түсіндіреді. Марксизм-ленинизм
ілімі ... пен ... ... ... таптық теория тұрғысынан
түсіңдіреді. Рулық қауым құлдырап, жеке меншік пайда ... ... екі ... ... және қаналушы таптарға бөлінген соң, олардың арасында ... ... орын ... Сол екі тап ... тоқтаусыз
күресте бірін-бірі жойып жібермеуі үшін рулық биліктің орнына жаңа саяси
құрылым — мемлекет пайда болады. Мемлекет ... ... шешу ... ... ... ... ... көндіріп, оны қанауға, езуге жағдай
туғызу үшін құрылған. Сондықтан қандай да ... ... тек ... ... бай, яғни үстем таптың игілігін көздеп, соның мүддесін
қорғайды. Ф. Энгельс "Отбасы жеке ... және ... ... ... ғылыми еңбегінде мемлекет пен құқықты үстем таптың құралы деп таниды.
Социалистік мемлекет те таптық мемлекет. Бірақ ол сан ... ... ... ... ... таптың мүддесін қорғайды.
Теологиялық (діни) теория ... пен ... ... ... ... байланыстырады. Әрбір ірі дінде құдайдың әрекеті деген
діни-құқықтық қағидалары бар. Қазіргі заманда да ... ... ... ... ... қызмет атқаруда. Бұл қағидаларға сүйене
отырып дін теоретиктер мемлекет пен құқық құбылыстарын діни ... ... ... ... пен ... ... отбасының
дамуымен байланыстырады. Отбасының қожасы ер адам, ол отбасын өз ... ... ... арасындағы қатынастарды реттейді. Сөйтіп,
отбасы мүшелерінің белгілі бір тәртіпке ... ... ... ... ... осындай қағидаларды басшылыққа алып, мемлекет
құруда отбасын басқару үлгілерін қолданған деп түсіндіреді бұл теория.
Келісім-шарттық, теория мемлекет пен ... ... ... болуын
адамдар арасындағы келісім-шартпен байланыстырады. Тағылық дәуірде адамдар
өмір сүру үшін бірімен-бірі жауласып, соғысып, әбден береке-қасиеті кетеді.
Сондай ... ... ... ... үшін ... өзара ымыраға келісіп,
шартқа отырады. Соның нәтижесінде мемлекет құрып, оған қоғам мүшелерінің
барлығын ... ... емір ... ... ... ... ... де заң талаптарына ... ... ... ... ... бұл ... ... (зорлау) теориясы мемлекет пен құқықтың шығуын зорлық-
зомбылықпен байланыстырады. Күшті тайпалар ... ... ... алып
бағындырып, олардың қарсылығын басып тұру үшін мемлекет және оған ... күш ... ... ... ... пен ... ... түсіндіруге тырысатын бұл аталғаннан
басқа да теориялар бар. Осы теориялардың бәріне тән бір белгі бар — ... пен ... адам ... ... ... бір ... ... Шынында да тарихи деректерге жүгінсек, мемлекет пен құқықтың қоғам
дамуының белгілі бір кезеңінде шыға ... ... ... ... ... ... - бір ... (азшылықтың) бір
тапқа (көпшілікке) үстемдік етуін қолдайтын саяси ... ... ... ... ... бойынша) - саяси ұйым
(ассоциация). Бұл саяси ұйымға оның мүшелері ... ... ... ... ... адамдардың өзара ымыраға келуінің
құралы болып табылады.
1.4 МЕМЛЕКЕТ ЖӘНЕ ҚҰҚЫҚТЫҢ НЫСАНДАРЫ ЖӘНЕ ҚЫЗМЕТІ (ФОРМАСЫ)
Мемлекет және ... ... және ... ... ұғым
Мемлекет және құқықтың нысандары және қызметі туралы ұғым ең маңызды
мазмұндық сипаттама болып ... ... ... ... ... ... ... маңызды мәселе: Мемлекет және құқықтың нысандары және қызметі
теория жүзінде ғана емес, оның практикалық ... ... ... ... көтерілуі. Мемлекеттегі биліктің қалай ұйымдастырылып, қалай жүзеге
асырылып ... ... ... ... басқарудың
ұтымдылығы, үкіметтің мәртебелік беделі мен қадірінің дәрежесі және ... ... ... пен ... тәртіптің ахуалы, жайы мен күйі
көрініп тұрады. Міне ... және ... ... және ... аса ... саяси аспектісінің осыларға байланысты ... ... ... және ... нысандары және қызметі, яғни мемлекеттік
биліктің құрылымы, оны ұйымдастыру мағынасы жағынан алып ... ... ... ... ... – бұл мемлекет пен басқарудың
жоғарға органдарын құру және ұйымдастырудың белгіленген ... ... бұл ... ... ... ... тәсілі, орталық, регионалдық
және жергілікті билік пен басқарулардың өзара қатынастарын белгілеудің
тәртібі. Үшіншіден – бұл ... ... ... ... ... ... мен жолдары. Сонымен Мемлекет және құқықтың нысандары
және қызметі негізгі үш ... атап ... ... ... ... ... ... және мемлекеттік, саяси режим
нысанынан синтезделеді (тұзіледі). Осы көрсетілген Мемлекет және ... және ... ... ... ... ... ... бойы бұл түсінік басқару нысаны мен мемлекеттік ... ... деп ... ... де, ... оған ... режим, саяси
өзгермелілік (динамикада) те қоса қарастырылатын болды.
Мемлекетті басқарудың ... ... ... ... ... ең жоғарға биліктің
ұйымдастырылуы түсініледі. Әсіресе оның ең жоғарға және ... ... ... ... ... ... ... реті,
өкілеттіктерінің мерзімі, халқпен қатынасу ... ... ... ... ... қатысатыны түсініледі.
Басқаша айтқанда басқару нысаны – ... ... ... ... оның ... өзара және халықпен байланысын
сипаттады. Басқару нысаны Мемлекет және ... ... ... ең ... ... ... ... табылады.
Ежелгі грек философы Аристотель өз ... ... ... ... ... ... асырылуының қалай орындалатынына
байланысты жіктеген болатын. Онда ... ... ... жеке ... өзі ... түрін – монархия, шектеулі адамдар ... ... ... ...... және ... ... қатысуымен
атқарылатын жоғары өкіметтік билік – демократия деп ... ... ... осы ... ... ... ... кезге
шейін сақталды. Жоғарға билікті жалғыз адам ... ма? Әлде ол ... ... ... ... ме? Міне осы ... байланысты басқару
нысаны ерекшелеу барысында ажыратылады. Енді ... ... ... ... және ... нысандарын атап, бөліп көрсетуге
болады.
Монархия – мемлекеттің егеменді жоғары билігі бір адамның қолында өмір
бойы болады және ... ... мұра ... ... ... ... ... (патша, король, перғауын (фараон), қаған, хан және ... ... ... ... ... Ол тек құдайдың алдында ғана
жауапты.
Ең алғашқы ... бәрі де ... ... және ... ... көпшілігі де монархия-тын.
Қазақ жеріндегі бұрын болған мемлекеттер де монархия болған, ... ... хан ... ... ... ... атадан балаға емес,
ағадан ініге мұра ретінде ауысып отырған.
Сонымен, монархия деп ... ... бір ғана ... ... болып
келетін мемлекеттегі билікті айтады. Мұндағы бір ғана ... ... ол адам өз ... ... ... ... өз ... пайдалану құқығын ол адам ешқандай да басқа ... ... ... үш түрі ... а) ... (абсолюттік) монархия. Бұл жерде
монарх мемлекеттің бірден бір жалғыз, ең жоғары органы. Оның қолында заң
қабылдау, атқару, және сот ... ... ... ... басқарудың
мұндай нысаны СаудАравиясы, Біріккен Араб Әмірлігі елдерінде орын алған.
б) Шектеулі ... ... ... ... ... ... ... билік (өкімет) монарх пен басқа органдарға ... ... ... парламентке. Қазіргі кезде басқарудың мұндай нысаны
Ұлыбритания, Бельгия, Норвегия, Швеция мемлекеттерінде бар.
в) Дуалистік ... ... бұл ... елдегі мемлекеттік билік
монарх пен парламент араларында тең бөлікке түскен болып келеді. ... ... ... ... Италия, Румыния, Ресей елдерінде
монархтың ... ... ... ... болған. Үкіметті жасақтау, өзінің
алдында жауапты министрлерді, басқа да лауазымды тұлғаларды тағайындау және
оларды ... алу ... ие ... ... ... монарх тыйым (вето)
құқығы мен парламентті таратып жіберуге шексіз құқықты болған.
Республика. Басқарудың бұл ... ... ... ең ... ... сайланбалы органдарға тиесілі болып ... ... ... бір ... ғана сайланады және олар сайлаушылар алдында ... ... екі жолы бар: ... және ... республикада Президентті тікелей халық сайлайды және Президент
мемлекет басшысы бола тұрып, негізінен, Үкіметті өзі ... ...... ... нысанындағы республика.
а) Президенттік республика басқарудың бұл ... ... ... ... ... ... ... Үкімет өзінің қызметтері
бойынша президент алдында жауапты болады. Басқарудың мұндай нысаны қазіргі
заманда Америка Құрама Штаттарында орын ... ... ... Мұндай басқару нысаны бар елде парламент заң
қабылдайтын ғана емес, сонымен бірге үкіметті бақылайтын да орган ... ... ...... яғни ел ... ол ... басшысы
емес. Мұнда үкіметті партиялар құрады. Үкіметке премьер-министр жетекшілік
етеді (басқарады) (премьер-министр лауазымы басқаша аталуы мүмкін).
Парламенттік республикада мемлекет ... ... ... ... ... ... ... Парламенттің аалдында
үкімет ... ... ... үшін ... ... ... ... Үкімет
Парламенттің сеніміне сүйеніп қызмет істейді. Парламент ... ... ... ... ... ... да кездеседі (мысалы,
Қырғызстан Республикасы, Португалия), онда Үкіметті Президент пен Парламент
бірлесе отырып жасақтайды, құрады.
Формалды ... ... ... нысанынның мемелекеттік құрылысқа
шешуші әсер етпейтінін байқаймыз. Мысалы, монархиялық Жапония немесе
Ұлыбритания ... ... ... ... ... белгілі.
Республикалық Кеңестер Одағы мұндай мемлекет бола алмады. Патшалық Ресей
демократиялық та, құқықтық та мемлекет болмаған еді. Ал Франция
Республикасын бұрыннан демократиялық ... ... ... ... құқықтық мемлекеттің мазмұнына көбірек сәйкес
келеді.
Мемлекеттің аумақтық құрылымы
Әр ... ... ... ... ... оның ішкі құрылысын
анықтайтын құрамды бөлшектерге бөлінеді. Сол аумақтық құрылымның көлемінде
мемлекеттік аумақтық бөліктерінің жүйесі қалыптасады. ... ... ... ... ... ... Мемлекеттің тұтастай және
оның әрбір аумақтық бөлігінің құқықтық ... ... да ... ... ... ... аталған түзілімін мемлекеттік құрылым
дейді. Демек, мемлекеттік құрылымы - ... ... пен ... белгілі түрдегі құқықтық қатынастарын сипаттайтын мемлекеттің
аумақтық ұйымдастырылуы.
Мемлекеттің құрылымына байланысты барлық ... ... және ... ... екі ... бөлінеді.
Унитарлық мемлекеттің ішкі аумақтық құрылымында басқа мемлекеттер
болмайды. Осы мағынада унитарлық ... ... ... деп ... мемлекет, әдетте тек әкімшілік-аумақтық бөліктерге бөлінеді де,
мелекеттің әкімшілік-аумақтық құрылымын ... ... ... ... мәртебе берілмейді. Мұндай мемлекетте бір ғана
Конституция, бір ғана заң ... ... ... бір ғана ... басқару
органы, біртұтас азаматтық болады. Қазақстан Республикасы – ... ...... ... ... Оның ... бөліктерінде мемлекеттік құрылым мәртебесі және егемендік құқықтар
болмайды. Унитарлық мемлекетте ... ... заң ... ... ... ... Онда бірыңғай азаматтық және бір
арналы ... ... ... ...... ... ... бөліктерінің белгілі
бір дәрежеде дербестігі болады. Күрделі ... ... ... ... және ... ... мемлекеттер жатады.
Империя – күш жұмсаудың нәтижесінде құрылған күрделі мемлекет. ... ... ... жоғарғы өкімет (билік) орындарына тәуелді
болып келеді. Империялардың бір ... ... ... бөліктерінде
ешқашанда бірыңғай мемлекеттік-құқықтық мәртебе болған емес. ... ... Рим ... Британия империясы және т.б. жатады.
Конфедерация – белгілі бір тарихи кезеңде, өздерінің алдына қойған
мақсаттарына жету үшін ... ... ... жасасқан келісімдері
бойынша құрылған одақ. Мемлекеттердің уақытша құрған одағы алдына қойылған
мақсаттары бойынша түрлі ... ... ... ... ... ... да ... Сонымен, мұндай мемлекеттердің одағын – ... ... деп ... ... ... ... ... әскери
одақ, бұрынғы КСРО-ның орнында құрылған тәуелсіз мемлекеттер достастығы
(ТМД). Конфедерациялық одақ ... ... ... халықаралық-
құқықтық қатынастардың субъекты мен басқару жүйесі, әділсот органдары
бұрынғыдай өз ... ... ... – бұл ... ... одақтық мемлекет, оның құрамдас
бөліктері ... ... ... ... ... ... бір
мөлшерлі шамада ... ... ... ... ... ... негізделеді.
Федерацияда жоғарғы федералдық органдар және федералдық заң қабылдау
жүйелерімен қатар федерация ... ... ... мен ... ... ... өмір сүреді. Федерацияда нысандық ... ... ... орын ... ... ... ... азаматтықтың болуы жатады. Федерациялар аумақтық немесе ұлттық-
мемлекеттік қағидат ... ... ... ... АҚШ ... ... 51 ... ал Ресей Федерациясы – 89 ... ... ... ... және т.б. ... 10-нан аса федерация – жерлер субъектілерінен тұрады.
Достастық – белгілі бір ... ... ... ... ... белгілерімен
(нышандарымен) сипатталатын мемлекеттердің ұйымдасқан түрдегі бірлестігі.
Мұндай ... ... ... ... экономикаға, құқық
жүйесіне, тіл, мәдениет, дін салаларына ... ... ... ... ... және ... бірлестіктің мүшелері толығынан алғанда тәуелсіз, егеменді
мемлекеттер, олар халықаралық қатынастардың субъектілері ... ... ... - ... ... ... ... өтпелі
кезеңдеріне тән нысан. Мемлекеттер бірлестігін құрудың негізнде, ... ... ... ... оның өзі көп ... ... мемлекеттер арасындағы интеграциялық байланыстарды нығайта түседі.
Сөйтіп бірлестік мемлекеттерінің конфедеративтік бірлестікке ... ... ... жол ... ... ... ... дегеніміз мемлекеттік өкімет билігін жүзеге ... ... ... ... ... ... саяси режим өз кезегінде:
а) авторитарлық;
б) тоталитарлық;
в) фашистік режимдер болып жіктеледі.
Демократиялық саяси режимның ... Әр ... ... ... ... ... еркін, бостандық жағдайында әрекет етеді, қызмет атқарады.
2. Идеологиялық плюрализм, яғни, қоғамда әр ... ... ... болуына және үстемдік етуші бірден-бір
идеологияның болмауына жағдайлар жасалады.
3. Мемлекет өз ... ... ... ... құрады.
4. Қоғамда демократиялық құқықтар мен бостандықтар орын алады. Оларды,
шын мәнінде, қамтамасыз етьу кепілдері жасақталады.
Антидемократиялық саяси режимнің ... ... ... мен ... ... салынады.
2. Идеологиялық плюрализм болмайды, мемлекетте үстемдік етуші идеология
орнығады.
3. Сайлау жолымен құрылған органдар болмайды.
4. Демократиялық құқықтар мен бостандықтар шектеледі.
5. ... ... және ... орын ... ... ... ... режимның бір түрі ретіндегі
7. сипаты персонофикацияланады, яғни, нақты билеушілер түрінде көрініс
табады, олар диктатура (шексіз билік) орнатады.
Тоталитарлық ... ... ... ... бір ғана ... ... үстемдік етеді, ол мемлекеттік
биліктің ... ... Бір ғана ... үстемдік етеді, идеологиялық плюрализмге
төзбеушілік етек алады.
3. ... жеке ... ... ... ... қамтамасыз етіледі.
4. Мемлекет әкімшіл-әміршіл жүйе арқылы басқарылады.
5. Азаматтардың құқықсыздығы, ... ... мен ... ... ... ... реттеліп, жүзеге асырылады.
6. Шектен шыққан әлеуметтік бөспелік (демагогия) орын алады.
ІІ Тарау ҚҰҚЫҚТЫҢ ӘЛЕУМЕТТІК НОРМАЛАР ЖҮЙЕСІНДЕГІ ОРНЫ
Адамдар сан ... ... ... ... ... ... ... мен ережелерді көптеп ... ... ... ... эстетикалық, корпоративтік, діни, әдет-ғұрыптар, үрдістер,
дәстүр мен дағдылар, тұрмыстық ... ... мен ... ... салт ... және тағы ... ... жіктеледі. Нормалар
дегеніміз қоғамдық қатынастарға араласып қатысушылардың жүріс-тұрыстарының
басқаша айтқанда мінез-құлықтарының үлгілері, ... ... ... ғылымы қоғамдағы қолданыста жүрген барлық нормаларды негізгі екі
топқа әлеуметтік және ... деп ... ... ... нормалары дененіміз қоғамдық қатынастарды
реттейтін, қогамның пікір күші ... ... ... ... ... қоғамдағы адамдардың мінез-құлқы, жүріс-тұрыстары
ережелерінің жүйесі. Бұған құқық нормалары, әдет-ғұрыптар, өнеге, ... ... ... және т.б. ... Осы ... ... болу негізіне,
қамтамасыз ететін күшіне және ... ... ... ... Мысалы,
өнеге нормалары баяғыдан адам қоғамында қалыптасып келе жатқан, отбасында
орын алатын және отбасы арқылы қалыптасатын ... ... ал ... ... ... ... және ... жазбаша түрінде
болады, оларды мемлекет қамтамасыз етеді.
Техникалық нормаланға өте-мөте техниқалық ... ... ... гигиеналық, экологиялық, биологиялық, физиологиялық және тағы басқалай
да ... ... ... Бұл ... ... ... деп атау ... деп аталатын нормалармен байланыстыра
қарастырғанда түсінікті болу үшін сондай аталыммен атау қалыптаскан.
Техникалық және әлеуметтік ... ... ... ... ... үшін
аса маңызды бар нормаларды құқық және мемлекет ... ... ... олар ... техникалық-заңдық ережелеріне айналады, сөйтіп
жалпыға бірдей ... ... да ... бір ... ... ... ... жұмыстарының жүргізілулерінде қылмыстық заң қауіпсіздік
ережелерін бұзғандық үшін ... ... ... де оны аддын ала
заңдарда белгілеп қояды. Осындай құқықтық нормалар ... ... да ... осы ... ... ... ... қоғамдағы болмыстың
тәртіпсіздік былығына айналмауы үшін, ... ол ... ... ... ... бір ... бүкіл адамзат қоғамдастығына ұтымды,
әрі ... ... ... комфортты), әділетті, пайдалы, құнды болуы
үшін арналған және қолданылатын түрлі ... ... ... ... ... ... қоғамда бар нормалар туралы
хабардар болуы және өздерінің болмысын соларға негіздей отыра құруы ... ... ... ... ... ... және ... барысын әлеуметтердіру деп атайды.
Адам әртүрлі топтар, ... ... ... ... ... ... ... ретінде қалыптасады.
Сонда ғана тұлғаны мәдени нормалар білімдері негізінде іс-қимылдарға
баратын, өзін айқын ... ... ... ... ... ... анық
түсінетін тұлға ... ... ... нәтижесінде (тұлғалық
қасиеттерінің қалыптасуы барысында)адам өзін ... ...... негізгі сипаттық мінездемелерінің бірі. Мұның өзі оның
белгілі бір мемлекетке тәндігін білдіреді.
Адамның әлеуметтенуін ... ... ... ... өмір ... ... елестетіп көрсек, онда ол сол адамның әулеттік отбасында
басталатының пайымдаймыз. Одан әрі қарай ол ... ... ... Ал, мемлекет адамдардың бірлесіп өмір сүрүі барысында оларды
реттеумен айналысатын ... ... ... әрі ... ... Азамат және оның мүддедері өркениетті мемлекеттің басты қамы
болып табылады.
Адамдардың өзара бірігіп өмір ... ... ... ... (конвенцияларда), конституцияларда, әртүрлі ұйымдар ... ... ... ... ... ... ... мен
ұйғарымдарында; діни әдет-ғұрыптарда; мәдени дәстүрдер мен ... ... ... ... Осы ... ... ... тәртіп, иерархиялық (бір-біріне бағыныштылық) ... ... ... орын ... ... ... ... барлық
әрекеттерден әрқашанда байқалып отырады. Олар адамдардының әртүрлі
әрекеттерін, ... ... ... ... ... адамның
ұрпағы ана құрсағында жатып тіршілік белгісін білдіре бастаған ... ... ... және сол ... ... ... байланысты
аяқталады.
Корпоративтік нормалар (қоғамдық ұйымдардың нормалары) дегеніміз
қоғамдық ... ... ... ... жету үшін жасалған
жарғыларында, ережелерінде, шешімдерінде көрсетілген, ... ... ... ... МЕМЛЕКЕТ ТИПТЕРІ
Мемлекет типологиясы (жіктелуі, топтастырылуы) дегеніміз мемлекеттерді
өздеріне тән ... ... ... ... ... ... сөйтіп оның тарихи дамуындағы ... ... ... жіктеу болып табылады.
Мемлекеттерді типке бөлудің екі тәсілі бар:
1. Формациялық тәсіл; 2. Өркениеттік ... ... ... ... ... және ... құрылысының ерекшеліктеріне
байланысты. Мұндай тәсілді қолдану нәтижесінде қоғам таптарға ... ... ... ... ... ... ерекше орны болады. Құлдық
дәуір қоғамында негізінен екі ... тап: құл ... мен ... болған.
Жеке меншік құл иеленушілердің қолында болып, құлдар тек жұмыс ... ... ... ... мемлекет те негізінен, құл
иеленушілердің еркін білдіріп, солардың мүддесін қорғаған. Ондай ... ... ... ... ... ... феодалдар мен шаруаларға
бөлініп, ол қоғамның экономикалық негізін ... және ... ... ... Бұл қауымды феодалдық қоғам деп атайды. Феодалдық ... екі ... тап: ... және оларға басыбайлы шаруалар болады. Мұндай
қоғамдағы мемлекет ... ... деп ... ... ол ... еркін білдіріп, солардың мүддесін, меншігін қорғайды,
шаруаларды феодалдарға ... ... ... ... ... екі ... ... капиталистік жеке меншік иелері және өз
еңбегінің күшімен ғана өмір сүретін ... ... ой ... ... ... мемлекет, негізінен, жеке меншік иелерінің
мүддесін қорғайды. Сонымен ... ... ... ... ... кетпеуі үшін шаралар қолданылып, құқықтық тәртіп орнатуға қажетті
әрекеттер жүзеге асырылады.
Марксизм-ленинизм ілімі негізінде ХХ ... ... ... ... келді. Мұндай мемлекеттің типі әр түрде қалыптасты. Оның
басқа типті мемлекеттерден ... ...... ... мен ... ... ... етіп, солардың мүддесін қорғайтын
мемлекет ретінде жариялануы.
Формациялық ... ... ... ... ... ... ... қоғамдық-экономикалық формация санатын яғни өндіріс
тәсілінің әйтеуір біріне негізделген қоғамның ... түрі ... ... типология бойынша мемлекеттердің төрт түрі болады, олар:
- құл иеленуші;
- феодалдық;
- буржуазиялық;
- социалистік.
Қазіргі кезде мемлекеттің ... типі ... ... ... ... ... мемлекеттен бұрын болған.
Мемлекет типтерін егжей-тегжейлі қарастырар болсақ, онда төмендегідей
мемлекеттер сипаттарына тоқталамыз:
1. Шығыстық ... ... ... ... ... осылай
аталады) (Египет (қазақша: Ежелгі Мысыр), Вавилон (қазақша: Ежелгі Бабыл).
Бұл мемлекеттердің географиялық орналасуы мен табиғаттық жағдайлары ... ... салу ... ... ... ... ... да
бұл мемлекеттерде жерді суландыру құрылыстарына мемлекеттік меншік болды
және мұның өзі сол мемлекеттің ... ... ... ... барып
шығыстық мемлекеттің қызметтері анықталды, ол қызметтер:
а) Қоғамдық жұмыстарды ұйымдастыру;
б) Салықтар мен ... ... алу ... ... аумағын қорғау немесе бөгде мемлекеттің жер аумағын ... ... мен ... ... ... ... ... түрі шығыстық деспотия түрінде
болатын. Бүкіл билік мұрагер монархқа тиесілі ... ... ... ... ... ... Құл иеленуші мемлекет (Ежелгі Грекия, Ежелгі Рим). ... ... ... ... тек өндіріс құралдары мен
жабдықтары ғана емес, сонымен бірге өндіруші күштер болып ... ... құл ... ... ... Мұнда құл иеленушілер және құлдар
негізгі таптар еді, бұлардан ... ... ... ... және
т.б. Мемлекеттің қызметтері:
а) құл иеленушілердің жеке меншігін ... және ... ... ... ... ... қарсылықтарын болдырмау, оларды басып, езу-жаншуды
ұйымдастыру;
в) тәртіпті сақтау, тәртіпке ... ... ... күш
жұмсап ықпалын тигізіп отыру.
Бұл мемлекеттерде мемлекеттік билікті (өкіметті) ... және ... ... болатын.
3. Феодалдық мемлекет, бұл мемлекеттердің экономикалық базисі (негізі)
– жерге, толық басыбайлы шаруаларға жарым-жартылай түріндегі ... ... ... ... ... Мұндағы негізгі таптарға феодалдар және
басыбайлы шаруалар еді. Аралық тап – қолөнершілер мен т.б. ... ... ... ... ... Қаналушы таптың қарсылығын басу;
в) Сыртқы шабуылдардан қорғану және ... ... ... ... жүргізу;
Мемлекеттік билікті (өкіметті) ұйымдастыру түрі - әртүрлі монархия.
Басқарудың республикалық түрі (нысаны) тек қала – ... ... ... ... ... ... Буржуазиялық (капиталистік) мемлекет. Мұндай ... ... - ... ... жеке ... ... ал негізгі
таптары біржуазия мен жұмысшылар, әлеуметтік таптарына – люмпен ... ... ... ... ... яғни ... түрде қатысып араласу арқылы экономиканы
мемлекеттік реттеу;
б) Әлеуметтік (Халықтың кедей топтарына қолдау көрсету және т.б.).
Мемлекеттік ... ... түрі ... сан қилы
(республикадан монархияға шейін).
5. Социалистік мемлекет.
Экономикалық базисі (негізі) – жер және т.б. ... ... ... ... тап – жұмысшылар мен шаруалар. Әлеуметтік ... ... алға ... ... ... және еңбекшілердің мүддесін қорғау;
б) экономикалық;
в) әлеуметтік.
Мемлекеттік билікті ұйымдастыру түрі ...... - ... ... ... ... тіршілік етудегі
болмысының әлеуметтік-экономикалық жағдайлары, этникалық ... ... адам мен ... ... ... дәрежесі, сондай-ақ
тұлғаның (жеке адамның) экономикалық, саяси, әлеуметтік және ... ... ... ... ... салыстырмалы түрде тұйықталған және
локалдық (жергіліктілік) ... ...... ... ... ... және ... да
белгілерінің ортақтығымен сипатталады. Бұл ахуалдың негізгі ерекшелігі –
дін мен оның ұйымдасу тұрпаттары (формалары) ... қала ... ... ... ... ... ... - көпжақты процесс, ол белгілі заңды құрал арқылы
қоғамдық қатынастарға ықпал ... ... ... ... ... реттеу түсінігін бөліп
көрсетеді. Мұнда белгілі мән бар, ... ... ... ... ... ... ... етеді. Мадени жане ақпарат бағалылығы сияқты, құқық
адам баласы қызметінің бағытын белгілейді, оны ... ... ... ... ... Міне, осыған байланысты құқықтық
ықпал, қоғамдық қатынастарды құқықтық ... ... ... ... ... ... қатынатар құралының ықпалын,
соларды тікелей арнайы реттеуден ... білу ... Бұл ... ... заңды тетігін құрайды, қоғамдық қатынастардың барлық жиынтығының
реттелуін қамтамасыз ... олар ... ... пәні ... ... реттеудің тетігі- құқықтық ... ... ... ... ... ... ... сай, қоғамдық
қатынастар тәртіптендіріліп іске асырылады.
Заңды құқықтар мен міндеттерді іске ... ... ... субъектілерінің өздерінің құқықтары мен міндеттерін іс
жүзінде жүргізетін шын мәніндегі тәртіптері. Осы актілер ... ... ... ... құқығы бар жане міндеті бар аамдардың, нақты
заңды мүдделері қанағаттандырылады. ... ... ... және
міндетті жүзеге асырудың негізгі нысадарына – құқық ... ... ... құқық нормаларының міндеттеу ... ... ... ... ... жатады. Құқық субъектілері өздеріне
қарайтын заңды құқықтарымен ... ... іске ... ... ... ... ... арқылы, құқық қолдану қызметімен
оларды толық іске асырады (салық жинау, зейнетақы ... сот ... ... ... ... реттеу дәлдігі, құқық нормаларын
дұрыс талқылауға және құқықтық реттеудегі субъектілердің ... ... ... ... ... шын ... терең түсіну, ағымдағы
заңдарды арнайы түсіндіруді білу, қоғамдық ... ... ... жоғары көтереді. Құқықтық ықпал аясына жататын ... ... ... ... ... ... болса,
соғұрлым құқықтық реттеу тетігі сенімді әрекет жасайды.
Құқықтық ... ... ... ... өміріндегі құқық нормаларының
тәртіп ұйғарымына, оған кірген әлеуметтік принциптерге сай келуі ... ... ... ... өмір ... - ... ... өміріндегі қызметінің, оның саяси
жүйесінің барлық бөліктерінің жөнді (қарапайым) негізі. Өзінің ... ... ... ең ... аясына сай үйлесімділік кіргізеді, адамдар
мүдделерін адалдық жолмен шешуді қамтамасыз ... адам ... ... ... қызметіне қажетті жағдай
ретінде, анық күш ретінде ... ... ... ... Қоғамдық қатынастар
жаңа сапаға ие болады біртіндеп, салыстырмалы тәуелсіз және ... ... ... өндірушілерге айналады. Сонымен, адал құқықтық
заңдардың әрекетіне, ... ... ... олар ... ... барлық,
соған қатынасқан қоғам мүшелерінің мүдделерін қорғайды
Берік заңдылықты ұстайтын қоғамда шын мәнінде, заң шығарушы, ... сот ... дәл ... және ... қарым-қатынас жасауына
толық жағдай бар. Руссо ... ... ... ... заң
алдндағы теңдігі мен бостандығын қамтамасыз ету – деп ... ... ... тек ... ғана ... одан ... ... оқымыстылармен
айтылғаны мәлім. Сол идеялар қазіргі кездегі өркениетті өмірде ...... ... ... ... ... және соған негізделген заңдылық актілерді
қатаң және толығымен іске асыру.
Заңдылық мынандай ... ... ... ... ... оның ... нормаларды бұзбау, кім құқық әрекетінің аясында болса солардың
бәріне жатады. Ешкім, мемлекеттен шыққан ... ... ... тура ... ... жеке ... ... құқығын қорғауды
қамтамасыз етуден бас тарта алмайды. Құқықтық реттеудің басты субъектісіне
мемлекеттің азаматы ... ... ... ... әр ... ... ... жағдайлар жасауға міндетті.
Екіншіден, заңдылық құқықпен, заңды нормалармен бөлінбейтін тығыз
байланыста болады. Дегенмен, ... ... ... ... ... ... заңдарының қандай деңгейде қоғамдық ... ... ... ... болады.
Егер, мемлекет шығарған құқық нормалары тек жеке адамдардың мүдделерін
бекітіп және қорғаса, не белгілі әлеуметтік топтарды ғана ... ... және ... мүдделерді есепке алмаған болса – заңдылық жоқ ... Егер ... ... әр түрлі тұрғындар топтарының мүдделерін
тек формалды түрде көрсетіп, оларға кепілдік жасамаса онда да ... сөз ... ... ... ... нормалары – құқықтық тәртіптің нормативтік алғы шарты, құқықтық
реттеу тетігінің моделін ... ... ... ... ... ... қатынас – идеалдыдан өтуді қамтамасыз ететін құқықтық реттеу
тетігінің бөлігі, заң ... ... ... ... ... қатынасушылардың нақты мүмкін болатын құқық нормаларымен
болжанған, міндетті тәртіпті белгілеу. Осы ... ... ... қосылатын заңдылық, ол құқықтық қатынастар субъектілерінің мүмкін
болатын және міндетті тәртіптеріне кепілдік ... крек ... ... құқықтар мен міндеттілікті іске асыру ...... іске ... алғы ... ... Заңдылық режимінің жағдайына
байланысты құқықтық қатынатардың қатынасушыларының құқығы және міндеттері
олардың ... ... ... ... жетеді және қоғамдық
қатынастар жүйесіне өтіп, ққықтық ... ... ... мазмұнын субъектілерінің құқықтық тәртібі құрайды,
олар құқық нормаларымен реттелген және құқытық ... ... ... ... құрамы – бірлік және бір мезгілде құқықпен реттелген,
қоғамдық қатынастардың өздерінің, салалық мазмұндарының ... ... ... ... – іске ... ... ... Ол өзіне
конституциялық, әкімшілік, финанстық, жер, отбасылық, ... ... ... ... сай ... ... нормаларымен ретелуін қосып
алады. Құрамдық жағынан құқықтық тәртіп, іске ... ... ... ... ... ... тәртіпте салалық қана емес, салаға
қосымша және құқық институттарымен реттелген, одан көбірек топтар ... ... ... ... ... арнайы жүйесі
ретінде көрінетіндігі, ол құқық нормалары негізінде құрылады және ... ... ... ... ... ... тәртіппен
қоғамдағы бар, барлық қатынастар қамтылмайды. Қоғамдық өмірдің ... ... ... ... ... Олар ... нормалар аясында
және әр түрлі қоғамдық ұйымдар нормаларында және басқа құқықтық ... ... ... ... Осы ойға ... құқықтық тәртіп,
жалпы қоғамдық қатынастар жүйесінің тек ... ... ол ... ... ... ... - әлеуметтік нормаларды іске асыру нәтижесіндегі
құрылған барлық қоғамдық қатынастардың жиынтық жүйесі – ... ... ... ... ... нормаларын, құқықтық ... ... ... мен ... ... мемлекетте, қоғамдық тәртіптің барлық бөліктері бір-бірімен
қарым-қатынаста болады және оның қорғауында болады. Дегенмен, тек құқықтық
тәртіп қана ... ... ... ... ... басқа бөліктері өздерінің ықпаолды құралдарымен ... ... ... ... ... ... күшімен.
Қоғамдық тәртіпті құрайтын қатынастардың ... ... ... ... ... ... ... ол қалай болса да
нормативтік реттеудің елеулі жерін көбірек, толығымен көрсетеді.
Әскери құқықтық тәртіп – ... ... ... ... ... ... ... принциптерінің негізінде құрылады, қоғамдық өмірдің белгілі
қажеттілігін көрсетеді, онсыз, ол жөнді қызмет жасамаған ... ... ... күштер – арнайы қарулы күрес жүргізуге арналған
мемлекеттік ұйым, оның ... ... ... ... ... ... көп ... бар, себебі басқа қоғамдық
қатынастар сол ұйымның құрамына кірмейді, яғни әскери ... ... және ... осылай түсіндіріледі.
Әскери қүұқықтық тәртіп – арнайы қатынастар ... ... ... ... олардың әскери нормалардың дәл орындалуының
нәтижесінде пайда болады.
Әскери құқықтық тәртіптің ерекшеліктері мынадан көрінеді:
Біріншіден, ... ... ... ... қоғамдық қатынастарды
реттеуге арналған, ондай қатынастар құрылыстары қарулы күштердің өмірі ... ... ... ... ... әр ... ... заңдардың
актілерінде болады.
Екіншіден, әскери құқықтық тәртіптің өзіндік арнайы мазмұны болады. ... сол ... ... қосады, егер олар, әскерлердің ... ... ... ... ... ... ... кезінде,
соғыс кезіндегі орындаған әскери ... ... ... мұндай
қоғамдық қтынастар, өздерінің мазмұндарына сай, тек ... ... ... және азаматтық жай өмір кезінде таралмайды.
Әскери құқықтық ... ... ... ... (устав) тәртібі
жатады, ол әскери адамдардың ... ... ... ... ... жарғының және ережелердің ұйғарымдарына сай құрылады.
Әскери құқытық тәртіп, әскери ... ... ... ... ... ... орындалса заңдылық негізінде құрылады. Ол өзіне,
әлеуметтік адалдықты, ... ... заң ... теңдігін,
демократияның және басқа қағидалық жағдайларды сіңіреді. Әскери адамдардың
арасындағы, әсіресе қызмет процесіндегі қатынастар ... ... ... беру және ... ... жауапкершілікпен қараудан
құрылады.
Заңдылық пен құқықтық тәртіптің кепілі. Құқықтық мемлекетте кепілдіктің
және құқықтық ... ... ... өмір ... және ... арнайы шаралары жатады, олар заңдылықтың берік режимін және
қоғамдағы құқықтық ... ... ... ... Ол саяси,
заңды және заңдылықтың адамгершілік және құқықытық ... ... ... ... ... экономикалық құрылымы жатады,
яғни соның қалпында баламалық қатынастар өндірушілер мен ... ... ... ... ... ... әрбір құқық
субъектісі экономикалық жағынан еркін және тәуелсіз болады. Ол заңмен
қолданып қорғалуына ... ... ... ... ... материалдық
өндіріс аясында іске ... ... бұл ... ... ... тәртіптің маңызды кепілі болады. Материалдық жағынан қамтамасыз
етілген, әлеуметтік қорғалған адам, әдеттегідей өзінің ... ... ... оның ... ... ... ... және
құқықтық тәртіпке объективті түрде сіңеді.
Заңдылықтың және құқықтық ... ... ... ... ... жүйесінің бөліктері жатады, себебі, олар қолдайды және құқықтық
заңдар негізінде, қоғамдық дамудың объективті заңдылықтарын ... ... ... оның ... ... ... ... және жеке
ұйымдар, еңбек ұжымдары, яғни қоғамның қазіргі ... ... ... ... өмірлік қамтамасыз етуге қажетті заңдылық режимді және
құқықтың біркелкілігін қолдайды. ... ... ... не ... ... ... заң ... тәртіпке қарсы қойса, мемлекет жағынан
қорғалмайтын болады.
Заңды кепілдікке – ... ... және ... ... ... ... ... болдырмауға және жолын ... ... ... жатады. Оны заң шығарушы, атқарушы ... сот ... іске ... ... ... күрестің негізгі
бағытын, заң шығарушы органдар құрайды, ... сай ... ... ... қарсы әрекеттері үшін, заңды жауапкершілік
белгіленеді. Құқық бұзушылықты ... ... ... ... құқық
қозғаушы мемлекеттік органдар жүргізеді. Жеткілікті берік, экономикалық
және ... ... ... мемлекеттің құқық қорғау қызметі үйлесімді
заңдылық режимін және құқықтық тәртіптің беріктігін тиімді түрде қамтамасыз
етеді.
Заңдылықтың және ... ... ... ... ... орта ... онда заңды құқық және ... ... ... іске ... ... рухани және
мәдени деңгейі мемлекеттік органдардың дәлдігі және лауазымды адамдардың,
адамға оның мүддесіне және қажетіне ... ... ... ... аясында, дені сау адамгершілік жағдай жасауға қоғамның ... ... ... оған қоса жәрдем беруге ... ... және ... мектеп, жоғары оқу орындары қосылады. Адамгершілікке сай,
сау қоғам – заңның және біркелкі құқықтық тәртіп жағдайында жұмыс істейтін
қоғам.
Заңдылық және ... ... ... кепілдік жүйесімен қамтамасыз
етіледі, бірімен-бірі органикалық ... ... ... ... ... ... отырады.
2.2 ҚҰҚЫҚ НЕГІЗДЕРІ (НЫСАНДАРЫ)
Заң ғылымында түрлі философиялық – нысан (форма), мән, қызмет (функция),
мазмұн ... ... ... ... жиі ... ... ... деп заттың, пәннің, құбылыстың ішкі мәнін білдіретін сыртқы
көрінісі ұғынылады.
Мән – бұл ... ... ... негізгі тағайыны, оның не үшін
қажет екендігін, қандай пайдаға асыруға болатындығының көрсеткіші.
Қызмет – бұл сан ... ... ... ... құбылыстың негізгі
тағайыны, оның іс-әрекетінің негізгі бағыттары.
Мазмұн – бұл пәннің, заттың ... ... осы ... ... ... ... ... бары–нәрі.
Құқық қоғамдық құбылыс ретінде ішкі және сырт нысанды болып ... ішкі ... – оның ... ... элементтерінің жүйесі.
Бұлар осы құбылыстың (яғни құқықтың) мазмұнын құрайды.
Құқықтың сыртқы насыны –деп формальды түрде құқықтық құбылыстарда баянды
ететін заңдық ... ... ... Осы ... ... ... ... адресаттарына олардың нақты мазмұнымен танысуына және
оларды пайдалануына мүмкіндік туғызады.
“Құқық нысаны” және “құқық негіздері” деген ... ... ... ... ... бірі дәл келмейді. “Құқық нысаны” құқықтың мазмұны
сыртының қалай ... және ... ... ... онда ... ... ... қалыптасу бастауларын, оның мазмұнын алдын ала
анықтайтын қозғаушы күштер жүйесі (факторлар) мен ... ... ... осыған байланысты құқық негіздерін материалдық, идеалдық және
заңдық деп жіктейді.
Материалдық ... ...... ... ... ... мұқтаждықтарында, экономикалық қатынастарында жатады.
Идеалдық құқықтық негіздер – бұларға заң шығарушының қоғам дамуы
мұқтаждықтарын ... ... жете ... жатады. Осының негізінде
де құқықтық нормалар қабылданады. Заңдық құқықтық негіздер – ... өзі ... ... ... ... ... жалпыға бірдей
міндетті ресми – құқықтық түр беріп баянды еткен құқық ... ... ...... ... ең ... ... ол –
ұзақ мерзімнің ішінде қайталанулар барысында дағдыға айналған, ұрпақтан-
ұрпаққа ауысып отырған ... ... ... Бұл ... мәжбүрлеу күшімен қорғалып отырады. ... ... ... ... ... бірте-бірте мақұлданған ... ... ... ... ... ... ... ең көп таралған
әдет-ғұрыптар ішіндегі жиі кездесетіндері: - ... ... ... ... ... ... өш ... және “жанға-жан”, “қанға-қан”, “көзге-көз”, “басқа-
бас”, “тұяққа-тұяқ” деген “толион қағидаты” деп аталатындар. ... ... ... ... алмастырыла бастаған. Қоғамның бірте-
бірте топтарға жіктеле бастауына ... ... ... ... де)
дифференцияланған сипатқа ауыса бастайды.
Қазақ мемлекетінің хандық дәуір кезіндегі көшпелі қазақ қоғамында ... ... ... ... ... ... ... сәйкес көшпелі
өмір кешкен қазақ қоғамында ... ... ... ... ... ... болған.
Құқықтық әдет-ғұрыптардың жинақтарының қазіргі заманға ... ... ... жарғы” атты заңдар жинағы. Әрине, бұл ... ... ... ... ескі ... ... ... қасқа жолы” атанған әдет-ғұрып
заңдарынан бастау алғанын тархи мағлұматтар мен заңгер ғалымдардың ... ... ... үлгі ісі (сот ...... өзі ... ... міндетті
күші бар деп мәне берген ұқсас істерді шешуде үлгі бола алатын соттың ... ... ... ... үлгі ісі” Англияда, АҚШ-та, Үнді елінде және басқа да мемелкеттерде
кеңінен қолданылады. Мұның өзі ... ... ... ... ... ... (үлгі ретіндегі өлшеуіш) болып табылатын соттың ... ... ... іс” ... та, ... ... те ... мүмкін. Ол судьяға
немесе лауазымды тұлғаға өзінің білігінше дербес шешім қабылдауға, жәй ғана
мүмкіндік беріп ... ... ... ... ... толық болмаған
жердегі жағдай мен ахуалдың қаншалықты деңгейде ұқсастығын бағалау құқықығы
тек судьяларға ғана тән болғандықтан беріледі. Және де үлгі ... ... ... ... ... емес. Тек алғашқы шешімді немесе үкімді
қабылдаған соттың құқықтық позициясының (көзқарасының) ... ... ... ... шарт – бұл екі ... одан да көп жақтардың жасасқан шешімі.
Мұның өзі жалпыға бірдей ... ... және ... ... ... ... конституциялық, еңбек, азаматтық,
халықаралық және құқықтың басқа да ... ... ... ... Олар ... ішінде қолданылатын және халықаралық, ... ... ... және ... деген түрлерде болады.
Ең жиі таралған түрі кәсіпорын әкімшілігі мен еңбек ұжымының өкілі болып
табылатын кәсіподақтың арасында ... ... ... мысалға келтіруге
болады. Бұл шарт еңбек қатынастарын ... ... рөл ... ... актілер осы заманғы құқықтың ең жетілдірілген түрі
болып табылады.
Нормативтік құқықтық акт – ... ... ... ... ... ... заңды нормалары болатын ресми құжат.
Нормативтік құқықтық актілер заңдық күшіне байланысты заңдар және ... ... деп ... – ең ... ... күші бар нормативтік құқықтық акт, мұны ... ең ... ... ... ... ... қабылдайды.
Бұлардың жетекшілік орны мынадай нышандармен (белгілермен) анықталады:
1.Заң мемлекеттік биліктің ... ... заң ... ... ... ... ... өзі бүкілхалықтық сұрау салу (референдум)
арқылы қабылданады, күші де жойылады және өзгертіледі.
2.Заң айрықша түрде іс жүргізу тәртібі бойынша ... ... ... ... бәрі заңдарға қайшы болмауы
тиіс, егер де ... ... ... бұл ... ... одан тікелей
жоғары тұрған заң күшіне сүйене отырып әрекет етуге болады.
4.Заңда алғашқы негіз сипатындағы норма болады. Барлық ... ... ... және олар ... ... ... талдауы,
нақтылауы тиіс.
5. Заң ең маңызды негізге алатын қатынастарды ... ... және ... ... ... ... қоғамдық және мемлекеттік құрылыстың негіздерін
баянды етеді, ағымдық заңдарға заңдық тұғыр ... ... ... ... мен оған өзгерістер мен толықтырулар, ... ... ... ... ... – мемлекеттің негізгі заңы. Ол нормативтік ... ... ... орын ... барлық заңдардың заңдық тұғыры болып
табылады.
Конституциялық заңдардың тізімі жеткілікті толық түрде Конституцияда
анықталған.
Ағымдық ... ... ... заңдардың негізінде және
соларды орындау мақсатында қабылданды. Ағымдық заңдар елдің экономикалық,
саяси, мәдени өмір ... ... ... ... ... ... құқықтық актілер – мемлекеттің атқарушы
... ... ... ... ... ... Олар
заңдарды орындау мақсатында қабыладанады.
Заңға негізделген актілерге ... ... ... Үкіметтің қаулылары мен шешімдері;
- Министрліктер, ведомстволар, комитеттердің ... ... ... ... және т.б. ... ... актілері;
- жергілікті атқарушы органдардың нормативтік актілері;
- ... ... ... яғни ... ... мен
мекемелердің актілері.
Осы аталған нормативтік-құқықтық актілердің ішіндегі ең ... ... Айта кету ... ... заң ... тұрғыдан және “тар” тұрғыдан
түсіндіріледі. Кең тұрғыдан ... ... ... ... ... ... заңдар, жарлықтар, қаулылар, шешімдер, бұйрықтар, нұсқаулар,
ережелер, жарғылар, т.б. жатады. Ал “тар” ... ... ... ... қана ... деп ... нормативті-құқықтық актілер ғана жатады. Заң,
өз мәнінде алатын болсақ, нормативті-құқықтық ... ... ... бар, ... ... атқаратын акт болып есептеледі. Былайша айтсақ,
“заң” – төрағасы ... ... ... ... ... ... акт. Оның ... неде? Біріншіден, заңды мемлекеттің ең ... ... ...... ... Екіншіден, заң қоғамдағы ең күрделі
қатынастарды реттеуге бағытталады. Заң ... ... ... ... ... қатысы бар. Үшіншіден, заңның ең жоғары құқықтық
күші бар. Заңдар өз ешінде түріне ... ... ... ... ... заң, жай заң. ... ішінде ең жоғары құқықтық
күші бары – ... ... ... ... ... негізінде, соған сәйкес жасалып, қабылдануы керек. Қазақстан
Конституциясы бойынша конституциялық заң Конституциядан ... ... ... ... Сондықтан конституциялық заң деп ... ... ... ... енгізе алмайды. Конституциялық заң
Конституцияға сәйкес жасалып, ... ... ... ... ... ... жай заң тұрады.
Өзара құқықтық күші әр дәрежеде болса да, аталған заңдар ең маңызды
нормативтік актілер ... ... ... ... ... заңдарға
тәуелді актілер қатарына жатады.
Нормативтік-құқықтық актілердің құрамында заңдардың ерекше орны болуы,
айрықша қызмет ... заң мен ... ... ... береді.
“Құқықтықоғам жасайды, заңды мемелекет жасайды” деген тұжырым – заң мен
құқықты ажыратудың қажет екендігінің ... ... ... ... ... қатынастарды реттейтін нормалардың жиынтығы. Құқық
қалыптасуының объективтік барысын ... заң ... ... болмайды. Құқықтың жасалуы – қоғамдық ... ... ... адамдардың және олардың бірлестіктерінің байланыстары
әдеттегі, ... ... ... белгілі көлемде жүріп отыруына
байланысты. Мұнда шындық, әділдік, дұрыстық – құқық ... ... ... ... ... заң шығарушылықтың алғышарты, оның
тиімді ... ...... ... Заң шығарушылық неғұрлым
құқықтың талаптарын (әділдікті, шындықты) толығынан ... ... заң ... ... болады. Мұндайда заңды құқықтық заң деп айтуға
негіз бар. Біріншіден, құқықтық заң ... ... ... ... ... ... ... құқықтық заң әділдікті,
адамгершілікті баянды етеді, үшіншіден, ... ... ... ... ие ... Сондықтан құқық пен заңды айырудың ... ... ... ... зор адамгершілік мәне бар. Сонымен
қатар бұл ... ... ... де естен шығармаған жөн. Заңның құқық
талаптарына сай ... оның ... ... көтереді. Демек, бұл жағдайды заң
шығаратын орган ескеруі қажет.
Нормативтік-құқықтық актілердің уақытқа, кеңістіктегі, ... ... ... ... ... ... ... байланысты күші мына түрде
атқарылады:
Нормативтік құқықтық актінің өз күшіне ену сәті оның ... бір ... ... соң басталады, ол әдетте қағида бойынша 10 күн
деп белгіленген.
Сондай-ақ ... ... ... актілердің өз күшіне енуі
олардың қабылданған немесе жарияланған ... ... ... де ... актіде тікелей аталып көрсетілген болса).
Нормативтік құқықтық актінің күшіне енуі сол актінің өзінде ол ... ... акті ... ... ... Мысалы, қазіргі
қолданыстағы Қазақстан Республикасы Азаматтық Кодексі (Жалпы бөлім) ... ... ... ... ал ... енуі 1995-і ... ... басталады.
Нормативтік құқықтық акті күшінің тоқталтылуы мына жағдайларда болады.
1. Жаңа актінің қабылдауына байланысты. Жаңадан қабылданған акт қағида
бойынша өзі ... ... ... ... ... ... ... күшін тарата (яғни қолдана) алады.
Заңның кері күші ... ... ... – заң өзі ... ... ... ... қатынастарға қолданылмайды, яғни ... бұл ... күші ... – деп ... ... ... та, бұл қағидаттан ерекшелік ретінде болатын қағидалар да
бар, олар:
1. ... ... ... ... осы акт ... осы ... бұрын пайда болған қатынастарға қолданудың көзделгендігі
арнайы түрде атап көрсетілген жағдайларда заңның кері күші ... ... ... ... акт ... жауаптылықты жеңілдеткен
жағдайда да заңның кері күші болады.
3. Нормативтік құқықтық акт қылмыстық жауаптылықты жойған жағдайда ... кері күші ... ... ... ... ... сипаттауды осы ұғысға
енетін кеңістік аталаманың мағынасын түсіндіруден бастаған жөн. Сонымен,
кеңістік дегеніміз мемлекет ... ... жер беті ... ... ... ... су ... олардың үстіндегі әуе (атмосфера)
кеңістігі ... ... ... ашық ... ... жүрген әскери
және олардан басқа да кемелердің, ұшатын аппарттардың ... ... ... да бұл ... ... ... ... ұғым арқылы беріледі.
Нормативтік актілер күшінің “экстерриториалдылығы” құқықтық актілердің
мемлекет аумағынан да ... ... ... ... білдіреді.
Мысалы, белгілі бір саудадағы ... ... ... туралы істерді сотта қарағанда шетелдік заңдарды пайдалануға
рұқсат ... ... ...... ... ... жоқтар және
шетелдіктер жатады. Жалпы ереже бройынша ... ... ... ... бәріне бірдей таралады.
Бұл қағидаттан да ерекшелік ретінде болатын өзгешеліктер бар. Мысалы,
нормативтік актілердің күшін қолдануда шетелдіктер мен ... ... ... ... ерекшеліктер болады. Оларға кейбір құқықтар
берілмейді, белгілі бір ... ... ... ... өздерінің оларға сайлауына, ... ... ... ... өтеу ... және т.б. құқықтары берілмейді).
Шет ел өкілдері ел басылар және ... ... ... ... ... да шет ... ... (экстериториалдық) құқықтарға ие болады. ... ... ... ... ... ... үшін ... әкімшілік жөніндегі жауаптылықтары дипломатиялық жолдар арқылы шешеді.
ҚҰҚЫҚТЫҚ НОРМА
Құқықтық нормалардың үғымы және ... ... ... ... ... ... ... қызметі — қоғамдық қатынастарды
реттеу, тәртіпті сақтау, қорғау. Құқық — ... ... ... ... ... нормалардың жиынтығы.
Ал құқықтық норма дегеніміз, құқықтың бір ғана ереже қағидасы. Мысалы,
құқықты үй деп санасақ, онда ... ... осы ... бір кірпіші, бір
топшасы.
Құқықтық норма — мемлекет таныған, және оны өзі ... ... ... ... тұсушілердің құқықтары мен міндеттерін
туындататын, олардың ... ... ... масштаб, өлшем есебінде
реттей алатын жалпыға бірдей міндетті ереже, норма.
Құқықтық норма — заңға сәйкес келетін мінез, жүріс-тұрыстың ... ... ... ... ... жария айқындылық, нақтылық мәнге
ие болады. Оның өзі заңмен көзделген істің шешімін табуға мүмкіндік береді.
Әрбір құқықтық ... үш ... ... болады: диспозиция (мінез-
құлық ережесі), гипотеза (жорамалы) және санкция (жаза, шара).
Құқықтық нормалық гипотезасы (жорамалы) — ... ... ... ... үшін ... ... ... бар екенін
көрсететін құқықтық нормалық бөлігі. Гипотезаның көмегімен мінез-құлықтың
қиялдағы ... ... ... ... ... ... және
орынмен байланыстырылады. Былайша айтқанда, гипотеза құқықтық нормаға жан
бітіреді. Мысалы, бұзақылық үшін жауапқа тартылатын адам ... ... ... ... Егер ... ... жасаса ғана, заң бұзушы жауапқа
тартылады.
Егер гипотезада (жорамалда) бір ғана мән-жай көрсетіліп, сол жағдайда
құқықтык норма ... ... оны жай ... ... ... ... егер бала ... ата-анасы Қазақстан Республикасының
азаматы болса, бала да ... ... ... ... ... ... норманы қолдану үшін екі, одан да қөп мән-жай қажет болса,
ондай гипотезаны күрделі ... ... ... ... ... ... қолданылуы бірнеше мән-жайдың біреуіне байланысты
болса оны балама гипотеза (балама жорамал) дейді.
Қуқықтық ... ...... қатынастарға қатысушылардың
мінез-құлқы қандай болуы керек екенін анықтайтын құқықтық норманың бөлігі.
Диспозиция — құқықтық ... ... ... ... Бірақ құқықтық
норма тек қана диспозициядан тұрмайды. Гипотеза санкциямен байланысқанда
ғана диспозиция ... ... ... атқара алады. Диспозиция —
мінез-құлықтың үлгісі. Диспозиция үш түрлі болады:
а) жай диспозиция, егер мінез-құлықтың мазмұны ашылмаса;
б) ... ...... ... ... ... сілтемелі диспозиция — егер құқықтық норма ... ... ... ... сілтеп нұсқаса.
Құқықтық норманың санкциясы — құқықтық норманың диспозициясы бузылган
жагдайда қолданылатын ... ... ... құқықтық норманың бөлігі.
Санкцияда мемлекет ... ... ... ... Санкцияның түрлері:
а) абсолютті-анық, б) баламалы, в) салыстырмалы.
Заң (басқа да нормативтік құқықтық ...... акт ... Оның құрылымы ерекше. Заң баптардан ... Бір ... ... ... ... болуы мүмкін. Ал заңның бабы бір немесе бірнеше
құқықтық нормалардан тұруы мүмкін. Егер заңның бабында бір ... ... ... ... ... келеді. Бапта екі норма да болуы мүмкін. Онда, ... ... ... ... кең ... ... Қазақстан
Республикасы Конституциясының 34-бабы екі құқықтық нормадан тұрады:
1. Әркім Қазақстан Республикасы Конституциясын және ... ... ... құқықтарын, бостандықтарын, абыройы мен ар-намысын
құрметтеуге ... ... ... мемлекеттік рәміздерін құрметтеуге міндетті.
Кейде бір құқықтық норма бірнеше ... ... ... ... мемлекет тақыр жерден пайда болған жоқ. Ол ... ... ... ... және ... бір мезгілде оның өзіндік бір
жалғасы ... ... ... ... ... ... кемде емес кейбір
ииституттардың сабақтастығы ... ... ... ... рулық
басқарудың көптеген институттары (мысалы, процедурасы ... ... тең ... ... ... ... ... билік ету-
мәжбүрлеу бағытындағы басқасымен алмастырылды. Екіншіден, рулық басқарудың
бірқатар институттары ... ... ... мен ... ... ... елеулі өзгерістерге ұшырап, қоғамның тіршілік әрекетінде жаңа
жағдайларға ... ... ... мен ... ... ... да ... қалды. Үшіншіден, бұл процесте басты нәрсе әлеуметтік
жағынан әр алуан, ... және ... ... ... ... мәжбүрлеу-күштеу сипатындағы жаңа
институттардың қалыптасуы, ... ... ... ... ... ... қауымдық қоғам дамуының табиғи барысының
өзі, әрекет етіп отырған барлық факторлардың - объективті және субъективті,
ішкі және ... ... және ... ... - ... ... пайда
болуына алып келді.
Мемлекет және құқық теориясы барлық заң ғылымдарына ... ... ... ... ... ... ... қызмет. Мемлекет және ... ... бұл ... осы ғылым пәнінің теориялық негіздерін зерделейді. Мемелекет
және құқықтың не ... оның ... ... ... ... ... бірге қазіргі заманадағы мемлекеттің қырлары мен
сырларын ашып, ол туралы түсініктеме жасайды.
4. ... ... ... ... ... ... Бұл
қызметті жүзеге асыру барысында, мемлекет және құқық теориясы аталып
отырған пәнді танып білу үшін, ... ... ... ... ... мен ... тәсілдерін даярлайды, ал мұның өзі
түптің түбінде ... ... ... молыға түсуіне жол ашады.
Заң ғылымының түп-тұқиянын білу ... құық ... ... ... ... құқықтың құбылыстар танылады. Құқықтың ... ... ... ... ... құрылмалар қалыптасады да, олар
құқықтық құбылыстарды одан ары танып білудің құралдарына ... ... үшін ... ... ... (концепция) қолданылады. Құқықтық бір
мәселені зерттеп тану үшін бірнеше, өзара ... ... ... қолданылуы мүмкін. Осындай шығармашылық пікір таластыру
нәтижесінде шындықты, ақиқатты ... ... ... ... ... ... құбылыс екеніне анықтама беру үшін оған ... және ... ... ... ... ... ... актілер.
1. Қазақстан Республикасының Конституциясы 1995ж. ... ... ... ... ... «Жеті жарғы» А., 2001
2. Қазақстан Республикасының Азаматтық Кодексі ... А., ... ... ... ... ... Процестік Кодексі 13.07.1999ж. А.,
«Юрист»
4. Қазақстан Республикасының Қылмыстық ... ... ... ... ... мен ... ... Республикасы заңдарына № 163-
ІІ 09.12.98ж.; № 238-ІІ ... № 244-ІІ ... ... Алматы, «Жеті жарғы» 2002ж.
5. Қазақстан ... ... ... ... ... № 277-1 9 шілде 1998ж.; № 283-1, 10 ... № 430-1, ... № 454-1, ... ... ... толықтырулар енгізілген) Алматы «Жеті жарғы» 2002ж.
6. Қазақстан Республикасының Қылмыстық Кодексіне түсініктеме. Баспа «Жеті
жарғы» А., 2002ж.
Қосымшалар
ҚҰҚЫҚТЫҢ МАЗМҰНЫ МЕН ... ... ... МЕН ... ... БӨЛУДІҢ НЕГІЗІ МЕН КРИТЕРИЙІ
ҚҰҚЫҚТЫҢ САЛАЛАРЫ
-----------------------
Қоғамдық және жеке адамдардың мүддесін қорғау
Қарым-қатынас
Құқықтың мазмұны үш мәселені біріктіреді
Норма
Құқықтық нормаларды мемлекеттің ... ... ... ... ... қорғауйды
Құқықтың белгілері
Жалпыға міндеттілігі
Құқықтық норма ерікті орындалмаса, еріксіз ... ... ... ... қабылдаған нормалары, құжаттары
Құқықтың неігіздері
Діни нормалар
Соттың тәжірибесінен қабылдаған нормалар
Құқықтық келісім-шарт
Әлеуметтік норманың түрлері
Бірлестіктердің, одақтардың қабылдаған нормалары
Әдет-ғұрып нормалары
Діни ... ... ... ... ...... ӨМІРДЕГІ АДАМДАРДЫҢ ТӘРТІБІНІҢ
ЕРЕЖЕСІ
Құқықтың принциптері: қоғамдық өмірдің объективтік даму заңдылықтарын жан-
жақты анықтап, негізгі бағыттарын құқықтық норма арқылы бекіту
Жалпы қоғамдық қағидалар: ... ... ... ... ... ... ... қағидалары: қоғамның әр саласының басқару ерекшеліктері құқықта
толық керсетіледі
Салалық қағидалары: қоғамның ... ... ... ерекшеліктері
көрсетіледі
Құқықтың функциясы – оның қоғамдағы қарым-қатынасқа тигізетін әсері,
ықпалы. Құқықтың ... ... ... ... ... ... өзіне тән екі функциясы бар
Реттеу-басқару функциясы. Қоғамдағы қарым-қатынасты реттеу тәсілдері
Құқықтың өзіне тән функциясы
Қорғау функциясы. Қоғамға, адамдарға қарсы қарым ... ... ... ... ... ... ... бостандық беру
Тыйым салу
Жауапкершіліктің түрін көрсету
Жауапкершілікті қолдану
Құқықты салаға бөлудің негізі мен критерийі – ... ... пәні ... реттеудің пәні:
қоғамдық қатынастың бір күрделі саласына сәйкес жинақталған топталған норма
Құқықтық ... ... ... ... ... жұмысына, ісіне,
тәртібіне, қоғамдық қатынасқа әсер ету жолдары, тәсілі
Еңбектегі қатынас жүйесі
Еңбек құқық саласы
Жанұя қатынас жүйесі
Жанұя құқық саласы
Екі ... ... ... ... ... ... ... әдісі
Әкімшілік құқық әдісі
Құқықтың негізгі салалары
Конституциялық құқық
Жанұя құқығы
Әкімшілік құқық
Азаматтық іс жүргізу құқығы
Қаржы құқығы
Қылмыс құқығы
Жер құқығы
Қылмыстық іс жүргізу құқығы
Еңбекпен түзеу құқығы
Азаматтық ... ... ... ... ... ...

Пән: Құқық, Криминалистика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 45 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Гуманитарлық ғылымдар жүйесіндегі және оқу пәндеріндегі мемлекет және құқық теориясы21 бет
Мемлекет және құқық теориясы10 бет
Макроэкономикалық көрсеткіштерге сипаттама (2013-2015). Инвестициялар және мемлекеттің инвестициялық саясаты. Инфляция және мемлекеттің инфляцияға қарсы саясаты. ҚР экономикалық өсім14 бет
Макроэкономикалық көрсеткіштерге сипаттама. Инвестициялар және мемлекеттің инвестициялық саясаты. Инфляция және мемлекеттің инфляцияға қарсы саясаты. Қазақстан Республикасының экономикалық өсімі6 бет
Мемлекеттік және жергілікті бюджеттер: қалыптастыру және орындалу мәселелері111 бет
Мемлекеттік инвестициялық қызметті жетілдіру және оның тиімділігін арттыру, өндірістік инфроқұрылымдарды және өңдеуші өндірістерді дамыту жолдары84 бет
Ортағасырлық мәдениет және мемлекет қайраткерлері: асан қайғы, қазтуған, шалкиіз және жиембет жыраулар21 бет
Салық механизмі және мемлекеттің салық саясатын іске асырудағы оның рөлі68 бет
Су ресурстарының экологиялық мәселелері .Табиғи суларды ластаудың негізгі көздері .Суды тиімді пайдалану. Сумен қамтамасыз етуге бөлек жүйелерді қолдану .Қазақстан Республикасында су ресурстарын пайдаланудың және қорғаудың мемлекеттік бақылауы12 бет
Қазақстан республикасындағы жекешелендіру және мемлекет иелігінен алу процесінің ерекшеліктері23 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь