Қазақстан халықтарының салт-дәстүрлері

Орта ғасырлардағы мемлекеттер
XVIII.ХХ ғасырдың басындағы Қазақстанның көпұлттық құрамының қалыптасуы
Кеңес Одағы кезеңі
Қазақ қоғамы
Қазақ қоғамының дәстүрлі шаруашылығы
Қазақстан аумағындағы ең ежелгі палеолит артефактілері Маңғыстаудағы Сарытас шығанағының жағасында, Қаратаудағы Арыстанды өзенінде табылған. Олар еуропалық және таяу шығыстық палеолит дәстүрлеріне кіретін ашель және мустье дәуірлеріне жатады.
Палеолиттің соңына жататын ескерткіштердің саны көп емес: бұлар Маңғыстаудағы Шахбагата мен Онежек, Шығыс Қазақстандағы Құдайкөл мен Шульбинка, Қаратаудағы жәдігерлер, Алматы маңындағы Семізбұғы мен Майбұлақ, Батыс Қазақстандағы Ешкітау.
Мұзбүркеу дәуірі аяқталып қазіргі голоцен басталғанда (10-15 мың жыл бұрын) жалпы палеолит те аяқталды деп айтуға болады. Плейстоцен мен голоцен шекарасында мұздықтар еріп климат күрт өзгере бастаған. Адам да жаңа ландшафтарға бейімделуге мәжбүр болды. Осы кезеңде ірі аң аулаудан адамзат жер игеруге, ұсақ аң аулауға, балық аулауға, мал бағуға көше бастаған. Бұл дәуір мезолит деп аталады (шамамен б.з.д. ХІ-VI мыңжылдықтар).
Палеолиттің соңғы кезеңі неолит артефактілері Қазақстанның көптеген жерлерінде табылған. Көбінесе бұлар тастан жасалған бұйымдар, бірақ қыш ыдыстары да кездеседі.
Неолит пен қола дәуір арасындағы өтпелі кезең энеолит деп аталады. Бұл «мыс-тас кезеңі». Адам аңшылықпен бірге мал шаруашылығына көше бастаған. Энеолит ескерткіштері Солтүстік және Батыс Қапзақстанда кездеседі: Ботай, Қожай, Қосқұдық және т.б. Ботай мекенінің тұрғындары алғашқы жылқы игерушілері болды деген жорамал бар.
ІІ мыңжылдықтың басында шаруашылықта ірі өзгерістер пайда болған: мал бағу, металлургия, егістік, қыш және қолданбалы өндірістер қарқынды дами бастайды. Бұл қола дәуірі басталды деген сөз. Қазіргі Қазақстан аумағында андронов мәдениетіне жататын еуропеоидтік, мүмкін, протоарий тайпалары өмір сүрген.
Түркі халықтар тарихын зерттейтін ғалымдар түркілердің арғы аталары неолитте Еуразия далаларының кең аумағын мекендеген дейді. Кейбіреулер түркілер Алтайдан шықты десе, басқалары түркілердің шығу тегі Еділ-Орал аймағы деп есептейді.
        
        Қазақстан халықтарының салт-дәстүрлері
Қысқаша тарихи шолу
Қазақстан аумағындағы ең ежелгі палеолит артефактілері ... ... ... ... ... өзенінде табылған.
Олар еуропалық және таяу шығыстық палеолит дәстүрлеріне кіретін ашель және
мустье дәуірлеріне жатады.
Палеолиттің ... ... ... саны көп емес: бұлар
Маңғыстаудағы Шахбагата мен ... ... ... ... ... Қаратаудағы жәдігерлер, Алматы маңындағы Семізбұғы мен Майбұлақ,
Батыс Қазақстандағы Ешкітау.
Мұзбүркеу дәуірі аяқталып қазіргі голоцен басталғанда (10-15 мың ... ... ... те ... деп айтуға болады. Плейстоцен мен голоцен
шекарасында мұздықтар еріп ... күрт ... ... Адам да ... ... ... ... Осы кезеңде ірі аң аулаудан адамзат
жер игеруге, ұсақ аң аулауға, ... ... мал ... көше бастаған. Бұл
дәуір мезолит деп аталады (шамамен б.з.д. ХІ-VI мыңжылдықтар).
Палеолиттің соңғы кезеңі неолит артефактілері ... ... ... ... ... ... жасалған бұйымдар, бірақ қыш
ыдыстары да кездеседі.
Неолит пен қола дәуір арасындағы өтпелі кезең энеолит деп ... ... ... Адам аңшылықпен бірге мал ... ... ... ескерткіштері Солтүстік және Батыс Қапзақстанда
кездеседі: Ботай, ... ... және т.б. ... ... ... ... ... болды деген жорамал бар.
ІІ мыңжылдықтың басында шаруашылықта ірі өзгерістер пайда болған: мал
бағу, металлургия, егістік, қыш және ... ... ... ... Бұл қола ... ... ... сөз. Қазіргі Қазақстан аумағында
андронов мәдениетіне ... ... ... ... ... ... халықтар тарихын зерттейтін ғалымдар түркілердің арғы ... ... ... кең аумағын мекендеген дейді. Кейбіреулер
түркілер Алтайдан шықты десе, басқалары түркілердің шығу тегі ... деп ... IV ... ... ... 500-600 жыл ... ... бастап Дунайға дейін, Оралдан қазіргі Түркияға дейінгі жерді
игерді деп ... ... ... өте көп: ... – Биғаш, Алматы
аумағындағы Бұтақты, Таңбалы, Баян жүрек, Асы, Ойжайлау.
Сақ пен савроматтар билік ... ... ... IX-III ... ... «көне көшпелілер дәуірі», «скифтер дәуірі» деп атайды.
Олардан ... бір ... ... ... ... ... ... тарихи әдебиетінде бұл дәуірді ... ... ... деп те атайды. Сақтар мен парсылар жерлерінің шекарасы ... ... ... ... ... юечжи деп атаған. Сақ дәуірінің ең
белгілі ескерткіші Есік қаласында ... ... Адам ... есептеледі.
Сақтардың мәдени мұрасы, оның ішінде хайуанат ... ... ... ... ... қазбаларда табылған: Жем өзені, Берел, Бесшатыр,
Жалаулы, Зайсан ... ... ... ... ... ... жасалған петроглифтерді де ұмытпау
керек. Олар бүкіл Қазақстанда – Тянь-Шань мен Алтайда, Жоңғар ... мен ... ... ... ... VII-VI ғғ. мекендеген ғұндар тарихымызда өз
ізін қалтырған. Олардың көршілері жун, ди, ... ... ... ... ... ғұндар айналасын, оның ішінде Қытайды жаулап алады. Б.з.д.
56 ж. Ғұндар державасы ... ... ... ... ... ... ... Қазақстан) аттанады. 155 жылға қарай қалған ... ... ... Шығыс Қазақстан мен Жетісуға қоныстанып, V
ғасырға дейін болған Юэгань ... ... одан ... ... Сібір
угорларымен бірге Орал ... ... мен Еділ ... ... ІІІ ғасырда ғұндардың бір бөлігі Орталық Қазақстанды кесіп өтіп,
Еуропаның жолына түсті.
Үйсіндердің ... ... ... мүмкін,Іленің орта
сағасында, мүмкін Ыстықкөл маңында орналасқан дейді. Үйсін елі Жетісу ... ... ... ... ... ... ІІІ ... Х ғасырға дейін созылыпты. Үйсіндерге Орта Азия мен Шыңжаңның
кейбір елдері бағынған.
Кангюй (Қаңлы). ... 138 жылы Ұлы ... ... тарихы басталды.
Император Уди өз кінәзін осы жол бойымен ... ... ... ... Ферғана болды. Осы жерден Үйсін мен Қаңлы мемлекеттеріне дейінгі
арақашықтықты өлшеуге ... ... ... ... ... қарай, Сырдария өңірінде жатқан.
Орта ғасырлардағы мемлекеттер.
Түрк елі (қағанат) 552-744 жж. ... ... ... Ашина
тұқымынан шыққан. Түрк елі ... ... ... дейін,
Енисейден Амударияға дейін созылған. 582 жылы Түрк елі Шығыс және Батыс
Түрк ... ... ... ... 657 жылы ... ... Түрк
қағанаты 744 жылға дейін өмір сүрді. Осы жылдан бастап Орхондағы көштердің
иелігі Яглакар ұйғырлар қағандарына өтті.
Түргештер Батыс Түрк ... ... ... ... (VII ғ.).
712-713 жж. түркілер, соғдтар, Шаш пен Ферғана тұрғындары бірігіп арабтарға
қарсы шайқасты. Мұндай шайқастар бірнеше рет өткен. Тек 732 жылы ... ... кіре ... 740 жылы қытай әскері Таласты (Таразды) жаулап
алады. 756 жылдан бастап түргештер мемлекеті тоқырауға ... ... ... ғ. ... ... ... ... Шығыс Маверранахр
өңірлерінде батыс түрк және түргеш ... ... ... билікке
келіп Қарлұқ қағанатын орнатты. Қарлұқтардың туған жері ... ... ... арасы және Моңғолиядағы Хангай өңірі болған. VIII ғ. екінші
шенінде ... ... ... ... алды. Қарлұқ
конфедерациясына ... ... мен ... ... ... Орта Азия ... Қазақстанның жатақ елдерімен ассимиляцияланған және ислам дініне
табынған қарлұқтар түркмен деп аталды. VIII-Х ... ... ... ... аралығын, Ыстықкөл айналасын, Іле, Шу, Талас алаптарын, Тянь-
Шань бөктерлерін ... ІХ ... ... бір топ ... Отырарға
көшіп келеді. Қарлұқтар Таласта, Шашта, Испиджапта, Миркиде (Мерке), т.б.
жерлерде қоныстаған. 742 жылы ... ... мен ... бірігіп
Ашина тұқымын жеңіп билік ұстады. 745 жылы түркі ... ...... қағанаты пайда боды. V-VI ғасырларда ұйғырлар әуелі
Жужань, кейін Түрк қағанаты құрамына кірген. ... өте, ... ... ... Манчжурия – Гоби аралығындағы өлкені билейтін болды. Қағанат құрамына
ұйғырлар мен оғыздар, ал 758 ... ... ... ... жері ... болды. 812 жылы ұйғырлар қарлұқтарды қиратты. Арабтар ... ... ... ... ... ... ... 840 жылы
ұйғырларды жеңді.
Қарлұқтардың күшеюі Маверранахрды билейтін Саманидтерге ... ... ... ... Нух ибн Асад ... ... алады. Испиджаб
көшпелі түрктер арасында ислам дінін тарату орталығына айналады.
Бірақ Қарлұқ қағанатының ... ... жауы ... ... ... ... ... 940 жылы олар Баласағұнды жаулап алады. Осы
мезетте қарлұқ мемлекеті құлап, Қараханидтер әулеті билік ... ғғ. ... орта және ... ... мен ... ... елі мемлекеті қалыптасады. Жетісу жақтан ... ... осы ... ... ... бірлестігімен қақтығысқа келеді. Кейін
осылардың бәрі бір-бірімен араласып ... ... ... ... ... ... ... ішінде аландар мен астар. Оғыз этнос
құрамына түркі тілдес батыс және шығыс ... ... мен ... өңірі
тайпалары кірді. Х ғасырда оғыз тайпалары Арал мен ... ... ... ІХ-Х ... оғыз ... ... Шу мен
Қаратаудың арасында орналасқан Астанасы Янгикент болған. ... ... ... ... ... ... сияқты. Оғыз мемлекеті Еуразия
Даласында маңызды рөл ойнаған. 965 жылы оғыз ... мен Киев ... ... ... ... тұрған. Нәтижесінде Хазар хандығы
қирап жойылды. Х ғасырдың соңында оғыз жабғылары орыс ... ... ... ... Оғыз мемлекеті Х-ХІ ғасыр шекарасында қыпшақтардың
шабуылдары нәтижесінде құлады. Қыпшақтардан қашқан оғыздардың бір бөлігі
Шығыс ... мен Кіші ... ... Маверранахр Караханидтері мен
Хорасан селджуктеріне қарай қашты. ... ... ... ... ... ... ... Түрк қағанаты құлағаннан кейін пайда болды.
Хазарлар алдында Кума мен ... ... ... Түрк қағанаты Солтүстік
Кавказды 567-571 жж. жаулап алғаннан кейін ... ... ... VI ғ. ... қарай Түрк қағанаты Хинганнан ... ... ... ... VII ... Батыс-Түрк қағанаты құлдырағаннан кейін Хазар
қағанаты мен Ұлы ... ... ... ... 80-ші жж. орыс ... Олег ... жерлерін
хазарлардан тартып алды. ІХ ғасырдың ... ... мен ... ... ... ... ХІ ... 50-ші жылдары зазарлар
қыпшақтарға бағынды.
І-ІІ мыңжылдық шекарасында Ертістен Оңтүстік Орал даласына ... ... ... ... ... ... билейтін болды. Қимақ пен
қыпшақтар туысқан елдер болған. Аталған ... ... ... кірген, оның ішінде Моңғолия аумағында тұрған және Ұйғыр қағанаты
құрамында болған тоғыз-татарлар. VІІІ ... ... ... ... ... ... ... жаулап алады. Қағанаттың құлауы Хі
ғасырдағы Орталық Азия ... ... жаңа ... ... Бұл ... себебі – 918 жылы Солтүстік Қытайда киданьдардың
(қарақытайлардың) Ляо мемлекетінің құрылуы. Қимақ мемлекетінің мұрагерлері
... Олар ... ... ... ... ... Қазақстан далаларын Қыпшақ қағанаты билейтін болды.
Қыпшақтар Еділден батысқа қарай жатқан ... ... ... ... ... ... қыпшақтар Хорезм мемлекетімен тікелей көршілес бола
қалды. Бір ... ... ... дами бастады, екіншіден Сыр өңірі үшін
талас пайда ... ... ... ... ... жеңді. Осыдан
бастап Қыпшақ мемлекеті әлсіздене ... ... ... басталған
кезде қыпшақтарелі бытыраңқы болды.
Ұлы Жібек жолы. Бұл атауды 1877 жылы географ Фердинанд фон Рихтгофен
енгізді. Ұлы ... ... ... ... ... ... байланыстар
б.з.д. ІІІ мыңжылдықта басталған-мыс. Ол кезде Бадахшан ... мен ... ... І мыңжылдықтың орта шенінде «Дала жолы» ашылған. Бұл ... ... ... ... ... ... Бұл ... сақтар тайпалары
қатысады. Дегенмен б.з.д. іі ... ... Ұлы ... жолы ... ... ... жол ... белгілі. VI-VІІ ғғ. Жетісу мен ... ... ... жол ... ... ... ... Мұның себебі
– түрк қағандары жолды бақылап сауда қауіпсіздігін ... ... ... ... жолы ... екі ... бөлінеді: «Прото жібек жолы»
(V-ІІ ғғ.) және ... ... жолы ... Екінші кезеңі 138 жылы болған Чжан
Цянь сапарынан басталып 1405 жылы Мин ... ... ... ... ... ... жабылады деп айтуға болады. Сауда тауарларының
тізімі өте үлкен, оның ішінде неше ... ... ... ... ладан, жасмин суы мен амбра, кардамон мен мускат жаңғағы, женшень
мен питон өті, кілемдер мен ... ... пен ... піл ... алтын, күміс,
қару-жарақ және т.б. Бірақ негізгі ... ... ... ... ... пен
алтын ол кезде кәдімгі халықаралық валютаға айналЖібек пен алтын ол ... ... ... ... жол ... ... Іле, ... Шу, Сырдария
алаптарымен, Арал маңынан өтіп Жайыққа, Қара ... ... ... ... Бұл ... түрк ... кезінде негізгі болған.
Кейін, Ұлы даланы моңғолдар біріктіргенде, осы жол ... ... ... ... Сарыарқаға, алтайға, Ертіске, Моңғолияға бағытталған.
Жол бойында Испиджаб, Тараз, Құлан, ... ... ... Қаңлық,
Усбаникет, Отырар, Түркістан, Сауран, Сығнақ, Янгикент, Сарайшық сияқты ірі
қалалар тұрған.
Х ғасырда Жетісу мен ... ... ... ... Қарлықтар, чигили мен ягма тайпалары құрады. 960 жылы мемлекет
діні ислам болып жарияланды. Қашғар астана болды. Қараханид мемлекетінің ... ...... ... алу (1005 ж.). ... ... ... қысымы себебінен ХІІ ғасырда аяқталды.
Қарақытай мемлекеті. Моңғол тілдес киданьдар Х ғасырда жан-жақтағы
жерлерге қарай ұмтылады. 1066 жылы ... Ляо атты ұлы ... ... жері Жапон теңізінен Шығыс тТүркістанға дейін, Амур мен Керуленнен
Ұлы ... ... ... ... 1125 жылы чжурчжэндер Ляоны жаулап
алып өздері құрған ... ... ... ... Чжурчжэндерге
бағынбаған кданьдар Жетісуға, қазіргі Қырғызстан жеріне, Қашғарға қашады.
Осы ... ... ... ... ... ... ХІІ ғасырда
Қазақстанның оңтүстік-шығысы мен оңтүстігі, құрамына Бұхара мен Самарқан
кіретін Маверранахр аудандары ... ... ... ... ... ... 1217-1218 жж. моңғолдар (Жебе нойон) қарақытай
мемлекетін жойды.
ХІ-ХІІІ ғғ. ... ... Азия ... ... ... ... (моңғол тілінде «сегіз» деген сөз, осылай оны киданьдар атаған),
Керей (кереит) хандығы, Мерке (Меркіт) ... ... ... ... ұлысы.
Моңғол империясы. 1206 жылы айналасындағы барлық ұлыстарды жаулап
алған Шыңғысхан құрылтай жинап өзін Моңғол ханы ... ... ... бастап моңғол шабуылдары бүкіл әлемге белгілі. Жаулап алған ... ... ... пайдалана алған. Шыңғысхан жаулап алған
жерлерін өз балаларына таратиады: Жошыға – шығыс Дашт-и-Қыпшақ пен ... – Орта ... ... ... Толуйға – Моңғолия, үшінші баласы
Үгедейге – тақ. ... 1227 жылы ... ... ... ... берік
болған балалары Үгедейге көнеді. 1234 жылы ... ... ... жылы Қарақорым құрылтайында Еуропаға шабуыл жасау ... ... жж. ... ... Бату Еділ Булгариясын, Русь
жерлерін, Батыс Дашт-и-Қыпшақ жерлерін бағындырады. 1241 жылы ... мен ... ... Ең ... нүктесі – неміс қаласы Майсен және
Австрия. Бату Хорватияға шабуыл жасаған кезде Үгедей өлді ... ... 1243 жылы ... Еуропадан кете бастады.
Моңғолдар империясының бірлігі ұзаққа созылмады. Құрамына кірген
ұлттар бір-біріне ұқсамаған және араз ... Жошы ... ... Орда)
халық көпшілігі қыпшақтар болған. Арасындағы моңғолдар қыпшақтармен
араласып жоқ ... ... ... мен ... ұлысында парсылар мен арабтар
ислам дәстүрі арқылы билеген. Батыс ұлыстар орталық ... ... ... ХІІІ ... ... ұлыстардың басшылары Ислам дінін мемлекеттік дін
ретінде қабылдайды яғни Бас хан мен оның ... ... ... ... ... ... ... толығымен жоққа шықты.
Хубилай 1264 жылы астанасын Қарақорымнан Ханбалыққа (Пекин) көшіреді.
Ақырында Моңғолия Юань атты ... ... ... айналып
кетеді. 1368 жылы империя күйрейді, тірі қалған моңғолдар отанына ... ... 1634 жылы ең ... бас хан Лигдан өлгеннен кейін Моңғолия
Қытай провинциясыі ретінде 1911 ... ... қала ... ... ұлыстар: Шибан, Сібір хандығы, Ұлы ... ... ... ... жер – ... Маверранахр, Амударияның
сол жағасындағы Балх, Бадахшан, Газна, Қабыл және Синд ... ... ... ... – Ақ Орда ... XIV ғ. орта ... Шағатай мемлекеті батыс пен шығысқа
бөлінеді. Шығыс жағы Могулистан деп аталады. Ханы ... ... ең ... ... ... руы ... Темір мемлекеті. Шағатай елінің батысы Маверранахр түркі-моңғол
әмірлері билігінде болады. 1370 жылы Маверранахр билігін әмір ... ... бойы ... ... ... ... ... Могулистан, Иран,
Үндістан, Кіші Азия, Қытай. Көп жылдар бойы Темір мен Жошы ... ... ... ... ... ... ... кейін көп уақыт өтпей
империясы күйрейді.
XV ғ. Шибан ұрпағының ... ... ... ... Дашт-и-Қыпшақ
билігін ұстайды. Оны көптеген рулар қолдайды – қыпшақ, найман, ... ... ... ... Бірақ Әбілқайыр билігі (1428-1468 жж.)
кезінде бытыраңқылық ... 40-шы ... ... ... ... дейін орналасқан жерлерді біріктіреді. 1456 ж. Сығнақ маңында
Әбілқайыр қалмақтардан (ойраттардан) жеңіледі де ... ... жылы ... ... кезінде қайтыс болады.
Ойраттар. Ойраттар – моңғолдардың батыс бөлігі болған. Олар Шыңғысхан
дәуірінде моңғолдардың сол қанатында яғни ... ... ... ... ... 1635 жылы ... ... хандықтарының атауы шыққан. Батыстағы
көршілері – түркі-иран халықтары ... ... деп атап ... XIV ... ... ... Ойраттар Могулистан, оның ішінде кең
байтақ Жетісу ... ... 60 жж. ... ... ... 1422 жылы ... ханы Вайсхан Тұрфанды ... алып ... ... ... Ойраттар болса Хами қаласын жаулап алады. ... ... ... ... ... ... ... Шу өзеніне дейін жетеді. 1457 жылы Жетісудан өтіп ... ... ... Әбілқайырмен шайқасады. Әбілқайырды жеңіп
ойраттар Орта Сырдарияны сорлатады. Әбілқайыр ... ... ... болады. Оның немересі Махмұд-сұлтан Жоңғарияда аманат ретінде 7 ... ... ... XV ғасырдың соңында ... ... ... ... ... ... Дегенмен, 50-ші жылдарының соңында
Жетісуға көшіп ... ... мен ... ... ... өз ... ... жүрген.
Ноғай ордасы. XIV ғ. соңында Алтын Орда әскери басшысы ... ... Жем ... қоныстаған өз халқы – маңғыттарды біріктіріп ... ... ... ... ... ... ... Олардың бәрін «ноғай» деп атаған. XVI ғ. орта шенінде олардың ... ... адам ... ... ... орыс ғасырнамаларында Ноғай Ордасы деп
аталған. Ноғай ордасын Едіге ұрпақтары – мырзалар, ең бастысы би ... Жошы ... ... хан деп аталуға ... ... ... қала ... қазақ ханы Қасым ноғай мырзаларын өзінің қолындағы, ал
астанасы ... өз жері деп ... ... жж. ... ... ... жаулап алды. Мырзалардың көбісі ... оң ... ... ... 1521 жылы ... ... қайтқаннан кейін қазақтар
арасында дау пайлда болады. ... ... ... өзбектер мен
моғұлдар бірігіп қазақтарды қиратады да оларды шығысқа қарай ығыстырады.
Сөйтіп Ноғай Орда жері ... ... ... ... болады. 1523 жылы
Едіге шөбересі Мұсаның баласы Мамайдың басшылығымен ноғай ... ... ... ... талқандайды.
XVI ғ. бірінші шенінде Ноғай Ордасы Шығыс ... мен ... ... қатынастарда маңызды рөл ойнаған, Қазан мен Сібір
хандықтардың шаруаларына араласқан, Қырым хандарымен ... 1554 ... ... ... ... ... билікке тұрады Оның
қарсыластарының бір бөлігі ... ... Кіші ... ... Қазы ... ... ... мырзалар Ресейге жер аударып бірнеше
кінәз әулеттерін – Юсуповтар, Урусовтар, Шейдяковтар және т.б. ... ғ. ... ... ... қарсы позицияға тұрады. Иван IV ол
кезде Ливон соғысын жүргізген, ... ... мен ... ... ... ұстауға мүмкіндігі болмаған. Көшпелілермен күресу үшін
Мәскеу казактарды пайдаланған. Екінші ... – Еділ ... ... ... ... ... 1586 жылы ... 1589 ж. – Царицын, 1590 ж. –
Саратов салынды. 1600 жылы ... ... ... ... құлауының ең маңызды факторы қалмақтардың шабуылы ... ... кіші ... ... ... түркі елдерінің ұлттық және мәдени дамуына зор әсер ... ... ... оның ... ... ... ... Кіші
Жүз Батыс Қазақстандағы бұрынғы ноғайлар жерлерінде қоныстанады. Ноғай
мәдениетінде пайда ... ... оның ... мен ноғай батырлары
жөніндегі «Қырық батыр» жыры ... ... ... ... 1459 жылы ... ... Жәнібек пен Керей
қазақтары өзбектерден бөлініп көшіп кетеді. Осыдан кейін Қазақ ... ж. ... ... ... ... ... хан дәуірінде қуатты
орталықтандырылған мемлекетке ... ... ... ... ... ... сақталған. Оның ішінде Мырза Мұхаммед Хайдар
Дулатидің «Тарих-и-Рашиди» еңбегін атау қажет. Могулистан құрамында Дулати
жиырмадан астам ... ... ... ... ... ... аталған.
Мұхаммад Хайдар қазақ ұлтының атауының шығу тегін түсіндіреді. Этнос
атауы «өзбек-қазақ» қос атауынан ... ... ... XVI ғасырда
Жетісу, Дешт-и-Қыпшақ пен Түркістан тұрғындары көзнамаларда «қазақ» деп
аталады.
Могулистанда бас ... ... ... ... ... орында
ұлысбегі болған. Мемлекет басқаруында хан кеңесі мәжіліс болған. Қаржымен
дафтар айналысқан. Мырза ... хан ... ... ... ... ... ... хан аңшылығын басқаратын
миршаһарларды, жасауылдарды (салтанаттарды ұйымдастырушы) және ... ... ... ... мен ... ... де дала
тұрғындары жөніндегі мәліметтер кездеседі. XV ғ. сяхатшы венециандықтар
Барбаро мен ... дала ... ... ... деп ... ... ... дипломат Сигизмунд Герберштейн өз еңбегінде ноғайлар,
Тюмен татарлары, ... мен ... ... ... ... ... мәліметтер басқа да еуропалық елдер кеңселерінде табуға болады.
XIV-XV ғғ. Қазақ ұлты мен ... ... ... ... ... ... іргетасын көптеген бірнеше тілде сөйлеген рулар мен
тайпалар құрайды: сақ,. үйсін, Қаңлы, ғұн, оғыз, қыпшақ, кимектерден ... ... ... ... ... ... және ... руларға дейін.
Этногенез үрдісінде бірнеше кезеңді атауға болады. Алдындағы
еуропеоидтық тип моңғол ... ... ... ... мәдениетіндегі
индоирандықтардың орнына сақтар мен савроматтар келеді. Иран тілдес елдер
түркі тілдес елдерге орын береді.
І ... ... ... ... ... батысқа қарай аттануы
дала этногенезінде ең маңызды рөл ойнаған. Түркілер сақ, сармат, үйсін,
қаңлы ... ... Түрк ... ... ... ... батысқа қарай ұмтылады, бет пішіні моңғо тектес, тілдері түркі
тіліне айналады.
Қарлұқ федерациясына, кейін ... ... ... ... ұлттар, сонымен бірге Жетісудың оғыздары, ұйғырлары, соғдылары
кірген. ... ... Арал ... ... кетеді. Қарлұқтардың бір
бөлігі Маверранахрға көшіп қалыптасып келе жатқан өзбек ұлтының маңызды
бөлігін құрады.
Оғыздардың бет ... ... ... ... ... ... Орта ... бір бөлігі Шығыс ... жер ... ... ... құрамына құйылды. Қазақстанның солтүстік, шығыс және орталық
аудандарында қыпшақтар тұрған.
Біріктіру тенденцияларымен бірге бірнеше этно-мәдени ... болу ... да ... 1) ... мен Түркістан, 2)
Қазақстанның ... ... және ... ... 3) Батыс, атап
айтсақ, Каспий мен Арал маңы, Жайық пен Еділ аралығы.
ХІІІ ғасырдың басында моңғолдардың ... ... ... ... ... түркі тілдес (кейбіреулер моңғол тілдес деп
есептейді) ... мен ... ... ХІІІ ғ. ... ең ... екі ... пайда болу
мүмкіндігі туады: Шығыс Дашт-и-Қыпшақ жерінде қыпшақ-оғыз негізінде және
Жетісуда – ... ... ... ... ... ... ірі
ұлттық бірлестіктің пайда болуына жағдай туады, бірақ бұл үрдісті моңғол
шабуылы тежеді.
Халықтың бір бөлігі ... ... ... ... ... бірге Қазақстаннан тыс жер аударды. Қалған түркі тайпалары ... мен ... ... ... ... ... Дегенмен, бұрын пайда
болДегенмен, бұрын пайда болған ұлттық шекаралар ұмытылмаған. Жошы ұлысы
(Алтын ... ... пен ... ... дейін жатқан қыпшақ жерін қамтиды.
Шағатай ұлысы Оңтүстік және Оңтүстік-Шығыс қазақстан яғни қыпшақ, ... ... ... ... ... ... келген моңғолдан
қашқан найман мен керейлер қоныстаған ... ... ... жаңа ... ... – жалайыр, қоңырат, барлас
маңғыт сияқты моңғол ... ... ... ... ... ... Моңғол
шабуылы нәтижесінде моңғол нәсілінің белгілері күшейді, бірақ өте үлкен
аумақта жоғалып қалған моңғол ұлттық ... ... саны ... ... ... ... қатысқан көшпелілердің бір бөлігі өз жеріне қайтпай жаулап
алған аумақтарда қала берген (Еділ маңы, ... ... ... ... наймандар мен керейлер Солтүстік Қазқстан мен Батыс Сібірге
кетті. ... ... ұлт ... өзгертті. Туысқандық байланыстардың
орнына территориялық байланыстар пада болады. Нәтижесінде бірігу ... ... ... ... – XIV ғ. ... шаруашылық, қала
құрылысы, егістік, сауда қалпына келе бастайды. Бұл үрдіс Ақ ... ... ... ... ... ... мен Могулистан
мемлекеттерінің дамуына байланысты болған.
XIV- XV ғғ. әртүрлі ұлттық топтардың ... ... ... Ақ ... ... ... мемлекеттеріне көптеген ұлттар кіретін.
Олардың тұрғындары этносаяси мағынадағы «өзбек» терминімен ... ... ... ... ... ... қаңлы, найман,
қарлұқтар болған. Осы ... ... Орта және Кіші жүз ... ... ... Орта Азияға кетіп «өзбек» этнонимін өздерімен бірге
алып кеткен. Жалпы Орта Ғасырлардағы этносаяси ... бір ... ... ... сібір татарлары мен қазақтар үшін орақ ... Орта ... ... ... ... ... ... керей, қаңлы, қарлұқ, барлас, жалайыр, үйсін және басқалар. Жалпы
рулар саны 30 жуық. Осы рулар мен тайпалардың көбі Ұлы Жүз ... ... ... ... ... ... ... этносына кірді, үшінші
бөлігі Тянь-Шань маңына кетіп қырғыздар құрамына кірді.
Бірнеше мемлекет құрамына кірсе де, ... ... ... ... ... ... елдер (Тимуридтер, Маверранахр, ойраттар)
агрессиясына қарсыласу қажеттілігі, мәдени ынтымақтастығы, тілдерінің ... тегі осы ... ... ... ... ... құрамына кіру, жергілікті ерекшеліктер нәтижесінде
Қазақстан аумағында Жүздер формасындағы ... ... ... ... Жүз ... ... мен ... жерлерін қамтиды, оның құрамына үйсін,
қаңлы, дулат, албан, суан, сіргелі, ысты, ошақты, ... ... ... кірген. Орта Жүз Орталық және Солтүстік-Шығыс Қазақстанда орналасқан.
Оған қыпшақ, арғын, найман, қоңырат, керей, қарлұқ рулары және т.б. ... Жүз ... ... ... ... Арал ... Каспий маңы.
Құрамы: алшындарды, рулар бірлестігі, адай, алаш, байбақты, жаппас, иазлар,
қарасақал, қаракесек және т.б. ... жер ... XV-XVI ғғ. ... Бұл жағдай этностың қалыптасуын және бірлесуін тежейді. Ақ Орда,
Могулистан, Әбілқайыр ... ... ... ... ... және
мықты негізі яғни әбден қалыптасқан қазақ ұлты болған. Жалпы барлық Жүздер
аумағы ортағасырлық Түркістан территориясында шиеленіседі. Мұнда XIV-XV ... ... ... ... ... ... және ... қазақ пен
өзбек рулары тұрған. Біреулері (қыпшақ, қаңлы) мұнда көне ... ... ... ... ... ... моңғолдар шабуылы кезінде көшіп
келіп өзіне басқа ... ... өз атын ... ... ... ... ... Темір мен Барак, Әбілқайыр мен Жәнібек, моғұл ханы Юнус пен
Мухаммед Шайбани замандарындағы ... мен ... ... ... Түркістанда қазақтар, өзбектер, қарақалпқтар, арабтар бірге
тұрғанын тарихи ... ... ... ... ... мен ... ... ұлт құрамына Могулистан, Сібір хандығы, Ноғай Ордасына
бағынған қазақ рулары кіреді. ... ... ... ... ноғадың шығыс
ұлыстары Қазақ хандығына кіріп қазақ этносына қосылды.
XVII ғ 80-ші ... ... ... ... жорықтардан қазақ
жерін жоспарлы түрде жаулап ... ... ... ... ... ... ... бекіту үшін Тәукехан Жеті Жарғысын жариялайды.
Мұнда билердің құқықтары бекітіледі. Тәукенің сенімді арқа сүейтін тұлғалар
Төле, ... және ... ... ... Ұлы Жүз жауынгерлері Тәуке
басшылығымен ... ... Шу мен ... ... ... Түркістан
қаласы саяси орталығына айналды. ... орыс ... де ... ... дәуірін Қазақ хандығының алтын ғасыры деп атайды. ... ... ... ... ... Тәукеден кейін Қазақстан
бытыраңқылыққа ұшырап қалады.
Қазақ-жоңғар қатынастары. 1368 жылы Юань империясы құлайды, моңғолдар
Қытайдан қуылады және ... ... ... ... ... ... басшылары алдынғы қатарға шығатын болды. Эсен-тайшы кезінде
(1439-1455 жж.) ... ... ... ... ... Эсен өлгеннен
кейін ойрат басшылары арасында соғыстар басталады да ойраттар ... ... ең ... жаулары шыңғизидтер шығыс ... ... ... ... өлімнен қашып, ойраттар батысқа қарай
аттанады. Бірақ Шығыс Дашт-и-Қыпшақ далаларын ... бері ... ... ... ... ... ал Сібірді орыстар белсене игеруде
болған. ... олар өз ... ... беретін ойы болмаған. Дегенмен 50
мыңға жуық арбалы ... ... ... ... аттанып ноғайларды
Еділдің оң жағалауына айдады. ... ... 100 жыл бойы ... ... ... Қырым татарларымен соғысында серіктес халық ретінде
көмек көрсетеді. Торгоуттар мен ... ... ... Ойрат мемлекеті құрылды. Бұл заманда көшпелі халықтар
отырақшы елдердің билігін ... Жошы ... ... ... ... ... ... империясына бағынды, немесе Ресей
державасының құрамына кірді (Қазан, Астрахан, Сібір хандықтары). Оңтүстік
Моңғолия ... ... Цин ... ... ... ... ... аумағы жоққа айналған. Дәл осы заманда Ұлы Далада соңғы көшпелі
империя – ... ... ... ... Оның ... ... (жаңа технологиялар мен әдістер),
милитаризация (әскерилену). XVIIІ ғ. ... ... ... ... үлкен бөлігі, қазіргі Шыңжан-Ұйғыр автономиясының
солтүстігі, Моңғолияның оңтүстік батысы мен Таулы Алтайдың оңтүстігі ... ... ... ... ... оның ... Жоңғар елі,
шыдай алмайды. Бұл жағдайда цин интервенциясы хандық ғұмырын ... ... ... ... өте ... ... олар 1755-57 жж. ... талай жеңіп шыққан. Тек ойрат халқын толығымен ... ... ... Цин ... ... мәселесін» шеше алды. Гееноцид пен
эпидемиялар ... ... ... ... жойылды. Шағын ғана бір
бөлігі ресей мен ... мен ... ... ... ... Өз еркімен де, еріксіз де, жоңғарларға қарсы
болған коалицияға Цин империясы және оның ... ... ... ... қазақтар, қарақалпақтар, қырғыздар, Орта Азияның мұсылман
бишілері кірген. Хунтайджи жағында, ... ... ... ... ... ... ... мұсылмандары, Еділ қалмақтары болған.
Жоңғарларды тоқтату мақсаты ... ... ... те ... ... өте ... ... әскери машина болса, қазақ жерінде
бытыраңқылық жайылған.
Соғыс кезеңдері
1. 1697-1715 жж. Шабуыл. Халха мен ... ... ... ... деп ... жоңғарларға бірнеше шабуыл жасады. Осыны пайдаланып
жоңғарлар Қазақстан аумағына толыққанды ... ... 1708 ... ... ... ... Үш Жүз көштерін талқандайды. 1710-11
жж. жоңғарлар қазақтар мен қарақалпақтарды оңтүстікке қарай қуады. Осындай
қауіп төнген ... ... ... ... өтті. Біріккен әскер 1713 жылы
алғашқы жеңітерге жетті.
2. 1715-1723 жж. ... 1715-23 жж. ... ... соғысы
басталып, жоңғарлар әскерін шығысқа жіберуге мәжбүр болды. Қазақтар мен
манчжурлер Ресеймен одақ ... ... ... ... өте ақылды саясат
жүргізіп өз қарсыластарын бөлек-бөлек айырып жеңеді. 1716-18 жж. ... ұлы ... ... Үш ... ... Арыс (1717 ж.), ... (1718 ж.) өзендерінде қиратты,
1716 жылы Ямышевская ... ... 1717 жылы ... орыс корпусын
айдады, Цин серіктестері ... ... ... (1717 ж.), ... ... ... алды (1717 ж.), манчжур-моңғол-қытай корпусын жойды
(1718 ж.). Бірақ үш ... ... ... ... ... ... жж.
қазақтарда, Цин де қарымта шабуыл жасайды. ... ... Хами ... ... Цин мен ... ... ... жеңіліске жақын
болды. Бірақ дәл осы кезде цин ... ... ... ... ... ... ... жасайды, сөйтіп, цин соғысқа қатысудан бас
тартады. Енді қазақтар жауға қарсы жекпе-жек ... ... ... және ... ... ... аяқталысымен жоңғар әскері қазақтарға қарсы ұмтылады.
1723-1725 жж. – ... ... ...... аяқтаусыз
жеңістерінің жылдары. 1726-29 жж. – ... ... ... ... ... тура ... жылы ... Талас бойындағы қазақтарға, сонымен ... Шуға ... ... ... ... шықты. Шабуыл ақпан-наурыз
айларында, қазақтар бір-бірінен алшақ тұрған қыстауларда болған ... ... ... тез ... ... 1724-25 жж. шабуыл
қазақтарды қақ ... ... ... Олар ... ... пен ... ... қарай қашты. Маверранахр қашқындарға лық толды. 1724-25 ... ... мен ... ... ... болды.
Қауіп алдында Үш жүз өкілдері 1725 жж. ... ... ... ... құру ... келді. 1727 ж. Бұланды өзеніндегі Қарасиырда
біріккен әскер жоңғарларды жеңеді. 1727 ж. Цеван-Рабдан өледі, ал 1728 ... ... ... ... (1728-38 жж.). 1729 жылы ... 120 км
оңтүстік-шығысында қазақтар ойраттарды қиратты. Әскерін батыстан Цинге
қарсы жіберу мақсаты ойраттарға жеңілге ... ... ... арасында
тағы да түсініспеушілік пайда болды. Кіші және Орта Жүз жасақшылары
соғыстан бас ... ал Ұлы Жүз күші ... ... ... 1729-1739 жж. «Дауыл алдындағы тыныштық». 1729-35 жж. қазақтар мен
жоңғарлар бір-біріне қарсы жорық жасауда болған. ... цин ... ... ... жинауда. Бірте-бірте шығыстағы шайқастар басылды.
Осыны пайдаланып, Галдан-Церен әскерінің бір бөлігін батысқа ... ... ... Ұлы Жүз жеріне шабуыл жасап өз билігін мойындатты. Оның
белгісі – ... ... ... жж. ... ... 1739 жылы Орта Жүз ... аттанды.
Солтүстік әскер қазақтарды орыс тосқауылдарынан, оңтүстік қанаты Орта Азия
оазистерінен алыстатып ығыстырды. Мұның ... ... ... ... қою болған. Бірақ қазақтар епті қимыл арқылы және қыс ... ... ... 1741 жылы ... ... шабуылын жасайды.
Алғашқыда қазақтар біраз жеңіліске ұшырайды, тіпті, Абылай сұлтан тұтқынға
түсіп қалады. Бірақ ... ... ... ... ... ... ... (1745 ж.) және бытыраңқылық жоңғарлардың қазақ
жеріне ... ... енді ... тоқтатты. 1755-58 жылдары Цин
империясы ... ... ... ... даласы және Ресей империясы. XVIII ғ. 30-40 жж. Әбілқайыр және
басқа хандар Ресей құрамына ... Ол ... ... ... ... олар үшін ... болған, оның ішінде башқұрттар мен казактардың
көтерілістері. Осы көтерілістерге қарсы ... ... ... ... Осы ... құрылысы ХІХ ғ. 70-ші жылдарына
дейін жалғаса береді. Петр І-лен ... ... ... ... ... ... күшіне айналады. Башқұрттар көтерілістері аяқталады, казактар
көмегімен қалмақтар толығымен бағынады. 1722 жылы Ұлы Петр ... ... ... алу ... ... хан Ресей қарамағына өз өтініші бойынша кіргеннен ... ... ... 1734 жылы ... ... Отарлану орталығы Орынборда
орналасады. Ол кездегі патша саясаты халықтарды бір-біріне қарсы, арз қылу
болған: мысалы, башқұрттар патшаға ... ... ... пен «кайсактарды»
оларға қарсы жіберу керек және т.с.с. Патша қарамағында қазақтар кейбір
жерлерінен құр ... ... ... ... ... ... ... оң жағасында көшуге, мал бағуға тыйым салынады. Және де
қазақ жерінде қалалар мен ... ... ... жылы ... Сібір губернаторы Сперанский құрастырған ... ... ... о ... киргизах») жарияланды. Орта Жүз
Сібір қырғыздары облысы деп ... ... ... ... ішкі ... арғы ... ... округтарға бөлінген. Округтар болыстар
мен ауылдарға бөлінеді.
8 округ болған – Қарқаралы, ... ... ... ... ... ... ... Хан билігі жойылады. Округты округ
приказы мен аға ... екі ... ... ... ... ... ... сұлтаны, ауылды ауылдық старшина басқарған. 1824 жылы ... хан ... ... ... ... ... шығады. Мұнда
Орынбор қырғыздары облысы үш ... ... ... ... және Орта),
олар 56 дистанцияға бөлінді. Орта және Кіші ... заң ... ... Енді ең маңызды қылмыстарды ресей әскери соты қарастыратын болды,
ал билер тек ... ... ... ... ... ... ... болған. Сырдарияның төменгі
сағасы мен Арал маңы қазақтары Хиуа ханына бағынған. 1839 жылы ... ... ... басқаруымен әскери экспедиция ұйымдастырылды.
Экспедиция сәтсіз болды.
ХІХ ғ. ... ... Ұлы Жүз ... бір ... ... ... өтініш берді. 1819 ж. Іле мен ... ... 1845 жылы ... ... ... 1846 жылы жалайыр, үйсін,
дулат және басқа рулардың қазақтары Ресейге ант берді.
Патша әскері өз ... ... ... Әулие-Ата мен Түркістан
бекіністерін жаулап алды. 1860 жылыВерный маңындағы Ұзынағашта Ресей ... ... ... кейін Ташкент те құлады. 1873 жылға қарай Ресей
Хиуа мен Қоқан хандықтарын толығымен ... 1867 жылы ... ... ... 1868 жылы Орынбор мен ... ... ... ... ... ... ... шығады. Осы
реформалардың нәтижесінде Торғай, Орал, Ақмола, Семей ... ... ... ... кіреді. Ішкі (Бөкей) Ордасы
Астрахан губерниясына ... ... ... ... ... бағынады. Сырдария мен Жетісу облыстары Түркістан генерал-
губернаторствосына ... ... ... ... ... ... ... мен ауылдарға бөлінеді. Саяси және қылмыс
шаруаларын жалпы ресей ... ... ... ... ... енді тек ... және ұсақ ... қарастыра алатын
болды.
1886 ж. Реформа бойынша ... ... екі ... ... ... ... ... құрамына
Ферғана, Самарқан мен Сырдария ... ... ... ... және ... Омбыда орналасқан, құрамына Ақмола, Семей,
Жетісу, Орал, Торғай ... ... Дала ... ... 1897 жылы Жетісу Түркістан өлкесіне кіреді.
Отаршылық саясатына орай Қазақстанға жаңа мигранттар келе бастады, ең
алдымен орыстар. Жаңадан ... ... ... мен ... маңызды рөл
ойнайды. Олар мәдени, өнеркәсіп, сауда орталықтарына айналады. ... өз ... сату үшін ... келіп тұрады. Бірақ қазақтар қала
тұрғындары ретінде өте сирек кездеседі. Көбінесе ... ... ... мен ... болған. Орыстармен бірге, басқа да ұлт ... ... 1914 ж. ... 26 қала ... ... облыс орталықтары
болған: Орынбор, Омбы, Семей, Верный, Орал. Жыл сайын қалалар ... ... Ірі ... ... ... 1897 жылы ең ірі ... Орал қаласында 36446 тұрғын саналған. Ұлттық ... ... ... ... ... ... ... 82, 8 % (Орал облысы) дейін
жеткен. Қазақтар 16 %, ... 14 %, ... ... 3 % ... ... ... ... наразылық туғызған, әсіресе Кіші
және Орта Жүз қазақтары арасында. 1773 жылы басталған ... ... да ... ... ғасырларда қазақтар бірнеше рет отаршылыққа
қарсы шығады.
1783-1797 – Кіші Жүз батыры Сырым Датов ... ... жж. – Орта Жүз ... ... ... ... 1836-
1838 жж. – Бөкей (Ішкі) Ордадағы Исатай Тайманов пен ... ... ж. – ... ... ... ... ... Есет Көтібаров
басқарды.
1856 – 1857 жж. – ... ... ... Жанқожа
Нұрмұхамедов басқарды.
XVIII-ХХ ғасырдың басындағы Қазақстанның көпұлттық құрамының қалыптасуы
Қазақтармен бірге, орыс халқының үлесі ... ... ... ... да ... ... ... түркмен, өзбек, қарақалпақ,
еврей және басқа ұлттардың шағын топтары өмір сүрген. ... ... ... ... тез ... ірі бөлігі бұрынғыдай дәстүрлі түрдегі маусымдық
миграциялар болған. Сонымен бірге, көшу бағыттары кейде өзгерді және ... ... ... Орта Азия ... көршілес аудандарындағы
миграциялар, жаңа аумақтарды игерумен байланысты миграциялар ... бір ... өз ... ... басқалары жаңа жерлерде қала
берген. Көтеріліс нәтижесінде патша үкіметі қазақтардың ... ... ... ... пен Еділ ... жер ... ... жағалауы және басқа аудандардағы жерлер.
Миграциялардың басқа себептері: әлеуметтік теңсіздік, салықтар, ... ... ... мен ... ақша табу үшін ... жұт ... сияқты апаттар. Санақ кезінде де ... ... ... ... жоңғарлар мен Цин империяларының агрессиясы,
қырғыздар мен қарақалпақтардың қарақшылығы болған. Мұндай миграциялар ... ... ... ... ... болған.
Ресей губерниялардан шығатын миграция басыбайлылық болмаған Сібір мен
Қазақстан жеріне бағытталған. Көшіп келген халықтың басым бөлігі еңбекшілер
болған. ХІХ ғ. ... ... ... ... ... ... ... басым болған. Мысалы, крестьяндарды казак деп
жазып оларды жаңа ... ... 1861 ... ... ... мигранттар
ағымы өседі. 1897-1916 жж. Қазақстан мен Қырғызстанға 1,3 млн крестьяндар
көшіп келеді. ... жж. ... мен Орта ... ... саны ... ... азаяды. Мұның басты себебі 1916 ж. ... пен ... бір ... ... ... ... кетуі.
ХІХ-ХХ ғасырлар шекарасында 300 астам әскери және басқа елді мекен
болған. Бұл кездегі ірі ...... ... ... ... Петропавл,
Өскемен (10-30 мың). Қазақ даласында 1960-шы жылдары тұрған ұлттар үлесі:
қазақтар – 71,2 %, ... – 25,8 %, ... ... ... еврейлер,
өзбектер, қарақалпақтар, т.б. – 3 %. Украиндер саны да өсті: 1897 жылы 93
мың ... 1917 жылы 790 мың ... Осы ... ... саны 55,3 ... ... ... өсті.
1916 ж. Көтерілістің себептері: отаршылық саясат, жерден айрылу,
салықтар мен пұлдардың ... ... ... мал мен ... ... және
басқа да әлеуметтік-экономикалық және саяси факторлары болды. Көтеріліс
ошағына шоқ тастаған себеп – мобилизация болды. Бас ... ... ... ... мен Орта ... 400 мың адам майдан жұмыстарына
жіберілуі көзделген, оның ішінде 240 мың қазақ. Көтеріліс осы ... ... ... Көтерілісті Амангелді Иманов басқарды.
ХХ ғ. басында отаршылыққа қарсы күреске көптеген ... ...... А.Байтұрсынов, М.Тынышпаев, М.Дулатов, М.Шоқай, Х.
және Ж.Досмұхаметовтар, Ж.Ақбаев және басқалар. Бірнеше саяси-ұлттық партия
болған. «Үш Жүз» социалистік партиясы 1917 жылы ... Оның ... ...... ... ... ... Кабеков. Мақсаты – бұрынғы
биліктен құтылу, қазақтардың егеменді мемлекетін құру ... ... ... «Алаш» партиясы маңызды орын алды. Мақсаты –
ұлттық-территориялық автономия. Партия орыстармен ... ... ... ... ... ... деп ... 1917 ж. желтоқсанда
Орынборда қазақ қауымының съезі өтті. Онда ... ... құру ... қабылданды. Алаш Орда үкіметіне 15 адам ... ... ... ... ... ... Алаш автономиясы
большевиктер билігінің заңдылығын мойындамаған. Демократиялық күштерге жаны
жақын болғандықтан Алаш большевиктерге ... ... ... 1919 ... Орда (ең ... ... ... Үкіметі жағын алады. Ленинмен
1919 ж. ... ... ... Қырғыз Әскери-революциялық комитет
құрамына кірді. 1920-23 жж. кейбір Алаш басшылары Кеңес үкіметінде ... ... ... ... большевиктер сене қоймайтын. Алаш
басшылары талай рет ... ... ... жылдары
большевиктер, Сталиншілер Алаш пен Алаш Орда басшыларының ... ... ... мен Алаш Орда халық жауы деп аталып оны зерттеуге ... ... ... жылы ... ... Сырдария орталығы Ташкентте төңкеріс басталып
билікті Кеңестер өз қолына алады. Қараша айында ... ... ... ... ... ... Қостанай, Торғай, Ақмола
облысында орнатылады. 1918 жылғы көктеге қарй бүкіл өлкеде кеңес ... ... ... ... ... соғысына дейін ғана халық билігі
болған. Одан ... ... ... ... органдар, большевиктер өз қолына
алады. Ұлттық автономиялар идеясы жойылады да бұрынғы ... ... ... ... ... Большевиктер «қызыл террор» саясатын
жариялайды. Оның ішінде казактарға ... ... ... ... ... ... ... қырылады, қашқындар
ағымы бүкіл елді лық толтырады. 1918 жылы ресми ... ... ... ... 31489 адамды репрессиялайды, олардың 6185 атып тастады,
21236 түрме мен лагерлерге қамап ... «Ақ» ... та ... жылдар – «әскери коммунизм» жылдары. Қазақстанда ... ... ... Бұл ... ... ... ... күйрейді, аштық басталады, азамат ... ... ... ... ... ... өкілдері шаруалардан тартып алады. Нәтижесінде
егістік жері 2-3 есе азаяды, ірі қара саны 2миллионға, жылқы 2 ... – 6 ... түйе саны 300 ... азаяды. Елімізде аштық
басталады.
Осындай жағдайда Ленин Жаңа ... ... ... ... тауар-ақша қатынастары, басқа экономикалық ... ... яғни ... ... жеңеді деп айтуға болады. Крестьяндардан
өнімді тартып алудың орнына ... ... ... ақша ... ЖЭС ... экономика қалпына келе бастаған. Өкінішке орай,
20-шы жылдардың соңында Кеңес мемлекеті ЖЭС идеологиясынан бас ... ... ... ... ... орай ... мал конфискациялары өтеді. 1928 жылғы ... 700 ... 144745 қара мал ... ... ... ... мен ... арасында таратады. Таратқан малдың
шаруашылықты ... үшін ... ... ... ... ... ауыл ... өнімділігі жылдан жылға
төмендейді.
1920-шы жылдардан бастап Кеңес үкіметі толығымен тоталитарлық режимге
айналады. Мұндай ... ... ... ... жоқ ... ... жүргізу, репрессиялар, жалғын сайлау және т.с.с.
Кеңес тарихының кезеңдері: индустриализация. Түрксіб, Қарағанды,
Риддер полиметаллдары, Шымкент қорғасыны, Ащысай ... ... ... және ... ... ... ... 20-шы жылдардың соңына қарай қазақстанда колхоздар
құрыла бастайды. Бұл процеске шаруаларды ... ... ... оған ... ... ... ауыл ... өз шаруашылығын жауып тастап
қалаға кетеді. Кейбіреулері малын алып басқа елдерге, мысалы, Қытайға көшіп
кетті. ... ... ... коллективизация нәтижесінде барлық ... ... ... ... Бір ... ... мал өле ... болған ададамдарға террор қолданған. Мысалы, Қордай ауданында
бір колхозшыны колхоздың атын ... ... деп ... үшін 10 ... ... Өскеменде балалары 6 кг тары ұрлағаны үшін әкесін 10
жылға қамады. Коллективизация қазақ ауылын ... ... ... ... ... 75-90 ... ... айрылды. 1928-ден 1932 жылға дейін ... 11 есе ... – 44 ... 4 ... ... ... ... бұзған тағы бір бейнет – көшпелілерді жерге отырғызу болды.
Кеңес ... ... ... ... ... апат
– аштық пен халық миграциясы орын алды. Демографтардың пікірінше, 1931-33
жылдары аштық пен оның ... ... ... 1750 мың адам ... қазақ халқының 42 пайызы қаза тапты. Басқа ұлттардың да саны
азаяды. ... ... 1 ... ... халық республика аумағынан әрі
кетті. Олардың 616 мыңы кеткен жерінде қалды, 414 мың қайтып келді. 200 ... ...... Моңғолияға, Ауғаныстан, Иран мен Түркияға ... ... ... қазақтар саны тек 1969 жылы бұрынғы қалпына келді.
Күдер үзген шаруалар көтеріліс әрекеттерін ... ... 80 мың ... Ең ірі ... ... болды. Көтерілісті аямай тоқтатқан кезде
316 адам өлген, 276 тұтқынданған.
Кулактар мен байларды тап ретінде жою ... ... ... ... (жер ... 6765 ... ... 1931 жылы
Қазақстан жерінен 5500 отбасы айдалды. Сөйтіп, 1930-31 жж. 70 мыңға ... ... ... Ал ... КСРО ... ... ... 1932 жылы Қазақстанда 180015 «спецпоселенец» тіркелген. 1930-33
жылдары ... 317 мың адам ... ... ... жою ... ... қашып келген 150 мың шаруашылықтарды да ұмытпау керек.
Жер аударғандардың өмірі өте ауыр ... 1932-33 ... ... арындарында 55441 адам өлді. Аштық пен суықтан 24 пайызы қаза
тапты.
Репрессияларда ГУЛАГ жексұрын ... ... ... Қазақстан
аумағында алып лагерлер – Карлаг пен АЛЖИР пайда болады. Қазақстанда 1920-
53 жылдар арасында 110 мың адам ... ... ... ... ... ... Мысалы, «Алаш» процессі нәтижесінде 4297 адам
репрессияға ұшырады, оның ішінде 2062 адамды атып тастаған.
Соғыс жылдары немістер жаулап алған ... 1530 ірі ... ... көшірілді, оның ішінде 200 – Қазақстанға. Қазақстан ... ... ... молибден, вольфрам, қорғасын, басқа ... ... 85 %, 70 % ... мыс рудасының 50 % өндірген.
ГУЛАГ тұтқындары әскери экономикасын үлкен үлес ... ... ... ... жөнінде айтпауға болмайды. Кезінде
Қазақстанға кәрістер, кейін Еділ маңының немістері, шешендер, ... ... ... поляктар, гректер-понтийлықтар, курд,
ирандықтар, батыс украиндер, литвалықтар, белорустар, финдер және ... ... ... ... 500 ... ... адам қабылдады.
Мұнда ғылыми мекемелер, шығармашылық орталықтары көшірілді.
1939 жылы ... 6,2 млн адам ... ... эвакуация мен
репрессиялар себебінен 1740 мың адам ... ... ... ... 178 мың ... атқарған, соғыс кезінде 1196184 адам әскерге
шақырылды, бұл ... ... 1374 мың адам яғни бір ... ... ... Қазақстанда 12 атқыш және 4 кавалерия дивизиясы, 7 атқыштар бригадасы,
50 бөлек полктар мен батальондар құрылған.
Соғыстан кейін де ... ... ... ... 1953 ... көз ... ... билік үшін талас басталды. Қарсыластарын жеңген
Хрущев мемлекетті басқарды. 1956 жылы бұрын болған ... ... ... ... ... «либерализация» жариялайды. Бұл жалған
либерализация болды. Хрущев бұйрығы бойынша ауыл ... жеке ... ... ... малы мен ... ... колхоз пайдасына
иесіздендіру басталды. Социалистік индустрия құрылыстарындағы жағдайда
нашар болған. ... ... ... ... ... үзген Теміртау
құрылысшылары 1959 жылы көтеріліске шықты. Нәтижесінде 16 адам көз жұмды,
50 астам ... ... осы ... тұрғын үй құрылысы жанданды,
милилндаған қала тұрғындары жеке ... ... жылы тын ... ... іске ... ... Бұл жер ... экстенсивті жолы деп айтуға болады. Жыртылған егістік жер көлемі ... ғана ... ... ... ... Мысалы, Қазақстанда 1954-1957
жж. егістік ... 2,5 млн ... ... жоспарланған. Тың эпопеясының оң
да, теріс те салдарларын байқауға болады. Тың игеру нәтижесінде ... ... ... ... ... Қазақтардың дәстүрлі тұрмысына
зиян келтірілді. Егістік шаруашылығы өте экстенсивті әдіспен жүргізіледі.
Дегенмен, тың игеру арқасында ... ... ... бір ... Оған Ақш, ... ... Украина, Ресей оңтүстігі, Австралия мен
Аргентина кіреді. Осы елдер бидай нарығынығ конъюнктурасын өз қолында ұстап
тұр. Қазақстан ... ... ... бидайдың қатты сорттарына ие. Бұл
біздің ... үшін өте ... ... ... ... және ... инфрақұрылым қалыптасты. Жолдар, электр
жүйелері, су құбырлары, тұрғын үйлер мен ... ... ... ... тың ... мақсатында басқа республикалардан еңбек
ресурстары шақырылды. Мысалы, 1960-65 жж. ... ... ... 61 % Ресей, Украина, Молдавия, ... және т.б. ... ... ... ... еңбек ресурстары артқан аудандарда
жұмыс күші жетіспейтін болды (мысалы, ... ... ... жерлер), ал Қазақстандағы қазақтар саны 30% ... ... ... ... ... ... тіліне қауіп төнді.
Қаржы Солтүстік тыңы мен Шығыс, Орталық өндіріске ... ... ... ... ... ... пен ... өндіріс
қабілеті Солтүстік пен Орталықтың артында қалды).
Егемендік алғанға дейін енді елімізде жүйелік кризисы ... ... Осы ... оқиғалардың ішінде ядролық сынақтарды, ғарышты
игеруді 1986 жылғы Желтоқсан көтерілісін атауға болады.
Қазақ қоғамы
Қазақ ... XV ... ... ... XVIII ... ... орыс ... айыру үшін қазақтарды “қырғыз» деп атады ... ... ... ... еліміздегі қазақтар саны 53,4 % (шамамен 8
миллион) жетті. Қазақтардың әлемдегі жалпы саны 10 ... ... ... ... ...... ... Қазақтардың этникалық тарихының өзгешілігі – жүздерге бөлінуі.
Жүз аумақтары ... ... мен көшу ... ... ... ... ... сәйкес таралған.
Ұлы жүз орталығы Жетісу болған. Шығыста ... мен ... ... ... орта ... ... оңтүстікте Алатау мен Ұзынқара
мен Боро-Хороға дейін, солтүстікте Балқашқа дейін көшіп ... ХХ ... Ұлы жүз ... саны 700000 адам ... Ұлы жүз ... қаңлы, сары үйсін, дулат, албан, ... ... ... сіргелі, ысты.
Орта жүз жерлеріеліміздің ең үлкен аумағын алған ... ... ... және Оңтүстік Қазақстанның бір бөлігі). Батыс шекаралары –
Торғай, Ырғыз, Тобыл; ... – Есіл мен ... ... ... ... орта ... шығыс – Батыс Алтай, Тарбағатай, Қараертіс. Орталығы ... ХХ ғ. ... Орта жүз ... саны ... ... Алты ірі топтарға бөлінген: арғын, қыпшақ, найман, керей, қоңырат,
уақ.
Кіші жүз еліміздің батысында қоныстаған. Шығыста Торғай, Ырғыз, Тобыл
маңында Орта жүз ... ... ... Батыста Каспий мен Жайықтың
төменгі ... ... ... Жайық пен Еділ аралығы, Нарым құмы,
Қараөзен мен Сарыөзен алаптары да Кіші жүз жері ... ... ... ... осы ... ... ноғайлар, кейін қалмақтар дәметкен. Ресей әкімшілігі
Жайықтың ... ... ... тыйым салған. ХІХ ғ ... ... ... ... ... Ішкі ... ордасын құрды. Оңтүстікте
Кіші жүз жері Үстірт пен Шығыс Арал жағаларына ... ... ХХ Ғ. ... жүз ... саны 1400000 адам болды (Бөкей ордасымен бірге). Кіші
жүздің үш ірі тобы: әлімұлы, байұлы, жетіру. ... ... ... кете мен ... ... ... ... – адай, жаппас, ... ... таз, ... ... ... масқар, шеркеш, қызылқұрт,
ысық. Жетіру – табын, ... ... ... ... ... жағалбайлы.
Қазақтардың бет-пішіні еуропалық және ... ... ... ... ... ... ... қазақтардың барлығы
ортақ бір антропологиялық типке жатады: тураноид (немесе оңтүстік сібір)
нәсілінің қазақстандық нұсқасы.
Қазақ тілі ... ... ... тобының қыпшақ топшасына жатады. Ең
жақын тілдері – ... мен ... ... Ең ... жазбалары – барлық
түркі халықтарына ортақ руналық жазбалар (ғылымда ... ... ... Кейін араб-мұсылман әсерінен араб жазбасы қолданылады.
1929-1940 жж. латын графикасы падаланылды. 1940 ... ... ... ... диалектілерге бөлінбейді, бірақ шамамен үш жүздерге сәйкес
жергілікті айырмашылықтар бар. ... тіл шығу тегі ... тілі ... ... ... ... кезеңінде жазба тілі рөлін орта азиялық түркі әдеби
тілі ойнаған. Кейін қазақ әдеби тілі ... ... ... ... ауыз сөз
ықпалымен қалыптасуда. Осы кезең (XVI-ХІХ ғ. орта шені) тілі ескі ... ... ... ... ... ... Қазіргі әдеби қазақ тілі
ағартушылар Абай мен ... ... деп ... ... Одағы кезінде орыс тілі қазақ тілін өмірдің барлық сфераларынан
ығыстырып тастаған. Қазіргі кезең – ... ... ... ... ... ... сфераларына енгізу заманы.
Қазақ қоғамының дәстүрлі шаруашылығы
Ең басты саласы мал шаруашылығы болған. Дегенмен, егістік, ... ... ... да ... ... болған.
Мал шаруашылығы. Қазақтардың шаруашылық кәсібінің құрылымы,
материалдық өндіріс ... мен ... ... ... климат, жауын-шашынның жыл мезгілдеріндегі бірқалыпты
болмауы, ауа температурасының ... ... ... ... ... және өте төмен өнімділігі) сәйкес қалыптасты. Осындай ... ... ... ... мал ... Халықтың ең үлкен
жігі маусым ... ... ... 1897 жылы ... 80% ... 18 % ... ... шаруашылығымен айналысқан. Көшпелі
мал шаруашылығының басты ерекшелігі жыл бойы жайылымда бағу. Оның себептері
мынадай: жем мен су ... ... ... өсімдік жамылғысының
тапшылығы және өте төмен ... яғни ... ... шөп ... ... ... ... сақтап өсіру үшін қазақтар маусымдық
миграцияларды жасауға мәжбүр болған.
Орташа көшу арақашықтығы ... 50-100 км, ... ... ... ... Кіші ... ... шекті, табын руларында) 1000-2500 км
жеткен. Маплшы ... ... көшу ... ... Белгілі өзгермейтін
маршрут бойынша көшкен, қыстау арнайы тұрақты орындарда болған, жазда
суаратын су ... де ... ... ресурстарды игеру мен пайдалану
әдәсі – қыстау, көктеу, күзеу және жайлау жайылымдарын пайдалану болған.
Жыл ... мал ... ... ... ... ... ... қолданып мал баққанда табиғатқа ең аз зиян ... ... ... ... қазақтар үшін ең ұтымды мал құрамы ... төрт ... Қой – 60 %, ешкі – 12 %, ... – 13 %, сиыр – 12 %, түйе – 3
% ... Экологиялық факторларымен бірге мал құрамына әсер еткен факторлары
мынадай ... жиі және ... ... ... ... ... (ет, сүт, жүн, жегу, орау) және ... ... ... ... аудандары (ХІХ-ХХ ғ. шекарсы) – Қазақстанның солтүстігі
(Омбы, Петропавл, Көкшетау, Ақмола, Қостанай уездері), мұнда жылқының үлесі
малдың 25-35 % ... ... ... ...... пен ... ... Жаркент, Верный, Қапал, Гурьев уездері). Қойлар малдың 70 % болған.
Түйелерді көбінесе оңтүстік батыс шөл ... ... ... ... ... ... (9 %).
Сиыр ірі қарасын солтүстік уездерінде көп ұстаған – Ақтөбе, Қостанай,
Петропавл, Орал, Павлодар (малдың 25 ... ... мен саны ... ... ... ... ... шопанмын деме,
Ұшқиянда түйешімін деме.
Табиғи жағдайға қарай мал шаруашылығының екі типі ... және ... су ... ... ... ... тип ... шұғыл континенталды, өсімдігі мен су
көздері аз жерлерде: дала, ... ... және тау ... ... ... тапшылығына орай малшылар жиі және алыс жерге көшетін,
малы төзімді және ширақ болған (қой, түйе). Мүлігі де жиі ... ... Бұл ... ... ... ... Арал ... Батыс
және Орталық Қазақстан аудандары) көшпелінің беделі жоғры болған.
Екінші түрі жыл бойы ағатын өзендері, құнарлы топырағы мен ... ... ... ... дала мен ... ... мен көл ... жер, таулы аймақтар. Табиғи байлығы ... ... ... көшу ... және көшу ... алыс емес
болған. Мұнда ірі қара мал мен ... ... ... ал түйе мен қой ... ... Қыстаулары тұрақты болған, стационарлы (жатақ) үйлер мен
қоралар салынған. Үйінің жанында өсімдік егу және ... ... ... ... ... материалдық мәдениетінің өз ерекшелері сәйкес
болады. Осы екінші тип Шығыс, Солтүстік-Шығыс ... ... ... ... кең ... Жер ... егін шаруашылығын тек орыстар әкелді деген жалған
пікір әсіресе Кеңес Одағы заманында жайылған. Шынында қазқтар егістік ... көне ... бері ... Ет тағамдарымен бірге ұн, талқа,
жармалары да ас ... ... ... шаруашылық элементтері салт-
дәстүрлерде де орын алатын. Мысалы, сары ... ... ... ... ... талқандайтын келі болған. Қазақтарда ер адамның өлім
құны 200 жылқы, 1 кілем, 1 нар, 1 ... яғни оған жер орау ... ... Орта Азия ... ... үзілмеген. Табиғатына сәйкес
бидай мен тары сорттары шығарылған. Моңғолдарға дейін Сырдария мен Жетісуда
егістік ең жоғары деңгейде болған. ... ... оның ... ... ... дала мен дала ... да дамыған: Сағыз, Жем,
Илек, Ырғыз, Ойыл, Сарысу, Жетісу (Лепсі, ... ... ... көбінесе суарылатын жерде. Кейбір өзендерде плотина (бөгет)
салынып жасанды су алабы ... ... ... ... ... тоған). Су
көтеру құрылыстары шығырлар және қол құралы атпа қолданылады.
Суармалы егістікпен Сырдария ... ... 38,7 %, ... 33,7 %, ... – 13 %, ... – 9,3 % айналысқан. Қазақстанның
солтүстік шығысындағы суға мол жерлерінде ... ... ... ... ... – кетпен, күрек, жерағаш (соха) ... ... ... ... имекағаш, Жетісуда тісағаш, Шығыста қолтіс,
Шымкентте омаш деп ... ... ... ... бір жерде жылдан жылға бір дақылды еге
берген; жер шаршап азып кеткеннен кейін бірнеше жыл жер демалған.
Ежелгі заманда ... ... ... ... мысалы, Диқан
Бабаға.
Дақылдар: тары, бидай, арпа, ... ... ... ... ... бәрә бір ... ... ретінде саналған, жерге отырып жатақ болуға
қазақтардың ынталығын туғызбады.
Балық аулау. Ертеде қазақтар балықты жей ... ... ... ... ғана ... Халық санының өсуі мен көршілес халықтарымен
сауда көлемі өскеннен кейін ... ... ... ... бастады. ХІХ ғасыр
соңы-ХХ ғасыр ... ... ... ... ... ... Зайсан
көлдерінде, Жайық, Ертіс, Іле өзендерінде үлкен көлемде балық ... ... пен ... ... лещ (табан балық), сом (жайын) балықтары
жіберілді.
Қазақтардың балық аулау құралдары: қармақ, үш ұшты ... ... ... ... қысты күні де балық аулаған. Ол үшін арасы 7-8 м
қашықтықта мұзда бір-біріне саяз ... ... ... ... екі
тесік (майлық) жасалған. Бір майлыққа сүзекені малады да екіншіден балық
суырып алады. Сүзекемен ... ... ... да ... ... Солтүстік
және Шығыс Қазақстанда орыстар құралдары – ... ... ... ... түрі), перемёт) сияқты саймандар қолданылған. ... ... ... ... ... ... ... бентір не ментір деп
атаған. Балық аулау объектілері – қызыл балық (бекіре), сазан, табан ... ... ... ... ... және т.б.
Аң аулау. Қола дәуіріне дейін бұл халықтың ... ... ... ... ... 30 жуық ... мен ... саймандары кездеседі.
Ңшылар құстарды, тазы иттерді, кейінірек мылтықты қолданған.
Ең сүйікті түрі – құспен аң ... ... Орта Азия мен ... пен 10 ... тұйғын мен сұңқар түрлері қолданылған, әсіресе жұртшы,
қырғи, лашын, ителгі, ақсұңқар және ... Әр ... өз ... Мысалы, қасқыр, түлкі, қарсақ, таутекеге бүркітпен, қаз бен
дуадаққа ... ұсақ ... ... шыққан. Аңшы құстар өте
қымбат болатын: бүркіт 5-6 ... ... – 1-2 ... ... болған,
тұйғын мен тұрымтай (бөктергі) одан арзан. Құстарды ұстап ... өте ... ... ... көбінесе қазақтардың қосымша кәсібі болып есептелген.
Дегенмен ... ... ... аң улу ... ... Аңшылық өнімдері,
тері мен жүн және олардан жасалған бұйымдар құнды тауарға айналады. Өнімдер
Омбы, Петропавл, Семей ... ... ... ... ... жж. тек Жетісуда 21088 қасқыр, 49767 түлкі, 23426 борсық, 28889
күзен, 810 аю ... Бұл тек ... ... Киік мүйіздері де сауда
тауары болған. ... ... өте ... ... және өте ... ... жолбарыс терілері престиж тауары ретінде элита таптарының сұранысына ие
болған.

Пән: Мәдениеттану
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 33 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Қазақ халқының салт-дәстүрлері21 бет
"Қазақтың салт-дәстүрлері."35 бет
19-20 басындағы қарақалпақтардың отбасылық некелік қарым-қатынастарына байланысты әдет-ғұрыптары мен салт дәстүрлері жүйесі44 бет
«Абай жолы» эпопеясындағы кездесетін салт-дәстүрлердің қазақ әдебиетінде алатын орны4 бет
Ағылшындардың салт-дәстүрлері мен мерекелері4 бет
Бала тәрбиесiне байланысты салт-дәстүрлер7 бет
Бала тәрбиесіндегі халықтық салт- дәстүрдегі тәрбиенің маңызы9 бет
Ежелгі Мысырдың, халқы, тілі, діні, салт-дәстүрі4 бет
Зат есімдерді меңгертуде қазақтың салт-дәстүрлерінің алатын орны28 бет
Исламдық салт-дәстүрдің өзіндік ерекшеліктері16 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь