Электр тізбегіндегі резонанс

1. Кіріспе
2. Еріксіз электр тізбектері
2.1.Механикалық толқындар
2.2.Механикалық тербелістер
3. физикада механикалық және электромагниттік толқындар
4. Тербеліс кинематикасы
5. Электр тізбегіндегі резонанс
6. Берілген есепке RLC резонансты түсініктеме
7. Қорытынды.
Резонанс.Еріксіз тербелістердің айрықша ерекшклігі,олардың амплитудасының сыртқы күштердің v жиілігіне тәуелділігі болып табылады.Бұл тіуелділікті зерттеу үшін «Еріксіз тербелістер»үлгі експериментіне қайта ораламыз.Егер қондырғы тұтқасын жаймен айналдырсақ,онда жүк серіппе мен бірге О ілу нүктесіндегідей жағары және төмен орын ауыстырады.Еріксіз тербеліс амплитудасы бұл кезде өте үлкен емес.Жылдам айналған кезде жүк тез тербеле бастайды және айналу жиілігі серіппелі маятниктің меншікті жиілігіне тең болып (v=v,меншік),тербеліс амплитудасы максимумға дейін артады.Әрі қарай тұтқаның жиілігін арттырғанда ,жүктің еріксіз тербелісініңамплитудасы қайтадан кемиді.Ал тұтқаны өте жылдам айналдырсақжүк қозғалыссыз қалады:серіппелі маятникөзінң инерттілігінен сссыртқы күштің өзгерісіне ілесіп үлгере алмай бір орында дірілдеп тұрады.
Сыртқы күштердің жиілігі жүйенің меншікті жиілігіне тең болған кезде еріксіз тербеліс амплитудасының күрт арту құблысы -Резонанс деп аталады. Еріксіз тербеліс амплитудасының сыртқы күштердің өзгеру жиілігіне тәуелділігінің графигі .Бұндай графиктерді резонанстық қисық деп атайды.Қисықтың максимумы тербелістің меншікті тең болатын жиілікке сәйкес келеді.
Резонанс құблысын жіпті маятникпен де көрсетуге болады.Аспаға 1 массалы шар және әр түрлі ұзындықтағы жеңіл бірнеше маятниктер ілеміз.Бұл маятниктердің қайсысын ың жіптерінің ұзындығын және еркін түсу үдеуін біле отырып анықтауға болатын меншікті жиіліктері бар.
Енді жеңіл маятниктерді қозғамай-ақ 1-шарды тепе –теңдік қалыптан шығарып жіберейік.Массалы шардың ырғалуы аспаның иілуіне әкеледі,нәтижесінде әрбір жеңіл шарға периодты өзгеретін серіпімділік күші әсер ете бастайды.Оның өзгеру жиілігі шардың тербеліс жиілігінетең болады.Осы күштердің әсерінен маятниктер еріксіз тербеліс жасайды.Бұдан біз 2 және 3-маятниктердің қозғалмай тұрғанын көреміз.4 және 5-маятниктер шамалы амплитудамен тербеледі .Ал дәл сондай жиілігі 1-шардағыдай меншікті тербеліс жиілігімен 6-маятниктің амплитудасы мааксимал мәнге жетеді.Жүйенің меншікті тербелісінің мәжбүрлеуші тербеліс жиілігімен дәл келгенде жүйенің тербеліс амплитудасының кенет артуы резонанс құблысы деп аталады.Еркін тербелуші денеге сыртқы күш әсері оң жұмыс жасаса резонанс пайда болады.Осы жұмыстың есебінен тербелістегі дененің энергиясы артып,тербелі амплитудасы өседі.
Резонанс құблысы зиянды да бола алады.мысалы,1750 жылы Францияда,Анжер қаласында жақын жерде ұзындығы 102 м ұзын шынжырлы көпірден солдаттар отряды сап түзеп өткен.Олардың қадамдарының жиілігі көпірдің меншікті тербеліс жиілігімен сәйкес келген.Осыдан көпірдің тербелісі күрт артып(резонанс болған),шынжыр үзілеген.Көпір өзенге құлап кеткен.
1. Зевеке Г.В «Основы теории цепей»
2. Косаткин А.С «Электро техника»
3. Шабис М.Р,М:В: Кабизкова «Задачник по теории цепей»
4. Балабатыров «Электр тізбектерінің теориясы»
5. А.П Балажкин «Общая электро техника»
6. Бессанов Л.А « элекрические цепи»
7. Бычков Ю.Я «Оснсвы теории элекрических цепей»
8. О.Е Гальдин «Задачник по теории элекрических цепей»
        
        Кіріспе:
Резонанс.Еріксіз тербелістердің ... ... ... ... v жиілігіне тәуелділігі болып табылады.Бұл
тіуелділікті ... үшін ... ... ... ... ... тұтқасын жаймен айналдырсақ,онда жүк серіппе мен
бірге О ілу ... ... және ... орын ... ... бұл ... өте ... емес.Жылдам айналған кезде жүк тез
тербеле бастайды және айналу жиілігі серіппелі маятниктің ... тең ... ... ... ... дейін
артады.Әрі қарай тұтқаның ... ... ... ... қайтадан кемиді.Ал тұтқаны өте ... ... ... маятникөзінң инерттілігінен
сссыртқы күштің өзгерісіне ілесіп үлгере алмай бір орында дірілдеп ... ... ... жүйенің меншікті жиілігіне тең болған кезде
еріксіз тербеліс амплитудасының күрт арту құблысы ... деп ... ... ... ... ... өзгеру жиілігіне
тәуелділігінің графигі .Бұндай ... ... ... деп
атайды.Қисықтың максимумы тербелістің меншікті тең болатын жиілікке сәйкес
келеді.
Резонанс құблысын жіпті маятникпен де ... ... 1 ... және әр ... ... ... ... маятниктер ілеміз.Бұл
маятниктердің қайсысын ың жіптерінің ұзындығын және еркін түсу ... ... ... ... ... ... ... жеңіл маятниктерді қозғамай-ақ 1-шарды тепе –теңдік қалыптан ... ... ... ... ... ... әрбір
жеңіл шарға периодты өзгеретін серіпімділік күші әсер ете ... ... ... ... жиілігінетең болады.Осы күштердің әсерінен
маятниктер еріксіз ... ... біз 2 және ... ... ... және 5-маятниктер шамалы амплитудамен
тербеледі .Ал дәл ... ... ... ... тербеліс жиілігімен
6-маятниктің амплитудасы мааксимал мәнге жетеді.Жүйенің ... ... ... ... дәл ... жүйенің тербеліс
амплитудасының кенет артуы резонанс құблысы деп аталады.Еркін ... ... күш ... оң ... ... резонанс пайда болады.Осы жұмыстың
есебінен тербелістегі дененің ... ... ... ... ... ... да бола ... жылы Францияда,Анжер
қаласында жақын жерде ұзындығы 102 м ұзын ... ... ... сап түзеп өткен.Олардың қадамдарының жиілігі көпірдің ... ... ... ... ... ... ... болған),шынжыр үзілеген.Көпір өзенге құлап кеткен.
1830 жылы дәл осындай себеппен Англияда Манчестер маңындағы аспалы
көпір ... ... сап ... ... 1906 жылы резонанс әсерінен
Петербургтегі Египет деп аталатын көпір кавелериялық эскадрон өткен кезде
қираған ... ... ... ... үшін әскери бөлімдер көпірден
өткенде,саппен емес еркін жүруге бұйрық береді.
Поезд көпірден өткенде,резонансты болдырмас үшін ол ... ... ... үлкен жылдамдық алады(релдьс дөңгелектерінің
соғу жиіліктері көпірдің меншікті жиілігіне тең болмайтындай.
Вагонның ... ... ... ... өз ... ... ... жиілігі меншікті жиілікке тең
болғанда,вагон қатты шайқалады.
Резонанс пен текқана құрғақта ... ... ... да ... ... үшін біліктің кейбір айналу жиілігінде резонанс құблысы
кемелерге әсер ... даму ... ... ... ... ... ... резонанстық тербеліс тудырып,оны
ауада жарып жіберген.
Еріксіз электр тербелістері.Резонанс.Егер қарастырған тербелмелі
контурға ток ... ... ... ... периодты түрде әсер ететін
Э.Қ.К туындайды .Яғни контурда еріксіз ... ... ... ... ... ... ... Э.Қ.К –ті әртүрлі әдістермен
қосуға болады.Сөйтіп,сыртқы Электр қозғаушы күші ... ... ... ... ... ,Яғни E=ESIN Wt енді ... ... ... табу ... ... ... ... ережесін мына түрде жазамыз:
IR+V=E+Eинд
Немесе q/c+IR+L*dI/dt=Esinwt
Мұндағы зарядты ток арқылы өрнектеп және теңдіктің екі ... ... ... мына ... ... өрнек еріксіз электромагниттік тербелістің дифференциалдық
теңдеуі деп аталады.Бұл теңдеудің шешуі:
I=Isin(wt-φ)
Тербелістің ток амплитудасы және ток пен Э.Қ.К ... ... ... ... R=const ... амплитудасы өзінің максимал мәніне жетеді,Яғни:
Lw=1/cw W=1/√L*C
Сөйтіп шарттың орындалуы ... ... ... ... жиілігі мен
контурдың меншікті тербеліс жиілігі өзара тең болса,онда мұндай ... ... деп ... ... ... да бір ... ... сұйықгаз
тәрізді ортада бөлшектердің тербелісі әсерінен ұйтқу пайда болса,онда
нәтижесінде ... ... мен ... ... ... тербеліс
ортаның бір нүктесінен екінші нүктесіне шекті жылдамдықпен беріледі.Ортада
тербелістердің ... ... ... ... деп ... ... толқын осы ортада таралатын және ұйтқудың энергиясын
тасымалдайтын орта күйінің өзгеруі қозуы.
Табиғатта толқындардың үш түрі ... ... ... ... және ... толқындар.
Барлық итолқындардың негізгі қасиеті,оның табиғатына тәуелсіз
толқындардың зат тасымалдайтындығында.Толқындфық процесстер ... ... ... ... ең көп таралған процестер.
Механикалық толқындарға сұйықтың бетіндегі серпімді толқындар жатады.
Сұйық бетріндегі толқындар –бұл сұйықтың ... ... ... с ... шекарасында пайда болып таралатын толқындар.олар ... ... ... ... беті ... ... шығады.
Осыдан сұйық бөлшегіне әсер ететін тепе-теңдік қалыпқа әкелетін күштер
пайдща болады:ауырлшық күші және беттік керілу күші.
Секрпімді толқындар –қатты,сұйық және газ ... ... ... ... ... ... ... бір нүктесінен екінші
нүктесіне толқын тасымалдайтын сығылу мен ... ... ... ... ... зат ... серпімді деформаціия энергиясы
тасмалданады.Осы ортаның өзін серпімді деп атайды.Серпімді ортаның ұйытқуы
–бұл осы орта бөлшектерінің тепе-теңдік ... ... ұзын жіп ... ... ... алып ... бір ... жіпті қатты тартып ,кенет қозғалысқа ккелтірсек баудың
бекітілмеген ұшында қысқа ұйтқу ... ... ... ... ... ... жүгіртіліп ,шағылып кейін қайтады.
Кез келген серпімді толқында бір мезгілде екі ... түрі ... ... ... және ұйтқудың таралуы.
Егер толқынның таралу кезінде орта ... ... ... ... ... мұндай толқын көлденең дщеп аталады.Осындай
толқынның мысалына тартылған резеңке будың жіптің ... қыл ... ... ... ... орта ... ... толқындардың таралу бағытымен өтетін
болса ... ... қума деп ... өзекшедегі, серіппедегі немес
газдағы дыбыс толқындары осындай толқынның мысалы болып табылады.
Көлденең және қумаа гормоникалық толқынды ... ... ... ... түрінде белгілейді.
Қума толқында ұйтқуды ортаның сығылуы немесе сиреуі берді.ал көлденең
толқында-ортаның бір қабатының бақа ... ... ғы ... ... ... ... ... пайда болуымен қатар
жүреді,Бұл кезде ығысу деформациясы тек қана ... ... ... және ... қабаттардың ығысуы серпімділік күшін
тудырмайды.Сондықтан механикалық қума толқындар барлық орталарда тарлады
(сұйықтарда қатты ... де, ... да ... ... ... денелерде таралады.
Сұйық бетіндегі толқындардың көлдженең және қума ... ... және қума ... ... ... ... бағытында зат
тасмалданбайды .толқынның таралуы кезінде ортаның бөлшектері ... ... ... осы ... ... ... ... оның екінші нүктесіне тербеліс энергиясын тасмалдайды.
Табиғаты кез келген толқын ортаның ұйтқуы оған кедергі болатындай оған
қарсы күш тудырғанда пада болады.Бұл ... ... ... ... кетсе алшақтауға тырысады.Серпімді күштер алыс қашықтықтағы
бөлшектерді тепе-теңдік қалыпынан ... ... ... ... қозғалысқа түседі.Осы тербелістер толқын ... ... ... сипаттамалары және қасиеттері
Толқындық қозғалысқа уақыт бойынша периоттылық тән.Өйткені ортаның ... ... ... ... ... жасайды,Сонымен қатар уақыттың
әр мезетінде барлық бөлшектер пішіні кеңістікте периодты түрде қайталанып
тұратын ... ... ... ... тудыратын бастапқы ұйтқу қандайда бір болмасын ... ... ... толқын көзі деп атайды.Ол арқанды тртып қалған
адамның қолы,суға түскен тас және т.б ... ... ... ... әсері қысқа уақытқа ғана, созылса онда ортада дара
толқын деп аталатын толқын пайда болады.Егер ... көзі ұзақ ... ... жасайтын болса,онда толқындар бірінен соң бірі цуг(бөлік) түрінде
жүреді.Мұндай көріністі қармақты балық қапқанда ... ... ... ... ... ... бірдей жала және ойысы бар ... осы ... ... балықты тарту қажет екенін
біледі.Қайталанып отыратын шектеулі ұйқулар ... ... цугі ... цуг ... синусойданың кесіндісіне арналады.
Ортаның барлық күйінің өзгерісі синус және косинус заңдарына бағынатын
шексіз синусойдалы гормоникалық толқындар біртекті ортада ... ... ... ... мән ... ... ... сипаттамалары £-толқны ... екі ... ... ... ... ... ... толық тербеліс жасалатын уақыт)
Әрбір толқын қандай да ... ... ... деп ... тарлу жылдамдығын айтады.Мсалы болат өзекшенің
сыртқы бетіне соққы тисе,соққы ... ... ... пайда болады.және ол
белгілі жылдамдықпен өзекше бойымен тарлшады.
Толқынннң жылдамдығы толқын тарлатын ... ... бір ... ... ... ... оның жылдамдығы
өзгереді.
Толқынның жылдамдығы ... орта үшін ... ... жүріп өткен ар қашықтықоның жылдамдығы мен ... ... тең. ... £ ... ... мен ... байланыспен анықталады:
£=vТ,мұнда v-толқын жылдамдығы.Бұл ... ... екз ... ... үшін ... ... мен ... арсындағы
байланысты (Т=1/v) пайдалана отырып.толқын ұзындығына арналған өрнекті мына
түрде жазуға болады:
£=ΰ/v Толқынның таралу бағытына х осінің бағытын алып және ... ... у ... белгілеп,толқынның графигін құруға
болады.Синусойдалы толқынның графигі (t-уақыт бойынша ... ... ... ойыс ... ... ... толқын
ұзындығына сәйкес келеді.
Толқынның тербеліс жиілігі тербеліс ... ... ... ... тербелісі еріксіз болып табылатындықтан )және
толқын таралатын ортаның қасиетіне тәуелді емес.Толқын бір ортадан ... ... оның ... ... толқын ұзындығы мен жылдамдығы
өзгереді.
Толқынның таралу бағыты /k/=2π/λ=2πv/υ=ώ/υ
Гормоникалық толқындарда уақыт бойынша ... ... ... ... үшін ... ... ... W шамасы гормоникалық тербеліс жасайды.тепе-теңдік ... ... ... ... шаманың ең үлкен ... ... ... ... r арақашықтықта орналасқан
кез-келген нүктеде,W-дің уақыт бойынша өзгерісі осы заң ... ... ... ... ... ... тербелістердегі
энергияның түрленуі.
Механикалық қозғалыстардың бір ... бір ... ... ... ... ... санақ жүйесімен салыстырғандағы қайталанып отыратын
қозғалыстар деп бөліп ... ... ... ... ағаш ... ... әрбір акйналым кезінде дәл
сондай ретпен және дәл ... ... ... ... табиғаттың барлық құблыстарына
тән:жұлдыздардың галактика ... ... ... күні ағаш ... ... ... ... қабырға сағаттарының маятниктерінің тербелуі жүргендегі ... аяқ ... орын ... тірі ... ... әр
түрлі,ырғақты қайталанатын процесстер және тағы басқа.
Егер мұндай қозғалыстар өте дәл қайталанса ... ... аз ... ... ... ... ... немесе тербеліст ер деп атайды.
Физикада механикалық және электромагниттік ... және ... адм ... с ... ... ... гравиттациялық және
электромагниттік өзара әрекеттесудің нәтижесі болып табылады.Дыбыс ретінде
қабылданатын ауаа ... мен ... ... ... қатар жарық ретінде қабылданатытн электрлік және
магниттік өрістерінің өте эжылдам тербелістерінің көмегімен адам қоршаған
орта ... ... ... көп ... алады.
Әр түрлі физикалық табиғаты бар тербелістерді зерттеу ... тән ... ... мен ... ... әкеледі
Тербеліс жасайтын денелер мен олардың жиынтықтары ... ... ... ... ең ... ... ... табылады.
Ауырлық центрі ілу ннүктесінен төмен орналасатындай болып ілінген кез
келген ... ... деп ... тыныштық жағдайы оның орнықты тепе –теңдік жағдайы деп
аталады.
Егер маятникті итеру ... ... тепе ... ... ол ... жағдайының бір жағына,сосын екінші жағына
қарай тербеле бастайды.
Тербелмелі қозғалыстарды жіпті және серіппелі маятниктердің м ... ... ... ... ... осы ... ... шығарып қайта жіберсе,онда ол тербеле бастайды, яғни ... ... ... ... ... көрсетілген .Ол-жіптің серпімділік күші әсерінен
тербеле алады.
Тербелмелі қозғалысты А амплитуда,Т ... және v ... ... ... –бұл тербелістегі дененің тепе-теңдік қалыптан ең
үлкен аутқу ара қашықтығы.Тереліс амплитудасы ұзындықтың бірлігі –метрмен
өлшенеді.
[A]=1м
Амплитудалық шама маятник ... ... ... ... ... серпілумен анықталады.Қозғалыстың бастапқы жағдаына амплитукданың
тәуелділік қасиеті көптеген ... ... ... ... –бұл бір тербеліс жасауға кететін уақыт
Жалпы жағдайда тереліс пертды бірнеше тербеліс ... ... ... ... қатнасымен анықталады.
T=t/ñ
Тербеліс пери оды уақыт бірлігі –секунтпен өлшенеді.[T] =1c
Бір секунтта жасалатын тербеліс саны –тербеліс жиілігі деп ... ... ... ... санының олар жасалған уақыт бірлігіне
қатнасымен анықталады.
v=ñ/t
Жиілік бірлігі неміс физигі Г.Герцтің ... ... ... ... ... ... 1 Гц ... әрір секундта бір толық тербеліс
жасаладыдегенді білдіреді.Мысалы егер жиілік v=50Гц болса,онда ... 50 ... ... период және ń теобеліс жиілігі үшін ... ... ... ... ... пен тербеліс жиілігіне
арналған формула дұрыс болады.
Тәжірибеде тербеліс санын анықтау үшін бір ... ... ... білу керек.Мысалға егер маятник бір қалыптан қозғала бастап ... ... ... ... 2-ші ... ... ... қалпынан
өтіп,2 қалыпқа қайтып келгенде бір тербеліс жасайды.
(1)және (2) ... ... ... периоды мен
жиілігінің бір-біріне кері шама екенін көреміз,яғни
Т=1/v; v=1/T (3)
Тербеліс периоды мен жиіілгінің арасындағы ... ... ... ... кезіндегі айналым саны мен периоды арсындағы
байланыспен парапар.
Кез-келген ... ... ... ... бір ... екінші
түріне кезекті түрде ауысуына байланысты.Мыслы егер жіті маятникке әсер
ететін ауа ... ... ... сақталу заңын
қолдануға болады.Маятникті тепе-тең қалпынан шығарған ... ... ... ... бір Еń ... қоры беріледі.Маятникті
жібергеннен кейін тербеліс процессі басталады.Маятник үдемелі қозғалып,тепе-
теңдік қалыпқа ұмтылады,оның потенциялды ... ... ... ... ... энергиясы Еĸ
максималды,ал потенциалды энергиясы Еń минималды бплады.Маятник энерциямен
тепе-теңдік ... ... ... ... ... ... ... энергиясы арта бастады.Шеткі нүктеде маятниктің Еń потенциалды
энергиясы өзінің ең үлкен м ... ... ... энергиясы нөлге тең
болады.Сосын барлығы керісінше қайталанады.
Серіппелі маятник тербелісі кезіндедде ... ... ... ... бұл ... ... тепе-теңдік қалпынан ауытқуы үшін
оны тепе-теңдік қалпына ұмтылатын серпімдіілк күшіне ... ... ... ... ... оның потенциалды энергитсы периодты
түрде кинетикалық энергияға,ал кинетикалық энергия потенциалдық энергияға
айналып отырады деу ... Еń→ ... ... ... ... ... ... толық механикалық энергия Е)үйкеліс күші мен орта кедергісі
болмаған ... ... ... үшін механикалық энергияның
сақталу заңы дейміз.
Тербеліс ... ... ... орны ... өзгерсе-денен қозғалыста
болады.Тербелістегі дене координатасының ... ... ... ... ... ... ... t-уақыты,верьтикаль
оське –х координатасын орналастырамыз.Бұл координатаның модульі ... ... ... ... ... нүкте) тепе-теңдік
қалыпыпнан қандай қашықтықта болатынын көрсетеді.Ден теп-теңдік қалпынан
өткен кезде Координатаның таңбасы Қарама-қарсыға өзгереді,яғни бұл ... ... ... ... ... ... ... пішіні жөнінде келесі тәжірибелердің негізінде
тұжырым жасауға болады.
Құм ... ... ... қарастырайық.Егер тербелген
құйғыштың астына қойылған қағаз таспаны(лентаны ... ... ... ... төгілген құм оның бетінде із қалдырады.
Жоғарыда с ұлбасы пайдаланылған құралды осцилограф алынған қисықтарды
осцилограмма деп атайды.
Тербелістің ... ... АВ ... ... ... таспаның маятниктің бірқалыпты тең
уақытта орын ауыстыратын СД қашықтыққа тең.
Қағаз таспа ... ... орын ... ... ... белгілі масштабта (қағаз лентаның қозғалыс
жылдамдығына ... ... ... уақыт орналастырылған деп айтуға
болады.ав түзуіне перпендикуляр ... ... ... ... оның жүру жолы анықталады.Сонымен осцилограмма маятниктің жүру
жолы мен оның ... ... ... ... ... ... жүктің тербелісі үлгі експериментінен көруге болады.
Өзекшеге бекітілген шарик көлеңкесінің тербелмелі ... ... ... ... сызатын дөңгелектіңрадиуысын А әріпімен
белгілейік Ол онда А ... ... ... ... ... х ... теңдеумен анықталады.
X=Acos φ.
Алынған өренкке енген φ шамасы шариктің нөлдік қалпынан бастап t уақыт
мезетіндегі бұрыштық орын ауыстыруы:
φ=2π_t
Т
Тербелмелі қозғалыстағы φ шамамсы ... ... деп ... ... ... ... бір ... даму периоды)Алынған
формуладан тербеліс фазасы қозғалыстың басталғанынан периодтың ... ... ... ... фазасын біле отырып (1) формуладан кез-келген t уақыт
мезетіндегі тербеліс көлеңкесінің координатасымен анықтауға ... ... ... ... ... ... ... косинус
заңымен өзгерертінін көре аламыз.Косинус немесе синус заңдары бойынша
өзгеретін тербелістер ... ... деп ... ... ... ... үшін ... өрнекті
гормоникалық тербелістер заңы деп атайды (Гормоникалық ... ... ... болады.)
Косинустың немесе синустың ең үлкен мні 1-ге ... ... ... ... ... ... ... қалпынан ең
үлкен ығысуы А-ға тең екені білінеді.Бұл ... ... ... ... деп атаймыз.
Дененнің тепе-теңдік қалпынан ауытқуын ығысу деп атайды.Анықтамам
бойынша ығысу шамасы 2 өрнекпен анықталады.
Егер бір дене ... ... оның ... ... мен үдеуі де өзгереді.Бірақ бұлар тереблістің негізгі
сипаттамалары –период,жиілік, амплитуда ... ... ... және бүкіл
тербелістің өн бойында өзгермейтін физикалық шаммалар.
Тербелістер динамикасы .Тербеліс түрлері.
Серіппелі және жіп ... ... ... ... ... ... ... түрде өзгеретін ... ... ... күштер әсерінен болатын ... ... деп ... емес ... қозғалыстағы автомобиль сілкілі.кеменің ұшының
бұрандалы ескектің жұмысына ... ... ... ... ... қозғалысы –еріксіз тербелістер.Еріксіз
тербелістерді зерттеу үшін ... ... үлгі ... ... сәл ... ... тұтқаның көмегімен
айналады.Шыбықтың иілген тұсына серіппелі маятник бекітілген.Тұтқаны
бірқалыпты айналдырғанда жүкке серіппе ... ... ... күш ... күш тұтқаның айналу күшіне тең жиілікпен өзгеріп,жүк еріксіз
тербеліс жасайды.
Сыртқы ұқсастықтарына ... және ... ... ... ... және ... кедергісіне байланысты еркін тербелістер
өшеді.уақыт өтуімен олардың энергиясы мен амплитудасы ... және ... ... ... маятник тоқтайды.Маятниктің бұндай ... ... ... ... ... ... бұл процесстердегі энергия
шығыны сыртқы күштерден келетін энергиямен толықтырылады.
Еріксіз тербелістердің жиілігі мен ... шама ... ... ... жиілігі мен периодына тең болады.( Мысалы еріксіз
тербелістер үлгі експериментінде тұтқаны айналдыру жиілігіне тең)
Еркін тербелістер ... ... ... ... ... белгілі бір жиілік пен периодта ғана жүзегеасады.
Мысалы серіппелі маятниктің периоды серіппенің m массасымен және ... ... ... ... ... ... да
осы шамалармен анықталады:
√m
T=2π ―
ĸ
Жіпті маятниктің еркін тербелісінің ... ... l ... мен ... түсу ... ...
g
Жіпті маятниктің тербеліс периоды ... ... ... периоды белгілі болса,еркін терелістердің жиілігін анықтауға
болады.Оны тербелмелі жүйенің меншікті жиілігі деп ... ... ... өз ... ... және жжүйенің параметрлерін
өзгертпей,жиіліті өзгерту ... ... және ... әр ... тербелістер кездеседі.үМысалы Санкт-Петербург ... ... ... маятниктің меншікті жиілігі 0,05 Гц рессорлы
темір жол вагонының тербеліс жиілігі 1 Гц-қа жуық камертондардың жиілігі 10-
даған гц тен ... ... ... ... ... миллион мега
герцке дейінгі жиілікпен тербеледі.
Еркін тербелістер ... ... ... өшеді.Сондықтанда практикада
еркін тербелістерге қарағанда еріксіз тербелістер көбірек қолданылады.олар
әр түрлі тербелмелі машиналарда өте кең ... ... ... ... ... еріксіз тербеліс орнықсыз ... деп ... әсер ... ... ... машинаның мысалы тербелмелі балға болып табылады.
Тербелмелі балға -әр түрлі қадаларды,құбырларды ... ... ... ... ... және ток ... фазалар айырымы. Резонансты зерттеу
Ток және кернеу бойынша фазалар айырымы индуктивті және ... ... ... ХL>Xc болса онда жалпы кедергі 0-ден үлкен.
JXLI ... φ>0 ... ... фаза ... ... ... ... отырады.
Ui=JXLI x=0 φ=0 z=r
=U ... ... ХL=Хс тең ... ... кемуі UC=xCI жиілік өсімділігімен басталып алдымен ωC кемиді
ω0,үзіліссіз кемиді xC.
Сурет ... ... ... ... ... ... тізбекте
таңдамалылыққа ие.тізбек ток үшін аз мөлшерде ... ... ... ... жиілігіне байланысты болады.
Тізбектегі мұндай таңдамалылық электр желілерінде радио техникада кеңінен
қолданылып жүр.бұндай жағдайдағы резонанс қарапайым жұмыс ... ... ... ... режимі қарастырылмаса,резонанстың
болуы қажет емес,Себебі катушка мен канденсатордағы мүмкін боларлық қысым
изоляция үшін ... ... ... ... ... ... ... I(ω).ҚӨисық резонансты
ыңғайлы етіп қарастыру үшін оларды ... ... ... ... ... ток ... ... толық кедергіні шығарып
аламыз:
Ζ=√ŕ2+(ωL-1/ωC)2=√ŕ2+ω02L2(ω/ω0-1/ωω0LC)2=ŕ√1+Q2(ω/ω0-ω0ω)2
.
Тізбектегі ток
I=U/Ζ=U/ŕ√1+Q2(ω/ω0-ω0/ω)2=I0/1+Q2(ω/ω0-ω0/ω)2 .(1,5)
(1.5)-те көрсетілгендей тізбектегі параметр қатынасы қисық резонанс түрін
ескере отырып ... Q мен ... ... қмсық болса соғұрлым
тізбек таңдамалылығы артады.Ескеретін бір жай ... Q ... ... және ... тұратын 200-500 аралығында
жататындығын айтуға болады.
Күрделі тізбектегі резонансқа ... b=0 ... ... және ... ... үшін ... ... бірнеше заттық
тамырдан тұрады.Басқа сөзбен айтқанда тізбекте бірнеше жиілік болуы мүмкін.
Тізбекте паралель жалғанған екеі тармақ үшін резонанс.
Тізбектегі екі ... ... ... ... ... сиымдылықты кедергі.Бұндай тізбекті әдетте паралельді
контур деп атайды.Резонанс реактивті кіріс ... ... ... ... ... ... b1+b2 ... реактивті өтімділігі.
b2=-b1 реактивтьі қарама–қарсы фазадфғы токтар бірдей болады.Сондықтан
қарастырылып отырғант тізбек резонансты токтар деген атау ... ... ... ... ... кезінде ток кіріс
тізбекте бірнеше аз болады,тармақтардағы токтарға қарағанда.
Сурет 2.4 ... ... ... ... ... ... ... электр тізбектерінде оны ескеру аса маңызды.Резонанс ... ... ... ... ... ... ескерген әбден жөн.Элекр
тізбегіндегі резонанс ... пен және ... ... ... ... ... қарастыру мүмкін емес.Резонанс
болған жерде ... ал ... ... болған жерде индуктивтілік
болады деген ұғым ... ... ... ... қолданылады.
Тізбекте кедергілердің көрсеткіші бірдей көрініс көрсетсе,яғни
кедергілер бір мезетте жоғары ... бір ... кем ... ... ... ... ... болады.Егер бұндай құблыс ... ... ... бұл ... резонанс орны болатын жиілік ... ... ... ... ... ... ω0=ω0 болады.Дәл
осылай қайталанбалы контурдағы резонанс болуы мүмкін.
Егер ... ... ... ... ω0=0/0 кез ... ... алады.Өткізгіштегі эквивалентті кедергілер активті және жиілікке
тәікелей қатысты емес.Ток фазада ... ... ... бірдей
болады.оның қабылданантын мәні U/ρ-ге тең.
Радиотехникада және электр өткізгіштерінде аз ... ... ... ... біз қорытып алатынымыз өзіміз
көріп отырғанымыздай көп жағдайда электр магнит өрісіндегі энергия суммасы
резонанс ... бір ... ... ... тек ... ... ... болады. Егер ŕ1=ŕ2=0 тең болса.
Бұрыштық ... ... ток ... ... өзгере береді,кейбір сиымдылық мәні ... U ... ... жеткенше.Uмакс.
Бізге белгілі ω,I,C,Uмаксжәне R қысымға бекітілген ωL және ŕ катушкаларын
тауып алуды ұсынады.
Есепті ең тиімді ... ... бұл ... тізбек арқылы
,атаулы сиымдылық және паралельді қосылған екі ... ... ... ... bL ... және кез-келген түйінде бекітілген j1 ток
көзінен тұруы керек.
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі:
1. Зевеке Г.В ... ... ... ... А.С ... ... ... ... Кабизкова «Задачник по теории цепей»
4. Балабатыров ... ... ... А.П ... ... ... техника»
6. Бессанов Л.А « ... ... ... Ю.Я ... ... ... О.Е ... ... по ... ... ... ... отырғанымыздай 50Гц жиілікте резонанс құблысы
байқалады.Тізбектегі кіріс кедергі бір қалыпты токта 5 ... ... ... 2,5 Ом-ға тең.Осы тізбектен R, Хс,ХL табу ... ... L ... ... ... ... ... приборларды
эксперимент түрінде көрсетіңіз.
Хс,ХL –ді тізбекте резонанс кезінде есептеу үшін мынадай екі ... ... =L*ω ... ... ... ... жиілік,яғни жиілік арқылы
есепптеп ... = — ... ... өзімізге ыңғайлы етіп алу үшін түбірден шығарып
аламыз,демек:алдымен индуктивтілікті қарастырсақ:
L=4π-2Cν2 , ... ... ... ала ... дәл сол формуламен қарастырып:
C=4π-2Lν2 тауып аламыз.
Енді қорыта келгенде:
ХL=L˙ω=L˙2πν=4π-2Cν2=2πν=8π-3Cν2
Және
1 1 1 ... = — = — = ... C˙2πν ... ... ... ... кедергі сиымдылыққа паралель жалғанғандықтан кедергіні мына
формуласмен есептеп шығардым:
R1˙ R2
R= —
R1+R2

Пән: Физика
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 18 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Айнымалы ток және электр тізбегіндегі резонанс10 бет
Синусоидалы тоқтар13 бет
Ток тізбегі және оның түрлері12 бет
Электр тізбектер теориясы. Кернеу резонансы26 бет
Электр тізбектеріндегі резонанс13 бет
Физика сабағында электр және магнетизм курстарын оқыту35 бет
Күшейткіштің құрылымдық схемасын таңдау және негіздеу24 бет
Сызықтық күшейткіш20 бет
Айнымалы ток тізбегіндегі индуктивтік катушка17 бет
Атомдар мен молекулалардың сыртқы магнит және электр өрістерімен әсерлесуі. Магниттік резонанс59 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь