Бастауыш сыныпта есеп шығаруда көрнекілікті пайдалану әдістемесі

Жоспар.

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .3.5

І Тарау. Көрнекілікті пайдаланудың психологиялық .
педагогикалық негіздері
§ 1.1. Көрнекілік принципінің психологиялық . педагогикалық
негіздері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 1.7
§ 1.2. Математиканы оқытуда көрнекілік түрлері
мен ролі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...7.13

ІІ Тарау. Текстілі есеп шығаруда көрнекілікті пайдалану
әдістемесі.
§ 2.1. Арифметикалық амалдың мағынасын ашатын текстілі
жай есептерді шығарудағы көрнекіліктер ... ... ... ... ... ...13.23
§ 2.2. Арифметикалық амалдардың компоненттері
мен нәтижелері арасындағы байланысқа
терілген текстілі жай есептерді шығарудағы
көрнекіліктер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..24.28
§ 2.3. Айырма және қатынас ұжымына берілген текстілі жай
есептерді шығарудағы көрнекіліктер ... ... ... ... ... ... ... ..28.38
§ 2.4. Құрама есептерді шығарудағы көрнекіліктер ... ... ... ... .38.56
§ 2.5 Педагогикалық іс.тәжірибелер нәтижесі ... ... ... ... ... ... .56.62

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...63.64

Пайдаланылған әдебиеттер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 65.66
Кіріспе

Қазақстан Республикасының Президенті Н.Ә.Назарбаевтың Қазақстан халқына жолдауында: «Білім беру реформасы – Қазақстанның бәсекеге нақтылы қабілеттілігін қамтамасыз етуге мүмкіндік беретін аса маңызды құралдардың бірі».
Бізге экономикалық және қоғамдық жаңару қажеттіліктеріне сай келетін осы заманғы білім беру жүйесі қажет.
Жоғарғы білім беру саласында техникалық білім беруді дамытуға ерекше назар аудара отырып, жоғары оқу орындары желісінде оңтайландыру жүргізілуге тиіс. Осы заманғы мемлекеттік менеджерлер даярлау үшін Мемлекеттік басқару академиясының негізінде шетелдік серіктестіктердің қатысуымен ең жоғары шығармашылық стандарттарға сәйкес келетін ұлттық басқару мектебі құрылуы қажет.
Білім беру жүйесін дамытуда ынталандыру мақсатында және сектор мен мемлекет арасындағы серіктестікті нығайту мемлекеттік жекеменшілік білім беруге кредиттер бөлу жүйесін жетілдіру қажет –делінген.
Ал, оның негізі бастауыш сыныпта қаланбақ. Осы орайда оқушыларды математика негізі болатын білімдер жүйесімен және ол білімдерді саналы түрде шығармашылықпен қолдана алудың іскерлігі мен дағдыларын берік қалыптастыру мен ой-өрісін дамыту болып табылады. Сондықтан да бастауыш мектепте текстілі есептер шығаруда көрнекілікті пайдалану арқылы оқушылардың ой-өрісін дамыту көкейтесті мәселе.
Ғылыми жұмысты әуелі осы тақырып бойынша курстық жұмыс жазудан бастадым және студенттердің ғылыми конференциясында баяндама жасадым.
Пайдаланылған әдебиеттер:
1. Әбірова Қ. Сабақ өту тәжірибемнен. Бастауыш мектеп - 1990. №10. 13бет.
2. Р.Әтейбекова «Пысықтау сабағы» Бастауыш мектеп 2002 №8 46 бет.
3. Бантова Г., Бельтюкова Г.Методика преподавания математики в начальных классах. Москва Просвещение, 1984.
4. Баймұханов Б. Математика есептерін шығаруға үйрету. Алматы Мектеп, 1983.
5. А. Балғазиева «Логикалық есептердің шешуі» Бастауыш мектеп. 2003 №10 45 бет.
6.Байжұманова Б.Оқушының психикалық даму ерекшеліктері. Бастауыш мектеп 1998, №12. 17 бет.
7. Барсай Б. Бастауыш сыныпта окытудың жаңа технологиялары. Бастауыш мектеп 1998 №1. 27 бет.
8. Елубаев С. Қазақ халқының есептері. Алматы. Өнер ,1997.
9. Елубаев С. Елубаева С. Дидактикалық ұлттық ойындар мен логикалық есептер. Алматы, 1995.
10. Жепенова А. Қызықты есептер. Алматы, 1998.
11. Жанұзақова Ж. Жарыс сабақ. Бастауыш мектеп. 1991 №12 30 бет.
12. Жанұзақова Ж. Жарыс сабақ. Бастауыш мектеп. 1991 №30 бет.
13. Жұбандықызы Т. Аукцион сабак. Бастауыш мектеп 1993 №7
14. Жепенова А. Қызықты есептер. Бастауыш мектеп 1998 №54-42 бет.
15.КөшіковаM. Жекенова Р. Сайыс сабақ. Бастауыш мектеп 1991№3.40
16.Қазақстан Республикасы орта білім мемлекеттік стандарты. Алматы. 1998.
17. Қайырбекова Г. Дамытпалы саяхат- сабақ. Алматы. 1997.
18. Қоянбаев Ж., Қоянбаев Р. Педагогика. Астана. 1998.
19. К. Құлтасова «Тиімді тәсілмен» Б.м. 2005 №3. 32-33 бет
20. Т.Мұстафина, Б. Қанағатова «Көрнекті құралдарды пайдаланудың тиімділігі. 2000ж. №2. 22-24 бет.
21. М.Мұсабеков, Д.Жүнісбекова «Есеп шығарудағы таным әдістері» Бастауыш мектеп. №19 бет.
22. Моро М., Бантова М., Бельтюкова Г. Математика. 1 сыныпқа арналған оқулық. Алматы-мектеп, 1984.
23. Моро М., Бантова М., Бельтюкова Г. Методика обучения математике в 1- 3 классах. Алматы. Мектеп 1998.
24.Т.Қ. Оспанов, Қ.Ә. Өтеева, Ж.Т. Қайыңбаев, Қ.Ә. Ерешева «Математика оқулығы» 1 класс. Алматы. Атамұра 2001.
25.Т.Оспанов, Ш. Құрманалина, Ж. Қайыңбаев, К. Ерешова «Математика оқулығы» Алматы: Атамұра 2002ж. 2 класс.
26. Т.Оспанов, Ш.Құрманалина, Ж.Қайыңбаев, Б.Қосанов, К.Ерешева Алматы. Атамұра 1999ж. 3 класс.
27. Т.Оспанов, Б.Қасанов, Ж.Қайыңбаев, К.Ерешева, Ш.Құрманалина. «Математика оқулығы» Алматы, Атамұра'2000ж
28. Ж.Отарова «Есепті эртүрлі тэсілмен шығару» 2001 №5. 37 бет.
29. Пчелко С. «Бастауыш мектепте арифметиканы оқыту методикасы» Алматы. Қазақтың мемлекеттік оқу-педагогика баспасы, 1981.
30. Р. Соқтуқызы «Бекіту жаттығулары» Б.м. 2002ж №2. 46 бет.
31. Ж. Сәтенқызы «Kepi есептер» Бастауыш мектеп. 2000 №6-7 21-22.
32. Г. Тілеубергенова «Үш таңбалы сандарды оқыту» Бастауыш мектеп. 2002. №11, 32 бет.
33.К.Тәтібаева«Жарыс сабағы»Бастауыш мектеп. №2, 2005жыл 55-56 б.
34.Тұманов С. «Поиски решение задач». Москва., Просвещение, 1979.
35.Тәңірбергенова М. «Оқушыны ойлантайық». Бастауыш мектеп 1992. №1. 41бет.
36. Хайдарова С. «Оқушының шығармашылығын дамыту». Бастауыш мектеп. 1997. №4, 22 бет.
37.Хожаниязова С. «Оқушы ынтасын арттыру». Бастауыш мектеп. 1992. №12, 31 бет.
        
        Бастауыш сыныпта есеп шығаруда көрнекілікті пайдалану әдістемесі.
Жоспар.
Кіріспе.....................................................................
............................3-5
І Тарау. Көрнекілікті пайдаланудың ... ... ... 1.1. ... ... ... – педагогикалық
негіздері...................................................................
.............1-7
§ 1.2. Математиканы оқытуда көрнекілік түрлері
мен
ролі........................................................................
.......7-13
ІІ ... ... есеп ... ... ... 2.1. ... ... мағынасын ашатын текстілі
жай есептерді ... 2.2. ... ... компоненттері
мен нәтижелері арасындағы байланысқа
терілген текстілі жай есептерді шығарудағы
көрнекіліктер...............................................................
.......24-28
§ 2.3. Айырма және қатынас ұжымына берілген ... ... ... 2.4. ... ... ... 2.5 ... іс-тәжірибелер
нәтижесі.........................56-62
Қорытынды...................................................................
....................................63-64
Пайдаланылған ... ... ... ... ... ... «Білім беру реформасы – Қазақстанның бәсекеге нақтылы
қабілеттілігін қамтамасыз етуге ... ... аса ... ... экономикалық және қоғамдық жаңару қажеттіліктеріне сай ... ... ... беру ... ... ... беру саласында техникалық білім беруді дамытуға ... ... ... ... оқу ... ... ... жүргізілуге
тиіс. Осы заманғы мемлекеттік менеджерлер даярлау үшін Мемлекеттік басқару
академиясының негізінде шетелдік ... ... ең ... стандарттарға сәйкес келетін ұлттық басқару мектебі құрылуы
қажет.
Білім беру жүйесін дамытуда ынталандыру ... және ... ... ... серіктестікті нығайту мемлекеттік жекеменшілік білім
беруге кредиттер бөлу жүйесін жетілдіру ... ... оның ... ... сыныпта қаланбақ. Осы орайда оқушыларды
математика негізі болатын ... ... және ол ... ... ... ... алудың іскерлігі мен дағдыларын берік
қалыптастыру мен ой-өрісін дамыту болып ... ... да ... ... ... шығаруда көрнекілікті пайдалану арқылы
оқушылардың ой-өрісін дамыту ... ... ... ... осы ... ... ... жұмыс жазудан
бастадым және студенттердің ғылыми ... ... ... ... ... ...
Озат бастауыш сынып мұғалімдері апайлардың сабақтарына қатысып, ... ... ... ... ... ... іс-
тәжірибемде пайдаландым.
Зерттеудің мақсаты – бастауыш сыныпта есеп шығаруда көрнекілікті
пайдалану арқылы оқушылардың ой-өрісін дамыту ... ... ...... мектепте математиканы оқыту процесі.
Зерттеу пәні – бастауыш мектепте есеп шығаруда ... ... ... ... ... жолдары мен әдістері.
Зерттеудің ғылыми болжамы – егер бастауыш сыныпта есеп шығаруда
көрнекілікті пайдалану ... ... ... ... ... ... ... деңгейі жоғарылауы және пәнге деген ... ... ... ... ... ... ... шолу жасап, ғылыми тұрғыдан
талдау жасау.
2. Балалардың есеп шығаруда математикалық білімін ... ... ... бір жүйе ... ... мүмкіндіктерін анықтау.
3. Балалардың есеп шығаруда көрнекілікті пайдалану арқылы оқушылардың
ой-өрісін дамытудың ... ... ...... ... ... педагогикалық –
психологиялық, әдістемелік әдебиеттермен танысып, талдау жасау; ... ... ... әңгімелесу; бақылау; ізденушілік
және зерттеушілік жұмыстар.
Зерттеудің практикалық құндылығы бастауыш мектепте математиканы
оқытуда; ... және ... ... әдістемесі» мамандығы студенттері
математиканы оқыту әдістемесі пәнінен лабораториялық және ... ... курс пен ... ... ... ... іс-тәжірибелерінде пайдалануға болады.
Елбасымыз Н.Ә.Назарбаевтың жолдауында «Айқындалған негізгі басым
бағыттар мен міндеттерді жүзеге асыру үшін ... ... ... ... әдіс ... ... тиімділігін арттыру қажет» - делінген.
Сондықтан ұстаз өзінің жеке ... ... ... ... ... да ... ... дамытуға ерекше көңіл бөлген
жөн.
Осы орайда текстілі ... ... ... ... деп ... ... ... алуы көкейтесті мәселе.
Диплом жұмыста көрнекілік туралы ғалымдардың көзқарастары мен
көрнекілік ұғымы сөз ... ... ... жай және ... есеп ... шығаруда
көрнекілікті пайдалану әдістемесі қарастырылған.
Жалпы диплом жұмысы талапқа сай толық ... ... ... ... ... болады деген сеніммен, жұмысты «өте жақсы» деген
бағамен бағалауға болады.
Директор:
Қатынас ... ... жай ... ... ұғымымен
байланысты есептер сияқты тәртіпте енгізіледі. Санды ... ... ... тура ... ... ... шығару көбейту
амалының нақты мағынасын және «... ... ... ... ... жақсы
түсінуге негізделеді. Демек, дайындық жұмысы осы мәселелерді оқып үйренуге
бағытталуы тиіс. «... артық» деген ... ... ашып ... ... ... бірқатар жаттығуларды орындаған тиімді.
Үшінші топқа мына түрдегі есептер жатады, ол есептерді ... ... жаңа ... ашыла түседі. Оларға айырма
ұғымымен байланысты жай есептер (6 түрі) және қатынас ... ... ... (6 ... ... ... ... ... ... екі санның айырмасын табу (1
- ші түрі).
Дәптер 7 теңге, ал ... 3 ... ... ... ... ... қымбат?
2. Сандарды айырмалық салыстыру немесе екі санның айырмасын табу (2-ші
түрі). Қанат 7 жем ... ал ... 4 жем ... жасады. Болат неше жем
сауыт кем жасады?
3. Санды бірнеше бірлікке арттыру (тура формасы)
Лақтың ... 7 кг, ал ... ... одан 3 ... ... неше ... Санды бірнеше бірлікке арттыру (жанама.формасы)
Лақтың салмағы 7 кг. Бұл қозының салмағынан 3 кг ... ... неше ... Санды бірнеше бірлікке кеміту (тура формасы)
Аққу 88 км, ал ... одан 26 км кем ... неше ... ұшты?
6. Санды бірнеше бірлікке кеміту (жанама формасы)
Аққу 88 км үшты. Бұл көгершіннің ... 26 км ... неше ... ... ... байланысты есептерді атаймыз.
1. Сандарды еселік салыстыру немесе екі ... ... табу (1-ші ... ауласында 10 терек және 5 шырша өсіп тұр. Терек шыршадан неше
есе артық?
2. Сандарды еселік салыстыру немесе екі ... ... табу (2-ші ... ... 8 ұл және 4 қыз бала ... жүр. Қыз балалар ұлдарға
қарағанда неше есе кем?
3. Санды бірнеше есе арттыру (тура ... 30 жыл ... ал ... одан 10 есе ... неше жыл ... ... ... есе арттыру (жанама формасы).
Бүркіт 30 жыл жасайды. Бұл ... ... 10 ... нсше жыл жасайды?
5. Санды бірнеше есе кеміту ... ... ... 35 кг, ал қаздың салмағы одан 7 есе кем.
Қаздың салмағы неше килограмм?
6. Санды бірнеше есе кеміту ... ... ... 35 кг. Бұл ... ... 7 есе ... ... неше килограмм?
Жай есептерді енгізудің тәртібі бағдарламалық материалдың мазмұнына
бағынады. 1 сыныпта қосу және ... ... ... ... ... мен ... берілген жай есептер қарастырылады. 3 сыныпта көбейту мен
бөлу амалдарын оқып үйренуге байланысты осы ... ... ... енгізіледі. Болашақ бастауыш сыныпта ... ... ... ... оқушыларын жай есептің түрлерімен таныстыру, есеп
шығартуға үйрету үшін ... ... ... көп ... ... ... да ... оқыту әдістемесі пәні бойынша есеп
шығаруға қосымша, ... ... ... ... ... Болашақ
оқытушылар есеп құрастыруға, кез келген есепті өз ... ... ... шығартуға дайындайтын тапсырмалар:
1. Сурет бойынша есеп құрастыр;
2. Есептің түрін анықта, қай ... ... ... берілетін
есеп;
3. Есептің шешуін әдістемелік талапқа сәйкес дәлелдеп талда;
4. Кері есеп құрастыр;
5. ... кері есеп ... ... есептер шығаруда көпшілікті пайдалануда көрсетейік.
6-есеп. «Қорада 6 үйрек және одан төртеуі ... ... жүр. ... ... (1 ... 92 бет)
|Бағасы ... ... |
| 4 ... |3 |? |
|? |3 |12 ... |
| 4 ... |? |12 ... ... ... және ... жүр. Бір ... бүр дөңгелекпен шартты түрде
алмастырайық. Алдымен үйректерді бір қатарға орналастырайық.
Мұғалім: Қанша үйрек бар?
Оқушы: 6 үйрек.
Мұғалім: Ендеше бірінші қатарға 6 ... ... Ал ... ... ... ма? Ол ... не ... қанша тауық жүргені белгісіз. Бірақ үйректен төртеуі артық.
Мұғалім: Демек, үйректер қанша болса, тауықтар ... және тағы 4. ... ... қатарға үйректер қанша ... ... ... яғни ... ... ... тағы 4 ... бар, ендеше сол қатарға тағы 4
дөңгелек қою керек.
Үйрек. 0 0 0 0 0 0 ... 0 0 0 0 0 ... 0 0 0 0 0 0 және тағы 4 ... ... есеп ... тағы төмендегіше көрсетуге болады.
Үйрек – 6
түрінде көрнекіліктер бойынша ... ... ... ауласында 7 терек өсіп тұр. Бұлардың шыршалардан үшеуі
артық. Аулада қанша шырша өсіп тұр?
Мұнда ... ... ... ... ... түрде тұжырымдалып тұр.
Теректердің үшеуі артық, олай болса шыршалардың үшеуі кем. Шыршалар ... ... ... және тағы 3. ... теректер қанша болса, шыршалар
да сонша, бірақ үшеусіз.
Бірнеше есе ... не кем ... ... ... ... көбейту не бөлу амалдарының бірі таңдалып алынады.
Осы тұста бірнеше бірлікке ... не кем ... ... қосу ... амалдары орындалатынын не кем қатынастарына сәйкес қосу мен азайту
амалдары орындалатынын балалардың ... ... ... жөн, өйткені
«бірнеше есе артық не кем» жағдайлардың ... ... ... ... ... ... ала қам ... керек. Мұны
практикалық іс-әрекет арқылы жүзеге асыруға болады.
Мәселен, ... ... ... ... ... ... жиынтығынан екі дөңгелек алып, парта үстіне орналастырды ... ... ... екі ... және тағы үш ... ... Оларды
салыстыру барысында үшбұрыштар санының дөңгелектерден 3-ке артық екені
тағайындалады, яғни дөңгелектер қанша ... ... ... және ... Әрі ... екі ... және ... үш рет үшбұрыш алып қою
ұсынылады. Балалар алдарындағы фигуралар санын ... ... ... 3 есе ... ... ... яғни мұндағы барлық
үшбұрыштар дөңгелектер қанша болса, сонша үш рет екені тұжырымдалады. Енді
осындай ... ... ... есеп ... ... ... ... менің қолымда екі дөңгелек, ал столдың тартпасында одан
үшеуі артық үшбұрыштар бар. Тартпадағы үшбұрыштар ... ... ... ... сандарды алдын ала шамалап салыстырыңдар. Кіші сан белгілі,
үлкен санды табу керек, яғни 2-ден ... ... ... ... ... үшбұрыштар бесеу, өйткені онда дөңгелектер қанша болса,
сонша және тағы 3 үшбұрыш бар. Сондықтан барлық үшбұрыштар
2 +3 = 5.
- ... ... екі ... ал ... тарпасында одан 3 есе артық
үшбұрыш бар. Тартпадағы үшбұрыштар нешеу? Мұнда да белгілі және ... ... ала ... ... Кіші сан белгілі, үлкен санды
табу керек, яғни 2-ден 3 есе ... ... ... ... ... дөңгелектер қанша болса, сонша 3 рет ... = ... осы ... ... отырып, сәйкес іс-әрекетті есеп шығару
барысында ... ... ... біртіндеп жаттығады. Ол үшін
есептердің жұбын, үшеуін, төртеуін (пара, тройка, ... ... ... ... ... ... «Салтанат бірінші күні
қағаздан 4 фигура, ал екінші күні одан үшеуі артық фигура ойып ... ... күні 4 ... ал ... күні одан 3 есе артық үшбұрышты
бояды. Кәмшат екінші күні ... ... ... т. ... ... не «есе кем» ... бойынша көбейту немесе бөлу
амалдарының саналы таңдалып алынуында да ... ... ... зор. ... Ұл бала 2 ... ал қыз бала одан 3 есе артық дөңгелек қиып алады?
Есептің шартына қарағанда қыз балада 2 дөңгелектен 3 рет ... ... ... шартты суреттердің шығуы мүмкін:
Бұл суреттерден әр топта неше заттың бар екені және бірнеше заттан
құралған «кішкене топтан» ... екі ... неше рет бола ... ... ... 4 үйрек асырады, бұл - Қанат асыраған тауықтардан 2 есе
кем. Қанат неше тауық асырады?
Әрбір үйректі ... ... ... алмастырамыз.
Кейбір есептерде әр түрлі топтағы заттарды салыстыруға тура келеді.
Мұнда, айырмалық салыстыру болса - үлкен ... кіші ... ... ... салыстыру болса, үлкен санды кіші санға бөлу амалы қолданылады.
Өйткені бір ... ... ... ... ... ... есе) артық болса, онда екінші топтағы заттар біріншісіндегіге
қарағанда сонша бірлікке (немесе есе) кем ... және ... ... ... ... ... ... нақты заттарды немесе
олардың суреттерін және шартты бейнелерді қолдану арқылы тағайындалғаны
тиімді.
12-есеп. Жасқайрат 4 қоян ... еді, ... 3 ... ... қанша қоян артық асырады?
Әр қоянды дөңгелекпен, ал әр ... ... ... ... ... ... ... жұптарды түрліше тәсілмен
құруға болады, мысалы бір үшбұрыш пен бір дөңгелекті қатарынан алып ... ... ... ... үстіне қою, сәйкес фигуралар жұбын
тұйық сызықпен қоршау, сәйкес фигураларды сызықтармен ... ... ... ... ... ... ... кіші санды алудың
қажеттігін нақты көрсетіп береді.
Жоғарыда қарастырылған есептер ... ... ... ... ... ... Олардың қандай да бір түрі алғаш енгізілгенннен
бастап, есеп шешуін анықтайтын амалды саналы таңдап алуға және оны ... ... ... ... Мұнда амалды дұрыс, әрі сенімді анықтауға
себібі тиетін көрнекілік түрлерін, әр ... ... ... арқылы
оқытудың ең негізгі нәтижелерінің бірі жай есептерді шығару бейімділігі
қалыптастырыла бастайды. Ол жай ... ... ... алма ... және оның жаңа ... ... ... тиянақтыла және шыңдала
береді. Бұл өте қажет нәтиже, ... жай ... ... амалды дұрыс
таңдап ала білу құрама есепті шешудің негізгі кілті.
Математика сабақтарында көрнекілікті қолдану оқушылардың белсенділігін
арттырады, көрнекі құралды пайдалана отырып, ... ... ... оңай ... ... алады, есепті тез шығара алады. ... ... әр ... ... мен пайдаланылады: жаңа
материалды таныстыру үшін, білімдері, біліктерін, ... ... ... ... игерілгенін тексеру бекіту үшін.
Математика сабақтарында есеп шығарғанда көрнекілікті дұрыс пайдалану
айқын кеңістік және ... ... ... ... ... ... ... ойлау, нақтылы құбылыстарды дараластыру
жэне талдау негізінде, тұжырымдауларға ... ... ... ... принципін жүзеге асыра ... бір ... ... ... ал ... ... олардың түсініктеріне
(ұғынуына) сүйенеді. Бірінші жағдайда көрнекі ... ... ... ... ... қолданбауға болады. Мұнда балалардың бұрынғы
тәжірибесін, ... ... ... ... белсенділікпен
жұмылдыру қажет болады. Мысалы, балаларды үшбұрышпен таныстыра отырып,
мұғалім ... ... ... ... ... (3 ... 3 ... қабырғасы) көрсететін модельдерін пайдаланады. Сонымен бірге ... ... ... ... үшбұрыш тәріздес екенін естеріне
түсіреді. Сөйтіп математиканы оқытуда оқушылардың тікелей қабылдауы ... ... ... сабағында көрнекілік принципі дұрыс орындалса онда ... ... ... ... ... көшу ... орындалады. Тек
тікелей сезім мүшелеріне әсер ететін көрнекілік (зат, модель, чертеж т.с.с)
арқылы оқушы дерексіз ... ... ... ... қызығып оқиды.
§ 2.4 Құрама есептерді шығарудағы көрнекіліктір
Құрама есеп, бір ... ... ... ... ... ... ... байланыстағы, бірқатар жай есептерден тұрады.
Құрама есепті шығару, оны бірнеше жай есептерге жіктеу және ретімен ... ... ... ... ... есепті шығару үшін берілген шамалар
мен ізделінді ... ... ... ... ... ... ... арифметикалық амалдарды таңдап алуға содан кейін шығаруға
болады.
Мысал ретінде мына ... ... 8 қыз бала ... ... ал ... одан ... ... қанша бала кезекші болған?"
Бұл есеп екі жай есептен тұрады:
1. Мектепте 8 қыз бала кезекші ... ал ... ... ұл ... 2-уі ... ... ... ұл бала кезекші болған?
2. Мектепте 8 қыз бала. 10 ұл бала ... ... ... ... бала ... ... ... ізделінді болған сан ... ... ... ... шама (10 ұл ... ... көріп отырмыз. Бұл есептерді ретімен
шығару құрама есепті шығару болып ... 8 + 2 = 10; 2) 8 + 10= ... ... ... де жай ... ... ... бір жаңалық пайда болды: мұнда бір емес, бірнеше байланыс
тағайындалған, осы байланыстырғанда ... ... ... ... Сондықтан балаларды құрама есеппен ... ... ... ... шығару дағдысын қалыптастыру үшін арнайы жұмыс
жүргізеді.
Құрама есептермен таныстыруға дайыңдық жұмысы ... ... ... ... ... ... түсінуіне көмектесуі тиіс. Оның
айырмашылығы мынада: құрама есепті бірден, яғни бір ... ... оны ... үшін ... шамалар мен белгісіз шама-лар арасындағы
сәйкес байланыстарды тағайындап, жай есептерге жіктеу керек. Осы ... ... ... ... ... ... жай ... шығару, мысалы:
а) ұжымда жүк машиналары және 4 жеңіл машина бар еді. ... ... жүк ... мен ... ... бар ... ұл балалар мен қыз балалар саяхатқа барды. Саяхатқа барлығы ... ... ... оқығаннан кейін мұғалім ұжымда барлығы қанша машина
болғанын (қанша бала саяхатқа кеткенін) білуге бола ма деп ... ... ... (жүк ... қанша екені белгісіз немесе қанша қыз бала
қанша үл бала бар екені белгісіз). ... ... ... ... таңдап
алып, есепті шығарады.
Осындай жаттығуларды орындай отырып оқушылар ... ... ... ... ... беру мүмкін еместігіне көздері ... ... ... ... мүмкін, оларды шығарып алу ... (бұл ... ... алу ... ал ... ... шығарғанда, сәйкес амалды
орындай отырып, ол ... табу ... ... есептің сұрағына жауап бергенде шыққан сан екінші есептің
берілген мәліметтерінің бірі болатын жай есептер парын шығару, мысалы:
а) Қыз ... 3 үй ... бар еді, ал ұл ... одан 2-уі ... ... қояны қанша?
ә) Қыз баланың 3 үй қояны, ал ұл баланың 5 үй қояны бар еді. ... ... ... қояны бар еді?
Мұғалім мұндай екі есепті мынадай бір есеппен алмастыруға ... "Қыз ... 3 үй ... бар еді, ал ұл ... одан 2-уі ... Бірге
есептегенде оларда қақша үй қояны бар?"
Алдағы уақытта ... ... ... пар ... бір ... ... Берілген шартқа қойылатын сұрақ.
Мен есептің шартын қоямын, ал сендер ойланып көріп, қандай сұрақ қоюға
болатынын ...... ... ... үшін ... 10 ... ... және 8 көк жалау
қиып алды". (Оқушылар барлығы ... ... қиып ... ... ... енетін жай есептерді шығара білуін қалыптастыру:
Құрама есепті шығаруға қажетті шарт — балалардың ... ... ... жай
есептерді жақсы шығара білуі. Демек, белгілі бір ... ... ... дейін сәйкес жай ... ... ... ... ... керек. Барлық осы жаттығуларды, ... ... ... жай ... жұмыс істегенге кірістіру керек.
Құрама есеппен таныстыруға 2 сыныпта арнайы екі-үш сабақ бөлінеді,
онда ... ... мен ... ... ... ... есепті шығару жоспарын құруға және шешуін жазуға ерекше көңіл
бөлінеді. ... ... үшін әр ... екі арифметикалық амал: қосу және
азайту амалдары орыңдалатын ... ... жөн. ... ... ... иллюстрациялауға мүмкіндік тудыратыңдай болуы керек.
Математикалық құрылымы қандай есептерді бірінші енгізу ... ... ... Бұл жөнінде екі пікір бар:
1. Қосындыны табуға және ... ... ... жай ... ... шығарудан бастау керек, мысалы ... ... ... алма ... 5 ... ал ... ... 3 алма үзіп алды; ол 6 алмасын
балаларына берді. Мамасының, қанша алмасы ... ... ... құрылымы
басқа құрама есептерді енгізу керек.
2. Санды бірнеше бірлікке ... ... және ... ... жай есептерден тұратын және екі амалмен шығарылатын есептерден
бастау керек, мысалы: "Бір вазада 7 ... бар, ... ... одан ... Екі вазада қанша конфет бар?" Кейінірек математикалық құрылымы ... ... ... керек.
Бастауыш мектеп бағдарламасы балалардың мазмұнды есептерді өз
беттерімен шығара білу дағдыларын дамытуды ... ... ... ... есептің
шартын қысқаша жаза білуі, сурет, схема, сызба арқылы кескіндей білуі және
әрбір кезеңін ... ... ... ... ... ... Бірақ
математиканы оқыту тәжірибесіне қарағанда, бағдарлама көлеміндегі ... ... кету ... ... ... ... ... алмай келеді.
Әдетте класта бірнеше оқушы өздігінен шығарады. Ал қалған оқушылар мұғалім
тарапынан нұсқау берулерін күтіп отырады немесе ... ... ... ... оқушылар тіпті жай есептің өзін шығаруға ... ... ... ... Ең ... себебі "есеп" шартымен оқушыларды алғаш
таныстыру ... ... яғни есеп ... ... оның ... (шарты, сұрағы, шешуі, ... ... ... ... суреттерінің көмегімен немесе сызба арқылы
көрініс көрсету. Есеп және оның құрама бөліктерімен оқушыларды ... ... ... ... ... ... деп айтуға болады. Мұндай
арифметикалық есеп арнайы оқьш үйретілмейді. ... ... ... ... жай есептер 10 көлеміндегі әрбір санмен таныстырып, ... және 1-ді ... ... ... ... ... құрал ретінде
пайдаланылады. Есеп шығаруға үйретуге дайындық ... ... ... ... ... ... ... алып оның ішінде жұлдызшалар бар.
Оқушылардан сұрау, қорапта бар жұлдызшадан артық ... ... ... ... ... ... ... қораптағы жұлдызшалардың саны
кебейді ме, әлде азайды ма? — деп сұрау. Содан кейін ... ... тағы сол ... ... ... ... жаңа ... таныстырғанда мұғалім көбінесе
берілетін білімдерді нақтылау ... ... ... ... Бұл
жағдайда көрнекі құрал сөзбен берілген түсініктемелерді иллюстрациялау
қызметін атқарады. Мысалы есептің шығару ... ... ... ... ... ... есепке схемалық сурет немесе чертеж салады.
Есептің әдісін түсіндіргенде түсініктемесін нәрселермен ... ... ... ... ... ... ... Мұнда түсініктемесінің өз
мәнін көрнекі құралмен істелетін ... және ... ... қатыстыра отырып, иллюстрациялау, көрнекі құралды дер ... ... ... ... шығаруда қозғалысты айқын
көрсетіп отыру ... ... ... ... қою, ... қою т.б. ... ... сызбамен және тақтаға математикалық
жазулармен жазып көрсете отырып, мұғалім тек ... ... ғана ... ... ... бірге жұмыс дәптеріне ... де ... ... ... ... мен шешуін қалай орналастыру
керектігін, әріптердің көмегімен периметрді (ауданды) қалай ... т.б ... ... ... мен ... ... сауатты
орындау, оларды әдемелеп орналастыру және олар барлық ... ... баяу ... ... ... ... ... таныстыруда және әсіресе білімдері мен біліктерін
бекітуде көрнекі ... ... ... ... ... ... ... тиісті түсініктемелерді беріп отыратындай ... ... ... жиындарын біріктіріп, шыбықтарды пайдаланып,
тұйықталған және тұйықталмаған сынық сызықтарды ... ... ... ... ... мұндай жағдайда да едәуір
жоғарылайды, өйткені жұмысқа ... ... ... ... ... қатысады. Мұнда балалар тек математикалық білімдерді ... ... ... ... ... пайдалану білігін де игереді.
Мұғалім балалардың көрнекі құралдарды өзіндік жұмыста пайдалануын мейілінше
мадақтап отыруы керек.
Білімдер мен біліктерді бекіту кезеңінде алуан ... ... ... ... ... есептеу, кестелері суреттер, схемалар,
балалардың есептер құрастуруына қажетті ... кең ... ... ... үшін ... ... ... пайдаланып, сызуға және
өлшеуге ... ... ... Көрнекі түрде қабылдағанды
модельдеу, сурет салу, сөзбен ... ... ... ... қолдану
ұсынылады. Көрнекі құралдарды кейде окушылардың ... мен ... үшін де ... мысалы, көрнекі құралдар арқылы берілген есеп
шартынан есеп құрастыру т.б. жатады. ... ... ... ... геометриялық мазмұнда есептерде көп бұрыш ... ... ... т.б. білетін-білмейтіндері тексеріледі. ... ... ... есеп ... ... ... ... болады.
Оқыту процесінде нәрселік және бейнелік көрнекі құралдардан шартты
(символдық) көрнекілікке дер кезінде көшіп отырудың ... зор. ... жаңа ... ... ... алғаш таныстырған кезде есептің мазмұнын
нәрселермен іс-әрекет жасау арқылы иллюстрациялайтын ... ... ... жазу жеткілікті болады. Символдық көрнекілік ролі балалардың
математикалық ... ... жэне ... ойлау қабілетінің
дамуымен бірге өсіп отырады, ... ... ... сызбалар,
математикалық жазулар т.с.с) математиканың көрнекі оқытудағы ... ... ... ... пайдаланудың тиімділігінің негізгі шарты сабаққа
көрнекі материалды жеткілікті және ... ... ... ... ... шамадан тыс емес). Егер көрнекі құралдар қажет емес ... ... онда ... ... ... міндеттен басқаға ауып,
оның зияны тиеді.
Практикада осындай фактілер кездеседі. Мысалы, ... ... ... ... шығарғанда, арифметикалық амалды ... ... ... ... ... ... мұны түсіндіру үшін
бұтаға қонып отырған құстар мен оған ұшып ... ... ( ... одан ұшып ... бара жатқан құстардың суретін пайдаланады. Оқушы
осы түсті суретке ... ... ... ... ... ... ... құстарды жай санап ... ... Бұл ... ... ... ... қайта керісінше есеп шығаруын
яғни есеп шартында берілген ... ... ... таңдап ала білуін
қалыптыстыруға бөгет жасайды. ... бір ... ... ... ... емес ... (метро, забор, трамвай т.с.с - ... ... мал, үйме т.с.с - дала ... ... ... қажеттігі түсінікті.
Көрнекі құралдар - бұл мұғалімнің сабақты құнарлы өту үшін бірінші
орындағы көмекші болып есептеледі. Көрнекі ... ... ... әрдайым баланың санасында көпке дейін немесе мәңгі қалады.
Бастауыш сыныпта ... ... ... ... қарастырылады:
4) қозғалыс есептері:
5) пропорционал шаманы табуға берілген есептер. (жай үштік ережесі)
6) ... ... ... есептер.
7) Екі айырма бойынша белгісіз шаманың табуға берілген есептер.
8) Геометриялық ... ... осы ... есептер шығаруда қолданылатын көрнекі түрлерін
қарастырайық.
Жалпы бастауыш сыныпта ... ... ... ... берілген есептер түрлерін кесте көрнекілік түрінде көрсетейік.
|Есептер |Шамалар ... |
| ... ... ... | ... ... |Екі мәні |Бір мәні |2 кг ... үшін 30 |
| | ... ... ... ... Бағасы |
| | | ... ... 6 кг ... ... | | ... |қанша ақша төлеу керек?|
|ІІ ... |Бір мәні |Екі мәні |6 кг ... 90 ... |
| | ... ... |төленген. 30 тенгеге |
| | ... | ... ... |
| | ... | ... килограмм сэбіз |
| | | | ... ... ... ? ... |Екі ... |Бір мәні ... 20 ... ... |
| ... | ... |бір ... кендір матаға|
| ... | ... |80 ... ... |
| | | ... |Метрі 40 ... |
| | | ... ... ... |
| | | | ... ... бір |
| | | | ... жібек матаға |
| | | | ... ақша ... ? ... |Бір ... |Екі мәні |Метрі 40 теңге тұратын |
| ... | ... |бір ... ... ... |
| ... | | |160 ... төленген, ал |
| |екіншісі | | ... ... бір |
| ... | | ... ... ... 80|
| | | | ... ... ... |
| | | | ... қандай бағамен |
| | | | ... ... |
|V |Екі |Бір мәні ... ... 120 теңге |
| ... ... ал | ... 6 ... |
| |берілген |екіншісі | ... ... 360 |
| | ... | ... ... |
| | ... | ... пальтоларына |
| | ... | ... ақша |
| | | | ... Қанша |
| | | | ... ... ... |
| | | | ... ... |бір мәні |Екі мәні ... ... 360 ... |
| ... ... | ... 2 балалар |
| |ал | | ... 6 ... |
| ... | | ... ... |ізделінді | | ... ... |
| ... | | ... қандай |
| ... | | ... ... ... ... төртінші пропорционалдық шаманы табуға берілген төрт тура
пропорционал ... ал ... ... кері ... ... ... ... ережесі Ал — Хорезми
арқылы Индияға, одан Европаға кейін бізге келген. Мұндай есептерді шығару
балаларға ... ... ... ... ... ... ұғым береді.
Осы алты есептің әрқайсысын тұрақты шаманың мәнін табу ... ... яғни ... ... шаманың мәнін табу керек, содан соң оны
пайдалана отырып, ізделінді шаманы табу ... ... 1 ... 30:2 ... ... ... бағасын-тұрақты шаманың мәнін, содан кейін 6 кг-ның
құнын білдік).
I және II түрдегі есептер үшін бұл тәсіл, бірге ... ... ... ... ... ... осы тәсіл пайдаланылады, ал 4 сыныптан
бастап теңдеулер ... ... ... Бұл ... III және ... ... Бастауыш сыныпта мынадай шамалар тобы бар есептер;
нәрсенің бағасы, саны, құны; бір нәрсенің массасы, нәрселердің ... ... бір ... ... ... ... ... сыйымдылығы; уақыт
бірлігі кезінде шығарылған өнім, жұмыс уақыты, ... ... бір ... ... ... ... жалпы жұмсалған мата. IV класта есептердің
барлық алты түрінің шешуі қарастырылады.
Төртінші пропорционал шаманы табуға берілген есепті ... ... ... және ... ... ... ... жағын
ескеру керек. Бірқатар шамалармен (кесіндінің ұзындығы, масса, сыйымдылық,
уақыт, аудан) таныстыру арифметикалық және геометриялық ... ... ... байланыста жүргізіледі.
Төртінші пропорционал шаманы табуға берілген есептерді енгізу үшін
балаларды баға, құн, ... т.б. ... ... ... ... ... пропорционал шамалар арасындағы байланыстарды ашып
көрсету жұмысымен бір ... ... ... ... ... сан, құн
шамалары және олардың арасындағы байланыспен таныстырғанда сабақта "дүкен"
ойынын ойнауға болады: ... ... ... іліп ... ... ... ... оқушыларға бүгін "дүкен" ойынын ойнаймыз және сатып алынатын
заттар туралы есептер шығарамыз. Мынау дүкен ... ... ... не ... ... атап ... ... бағасы көрсетілген.
Дәптердің бағасын атаңдар. (6 теңге.) Блокноттың бағасын атандар. (10
теңге.) Баға нені ... ( 1 ... 1 ... ... ... ... сатып алдық: 3 саны нені білдіреді? (Қанша дәптер сатып алынғанын.)
Басқаша, дәптерлер саны немесе дәптерлер ... деп ... 4 ... ... 4 саны нені білдіреді? (Блокнот санын).
Мұғалім тақтаға 4 блокнотты бекітеді, әрқайсысының ... "10 ... ... ... ... ... ақша төлеу керек? (40 теңге.) Оны қалай білдіңдер?
(10-4=40.) 40 ... - ... ... есепте не белгілі? (Бағасы мен мөлшері.) Нені білу керек? ... ... мен ... белгілі болса, онда құны қандай амалмен табылады?
(Көбейтумен.) ... ... ... ойын ... бір ... ... болып
тағайындалады, ал бірнеше оқушы сатып алушылар болады. Сатып алушылар
кезекпен сатушыға келіп, бірнеше зат ... ... ... ... ... ... алынған заттар туралы есептер құрастырады, оларды кестеге қысқаша
жазып, ... ... ... ... ... ... байланыс тағайындап
отырады: бағасы мен мөлшері белгілі болса, құнын ... ... ... қорытындыны арнайы жаттаудың қажеті жоқ.)
Осылайша басқа сабақтарда байланыстар айқындалады: егер құны ... ... ... онда бөлу амалымен бағасын табуға болады; егер құны
және ... ... ... онда бөлу амалымен мөлшерін табуға болады.
Шамалар арасындағы ... ... ... бекіту үшін ауызша шығаруға
арналған есептерді енгізу керек, мұнда берілген жай ... ... ... ... ... және шығаруға жаттығулар орындау пайдалы. Сонымен
қатар, жазбаша шығару үшін сол шамалармен ... ... ... жөн, ... "Оқу ... ... ... оқушы 6 теңгеден 10 дәптер
және 12 теңгеге сурет салатын дәптер сатып алды. Оқушы барлығы қанша ... және ... ... ... ... шамалар арасындағы
байланыстар туралы білімді бекітумен бірге мүмкіндігіне қарай үш ... ... шама ... жағдайындағы екіншісінің өзгеруіне
байланысты, өзгеруін ... ... жөн. ... бір сюжетті бірсыпыра
есептерді шығару жаттығулары ұсынылады: "Блокнот 10 теңге тұрады. 2 блокнот
қанша тұрады, 3 блокнот ше? 5 ... ше? 9 ... ше? ... ... жазған тиімді.
|Блокноттың |10 |10 |10 |10 |10 ... саны |2 |3 |5 |12 |А ... |20 |30 |50 |120 |10 а ... ... ... егер ... ... арттырса немесе
кемітсе, олардың құны артады немесе кемиді.
Жүргізілген дайындық жұмысынан кейін ... ... ... шаманың мәнін табу тәсілімен, табуға берілген есептерді ... ... ... ... ... ... ... жұмысына жасалатын басшылықты дұрыс іске асырудың маңызы өте
зор. Осы түрдегі есептермен жұмыс ... ... ... ... ... құн ... мол ... болғандықтан,
алдымен осы шамалармен берілген есептерді 1 түрдегі есептерді ... ... ... үшін 36 ... ... Ол ... ... үшін
қанша ақша төлеген?" Есепті мұғалім оқығаннан кейін ... ... ... ... ... ... |6 ... |36 ... |
| |3 ... |? ... ... балалар әрбір сан нені білдіретіні көрсетеді:
Есепті шығарғанға дейін шамалап көрген пайдалы, яғни 30 ... ... ... ... ... ... оларды аз сатып алғанын,
ал дәптерлердің бағасы бірдей екендігін тағайьшдайды.
Есептің шешуіне кері есеп жауаптың ... ... ... ... тәсілін жалпылау мақсатыдағы баға, мөлшері, құншамалары
бар. I түрдегі ... ... ... ... басқа шамалармен
алынған осы түрдегі есептер енгізіледі, содан кейін басқа түрдегі ... ... ... сипаттағы әртүрлі жаттығулар жүргізіледі.
Шамалардың қандай да бір тобымен байланысты әр түрлі ... ... ... ... ... бастауыш класта қозғалыс есептері 4 ... ... ... есептерді шығаруға дайындық жұмысы
балалардың қозғалыс туралы түсінігін қорытуды, жаңа шамамен -жылдамдықпен
танысуын, ... ... ... ... ... ... түсу жағын қарастырады.
Балалардың транспорттың қозғалысын бақылауға арналған арнайы экскурсия
өткізген пайдалы. Экскурсиядағы және ... ... ... өздері
транспорттық қозғалысын иллюстрациялап көрсетеді. Балалар ... ... ... ... ... көрнекілік бойынша көрсетеді:
Оқушылар кесінді денелер кездескенге ... ... ... ... - ... ... А және В нүктелері -денелердің шыққан
пунктерін, стрелкалар - қозғалыс бағыттарын көрсетеді. Кері ... да ... ... ... ... сәйкес қозғалысты орындап
көрсету керек.
Жылдамдықпен оқушыларды таныстырғанда өздерінің жаяу жүргендегі
жылдамдығын таба ... етіп ... ... Ол үшін ... спорт
залында "тұйық жол" сызып, жол бойына әр 10 м ... ... ... ... әр ... ... жол ... табу керек.
«Тұйық жолды» көрнекілік бойынша корсетейік. Мұғалім ... 4 ... ... ұсынады:
Балалар он метрлік белгі бойынша 10 минутта жүретінін есептен табады.
Мұғалім оқушы 1 ... ... ... ... оның ... ... ... қозғалыс есептерінің мына түрлері қарастырылады.
I т ү р і - ... ... ... және қозғалыс уақыты
берілген, ізделінді шама - қашықтық;
II т ү р і - денелердің ... ... және ... ... шама - ... уақыты;
Ш т ү р і - қашықтық, қозғалыс ... және ... ... берілген, ізделінді шама - екінші дененің жылдамдығы.
Қозғалыс есептерін таныстыру кезеңінде бір сабақта есептің үш түрін
енгізіп, ... ... кері ... ... ... есептер алуға болады. Мысалы, мұғалім мына есепті оқиды. Математика 4
класс 78 бет.
Суреті бойынша жұмыс ... ... ... не байқадың? Айтып бер.
Мынадай сұрақтарға жауап бер. Бір-біріне қарама - қарсы қозғалған екі жаяу
адамның ара-қашықығы қалай ... ... ... ма? Әлде ... алыстайма? Бірінші адам
екіншісіне қарай сағатына неші км жақындайды? Екінші адам біріншісіне ... ? ... ... ... неше км ... Екі ... ... жылдамдығы 4+6=10 км/сағ деуге болама? Екеуі бір мезгілде шықса,
кездескенге дейінгі олардың қзғалыс ... ... не ... болады.
Екеуінің жылдамдығы әртүрлі сондықтан кездескенге дейін бірдей ... ... ... туалы не айтуға болады? Түсіндір ... ... ... ... ... болар еді?
2-есеп. «Екі ауылдан бір мезгілде бір-біріне қарама қарсы шыққан екі
салт атты адам үш сағаттан соң кездесті. ... ... 12 ... екіншісі 15км/сағ. Екі ауылдың арақашықтығы қандай? Салт атты қозғалысы
туралы не белгілі? Нені білу керек. ... ... салт ... ... ... ... қалталы полотнаға 1 деген цифрды қыстырады) көрнекілік
арқылы көрсетейік.
Ал мынау екінші салт атты ... ауыл ... ... ... қандай жылдамдықпен жүрген? (12км/сағ) Ал екіншісі ше? ... Олар ... ... ... ... жүреді? (3 сағат.) Нені білу
керек? Сұрақ белгісімен белгілейміз. Сонда 1-сурет шығады. 1-2 сабақтан соң
балаларға ... ... ... ... ... ... ... көрнекілік
арқылы көрсетуге болатыны айтылады.
Немесе
|Жылдамдық |Уақыт ... ... ... |? ... ... |? |
| | |? ... есептің шешуін жеке амалдар ... ... ... ... ... ... болады.
Бірінші тәсіл:
1)12 · 3 = 36 (км) — бірінші салт ... ... ... 15 • 3=45 (км) — ... салт ... ... жолы;
3) 36+45=81 (км) –екі ауылдың ара қашықтығы.
Екінші тәсіл:
1) 12+15=37 ... ... бір ... ... ... 37 • 3=81 (км) - екі ... ара ... есептерінің шығару тәсілі пысықтау кезеңінде тврчестволық
сипатты әр түрлі жаттығулар жүйесі қарастырылады. Мысалы:
3. ... ... дене ... ... ... ... ... |2мин |?м ... ... |2 мин |?м ... |1200 м/мин |2 мин |?м |
4. ... ... есеп ... ... ... есеп құрастыр.
|Жылдамдық ... ... |
|? |4 ... |240 км |
|? ... | | |
| |5 ... |? ... ... ... ... ... табуға берілген есептеп 3
класта енгізіледі. Олар екі айнымалыдан және бір ... ... ... ... ... бір айнымалының екі мәні және екінші айнымалының
сәйкес мәндерінің ... ... ал бұл ... ... ... ... ... сыныпта екі айырма бойынша белгісіз шаманы табуға берілген
есептің 2 түрі қарастырылады, соларды ... ... ... ... ... |
| ... ... |құны | |
| ... |Екі мәні ... |Екі адам ... ... 6 м ... | ... |сай |4 м мата ... ... ... ... | | ... ... ... |
| | | ... |Әр адам ... ... |
| | | ... | |
|1 ... ... |Екі мән |Екі адам үшін ... ... |
| | ... ... |екі ... мата ... алды. |
| | ... | ... 300 ... ал ... |
| | |берілген. | |200 ... ... |
| | ... | ... ... мата екіншіге |
| | ... табу | ... 2 м ... Әр бөлекте|
| | ... | ... метр мата бар? ... ... ... ... ... есеп құрастыру
ұсынылады. Есептің қысқаша жазуы көрнекілік түрінде кестемен берілен.
|Бағасы ... ... ... |I - 6м |600 ... |
| |ІІ – 4 м |? ... ... ... қысқаша жазуға жауапта шыққан сан 400 теңге
қойылады. Мұғалім құнды көрсететін сандардың ... (200 ... ... Бұл сан нені көрсететіні анықталады. Мұғалім тақтада қысқаша жаңа
жазуды орындайды
|Бағасы ... ... ... |1-6 м |? ... |
| ... ... ... ... ... есеп ... "Екі адам ... ... сатып алды: біреуі 6 м, екіншісі 4 м мата алды. Бірінші адам 200 ... ... Әр адам ... ақша ... және ... мынадай иллюстрацияны орындауға
ІІ
Неліктен бірінші адам, екіншіге қарағанда, ақшаны ... ... адам ... метр мата үшін екінші адам төлегендей ақша төлгендігі;
ал ... мата үшін 200 ... ақша ... аныкталады.
Осы есепті тагы чертеж түрінде көрнекілікпен көрсетуге болады.
Осы көрнекіліктен оңай ... ... ... ... ... 6-4 = 2 (м) -200 ... - ... алынған мата;
2) 200 : 2 = 100 (теңге) - матаньщ бағасы;
3) 100 • 6 =600 (теңге) ... ... ... 100 • 4 = 400 (теңге) -екінші адамның төлегені.
Есеп шешуін тексеру ... ... сап мен ... ... ... арасындағы сәйкестікті тағайындау тәсілі бойынша орындалады: 600-
400=200; ... есеп ... ... деп ... ... ... бойынша есептің шығарудың пысықтау кезеңінде бір түрдегі
дайын есептер ұсынылады және ... ... ... ... Содан кейін осындай әдістеме бойынша II түрдегі екі ... ... ... ... ... ... ... түрдегі есептерді шығару тәсілдерін жалпылау мақсатында есептерді
түрлендіруте берілген жаттығуларды ұсынған пайдалы.
§ 2.5 ... ... ... - ... ... Санның квадраты және кубы.
Сабақтың мақсаты: Оқушыларға санның квадратын және ... ... ... ... мен бөлу ... ... білімін
тиянақтау: оқушылардың ойлау, танымдық қабілеттерін дамыту.
Көрнекіліктер: ... ... ... ... ... ... ... ... Үй жұмысын тексеру. № 6 109 бет
3. Балалар, мен ... ... ... хат ... ... Ол ... Ішінде бірдеңе бар сияқты. Мынау аққаланың ... ... ... хатты оқиық. Сәлематсыздар ма, балалар! Мен сіздің сыныпқа
үлкен ... ... ... ... көмектеріңіз керек. Мен де сендер
сияқты есептеу мен санауды үйренгім келеді.
Ой! Сынып іші тым ... ... Мен еріп бара ... ... ... ... ... есеп.
Мұғалім:
-Аққалаға көмектесу үшін біз әуелі өзімізді тексеріп ... ... ... дұрыс орындасандар, аққалаға көмектесесіндер.
Тындайық.
1)36:4 24:3 ... 7-8 ... ... 6 см ... ... тап.
4) Қандай санның көбейтіндісі 18-ге тең?
5) Бір тәулікте 24 сағат бар. Тәуліктің жартысы неше сағат болады?
Ширегі ... ... 4см, ені 3 см тік ... ... тап. ... ... ... аққаланы құрастырдық.
Аққаланың екінші тапсырмасы - жаңалық
Мұғалім:
-балалар, мына өрнектерді салыстырыңдар, ұқсастығы, айырмашылығы неде?
1)2+2=2-2 ... = 4 2-2 = 4
2 -2 = 22 22 = 4
2 - екі ... ... ... ... дәрежесі.
2) 2+2+2 ... ... ... ... - екі куб немесе екінің үшінші дәрежесі
-Аққаланың ... ...... ... 4 · 4 = 42 5-5 = 52 ... · 6 · 6 = 63 6 · 6 · ... 8 3 = 8 · 8 - 8 02 = 0 · ... сәті ... тап» ... · 5
+
200: 100 · 6
-
120:4 · 5
+
- Аққаланың төртінші тапсырмасы - өткенді қайталау
№5
Болғаны -10кг ... - 5 кг ж - ... - ... 10 • 5 = 50 (кг) - болғаны
5 · 4 = 20 (кг) - бергені
50 · 20 = 30 (кг) - ... ... ... тапсырмасы - өзбетімен ж9мыс.
1) Үлестірме картамен жұмыс
2) 1 - қатар (мың көлемінде қосу, азайту)
3) 2- қатар (күрделі теңдеулер)
4) 3- ... (№6, 111 ... ... ... ... Өрнектерді сөйлету: 3 , 43, 7 , 9
2) ... ... ... * 22 * 2 = 1
3 * 32 * 33 = ... ... жаңа ... ... 4 өрнек жазып келу. № 6, 111 бет.
2 - ... ... ... ... ... ... ... оқып үйренген негізгі
мәселелерді ... ... ... ... ... шешу, шешім қабылдай білу дағдысын дамыту.
3. Адамгершілікке еңбекке ... ... ... ... сұрақ жауап, баяндау, әңгімелеу, түсіндіру.
Сабақтың көрнекілігі: кестелер, ... ойын ... ... ... ... дүниетану.
Сабақтың барысы
I. Ұйымдастыру кезеңі.
а) Оқушылар назарын сабаққа ... ... ... ... ... ... екенін сұрау
II. Үй тапсырмасы
№6 Әр көпбұрыштың қабырғаларын өлше және ... ... Жаңа ... ... ... ... ... саақ болмақ. Сабаққа қонақтар келіп отыр.
Бізге гномиктер және Қарашаш көмекке келіп отыр, әр гномикті ... (1 ... ... ... береді)
1-тапсырма,
«Математикалық диктант»
5,8,58,85,50,80;
72,27,20,70,2,7,80,27,72.
2-тапсырма
«Қораға қоян толтыр»
3 - ... ... 5 ... ... ... еді, ... ... -қанша шырақ қалды.
2)Қалаға 3 жолаушы бара жатыр еді, қарсы 2 жолаушы кездесті.
Қалаға ... ... бара ... ... ... ... Қандай санға 20 саны қосқанда 26 шығады.
а + 20 = 26 а - в = 20 26 - а = 6
а = 26-20 а=20 + 6 а = ... = 6___ а = 26___ а = ... + 20 = 26 26-6 = 20 26-20 = 6
5- ... + х = 39 39 - х = 9 х - 9 = ... = 39-30 х = 39-9 х = 30 + 9
x = 9 х = 30 х = ... + 9 = 39 39 – 30 = 9 39 – 30 = ... «Ребус»
Жауабы: Қосу, азайғыш, литр.
Шарты:
Үйрек - 20 б
Қаз-10 6
Шешуі: 20+10 = 30
Жауабы: барлығы: 30 құс.
Есеп шартын талдау.
- Есеп не ... ... ... ... ... не ... ... 20 үйрек балапаны өсіргені)
- Есепте тағы не белгілі (10 қаз балапаны өсіргені)
- Есеп нені ... отыр ... ... неше құс ... ... ... ... есеп сұрағына бірден жауап беруге болама?
- (болады)
- Қандай амалмен (қосу)
- Балалар біз есеп ... ... ... пе? –Иә
Шешуі:20+10 = 30
Үй тапсырмасы.
Осы №7 тапсырманы кері есеп құрастыр және шығарып кел. Бағалау.
Сабаққа ... ... ... ... және мадақтаймын.
Қорытынды.
«Білім негізі - бастауышта деп, тегін ... Бұл ұзақ ... ... мен ... ... жүретін педагогикалық мол тәжірибеден альшған сөз.
Иә, білімнің берік негізі бастауышта қолданылады, яғни ... ... ... ... ... ... қоғамын алға апаратын күш, тек білімде
ғана.
Өйткені бастауыш ... ... ... ... ынтасы мен
мүмкіндіктерін толық пайдаланады, оларға оқу үрдісінде үздіксіз ... және ... ... алған білімдерін тәжірибеде қолдану дағдыларын
қалыптастыру үшін көрнекі -құралдарды пайдаланудың ... зор. ... ... ... құралдардың алатын орны жоғары, оны дұрыс
пайдалану мұғалімнің шеберлігіне байланысты.
2.Есеп шығарғанда көрекі қүралдарды ... ... ... ... ... ... ... түседі, кеңістікті
елестету, жеке қас қабілеттерін дамытуға бірден-бір себепші болатын басты
құрал болып табылады.
3.Есеп ... ... ... ... ... ... ... көмектеседі.
4.Есеп шығарғанда көрнекілікті, пайдалану баланың тапқырлығын арттырып
пәнге деген қызығушылығын туғызады, теориялық мәселелерді меңгеруге және
оларды практикада ... ... ... Есеп ... ... ... ... сөйлеу
мәдениетіне, мінез-құлқының ... ... ... жеңе білу ... ... ... ықпал етеді. Жоғарыда
бірнеше сабақтардың ... ... ... осы
тақырыптар бойынша жүргізілген ... ... ... | | | | ... ... аттары |Оқушылар саны |Көрнекілік ... |
| | | ... ... |
| | | ... ... |
| | | | | |
|2 |№38 ... ... |95 % |98,7 % |
| |көп ... гимназия | | | |
| ... | | | |
| | | | | |
|1 |№ 50 ... |84 |96 % |99,1 % |
| ... көп ... | | | |
| ... ... | | | ... ... ... Қ. ... өту ... Бастауыш мектеп - 1990. №10.
13бет.
2. Р.Әтейбекова «Пысықтау сабағы» Бастауыш ... 2002 №8 46 ... ... Г., ... ... преподавания математики в
начальных классах. Москва ... ... ... Б. Математика есептерін шығаруға үйрету. Алматы ... А. ... ... ... шешуі» Бастауыш мектеп. 2003
№10 45 бет.
6.Байжұманова Б.Оқушының психикалық даму ерекшеліктері. Бастауыш
мектеп 1998, №12. 17 ... ... Б. ... ... ... жаңа ... Бастауыш
мектеп 1998 №1. 27 бет.
8. Елубаев С. ... ... ... ... Өнер ... ... С. Елубаева С. Дидактикалық ұлттық ойындар мен логикалық
есептер. Алматы, 1995.
10. Жепенова А. Қызықты есептер. Алматы, 1998.
11. ... Ж. ... ... ... мектеп. 1991 №12 30 бет.
12. Жанұзақова Ж. Жарыс сабақ. Бастауыш мектеп. 1991 №30 ... ... Т. ... ... ... ... 1993 ... Жепенова А. Қызықты есептер. Бастауыш мектеп 1998 №54-42 бет.
15.КөшіковаM. Жекенова Р. Сайыс сабақ. Бастауыш мектеп 1991№3.40
16.Қазақстан Республикасы орта ... ... ... ... ... Г. ... саяхат- сабақ. Алматы. 1997.
18. Қоянбаев Ж., Қоянбаев Р. ... ... ... К. ... ... тәсілмен» Б.м. 2005 №3. 32-33 бет
20. Т.Мұстафина, Б. Қанағатова «Көрнекті құралдарды ... 2000ж. №2. 22-24 ... ... ... ... ... таным әдістері»
Бастауыш мектеп. №19 бет.
22. Моро М., Бантова М., ... Г. ... 1 ... ... ... ... Моро М., ... М., Бельтюкова Г. Методика обучения
математике в 1- 3 ... ... ... ... ... Қ.Ә. Өтеева, Ж.Т. Қайыңбаев, Қ.Ә. Ерешева «Математика
оқулығы» 1 класс. Алматы. Атамұра 2001.
25.Т.Оспанов, Ш. Құрманалина, Ж. ... К. ... ... Алматы: Атамұра 2002ж. 2 класс.
26. Т.Оспанов, Ш.Құрманалина, Ж.Қайыңбаев, Б.Қосанов, ... ... 1999ж. 3 ... Т.Оспанов, Б.Қасанов, Ж.Қайыңбаев, К.Ерешева, Ш.Құрманалина.
«Математика оқулығы» Алматы, Атамұра'2000ж
28. Ж.Отарова «Есепті ... ... ... 2001 №5. 37 ... ... С. ... мектепте арифметиканы оқыту методикасы»
Алматы. Қазақтың мемлекеттік оқу-педагогика баспасы, 1981.
30. Р. Соқтуқызы «Бекіту ... Б.м. 2002ж №2. 46 ... Ж. ... «Kepi ... Бастауыш мектеп. 2000 №6-7 21-22.
32. Г. Тілеубергенова «Үш таңбалы сандарды оқыту» Бастауыш мектеп.
2002. №11, 32 ... ... ... №2, ... 55-56 ... С. ... ... задач». Москва., Просвещение, 1979.
35.Тәңірбергенова М. «Оқушыны ойлантайық». Бастауыш ... 1992. ... ... С. «Оқушының шығармашылығын дамыту». Бастауыш мектеп.
1997. №4, 22 бет.
37.Хожаниязова С. ... ... ... ... мектеп. 1992. №12,
31 бет.

Пән: Педагогика
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 38 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Бастауыш сыныпта көрнекілікті пайдалану22 бет
Бастауыш сынып оқушыларына математиканы оқытуда көрнекілік арқылы білім беру жолдары33 бет
Бастауыш сыныпта есеп шығаруда көрнекілікті пайдалану арқылы оқушылардың ой-өрісін дамыту жолдары45 бет
Бастауыш сыныпта қазақ тілі сабағын оқытуда көрнекі құралдарды пайдалану арқылы оқушылардың шығармашылық қабілеттерін арттыру43 бет
Бастауыш сыныптың қазақ тілі сабақтарында оқытудың көрнекілік принциптерін жүзеге асыру жолдарының тәжірибесі 44 бет
Оқу сапасын арттырудағы көрнекіліктің бастауыш сыныптарда қолданылатын әдістері13 бет
«бастауыш сынып оқушыларына экологиялық тәрбие беру»29 бет
Абай еңбектерінің негізінде ана тілі оқу сабағында оқушылардың құлықтық тәрбиесін қалыптастыру50 бет
Ана тілі сабақтарында кіші мектеп жасындағы оқушылардың қазіргі тәрбиесіндегі қазақ халық педагогикасының озық дәстүрлерін қолдану50 бет
Басатуыш сынып оқушыларын еңбекке баулу негізінде экологиялық мәдениетін қалыптастыру мазмұны және әдістемесі57 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь