Кәсіпорын табысы мен шығыстары

Кіріспе

1. Кәсіпорын табысының ұғымы және маңызы
1.1. Кәсіпорын табысының экономикалық мәні
1.2. Табыстың кәсіпорын қызметіндегі
ролі және функциялары
1.3. Кәсіпорын табысының қалыптасуы
және орналастырылуы

ІІ Шаруашылықтың шығыстары және оның формалары

2.1 Шаруашылықтың өндіріс шығыстары, шығындар формалары
2.2 Кәсіпорын шығыстарының төмендеуінің негізгі бағыттары
2.3 Кәсіпорын шығыстары туралы концепциялар

Қорытынды

Қолданылған әдебиеттер тізімі
Нарықтық қатынастар жағдайларында шаруашылықтың қоршаған ортадағы өзгерістер, сондай-ақ, осы өзгерістерден туындайтын қосымша мүмкіндіктер мен тәуекелдер де тұрақты өсіп отырады. Сондықтан кәсіпорынды басқару стратегиясы осы өзгерістерден мүмкіндіктерді алу мүмкіндіктерін, шаруашылықты жүргізу үшін барлық қосымша мүмкіндіктерді және тәуекелдерді қамтитындай болуы керек.
Бәсекелестік ортада шаруашылықтың қаржы менеджменті оның нарықтық және өндірістік стратегиясын анықтайтын басқару қызметінің басты буыны болып табылады. Осы жағдайға байланысты қаржы менеджменті шаруашылықтың өндірістік барысы қаржы ресурстарымен қажетті көлемде қамтамасыз етілуін, тартылған қаржы ресурстарын өндіріске тиімді орналастырылуын, өндірілген өнімнің шығыстарын барынша азайтуды, нәтижесінде кәсіпкерлік қызметтен табыс алуды қамтамасыз етуге байланысты міндеттерді атқарады.
Табыс кәсіпорын қызметіндегі атқаратын ролі үлкен, ол шаруашылықтың мүлкінің ұлғаюының, қарыз қаражаттар тартудың, жалпы әлеуметтік-экономикалық дамуының алғы шарты болып табылады. Табыс таппай кәсіпорын кредиторлар мен инвесторлар тарапынан қосымша қаражаттар тарту мүмкіндігіне үміт арта алмайды. Сонымен қатар, табыс шаруашылықтың ішкі қаржылық мұқтаждықтарының негізгі көзі болып қоюмен шектеліп қана қоймайды, ол қоғам өмірінде, мемлекеттік бюджет ресурстарының, бюджеттен тыс қорлардың және қайырымдылық қорларының қаражаттарының қалыптасуында да үлкен роль атқарады.
Шаруашылықтың өндіріске салынған активтерінің табыстылық деңгейі инвестициялық шешімдер қабылдау барысында, қаржылық жоспарлау жұмыстарында, жоспарлық көрсеткіштерді нақты көрсеткіштермен салыстыру және үйлестіру, сондай-ақ шаруашылық қызметі мен оның нәтижесін бақылау мен бағалауда маңызды роль атқарады. Үлгілі басқарылатын кәсіпорындар табыстың қалыптасуын, оның әрбір орталықтары бойынша қатаң түрде бақыланып отырады және сәйкесінше, осы нәтижелер негізінде құрылымдық басшыларға сыйақылар беріледі, бұл өз кезегінде олардың өз қызметіне деген ынтасын арттыруға септігін тигізеді. өндірістік активтерге немесе инвестициялық жобаларға жаңа қаржы салымдарын салу қажеттілігін бағалаған кезде, олардан алынатын табыс есептеледі және бұл есептер қаржылық сипаттағы шешімдер қабылдауда негіз болып табылады.
1. Қазақстан Республикасының 1995-жылдың 26-желтоқсанындағы «Бухгалтерлік есеп және қаржылық есеп беру туралы» №2732 Заңы

2. Балабанов И.Т., «Основы финансового менеджмента», Москва – 1998

3. Дүйсенбаев К.Ш., «Шаруашылықтың қаржылық жағдайын талдау», Алматы – 2001

4. Жуйриков К.К., «Финансовые риски и как они влияют на прибыль», Банки Казахстана, 2002, №2

5. Ковалева А.М., «Финансы фирмы», Москва – 2002
Колчина Н.В., Поляк Г.Б., «Финансы предприятий», Москва – 2003

6. Мейірбеков А.Қ., «Кәсіпорын экономикасы», Алматы – 2003

7. Романовский М.В., Сабанти Б.М., «Финансы», Москва – 2002

8. Стоянова Е.С., «Финансовый менеджмент», Москва – 2003

9. Шеремет А.Д., «Теория экономического анализа», Москва – 2003
        
        Мазмұны
| | | |
| | | ... | |
| | | ... ... ... ... және маңызы | ... ... ... мәні | ... ... ... | |
| ... және ... | ... ... ... | |
| ... ... | |
| | | ... ... ... және оның ... | | |
| | | ... ... өндіріс шығыстары, шығындар формалары | | ... ... ... ... ... ... | | ... ... ... ... ... | | ... | |
| | | ... ... тізімі | ... ... ... шаруашылықтың қоршаған ортадағы
өзгерістер, сондай-ақ, осы өзгерістерден туындайтын қосымша ... ... де ... өсіп ... ... ... ... осы өзгерістерден ... алу ... ... үшін ... ... ... және тәуекелдерді
қамтитындай болуы керек.
Бәсекелестік ортада шаруашылықтың қаржы менеджменті оның нарықтық ... ... ... ... ... ... ... болып
табылады. Осы жағдайға байланысты қаржы ... ... ... ... ... ... ... қамтамасыз етілуін,
тартылған қаржы ресурстарын өндіріске тиімді орналастырылуын, өндірілген
өнімнің ... ... ... ... ... ... ... қамтамасыз етуге байланысты міндеттерді атқарады.
Табыс кәсіпорын қызметіндегі атқаратын ролі үлкен, ол шаруашылықтың
мүлкінің ұлғаюының, ... ... ... ... ... ... алғы шарты болып табылады. Табыс таппай кәсіпорын
кредиторлар мен инвесторлар тарапынан қосымша қаражаттар ... ... арта ... ... қатар, табыс шаруашылықтың ішкі қаржылық
мұқтаждықтарының негізгі көзі болып қоюмен шектеліп қана қоймайды, ол ... ... ... ресурстарының, бюджеттен тыс қорлардың және
қайырымдылық ... ... ... да ... ... ... ... активтерінің табыстылық деңгейі
инвестициялық шешімдер қабылдау барысында, қаржылық жоспарлау жұмыстарында,
жоспарлық көрсеткіштерді нақты көрсеткіштермен ... және ... ... ... мен оның ... ... мен ... роль атқарады. Үлгілі басқарылатын кәсіпорындар ... оның ... ... ... қатаң түрде бақыланып отырады
және сәйкесінше, осы нәтижелер негізінде құрылымдық басшыларға ... бұл өз ... ... өз ... ... ... ... тигізеді. өндірістік активтерге немесе инвестициялық жобаларға
жаңа қаржы салымдарын салу қажеттілігін бағалаған кезде, ... ... ... және бұл ... ... сипаттағы шешімдер қабылдауда
негіз болып табылады.
1. Кәсіпорын табысының ұғымы және маңызы
1.1. Кәсіпорын ... ... ... ... мәні ... ... ... ең бір
күрделі және әрқилы ұғымдарының бірі ... ... ... көзқарас
бойынша табыс дегеніміз – бұл ақша шығыстары мен ... ... ... Шаруашылық тұрғыдан қарастыратын болсақ, табыс – ... ... ... ... және ... мүліктік жағдайының
айырмасы болып табылады. Бұл жерде ... ... ... ... ... ... алуан түрлі табыстарының шығындар
көлемінен басым ... ... ... ... кәсіпорын табыстары оларды алудың және қолданудың
сипаттамасы мен ... ... ... екі ... ... ... алынған табыс;
өзге де табыстар.
Негізні қызметтен алынған табыс өнімді өткізумен, қызметтер көрсетумен
және ... ... ... қаражат кірістерін қамтиды.
Өзге табыстарға өткізілімнен тыс операциялардан, мүлікті сатудан түскен
қаражаттар, ... ... ... ... ... жатады.
Бухгалтерлік есеп теорияшылары табыс ұғымымен байланысты ... атап ... ... ... ... ... көрсетілді, жұмыстар
орындалды, алайда олар әлі төленген жоқ, ... ... әлі ... ... Бұл ... ... ... барысына салынған, алайда әлі
бітпеген капитал айналымының экономикалық мәні мен ... ... ... ... ... ... сатылды, қызметтер көрсетілді, жұмыстар
орындалды, ... олар әлі ... жоқ, ... шаруашылықтың балансында
табыс көрсетіледі. Бұл жағдайда құндылықтар толық құны ... ... ... тіркеледі. Қаржылық тұрғыдан қарастырғанда шаруашылықтың
өзінің алған табысын пайдалануға нақты ... ... ... ... ... ... сомаға ірі көлемдегі құндылықтар
сатып алды. Бухгалтерлік есеп бойынша табыс бар, ... ... ... есеп-
шоттарда нақты ақша қаражаттары жоқ. Бұл жағдайда кәсіпорын ... ... ... салықтық, пайыздық, дивидендтік
төлемдерді ... ... тура ... ... жағдайдың шегіне жеткен нұсқасы – бухгалтерлік есепте
табыс ... ... ... деп ... ... жағдай
кәсіпорын өзінің шаруашылық қызметі нәтижесінде алынған табысты ... ... ... ... ... ... жойылады
да, банкроттық жағдайға ұшырайды.
Шаруашылықтың мүлкі есепті ... ... ... жоқ. ... және өтелімсіз берген жағдайларда шаруашылықтың табысы емес,
қосымша капиталы ұлғаяды. Мұндай ... ... ... ... немесе
инвентаризация барысында артық құндылықтарды анықтау нәтижесінде ... ... ... ... ... ... бухгалтерлік есепте номиналды
есептік табысты көрсетеді. Мысалға, кәсіпорын қандай да бір ... ірі ... ... ... ал бұл ... бірнеше жылдан кейін
ғана толық өтеледі. Нәтижесінде, активтік бүкіл ... ... ... зиян ... ... ал ... есеп тұрғысынан осы кезеңдер
ішінде ай сайын табыс көрсетіледі.
Шаруашылықтың біртұтас тұлға ретіндегі құны мен оның ... ... ... ... ... Бұл көрсеткіштердің айырмасы
«гудвилл» немесе «фирманың құны» деген ұғыммен ... ... ... оң ... көрсетеді, яғни кәсіпорынды бөлшектеп сатқан жағдайда
оны толық сатқандағы жағдаймен салыстырғанда көп ... ... ... ... ... ... зерттеудің нәтижесінде
ғалымдар мынадай қорытындыға келді: «бухгалтерлік есепте ... ... ... нақты нәтижелерін көрсетпейді. Бұл, ... ... және ... ... ... түсініктерді бөліп
қарастыру керек деген тұжырымға алып келді. Біріншісі – ... ... ... ... деп ... ...... істеуінің» нәтижесі деп қарастырылады.
Табыстың осындай екі түрлі тұжырымдамасы батыс елдерінде кеңінен даму
алды. Батыстық негіздерге сүйенсек, табыс концепциясы үш ... ... ... ... ... мен ... ... қорғау үшін;
тиімді инвестициялық саясатты жүзеге асыру үшін.
Табыстың бухгалтерлік тұжырымдамасы тек бірінші мақсатқа қол ... ғана ... және ... ... ... ету үшін ... ... табылады.
Табыстың түрлі ғылыми тұжырымдамаларын талдай отырып, «табыс» ... ... ... ... Табыс деп тауарды өткізу, қызметтер
көрсету және ... ... ... ... ... ... ... мүліктерді сату, өткізілімнен тыс операциялардан түскен қаражаттар
және басқа да ... ... ... пайдасын арттырады.
Бүкіләлемдік банктің бухгалтерлік есеп, қаржылық есеп беру және ... ... ... «табыс» ұғымы келесідей түрде анықталады.
«Табыс дегеніміз – қаржының келуі немесе активтердің құнының өсуі, ... ... ... ... ... ... экономикалық пайданың
ұлғаюы болып табылады; бұл акционерлер салымдарының есебінен өсуден ... ... ... алып ... ... бұл ұғым ... 26-желтоқсанында Қазақстан
Республикасы Президентінің заңдық күші бар «Бухгалтерлік есеп және ... беру ... №2732 ... ... ... ... былай
дейді:»Табыстар – бұл есепті кезеңдегі активтердің ... ... ... ... ... бір ... шығармай әдетте қажетті табыс алу әсте мүмкін
емес. Өз кезегінде, ... ... ... ... ... ... және
әлеуметтік мәселелерді шешу мүмкін емес. Осы ... ... ... ... ... ... өміріндегі ролі маңызды болып табылады.
1.2. Табыстың кәсіпорын қызметіндегі
ролі және функциялары
Нарықтық жағдайларды табыстың ролі айтарлықтай өсті. Өзіміз білетіндей,
жоспарлы-директивті экономика ... оның ролі ... ... табу ... ... ... функциясы ретінде
төмендетілді. Нарықтық экономикаға ... ... ... ... айналды. Тек табыс қана өзара байланысқан үш ... ... ... ... және кім үшін ... ... ... табу кез-келген
шаруашылықтың қызмет етуінің мақсаты болып қалыптасты, ал ... ... ... ... және әлеуметтік дамуының көзі
болып табылады. Бұл принцип ... ... ... ... ... шаруашылықтың өндірістік-техникалық базасының кеңеюіне негізделеді.
Бұл әр кәсіпорын өзінің ... және ... ... ... меншікті
қаражат көздерінен жабатындығын білдіреді. Уақытша қаржы тапшылығы кезінде
оларға деген қажеттілік, егер бұл ағымды шығындар ... олар ... ... ... және ... несиелермен, сонымен қатар,
капитал салымдары бнктердің ұзақ мерзімді несиелерімен жабылуы мүмкін.
Нарықтық экономикада ... ... ролі оның ... ... ... нарықтық қатынастардың маңызды
категориясы ретінде ретінде табыс бірқатар маңызды функцияларды атқарады.
Біріншіден, табыс кәсіпорын қызметінің тиімділігін білдіретін ... ... ... айтар болсақ, шаруашылықтың табыстылығы деген
деректің өзі оның қызметінің тиімділігінің ... ... ... ... көрсеткіш кәсіпорын иелері мен кредиторлары үшін нақты бір қолайлы
жағдайдың дәлелі бола ала ма? ... жоқ, ... ... ... ... ... ... оның барлық мүдделі тұлғалардың (кәсіпорын иелерінің,
қызметкерлердің, ... ... ... ... ... мөлшері көптеген факторлармен анықталады, олардың кейбіреулері
шаруашылықтың өзіне байланысты болса, кейбіреулері ... ... ... ... ... ... ынталандырушы функция қызмет атқарады. Кәсіпорындардың
қорытынды қаржылық-экономикалық нәтижесі бола ... ... ... ... ... роль атқарады. Табыс «кәсіпорындардың басты
мақсаты» деген дәрежеге ие ... ... Бұл ... ... әрекеттерінің алғы шарты болып табылады, ал бұл әрекеттердің
игіліктерге ұласуы табыстың мөлшеріне, ... ... ... экономикада
қалыптасқан оны үлестіру тәртіптеріне (соның ішінде салық салу жүйесіне де)
байланысты.
Табыс – меншікті капитал өсімінің бірден-бір көзі. Нарықтық ... ... мен ... ... кәсіпорын қарамағында
қалатын табыс мөлшеріне икемделе ... ... ... ... дивидендтік және инвестициялық саясаттар бойынша
шешімдер қабылдайды.
Нарықтық экономикада ... - ... ... және өндірілетін
өнімнің қозғаушы күші болып табылады.
Тағы да айта кететін жағдай – ... ... ... ... көзі болып табылады.Салықтарды, дивидендтерді және басқа да
бірінші кезектегі төлемдерді өтегеннен кейін кәсіпорын қарамағында ... ... ... ... ... ... ... жасауға, әлеуметтік сала объектілерін қаржыландыруға жұмсалады.
Үшіншіден, табыс мемлекеттік бюджет қаражаттарының қалыптасу көзі болып
табылады. Табыс мемлекеттік бюджет қазынасына салықтар ... ... ... түрінде түседі. Бұл қаражаттар, өз ... ... ... қарастырылған және заңды түрде бекітілген
мақсаттарына бағытталады.
Сонымен, шаруашылықтың табысы – оның ... және ... ... ... ... ... Бұл ... кәсіпкерлік
қызметтің түпкі мақсатынан келіп туындайды. Қазіргі замандағы батыстық
экономика ғалымдары ... ... ... ... меншікті арттыру;
табысты арттыру;
басқарушылық сыйақыларды арттыру;
әлеуметтік жауапкершілікті арттыру.
Қаржыны басқарудың бүгінгі ... ... ең ... ... – кәсіпорын акционерлерінің материалдық мүдделерін ... ... ... ... ... Яғни ... ... қарапайым
акцияларының биржалық құнын арттыру тиіс. Шаруашылықтың басқа ... ... ... ... өз ... тигізетіні сөзсіз, алайда олар
алғашқымен салыстырғанда маңыздылығы төмен болып саналады.
Кәсіпорын мақсаттарын бұлайша саралау батыстық ... үшін ... ... ... ... аз ғана уақытты қамтитын қысқа мерзімді
міндет болып табылады, ал ... ... ... – ұзақ ... болып табылады. Себебі кәсіпорын иелері бүгінгі табысқа ... ... да ... ... ... ... орналастырылуы
Кәсіпорын табысының қалыптасуы және оның орналастырылуы ... оның ... ... ... ... мақсаттарымен анықталады.
Шаруашылықтың жалпы табысы оның ағымды кезеңдегі негізгі, ... ... ... ... ... ... ... 1.1-суретте шаруашылықтың жалпы ... ... ... ... ... ... ... қызмет түрлерінен алынған
табыстары кіреді. Бірінші кезекте жалпы ... ... ... ... ... ... ... қамтиды. Бұл табыс жалпы өнімді өткізуден
түскен сомадан қосылған құн салығы мен ... және ... ... кеткен шығындарды шегеріп тастау арқылы анықталады.
Екіншіден, жалпы табыстың құрамына ... емес ... ... табыс, яғни шаруашылықтың балансында есептелетін ... ... ... ... ... шаруашылығының және басқа
да шаруашылықтардың) табыстары кіреді.
Үшіншіден, жалпы табыстың құрамына негізгі ... және өзге ... ... ... ... кіреді.
Сондай-ақ, жалпы табыс өткізілімнен тыс ... ... ... яғни ... ... қандай-да бір активті сатудан тыс
операциялардың нәтижесін, қамтиды.
Шаруашылықтың қарамағында қалатын жалпы ... әрі ... ... ... қарастырылады. Оны үлестіруді табыстың бір бөлігін
мемлекеттік бюджетке және ... да ... ... ал ... шаруашылықтың стратегиялық мақсаттарына сәйкес мүдделеріне бағыттау
деп түсінуге болады. Табысты үлестіру заңдылығы – салықтар мен ... ... ... ... ... ... ... бюджетке түсетін бөлігі.
Содан кейін қалатын табысты үлестірудің бағытын анықтау ... ... ... ... ... келесілер:
шаруашылықтың өндірістік-шаруашылық, қаржылық және инвестициялық
қызметтерден алынған табысы ... ... ... ... пен
кәсіпорын арасында бөлінеді;
мемлекет қазынасына түсетін табыстың бөлігі салықтар және алымдар ретінде
мемлекеттік бюджетке түседі. Салықтардың ... ... және ... ... ... түсу тәртібі заңды түрде белгіленеді;
салықтардан кейін шаруашылық субъектінің қарамағында қалатын табыс ... ... ... және ... ... ... ... сонымен қатар, шаруашылықтың қаржы
қызметінің жақсаруына мүдделілігін арттыруға жетерліктей болуы керек;
шаруашылық субъектінің қарамағында қалатын табыс ... ... ... дамуын қамтамасыз ететін қорларға, ал қалған ... тек ... ... ... ... табыс (таза табыс) екі бөлікке бөлінеді.
Бірінші бөлігі тұтыну қорларына, екінші бөлігі ... ... ... ... ... ... шаруашылықтың мүлкін
арттыру мақсатында өндірістік активтерді, жаңа технологияларды енгізуге,
сондай-ақ, қосымша еңбек ресурстарын ... ... ... ұлғайтуға орналастырылған табыс өндірілген өнімнің көлемін
арттыруға, өнімнің өзіндік құнын төмендетуге, ... ... ... ... ... ... ... арттырудың алғы
шарты болып табылады.
Сондай-ақ, табыс тек ... ... ... қана ... ... ... мен ... әлеуметтік мұқтаждықтарын
қамтамасыз етуге, олардың біліктілігі мен жауапкершілігін арттыруға, оларға
қосымша сыйақылар төлеуге, ... да ... сала ... ... Бұл, өз ... ... ... еңбекке
деген ынтасын арттыруға септігін тигізеді.
Жинақталу қорларына бағытталатын табыс алуан ... ... ... ... ... сақтандыру қоры, резервтік қорлар,
экологиялық қор және тағы да ... ... Бұл ... ... ... ... ... мен зияндардың орнын толтыруға, қоғам
өміріне өндіріс барысынан келетін зияндарды ... ... ... туындаған кездерде резервтік қорлардағы қаражаттар ... ... ... алу ... ... ... көмегін
тигізеді.
2 Шаруашылықтың өндіріс шығыстары және оның ... ... ... ... ... ... деп тек ... шығындар емес, нарықта құн формасын алған
ресурстар ... ... ... ... ... өнім өндіріп
өткізілетін өндірістік ресурстарды пайдаланудың ақшалай көрінісі.
Өндіріс ... ... ... ... ... ... ... – экономикалық бағыттан қарағанда, шығындар
қоғамдық және кәсіпорын шығыстары болып ... ... ... ... өнімнің құнына көшкен жанды еңбек және зат ... ... ... жатады.
Кәсіпорын шығыстарыұдайы өндіріс процессінің нәтижесі болып табылады.
Бұл шаруашылықтың өндірісте ... ... мен ... ... ... ... шығыстары экономикалық және бухгалтерлік болып
бөлінеді.
Бухгалтерлікке - өнімнің белгілі ... ... ... ... ... шығыстары жатады. Бұл жағдайда факторлар сатып
алынған бағамен ... ... ... ... және
статистикалық есеп беруде өнімнің өзіндік құны түрін алады.
Енді өнімнің өзіндік құнына қысқаша тоқталып ... ... ... ... көрсеткіштерінің бірі - өнімнің өзіндік құны. Бұл өнімді
өндіруге және оны ... ... ... ... ... ... ... тиімділігін анықтайды.
Өзіндік құнның экономикалық мазмұны – жұмсалған шығындардың орнын
толтыру және соның есебінен өндірілетін ... ... жай ... ... ... және жұмыс күштерін қамтамасыз ету. Осы
арада, шаруашылықтың өзіндік ... ... ... амортизмция,
жұмсалған материалдық ресурстардың құны, еңбекақы – бұл шығындардың басты
статиялары.
Сонымен ... ... бір ... ... да ... іске
асырады: өздерінің қызметтеріне сыйлық, банктік несиеге ... ... ... ұстау, бюджеттен тыс қорларға аударым жарналарын
жасау – бұл шығындар шаруашылықтың қосымша шығыстарын ... құн ... ... ... ... ... ... деңгейі мен серпінін анықтайды. Өзіндік құның маңызы оның
орындалу функцияларымен анықталады.
1.өзіндік құн өнім құнының кең ... ... ... ... мәнісі,
өнімнің өзіндік құны арқылы өндіріс қаражаттарын жұмсауды қамтамасыз етеді.
2.өзіндік құн ... ... ... ... ... ... оның есепсіз жүргізілуі бағаның құрылуына негіздеме бола алмайды.
3.өзіндік құнның негізінде пайданы, кейбір бұйымдардың ... ... ... ... сай екендігін есептеу.
Бұл айтылғандардан өнімнің ... ... ... көзқарасты
төмендетуге болмайтындығын көруге ... ... ... ... ... бар және қатысы жоқ факторлар ықпал етеді. Мысалы,
кәсіпорынға табиғи ... оның ... ... ... және ... ... ... шикізатқа баға деңгейі, отын,
жабдықтар, электроэнергия, көлік тарифтері және т.б.
Кәсіпорын шығыстарыныңэкономикалық түсінігі ресурстардың ... ... ... ... ... негізделеді. Тауар өндіру үшін
алынған ресурстардың экономикалық шығыстары, оларды өте қолайлы пайдаланып
өндірген құнға тең болады. ... ... және ... емес ... ... шығындар деп өндіріс факторлары мен жабдықтаушыларға айқын
ақшаа формасындағы төлем түрін ... ... ... ... Бұлардың
болуы ресурстарды тыстан алумен байланысты. Мысалы, жұмысшыларға,
менеджерлерге ... ... ... ... ... ... емес ... деп өндірісте пайдаланылған ... ... ... ... ... ... ғимараттарды жалға
бермегендіктен түспеген пайда. Бухгалтерлік статистикада айқын ... ... ... түр-түрге бөлудің көп классификациялық белгілері
Болады.
Практикада көбінесе шығындарды тұрақтыға және өзгермеліге бөледі.
Тұрақты шығындарға – осы мерзімде өндіріс пен ... ... ... емес ... ... шығындардың графикалық бейнесін
абсцисса бөлігіне параллельді түзу сызық көрсетеді.
Әдетте тұрақтыға жататын шығындар: облигациялық заем міндеттемелеріне
сәйкес төлемдер, ... ... ... мен жабдықтардың
амортизациялық төлемінің бір бөлшегі, сақтандыру жарналары, фирманың жоғары
дәрежелі басқарушылары мен ... ... ... ... ... ... бастапқы және қалдық шығындар деп екі топқа
бөлуге болады. ... ... ... пен ... ... бір ... ... қарамастан жұмсалатын шаруашылықтың ... бір ... ... ... ... ... пен өткізудің
қайта басталуымен байланысты жұмсалатын, ... ... бір ... ... осы ... мерзімде өнімді өндіру мен өткізу
мөлшерімен жалпы көлемі тікелей байланысты шығындар ... ... ... ... көлік қызметтеріне жұмсалатын шығындар. Өнім
тіпті өндірілмесе де ... ... ... ... Ал өзгермелі шығындарды
кәсіпкер өндіріс мөлшерін өзгерте отырып, болжап, басқара алады.
Өндіріс пен сату ... ... ... ... ... үш жағдай болуы мүмкін:
1.өзгермелі шығындар пропорционалды болады, егер олар ... ... ... мен ... ... ... тең
болады.
2. Егер шығындардың салыстырмалы өсуі, өндіріс көлемінің салыстырмалы
көбеюінен аз болса, онда ... ... ... ... ... ... өзгермелі болады,егер өзгермелі шығындардың
өсуі өндірістің көлемінен артық болса.
Шаруашылықтың жалпы шығыстары деп тс – оның ... және ... ... ... жаңа бірлігімен бірге, жалпы шығындар өзгермелі шығындардың
сомасындай шамаға өсіп отырады.
Өндіріс ... ... ... шығындардың шамасын белгілейтін
шығындардың көлемі көп болады, мысалы, шикізатқа негізгі және ... ... ... ... қуатқа, табыстың жекелеген
түрлеріне шығындар, т.с.с.
Өзгермелі шығыстардың жауап ретіндегі ... ... ... ... төмендету шешімдерін белгілейтін болғандықтан, осындай
шығыстарды батыстың есеп жүйесінде ... ... деп ... ... түрлері өндіріс көлеміне тәуелді болмайды. ... ... және ... ... ... ... негізгі
құралдар үшін төлемдер және т.б. Өйткені бұлар өндірісті қандай ... ... ... әсер ... олар ... тек ... ету
шарты болып табылады. Бұларды шешім қабылдайды ... ... ... ... ... ... және ұзақ мерзім болып бөлінеді. Ұзақ
мерзімде шығындардың барлығы өзгермелі ... ... егер ... босату
мерзімі жұмыскерлер үшін 1апта болса, онда жалақыға жұмсалатын ... үшін ... және одан ... Егер ... ... 1жыл деп алсақ,
онда еңбек үшін төлем шығыстарының барлығы өзгермелі болады.
Тұрақты ... ... ... ... ... ... мән жағынан тұрақты және өзгермелі деп бөлуден пайда жоқ.
Шығындардың батыстағы классификациясында ... ... ... ... ... ... деп тұжырымдалады.
Бірақ барлық өзгермелі шығындар өндіріс көлемі туралы ... ... ал ... ... ... әсер ... ... дұрыс емес. Бір түрге
жататын шығындардың өздері әр түрлі ... ... ... қабылдаудың
белгілі ситуациясында өзгермелі көп, ал басқа ситуацияда ... ... ... ... Осы ... ... ... өзгермеліге жата ма деген
сұрақтың жауабы екі факторға тәуелді болады: кезең мерзімінің ұзақтығынан
және ... ... ... үшін өнімнің бірлігін шығару үшін жұмсалған ... ... ... ... ... өте ... кәсіпорындардың санының өсуі 33% қазақстандық
азаматтардың ... ... ... ... де алып ... ... 346072 адам біріккен және шетел кәсіпорындарында жұмыс ... ... ... ... қоры 2004 жылы 180972.2 ... Тізімдік және қосымша жұмысшылардың еңбек ақы ... ... ... төлемдер де кіреді.
Кәсіпорындардың қызметі мен құрылуын экономикалық қамтамасыз ету
үшін бірінші кезекте кәсіпорындарды қаржыландыру ... ... ... қаржыландыру көздерін құру, жарғылық ... ... ... ... алу мәселелері және кәсіпорындардың
тиімді қызмет ету көрсеткіштерінің ... ... ... ... ... ... салынған ақша салымдары, амортизациялық
аударымдар, шаруашылықтың резервтік және басқа да ... ... ... ... ... көздері мен
құрылымына талдауды келесі сызбадан көруге болады .
Негізгі және айнымалы капитал құны бойынша жарғылық қорды ... ... ... ... ... ... ... мүмкін: үйлердің,
ғимараттардың, жабдықтардың басқа да материалдық бағалардың құны, жерді,
суды және ... да ... ... ... ғимараттарды, жабдықтарды,
сонымен қатар басқа да мүліктік құқықтарды пайдалану құқы.
19
Кәсіпорынға ... ... ... ... ... ... бойынша жарғылық қорға олардың салымының
бағасы ... және ... ... ... капиталдық салымын қаржыландыру көздері мен құрылымы.
Орташа шығындар атс – бұл ... ... ... жұмсалатын
жалпы шығындар.
Ұзақ мерзімде шаруашылықтың масштабының және оның ... ... ... ... ... оң ... немесе теріс шамада болуы
мүмкін. Әдетте, ұзақ ... ... ... шаруашылықтың кеңеюіне
сәйкес, алғашында төмендеп минимумға жетеді, осыдан кейін қайтадан ... ... ... кему заңымен емес, өндіріс масштадының өсуінің оң
немесе теріс эффектісімен дәлелденеді.
Ауқымының оң нәтижесі шығарылым өсуіне сәйкес ... ұзақ ... ... кеміегнде орын алады.
Ауқымның теріс нәтижесін шығарылатын ... ... ... ұзақ ... ... ... өскен жағдайда өндірісті
ұйымдастыру мәселелері ... ... ... себебі – фирманың әртүрлі
буындарының қызметін ... ... ... ... кетуі. Басқарушы
аппарат өсіп кетеді, жоғары дәрежелі басқарушылар өндірістік ... Бұл ... ... ... төмендетеді, өндіріс
тікелей және үстеме шығыстарын өсіреді.
Дағдарыс кезінде, бәсекелік ... ірі ... ... ... ... ... теріс нәтижесінен аулақ ... ... ... ... мол ... ұзақ мерзімдік орташа шығындар шығарылым көлемінен тәуелді
болмаса, онда ауқым нәтижесінің ... ... ... тиімділігінің барынша төмен көлемі, фирмаға өзінің ұзақ
мерзімдік орташа шығышдардың барынша ... ... ... ең аз көлемі.
Өндіріс көлемі туралы сұрақ қаралғанда тек ... ... ... ... ... ... қажет.
Шекті шығындар мс – бұл өнімнің қошымша бірлігін өндіру үшін қажетті
қосымша шығындар.
Егер өнімнің қосымша бірлігі оның сату ... ... ... ... ... ... ... теңдескенше, фирма өндірісті ... ... ... ... ... бұл ... ... өсуі
табыстылықты өсіретін
Қорларды бағалау үшін шығындарды жіктеу
Өнім ... ... өнім ... ... Бұл ... ... негізгі еңбек шығыстары және ... ... ... ... сол кезеңде ғана пайда болып, ... ... ... ... Бұл шығындарға сату және административтік
шығындарды жатқызуға болады.
тікелей ... ... және ... емес ... ... ... төмендеуінің негізгі бағыттары
Шығындарды жүйелі түрде ...... ... ... арттырудың негізгі құралы болып табылады. Нарықтық экономика
жағдайында ... ... ... ... ... ... экономиканың барлық салаларында ... ... мына ... негізгі бағыттарын айтуға болады:
• Ғылыми-техникалық прогрестің жетістіктерін пайдалану ;
• Өндіріс және еңбекті ұйымдастыруды жетілдіру;
• Экономикалық процестерді мемлекет тарапынан реттеу.
Ғылыми-техникалық ... ... іске ... – бұл ... ... қуатын, шикізат және материалдар, оның ішінде отын-энергия
ресурстарын көптен-көп пайдалану, ал ... ... ... ... жаңа ... процестерді іске асыру
Шығынның белгілі бір мөлшерін мейлінше ... ету – ... әр ... мәселелерін шешуге келгенде басты талап осы болып отыр.
Тек қанша өнім өндіргенін ғана ... оны ... ... ... да ... зор. Мәселенің бұлайша қойылуы мынаны аңғартады:
шикізат пен материалды жұмсай отырып немесе машиналар мен ... ... ... ... ... ... көп өнім ... әрбір
станок пен технологиялық процестердің ... ... ... ... ... ... ... пайдасын көбейтуге,
өндірістің тиімділігін арттыруға жету керек.
Егер кәсіпорын ұжымдарының ішкі ... ... ... ... ... қорытындылауға таппыныс жасалса, онда оларды
үш топқа бөлуге ... ... ... ... негізгі өндіріс
қорлардың пайдалануын жақсартудың, екіншіден, айнымалы өндіріс қорларды
неғұрлім тиімді ... және ... ... ... ... ... ... арттыру.
Өндірісті және еңбекті ұйымдастыруды жетілдіруге келсек, онда бұл
процесс ысырапты қысқарту есебімен шығындарды үнемдеумен қатар ... ... ... ... яғни нақты еңбектің шығынын үнемдеу. Қазіргі
кезеңде ... ... ... ... ... қоғамдық еңбекті
үнемдеумен салыстырғанда едәуір салмақты нәтиже ... ... ... ... ... екі ... мектебі бар: америкалық
және жапонық. Бұл өндірісті материалдық-техникалық жабдықтармен қамтамасыз
ету, оларды экономикалық жағынан ынталандыру және т.б. ... ... ... ... ... ғылыми-техникалық прогресс
жөніндегі бағдарламалары мен мемлекеттік стандарттар елеулі орын ... ... ... арзандату – еңбек өнімділігін арттырудың
шарттқа айналған обьективті бейнесі, экономикалық заң ... ... ... ... өндіріс шығын үнемі кеміп, жанды еңбек үнемі
өнімдірек болып отырады. Өзіндік ... ... ... ... дамуына сәйкес өткен және қазіргі еңбектің үнемделу дәрежесін
бейнелейді.
өзіндік ... ... ... факторлары:
• Өндірістің техникалық деңгейін көтеру;
• Өндірістің материал, отын, энергия және ... ... ... және ... ... жетілдіру;
• Технологиялық процестерді қуаттылықпен негізгі қорларды
пайдалануды ... ... ... ... ... концепциялар
Шығындарды зертеумен саяси экономия классиктері де айналысқан. А.
Смит абсолюттік шығындар деген түсінік енгізген, ал ... ... ... ... ... ... ... бірлікке
жұмсаған орташа қоғамдық шығындар деп ... ... ... ... ... ... үшін не ... немесе, саладағы кәсіпорындардың
барлығына бірдей орташа шығындар көлемі қандай шамада болады. Классиктер
шығындарды ... ... ... ... бағасы деп те
дәлелдеді.
Марксистік концепция бойынша кәсіпорын шығыстарыкапиталиске тауардың
не тұратыны ... ... ... мен ... күшіне жұмсалған
шығындардың сомасы болады. К.маркс ... ... ... ... ... еңбек шығыстарын – ақиқат өндіріс шығыстарын –
ажыратып зерттейді. ... ... ... бөлу ... ... және
капитал шығыстарына – бұл капиталистік ұдайы өндіріс процессіне марксистік
талдау ... ... ... ... ... ... ғ. Соңында бірнеше жаңа концепцилар пайда ... ... ... бойынша, шығындар шекті ... ... ... ... ... ... ... пайдалылығымен
белгіленетін, өндіріс факторлары үшін фирмалар төленетін соманың шамасы
белгіленеді. ... ... ... ... ... ... кәсіпорынға тән жағдай деп есептеледі. Осы шаруашылықтың табысы ... ... ... ... ... ... ф. Визер балама мүмкіндіктер шығыстарының
субьективтік теориясының авторы. Осы ... ... ... шығыстары,
өндірісресурстарын басқаша пйдаланғанда өндірілген өнімдерден ... ... ... ... тең болады. Австралиялық мектептің
өкілдерінің ... ... ... ... ... шығындарды барынша төмендету (минималзация) теориялары пайда
болды.
Шығындардың ... ... ... өкілдері
дж.к.кларк және джон а.гобсон. Кларк қосымша шығындар әр қилы ... ... ... ... ... ... ұзақ
мерзімді және қысқа мерзімді жан-жақты зеттеген. Гобсон адамға жасалатын
шығындар деген ұғым енгізді. ... ... ... сапасы мен сипаты, оның
қабілеттілігі және қоғамдағы еңбек бөлінісінің тиімділігі жтады.
Кәсіпорын шығыстарыныңнеокласикалық ... оны ... ... ... ... дейді.
Соңғы жылдары неоинституционалистік транакциодық шығындар теориясы
пайда болды. Бұған көбінесе айналыс шығыстары жатады – ... ... ... нарықтық жағдайды ... тұру үшін ... ... ... түсінікті американдық экономист ... ... ... экономикадағы трансакциондық шығындар физикадағы
үйкеліспен ұқсас дейді. ... ... ... ... ... болып табылады дейді. Ал ... ... ... әрқайсысының информация алуға жұмсалатын
шығындардың барынша төмендеу тенденциясы жатады дейді.
Қорытынды
Табыстың экономикалық мәні бүгінгі ... ... ең ... және ... ... бірі болып табылады. Экономикалық көзқарас
бойынша табыс дегеніміз – бұл ақша ... мен ... ... ... ... ... қарастыратын болсақ, табыс – бұл
шаруашылықтың есепті кезеңнің ... және ... ... ... ... ... Бұл жерде табыс ұғымы шаруашылықтың ... ... ... алуан түрлі табыстарының шығындар
көлемінен басым болатын жағдайын білдіреді.
Белгілі бір шығындар шығармай әдетте қажетті ... алу әсте ... Өз ... ... ... шаруашылықтың дамуын жүзеге асыру және
әлеуметтік мәселелерді шешу мүмкін емес. Осы ... ... ... сонымен қатар қоғам өміріндегі ролі маңызды болып табылады.
Нарықтық жағдайларды табыстың ролі айтарлықтай өсті.
Нарықтық экономикада ... ... ролі оның ... анықталады. Экономикалық нарықтық қатынастардың маңызды
категориясы ретінде ретінде табыс бірқатар маңызды функцияларды ... ... ... ... ... ... көрсеткіш
болып табылады. басқаша айтар ... ... ... ... өзі оның ... ... ... болып табылады.
Екіншіден, табыс ынталандырушы функция қызмет атқарады.
Табыс – меншікті капитал өсімінің бірден-бір көзі. Нарықтық қатынастар
жағдайларында ... мен ... ... кәсіпорын қарамағында
қалатын табыс ... ... ... ... ... ... ... және инвестициялық саясаттар бойынша
шешімдер қабылдайды.
Нарықтық экономикада табыс - ... ... және ... ... күші болып табылады.
Тағы да айта кететін жағдай – табыс кәсіпорын жұмысшыларының ... көзі ... ... ... және ... ... ... төлемдерді өтегеннен кейін кәсіпорын қарамағында қалатын
табыс жұмысшыларға материалдық жәрдемақы төлеуге, оларға ... ... ... сала объектілерін қаржыландыруға жұмсалады.
Үшіншіден, табыс мемлекеттік бюджет қаражаттарының қалыптасу көзі ... ... ... ... ... ... ... сондай-ақ
экономикалық санкциялар түрінде түседі. Бұл қаражаттар, өз ... ... ... ... және заңды түрде бекітілген
мақсаттарына бағытталады.
.Нарықтық экономика жағдайында шаруашылықтың ... ... және ... ... ... алу болғандықтан, барлық
назарды осы көрсеткішке аудару керек.
Табыстылықтың негізгі көрсеткіштеріне нарықтық экономика жағдайындағы
шаруашылықтың ... ... ... ... ... ынталандыру және
оларды тиімді пайдалану секілді мүмкіндіктерін анықтайтын, осы кәсіпорын
қызметінің тиімділігін (рентабельділігін) сипаттайтын көрсеткіштері ... ... ... ... әсер ... негізгі
факторларғ келесілер жатады:
1) өткізілген өнімнің табыстылық деңгейі;
2) жалпы активтердің айналымдылығы.
Кәсіпорын табысын қамтамасыз ету ... оның ... ... ... ... ... ... қажет. Жоғарыда біз табыстың
өткізілген өнімнің көлемінен тәуелді екенін қарастырған болатынбыз. Өнімнің
өзіндік ... ... ... ... ... болса, өнімді өткізу
көлемінің артуы табыстың өсуіне алып келеді. Сонымен қатар, табыс ... мен ... ... ... ... ... ... бағалардың өсуі мен өзіндік құнның төмендеуі де әсер етеді.
Кәсіпорындардың қазіргі таңдағы табысты ... ... ... -
өндірістік шығындарды төмендету болып табылады. Кәсіпкерлік қызмет
тәжірибесінде өзіндік ... ... ... түрлі тәсілдері қолданылады.
Бәсекелстік күрестің күшеюі кезінде бағаны төмендету ... ... ... ... ... ... өйткені жұмыс
тиімсіз бола бастайды. Табыстылықты қамтамасыз ету үшін кәсіпорындар бағаны
шығындардың төмендеуіне сәйкес ... тиіс ... ... ... ие бола ... басқа тауарды өндіруге күш салулары қажет. Осы
факторды ескере отырып, кәсіпорындар өнімнің жаңа түрлерін игеруге ... ... ... ... ... керек. Бұл ескі тауардың
рентабельділігінің төмендеуі басталған мезетте жаңа ... ... ... ... ... ... жасайды.
Мұндай стратегия кәсіпорындардың қол жеткізген табыстылық деңгейін
сақтап қалуға және қолайлы нарықтық ... бұл ... ... ... береді.
Қолданылған әдебиеттер тізімі
1. Қазақстан Республикасының 1995-жылдың 26-желтоқсанындағы «Бухгалтерлік
есеп және қаржылық есеп беру туралы» №2732 ... ... И.Т., ... ... ... ... – 1998
3. Дүйсенбаев К.Ш., «Шаруашылықтың қаржылық жағдайын талдау», ... ... ... К.К., ... ... и как они ... на прибыль», Банки
Казахстана, 2002, №2
5. Ковалева А.М., «Финансы фирмы», Москва – 2002
Колчина Н.В., ... Г.Б., ... ... ...... ... А.Қ., «Кәсіпорын экономикасы», Алматы – 2003
7. Романовский М.В., Сабанти Б.М., «Финансы», Москва – 2002
8. Стоянова Е.С., «Финансовый ... ...... ... А.Д., ... ... анализа», Москва – 2003
-----------------------
Жалпы табыс
Тауарлық өнімді өткізуден алын-ған табыс
Тауарлық емес өзге де өнімдер-ді өткізуден алынған ... ... және өзге де ... өткізуден алынған табыс
Өткізілімнен тыс алынған табыстар
Тауарлық өнімді (қызметті, жұ-мысты) өткізу-ден түскен сома
Өнімнің өзіндік құны
Өзге кәсіпорындардың қызметіне ... ... ... табыс
Мүлікті жалға беруден алынған табыс
Акциялар, облигациялар және басқа да құнды қағаздар бойынша дивидендтік
және ... ... және ... ... ... және ... да табыстар
(шығындар)
Қосылған құн са-лығы, акциздер
Кәсіпорынның жалпы табысының қалыптасуы
1.1-сурет
Кәсіпорындардың формалары
Серіктестіктер
Акционерлік кәсіпорындар
Контракциондық кәсіпорындар келісім-шарттық кәсіпорындар
Толық серіктестік
Аралас ... ... ... ... ... ... мен ... құрастыратын бұйымдар, ақшалай құралдар, соның
ішінде кадрларды дайындау, маркетингтік зерттеуді, еңбек ақыны және т.б.
қаржыландыру
Қарызға алынатын құралдар
Отандық қатысушысынан тартылған
Шетелдік қатысушысынан тартылған
Тартылған ... ... ... басқа ресурстарды, үйлерді, ғимараттарды, негізгі жабдықтарды,
лицензиямен ... ... ... ... ... ... кәсіпорындарына қатысушылардың өз салымдары
Отандық қатысушы салымы
Шетелдік қатысушы ... ... және ... яғни дайын өнім өндіруге тікелей жұмсалған
(мысалы, стол жасау үшін ағаш шикізаты ... ... ... ЕҢБЕК
Өндірістік жұмысшылылардың еңбек шығындары, яғни өндірілген өнімге тікелей
байланысты ... ... ... ЖАНАМА ШЫҒЫНДАР
Өнімді өндіруге кеткен барлық шығындар, яғни ... ... ... ... ... ... шығындар (мысалы, жөндеу, ... ... ... ... ... емес ... ШЫҒЫНДАР
Кәсіпорынды жалпы басқаруға кеткен шығындар жиынтығы (мысалы, басқару
қызметкерлеріне ... ... ... ... ... және офистік құрал-жабдықтар шығындары)
САТУҒА БАЙЛАНЫСТЫ ШЫҒЫНДАР
Дайын өнімді және қызметтерді клиенттердің ... ... ... сатуды
қамтамасыз етуге байланысты шығындар (мысалы, коммиссионды, жарнамалық,
сауда құрылғыларының амортизациясы, ... ... ... және ...

Пән: Қаржы
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 22 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Инфляцияға қарсы саясат6 бет
Салық салынатын табыс түзету және залалды көшіру9 бет
Ссудалық пайыздың мәні15 бет
Қазақстан Республикасындағы бюджет саясаты және оның қызметтері44 бет
«Табыс - шығыс» тепе-теңдіктегі толық үлгі. Инвестициялық сұраныс және тауарлы нарықтағы бағалар теңдігі25 бет
Банктің қызметіндегі табыстар мен шығындардың сипаттамасы20 бет
Екінші деңгейлі банктердің табыстары мен шығыстарын бақару71 бет
Заңды тұлғалардың табысы мен шығындарының салықтық есебі52 бет
Коммерциялық банктің табысы және шығысы26 бет
Коммерциялық банктердің табыстары мен шығыстары: басқару қағидалары және әдістері30 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь