Неотектоника

I. НЕОТЕКТОНИКА

1.1. Неотектоника мағынасы және тараулары
1.2. Неотектоникалық қозғалыстарды зерттеу әдістері

II. ІЛЕ АЛАТАУЫНЫҢ НЕОТЕКТОНИКАСЫ

2.1 Іле Алатауының сипаттамасы
2.2 Іле Алатауының геоморфологиялық құрылысы
2.3 Іле Алатауының неотектоникасы


ҚОРЫТЫНДЫ

ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
Курстық жұмыс Іле Алатауының неотектоникалық қозғалыстары сипаттамаларына арналған. ХIХ ғасырдың соңынан бастап Тянь-шань таулы өлкесі өзіне көптеген зерттеушілерді қызығушылығын туғызды. Барлық зерттеушілердің пікірі бір қөзқарасқа осы тау облысының бедерінің құрылымдығы, яғни әр жота-тектоникалық көтерілім, әр ойыс-тектоникалық майысу дегенге келіп тоқталды. Ал осы көтерілімдер мен майысулардың табиғаты туралы көзқарастар арасындағы алшақтық әлі күнге дейін сақталып қалған. Мысалы ғасыр басында Э. Дэвис (1904) әр жотаны горст, әр ойысты грабен деп қарастырып, таудың құрылымы жақпарлы деп жіктеді. Хэнтингтон (1905) ежелгі пенепленмен көрініс беретін “сырттар” арка тәріздес деформацияға ұшыраған деді. Э. Арган (1935) қыраттар мен ойыстарды “негіздік қатпарлар деп атады. Тянь-шань жоталарының қатпарлы табиғаты туралы И.В. Мушкетовтың (1915) классикалық зерттеулері айтылған болатын.
1948 жылы көптеген пікірталастарға С.С. Шульц монографиясы тоқтау қойды. Осы еңбекте көптеген фактілер арқылы Тянь-шаньның қазіргі бедерінің қатпарлы табиғаты дәлелденді. Осы зерттеулер негізінде қазіргі бедермен байланысты тектогнездің жаңа кезеңі туралы қорытынды жасалды. Осы зерттеулер “жаңа тектониканы” геологиялық ғылым саласы ретінде бөліп шығарды.
Келесі зерттеушілер Тянь-шань құрылымындағы жарылымдар рөлін ерекше атап көрсетті. В.И. Попов пен Б.Б. Тальвирскийдің (978) “Трансазиатский рифтовой пояс Наливкина” деген монографиясында Тянь-шань рифтогенез нәтижесінде қалыптасқан деген пікір айтылды.
Қазақстанның оңтүстік-шығысындағы ороген алқабындағы неотектоникалық құрылымдардың пайда болуы көптеген ғалымдардың пікірталасына арқау болған. Қазіргі кезде аумақтың неотектоникасы туралы 2 альтернативті концепция қалыптасқан. Ол: мобилистік концепцияны жақтаушылар А.Вегенер, Э.Арган, Д.И. Мушкетов, А. Гансер және фиксистік көзқарасты жақтаушылар В.В. Белоусов, М.И. Гзовский, М.Е. Артемьев т.б.
Іле Алатауында ХIХ соңы мен ХХ ғасыр басында болып өткен бірнеше апатты жер сілкіністері осы аймақтағы неотектоникалық қозғалыстардың қарқындылығының тоқталмағандығын көрсетті.
Зерттеу аумағында жүргізілген көп жылдық бақылау мәліметтері жаңа тектоникалық қозғалыстардың алуан түрлілігі осы аумаққа тән екендігін көрсетті. Көтерілу және төмен түсу облыстарының бір-біріне жақын жапсарласуы жаңа тектоникалық жарылымдар орналасқан ежелгі тереңдік жарылым зоналарына сәйкес келеді.
1. Жандаев М.Ж. “Природа Заилийского Алатау”. Алматы, “Қазақстан”,
1978
2. Жандаев М.Ж. “Геоморфолгия Заилийского Алатау и проблемы формирования речных долин”. Алматы, 1972
3. Геросимов И.П. “Новейшие тектонические движения и их роль в развитии современного рельефа Северного Тянь-шаня”. М., 1959
        
        Неотектониканыњ маѓынасы және тараулары
Қaзipгi кезде неотектониканыњ жеке тарауларѓа немесе ѓылыми пәндерге
бµліну жµнінде бірлік жоқ. Шет ... ... ... бip ... ретінде жиі қарастырылады. ТМД елдерінде
неотектоника µзара тыѓыз ... ... ... ажыратылады:
аймақтык неотектоника, морфологиялық неотектоника немесе ... ... ... және ... ... В.Е. Хаин жер ... дамуыныњ жања кезењін зерттейтін
тарихи геологияныњ тарауы деп санаѓан. Н.Н. Николаев ... жања ... ... ... ... ... ... "tektonika”-қ±рылыс)-тектоникалық
қ±рылымдар мен бедер пішіндерініњ қалыптасуын қамтамасыз еткен негізінде
олигоцен-тµрттік кезінде етек ... ... ... ... ... ... Тµменде оларѓа қысқаша сипаттама беріледі.
Аймақтық неотектоника жеке аумақтардыњ неотектоникалық қозѓалыстардыњ
кµpiнic беруін және ж‰йелі сипаттау ... ... ... ... ... және оныњ ... ... анықтаудаѓы
нeгiзгi әдістері аэрофотоматериалдар мен ѓарыштық суреттерді қолдана
отырып, неотектоникалық ... ... ... ... ... жалпы мемлекеттік кешенді т‰cipy мен ±сақ ... ... ... ... қ±растыру арқылы ж‰зеге асырылады. Аймақтық
неотектониканыњ ... ... ... және арнайы
неотектоникалық карталарын қ±растыруыныњ нeгiзi болып табылады.
Қ±рылымдық немесе ... ... жања ... ... қалыптасқан тау жыныстарын қ±рылымдық пішіндерін
жатысын, қалыптасу жаѓдайларын және морфологиялық т‰рлерін зерттеп, ... ... ... неоген –тµрттік кезењініњ
шегіндегі әр ... ... мен ... зерттейді.
Неотектоника саласында пайда болѓан жања ѓылыми әдістемелер арқылы әр т‰рлі
геотектоникалық болжамдарды тексеруге және жалпы геотектоника теориясыньњ
дамуына ... ... ... ... ... ... ... тыѓыз байланысты геоморфогенез жµнінде т‰сініктерді баѓалауѓа,
сонымен бipгe геотектоникалық және геоморфологиялық ... ... ... ... береді.
Актуотектоника - қaзipгi қозѓалыстар туралы білім. Әр т‰рлі ... ... ... табиѓатын зерттеу. Қaзipгi баяу (тербелмелі)
және жылдам (сейсмикалық) қозѓалыстарды бақылау, ... ... ... ... орнынан ауысуын және т.б. зерттеу
ж±мыстарын ж‰ргізу. Б±л бақылау ... ... және ... одан әpi ... ... ... ... Егер ерте
геологиялық дәуірлерде болѓан қозѓалыстар тек олардыњ кµpiнici нәтижесінен
ѓана зерттелінсе, ... ... ... ... ... бақылап
қана қоймай, ол мәліметтерді µткен кезендердегі тектоникалық процестерді
талдауѓа м‰міндік береді.
Экологиялық неотектоника геологиялық ортаны ... ... ... ... ... қорѓау т±рѓысынан қарастырады. Жер қабыѓы
адамныњ ic-әpeкeтi мен т±ратын ортасы және ... ... ... ... Экологиялық неотектониканыњ басты қарастыратын
мәселесі-апатты табиѓаттыњ ... және ... ... ... ... мен ... ѓылыми негіздерін қ±растыру.
Айтылѓан неотектоника тараулары 6ip-6ipiмен тыѓыз байланысты.
Неотектоникалық қозѓалыс т‰рлері. Қозѓалыстардыњ ... ... ... мен ... ... ... байланысты, кµбінe неотектоникалық
кезењ шегінде келесі қозѓалыстар мен қ±рылымдық пішіндерді ... ... ... кезеңдік, тарихи, жас, төрттік
(плейстоцендік) және жаңа. Бұл терминдерді ... ... ... ... 6ip-6ipiмeн ерекшеленбейтіндігін ескеру қажет. Неотектоникалық
кезеңдегі қозғалыстардың бөлімдері көбнесе ... ... ... Қысқаша
сипаттама бepiп өтейік.
Импульсті (сейсмикалық) қозғалыстар геологиялық ... ... ... ... ... тау ... қысымның
жинақталуынан жер сілкінулер болуының нәтижесі. Тыныштық кезең қатты
майысқан тау жыныстарында сейсмикалық ... ... ... қысымның
лақтыруларымен алмасып отырады. Тербелулер мен жарылымдар әр ... ... ... ... ... көpiнic береді.
Сейсмикалық қозғалыстардың жылдамдығын өлшеу ... Оны ... ... ... ... ... ... Ю.А. Косыгын «тез» қозғалыстар деп, ... ... ... ... коя отырып, «сейсмогенді» деп
қарастырады. ... деп ... ... ... алып ... ... термині де қолданылады. Сейсмикалық түсінігіне 6ip ауданның
импульсті тектоника қозғалыстарының көpiнic 6epyi, ... ... ... ... ... ... ішінде жер сілкіну уақыт пен
кеңістіктің нақты ... ... ... ... ... құрылымда, тау жыныстарының текстурасында,
геологиялық кескіндерде iз қалдырады және күшті жер ... ... ... ... әсер ... Бұл ... сейсмолгтар үшін
ғана емес, геологтар үшін де қызығушылық туғызады.
Тектогенді қозғалыстар ... ... және ... ... ... ... Бұлар негізінен жекелеген кішігірім аумақтардағы
әр түрлі энергия көздерінің аралас ... ... ... ... ... ... нәтижесінде пайда болады. ... ... ... жер қойнауының гидростатикалық жағдайының
өзгеруіне тау жыныстарының қысымдарының өзгеруне және т.б. факторларға
байланысты және тез ... ... оның ... беру ... 108 -
ден 6* 103 жылдар. Адамзат әр кезенде де табигатқа әсер eтiп отырды. Адам
мен табиғи орта ... ... ... ... ... ... қозғалыстар жер қабығында соңғы 100 - 200 жылда ішкі
және сыртқы литосфералық фактор әсерінен майысулар ... ... ... ... ... ... термині голоцен, плейстоцен және жаңа
қозғалыстар үшін де қолданылған. Қазіргі кездегі ... ... ... ... көп ... жер ... мен жер ... заттары мен жер пішінінің ... ... ... ... ... ... ... айқындайды, олардың
динамикасы мен генезисі арнайы талдауды қажет етеді. Қозғалыс ұзақтығы 10-
100 жыл.
Тарихи қозғалыстарға 102- 6* 103 жыл ... ... ... ... орын алмасулары енеді.
Жас қозғалыстарға тау ... 10-12* 103 жыл ... мен жер ... орын ... кіреді. Оларды көбнесе
голоцендік деп те атайды.
Төрттік (плейстоцен, антропоген) қозғалыстар шартты түрде бөлінеді.
Ғылыми пән ретінде ... 3 ... ... ... ... ... ... қозғалыстардың көрінісін және
олардың нәтижесін ... ... өте ... 35-40 млн. ... ... кайнозойды зерттейді. Соның өзінде жаңа қозғалыстардың жоғарғы
қарқындылығы соңғы 5-10 млн. жылға жетеді. Бұл ... ... ... үшін ... 4,5 ... геологиялық тарихы бар екенін еске алу
жеткілікті.
Екіншісі - қозғалыстар ... ... ... және жер бетінің бедерінде жиі көрініс беруі. ... ... мен ... ic-әpeкeтi нәтижесін «таза» күйінде,
яғни басқа тектоникалық циклдардың қозғалыстарымен жабылмаған күйінде
зерттейді. Бұл бiзгe геологиялық өткен кезеңнің тектоникалық ... және ... ... ... ... ... ... мүмкіндік береді.
Yшіншi ерекшелік - қaзipгi кездегі қозғалыстарды түрлі құрал-жабдықтық
әдістермен зерттеу мүмкіндігі. Бұл қозғалыстардың сандық бағасын беруге
қолайлы ... ... ... ... ... ... ... бақылаулар тектоникалық қозғалыстар табиғатын және оларды
болжау мүмкіндігін береді. Неотектоника мәліметтерді есепке ала отырып
шешілетін ... Жер шары ... ... ... ... тудырады.
Неотектониканың зерттеу нысандары. Неотектониканың ақпарат көздері мен
зерттеу нысандары алуан түрі тура және жанама нысандарға бөлінеді. ... ... ... ... әдістерімен анықталатын қозғалыстар
жатады. Шөгінді жыныстар өздерінің жинақталу уақытындағы ... ... ... көптеген белгілерге ие. Тектоникалық қозғалыстардың
көрінic 6epyi шөгінді қабатының қалыңдығы, олардың құрылымдық ... ... ... орналасуы т.б. Шөгінділердің фациялық
өзгерулері мен формациялардың ерекшеленуін зерттеу үлкен мәнге ие, ... және ... ... ... ... ... талдау кең
мағлұмат береді.
Тектоникалық процестердің іс-әрекетінен деформация нәтижесінде шөгінді
жыныстар ... ... ... ... ... ... ... кысым кезінде түрлі типті қатпарлар түзіледі. Тау ... ... ... ... - тау ... ... ... және
майысу күштеріне әлсіз реакциясы нәтижесі. Жазықтар топтары, әcipece ... ... ... да, ... алаңдарын табу мүмкіндігін беретін
неотектоникалық маңызды нысан болып табылады. Құрылымдық формалардан басқа
тура зерттеу ... ... ... формалар да кіреді. Мысалы: әдетте
таулы бедер ... ... ... ... ... ... белдеулер. Олар тегіс беткейлерінде жылжулар көрінici ... ... ... ... ... және магмалық
жыныстарды кесіп өтетін жүйелерді құрайды.
Олар жер қабығындағы ipi блоктар бақылаудың ерекше ... ... Тік және ... ... ... континенттер мен
мұхиттар, тектоникалық тақталар. Неотектоника үшін ... ... тек Жер ... континенттік учаскесінде ғана емес, сонымен 6ipгe
мұхит түбі шегінде де қызығушылық туғызады.
Жаңа тектоникалық көрніс 6epyi туралы ... ... ... ... Жер шары ... кез-келген ғылым неотектоника туралы
мәліметтер бере ... ... ... ... Жер ... ... ... береді. Геоморфологиялық аномалия
түріндегі экзогендік процестер тектоникалық қозғалыстардың индикаторы болып
табылады. ... олар ... және ... ... жекелеген қарқындылық түрінде көрінic береді.
Дүние жүзінде осындай рөлді өзгертіп ... ... ... және ... процестер де атқарады.
Неотектоника туралы көптеген мәліметтерді архиологиялқ, тарихи фактлер
мен антропогендік шөгінділерді зерттей отырып алуға болады. Әр түрлі ғылым
салаларынан ... ... ... нұсқайтын осындай
мағлұматтардан неотектониканың зерттеу пәні болып табылатын мәліметтер
жүйесін құрайды. Оларды ... және ... ... үлкен
уақыт диапозонындағы көрінici туралы маңызды ақпарат беретін жанама зерттеу
нысандары ретінде қарастырға болады. Бұл фактілер түрлі белгілері бойынша
жинақталып, ... және ... ... ... арнайы
карталар неотектоника мен геодинамика туралы қортынды жасауға мүмкіндік
беретін жаңа ... ... ... табылады. Сондықтан неотектониканың
зерттеу нысандары күрделі құралды және түрлі ғылым салаларының ... мен ... ... ... ... ... немесе неотектоника (гр. neos - жаңа, жас) - ... ... ... ... ... (- 35-40*105 жыл) және осы
күнге дейін жалғасып жатқан Жердің дамуындағы тектоникалық қозғалыстардың
барлық типін, сонымен 6ipгe олардың ... беру ... ... және ... пайда болу механизмiн зерттейді. Бұл ... 6epyi ... ... ... оның ... қабат бедерінің
өзгеруінe, геоид морфологиясының өзгеруіне алып келеді. «Неотектоника» және
«жаңа тектоника» терминдерінің мағынасына байланысты олар ... ... ... ... ... ... ... қозғалыстарын түсіну алдымен сол
аумақтың ... ... ... мен ... ... танысу қажет. Қарастырылған аймақты зерттеу барысында тектоникалық
құрылымдардың даму бағыты ... соң, ... ... ... ... ... жалпы даму бағытымен
салыстыру тиіс. Осы ... ... ... жаңа тектоникалық
ерекшеліктері мен сипаты туралы қортынды шығаруға болады. ... ... ... жаңа тектоникалық әдістерінің ең маңыздыларының 6ipi болып
табылады. ... ... ... басты әдістері - геологиялық,
геоморфологиялық, геофизикалық және кешендік әдістер.
Геологиялық әдіс
А) Литологиялық талдау. Неотектоникалық қозғалыстардың бағыты, ... ... ... ... және ... мәліметтерді геологиялық
құжаттарды талдау нәтижесінде анықталуы мүмкін. ... ... ... - ... ... ... болып табылады, яғни шөгінділердің
тұнбалану жағдайын анықтайтын тау ... ... ... құрамы – шөгінділердің тұнбалану негізіндегі ... ... ... мәліметтер береді. Тау жыныстарының құрамы
бойынша олардың ... ... ... ... құрлық пен теңіз
аралығындағы белдемдерде (жағдайларында) жинақталуы және ... ... ... ... яғни ... ... ... сол
алаптың тектоникалық қозғалыстар әсерінен төмендей түсуінің амплитудасын
анықтауға ... ... ... ... қарқынды тектоникалық ойысу
өңірлеріне сәйкес, әдетте терең сулы тұнбалар, яғни ... сулы ... ... ұлутастар тұнады, теңіздің шамалы ойысу белдемдерінде
сәйкес жұқа қабатты іріктелген құмдар, құмайттар шөгінділері, ал ... саяз сулы ... - ... ... және ... ipi ... құмдар етек алады.
Құрлыктағы биік тау етектеріндеі ойыстарда және ... ... ipi ... жыныстар, яғни малтатастар, жұмыртастар, ... кең ... ... ... жеке ... үшін құрастыратын фациялар картасы мен ... ... кең ... ... ... ... ... мен төмен
түсу алқаптарын, осы алқаптардағы тектоникалық қозғалыстардың бағыты мен
тұрақтылығын, тектоникалық құрылымдардың даму тарихы мен ... ... ... ... ... ... ... мүмкіндік береді.
Ә) Фациялық талдау. Стратиграфиялық жасы ... ... ... ... құрамы және физикалық-географиялық түзілу
жағдайларымен ерекшеленген түзілімдер жиынтығын ... деп ... ... фация тау жыныстар түзілу жағдайын айна-қатесіз анықтап ... Әр ... тек ... ғана тән ... ... ... ... жасы бірдей теңіз тұнбаларының арасынан кедертасты
әктастар (рифовые известняки), жағаға жақын ... ... ... әр
түйіршікті іріктелмеген құм және малтатас шөгінділері, теңіз ... ... ... оқшауланып қалған немесе онымен енсіз
бұғаздар арқылы ғана ... ... ... ... су ... тұз ... және теніздің терең түбінде лай, саз тұнбалары да
кездеседі. Осы айтылған түзілімдердің барлығының жасы ... 6ipaқ ... ... ... яғни физикалық-географиялық түзілу жағдайларына
сәйкес әр түрлі тұнбалар қалыптасқан.
Барлық фациялар жер бетінде үш ... ... ... 3 ipi ... ... 1) теніздік; 2) құрлықтық;
3) тоғандық (лагуна) ... ... ... ... фациялары теңіз алабының
тектонникалық төмендеуінің тереңдігіне ... ... ... ... (0-200 м.), ... ... м.), абиссалдық (3000-
6000 м.), гипабиссалдық (6000 м-ден ... ... ... ... ... ... ... сәулелеімен қаныққан. Бұл біршама саяз өңірлерін
біріншi реттік жағалауға жақын орналасқан, яғни ... ... ... ... ... ... ... Батиалдық белдем кайраң мен теңіз
табаны аралығын қамтитын, яғни ... ... ... жапсарлас
орналасады. Абиссалдық белдем тереңдігі 6000 м-ге дейін құлдилаған кең
аумақты терең теңіз және ... ... ... ... ... ... ... қозғалыстарға ұшыраған қазіргi ... ... ... ... салдарынан тереңдігі 1100 м-ге жеткен
терең сулы, мейлінше ұзын бойлық ... ... ... ... ... ... Көлденең қимасының сырт пішіні V-әpiбiн еске салатын,
мұндай аса терең ойыстар ... ... ... батыс шегінде континетке
жапсарлау өңірінде ... ... және ... ... сулы мұхиттық
науалар).
Фациялық талдау арқылы жер ... ... ... ... ... жер ... тербелмелі қозғалыстарын да
зерттейді. Қай ... ... ... ... ... ... ... көрсетеді. Көтерілім күшті болса, денудациялық процесс
басым болады да, көтерілуден пайда болған тау өлкелерінің бөктерлерінде ... ... тау ... ... Керісінше ұзақ уақыт тектоникалық
ойысқан аймақтарда өзендік-көлдік және теңіздік қалың қабатты ... ... ... талдау түзілімдердің қалыптасу жағдайы мен олардың
тұнбалану тереңдігін, соған сәйкес тектоникалық төмендей түскен өңірлерін
айтарлықтай сипаттайды. ... жер ... ... ... су ... және су ... ... бейнелеп, сол мезгілдегі құрлық
аймағын белгілейді. Ал жер ... әcipece ... ... жер беті ... тектоникалық қозғалыстардың көpiнici. Теңіз шөгінділерінің тұрақты
жиналған өңірлері - үнемі тектоникалық төмен түскен белдемдер, ал ... ... әр ... ... ... келгенде, фациялық талдау - бұл белгілі 6ip ... ... мен ... ... өңірлер таралуының сапалы
түсінігін, жер кыртысының аса қарқынды және баяу қозғалыстардың белдемдерін
ажыратуға мүмкіндік береді.
Б) Түзілімдер қабаттарының қалыңдығын ... Тек қана ... ... сипатынан басқа, сандық мәліметтерін береді. ... ... ... ... ... су ... ... тектоникалық
төмендеу өлшемдеріне сәйкес екендігін түсіндіреді. Фациялық талдау картасы
және шөгінділердің қалыңдығын талдау ... жер ... ... ... ... ... ... негізделе
жасалады.
Құрлық аймақтарда фациялық талдау жүргізген кезде қиындық туғызады.
Тау ... ... ... ... табу — сол ... ... ... өлкесі болып табылады. Әрине, мұндай белдемдер тап
сол мезгілді ... ... ... ... ғана ... мүмкін.
Осылайша фациялық талдау карта бетне тектоникалық көтерулерді және
ойысу жерлерді белгілеп, ... ... ... ... ... қатар
жер қыртысының тектоникалық жарылымдар мен флексура құрылымдарын анықтап
береді. ... ... ... талдау борпылдақ түзілімдер жинақталған
аймақтың төмен түсу қарқындылығын бағалауға ... ... ... пайда болған мұндай алап түбінің мейлінше төмендеуі
нәтижесінде ... ... ... ... ... ... ... Алап түбінің баяу төмендеуі
кезінде шөгінділердің ұзақ уақыт шайылуымен байланысты түйіртпектер
біркелкі ... ... ... ... ... ... ... бай, тіпті таза кварц құмдарының түзілуіне дейін
жинақталады.
В) ... ... тік ... ... ... ... ... талдау. Шөгінді қабаттар ... ... бipi, ... тік ... қимадағы құрамымен фацияларының
өзгеруі, яғни бip жыныс қабаттары басқа қабаттарға ауысуымен ... ... ... ... ... ... түрде жиі
қайталануы (қабаттардың оралымдығы ... ... Бұл ... ... ... ... ... және регрессия әсерінен
өзгepyi, соның қатарында басты рөлді тектоникалық режим атқарады.
Мысалы, теңіз алабының фациялық заңдылығы ... ... ... бip ... ... ... Егер ... жағалауына шендес құрлық
өңipлepiнiң ойысуы салдарынан теңіз құрлыққа қарай ... ... ... жағалау сызығы құрлық өңірінe ауысады. Бұрынғы жағалық
және саяз жерлері жағадан алыстап шеккен ipi ... ... ... ... ... сулы жағдайда ұсатылған ұсақ тұнбалар (саз, лай, карбонатты
жыныстар) көмеді. Мұнда төменнен жоғары қарай саяз сулы ... ... сулы ... алмасуымен сипатталады. Сөйтіп шөгінділердің
трансгрессивті сериясы пайда болады.
Егер құрлықтың көтерілуі салдарынан туындайтын ... ... ... онда ... ... реті керісінше болады.
Олай болса, тұнба түзілімдердің тік бағыттағы қималардың литологиялық-
фациялық өзгерілуін зерттеуге, яғни белгілі бip ... ... - ... ... ... ... келтіру
әдістерінің бipi болып табылады. Бұл әдіс фациялық талдаудың басқа бip
түpi, бipaқ ... ... бip ... ... үшін емес, бұл
әдіс белгілі бip мерзіміндегі бip ... ... ... үшін ... ... заңдылықтарын дұрыс түсінуге Н.С. Шатский, А.Л.
Яншин, А.В. Пейве, Н.И. Николаев және ... ... ... ... ... “мұрагерлік”
ұстанымдары өте маңызды. Бұл ... ... ... ... ... құрылымдардың орнына біршама жас құрылымдардың орнына ... ... ... түзіледі. Олар даму барысында кейбір көне
құрылымдардың белгілерін ... ... ... қолдану
тектоникалық құрылымдар дамуының тарихын және ... ... жас ... ... ... ... контурын анықтауға
мүмкіндік береді. Тектоникалық құрылымдардың алуан түрлі жалғастырушылығы
бар: ежелгі құрылымдық ... ... ... ... ... ... Осы ... біршама салыстырмалы болса да, жаңа
құрылымдық түрлердің күрделі даму тарихын ... ... ... ... ... түрлерді жер қыртысындағы терең жарылымдарының ғаламдық
жүйесімен байланысты әртүрлі сызықтық ... ... ... Бұл ... ... жер қыртысының жасына сәйкес келетін жүздеген
миллион-миллиард жылдарға созылады. ... ... ... ... түрлердің түзілуі мен эволюциясын
және олардың бедер пішіндерінде ... бepyiн ... ... қамтамасыз
етеді.
Платформалық алқаптардың неотектоникалық ... ... ... ... ... әдісі кең қолданылады. Бұл
платформа дамуының ipi кезеңдерін көрсететін, ... ... ... жікқабаттар (структурных ярусов) ретіндегі ipi
стратиграфиялық кешендерді анықтау болып ... ... ... ... ала отырып, «денудациялық кесінді» түріндегі кешендер
беттерінің палеогеографиялық ... ... осы ... қалыптасу тарихын анықтауға мүмкіндік береді.
Геофизикалық және әуе-ғарыштық әдістер
Соңғы уақытта жаңа ... ... ... ... және жер ... ... ... мен геофизикалық құрылымы
арасындағы байланыстар жақсы зерттелуде.
Жаңа тектоникалық қозқалыстарды ... ... ... ... ... ... ipi ... элементтердің
тереңдік құрылымын түсінуге мүмкіндік береді. Зерттеу гравитациялық және
магниттік аномалия карталарын, электрлік зондтау, сейсмикалық ... ... ... ... ала отырып жүргізіледі.
Сейсмикалық әдіс. Жер бетіндегі сынақ ... ... ... ... жер ... ... негізделеді. Ол негізінен
көлденең орналасқан орталарды зерттеуде ... ... ... ... 250 ... ... зерттеуге мүмкіндік беретін тереңдік сейсмикалық
зондлау әдісі кеңінен қолданылады. Сейсмикалық әдісті ... ... даму ... ... және жер беті байланысын зерттеуге
мүмкіндік береді. Гравиметриялық әдіс тау жыныстарының түрлі тығыздығына
нeгiздeлeдi. Ауырлық күші мен жер ... ... ... ... ... тау ... жер асты бедерінің өзгepyi мен
пішіндерін ... ... ... ... ... ақпараттармен кешендік әдісте қолданған абзал.
В.А. Магницкийдің айтуы бойынша қазіргі гравитациялық алаң Жер шарының
геологиялық даму сатыларын көрсете алады. ... ... ... ... ... жер ... қалыңдығы, бедер және жаңа
тектоникалық қозғалыстар.
Гравиметриялық мәліметтерді талдау аймақтық гравитациялық аномалиялар
жер ... ... мен ... ... Жаңа ... гравитациялық минимум жер қабығының қалыңдауымен, депрессия
облыстарындағы гравитациялық максимум жұқаруымен байланысты. Сондықтан жаңа
тектоникалық қозғалыстардан пайда болған ipi ... ... мен ... жер қабығы қалыңдығының ... ... әдіс ... ... ... ... ... Ол
жыныстардың магниттік өткізгіштігінің өзгешеліктеріне ... ... жер ... ... 10-20 км тереңдікте
зерттеуге мүмкіндік береді. Одан төменде тау жыныстары магниттік қасиетінен
айырылады. Магнитометрия мәліметтері ... ... ... ... ... әдіс тау ... физикалық қасиеттерін қолданатын
әдістер тобынан тұрады. Олардың ішінде Жер шарының ... ... ... ... де ... ... гравитациялық, магниттік алаңдар сипаты мен олардың
кеңістікте орналасуы түрлі геофизикалық әдістермен зерттелінеді. ... және жаңа ... ... ... ... анықталады.
Геофизикалық алаңдардың тереңдік шекаралары анықталып, жаңа тектоникалық
құрылым пішіндерінің жер бетіндегі ... ... ... туралы дұрыс шешімдерді жоғарыда айтылған әдістерді
кешенді қолдана отырып шығаруға бол ад ы.
Неотектониканы ... ... ... Жер бeтi ... ... дистанциялық зерттеу әдicтepi неотектоника ... ... ... ... ... ... ... үлкен кеңістіктерді қарап, талдауға мүмкіндік береді. ... ... ... ... неотектоникалық деформацияның нәтижесі жаңа
құрылым туралы толыққанды ақпарат береді. Ғарыштан түсірілген суреттерде
жанданған ... ... ... ... Жаңа тектоникалық белсенділіктің
динамикасын ғарыштық суреттер арқылы бақылауға болады. Бұл ... ... ... ... ... ... мүмкін. Жоғарыда келтірілген әдістердің
артықшылығы -олардағы ... ... Осы ... ... ... ... себеп болуы мүмкін. Сондықтан осы бағыттағы зерттеу
жұмыстары тереңдетіліп, жан-жақты талқылануда.
Жаңа тектониканы анықтаудың әдістepi қолданылады. ... ... ... талдау, тектоникалық қозғалыстардың ... ... ... ... ... ... ... аралығында
жасалған географиялық карталарды талдау жақсы нәтижелерге қол ... ... ... қозғалыстар туралы ақпаратты жергілікті
тұрғындардан алуға болады. Географиялық атауларды талдау ... ... ... ... ... ... әдіс неотектоникалық қозғалыстарды зерттеуде кеңінен
қолданылады. Географиялық әдісті палеогеографиялық әдіспен қатар ... жаңа ... ... ... анықтауға көмектеседі.
Қазакстан аумағындағы неотектоникалық қозғалыстардың қысқаша
сипаттамасы
Қазакстан аумағында әр ... ... ... ... ... ... қалыптасқан. Мұнда алдымен Қазакстан
территориясының көп бөлігін қамтитын материктік платформалар ... және ұсақ ... ... ... ... Бұған Шығыс Еуропа
платформасының оңтүстік шығысында орын тепкен Каспий маңы ойпаңы, Мұғалжар
немесе ... Орал ... ... ... ... ... ... қалқаны, Тұран тақтасы және т.б. жатады.
Республиканың бүкіл ... ... ... ... ... ... Мұнда көне бедер неотектоникалық белсенділенуі
нәтижесінде айтарлықтай жаңарып биік ... ... ... Бұл ... ... ... көтерілімдерге ұшырап, кейін тектоникалық
жарылымдар бойымен әр ... ... ... ... Жоғарыда
айтылған екі неотектоникалық алқап Қазакстан аумағындағы ең ... ... ... ... ... көбi ... ... даму
жағдайларын жалғастырып, яғни ежелгі құрылым түрлердің ... ... ... айтып кету орынды. Бұл айтылған заңдылық жаңарған ежелгі
тектоникалық жарылымдарға да тән. ... ... жаңа ... ... ... ... палеозой құрылымдарымен мүлде байланысы жоқ
екенінде айтып кету жөн.
Осы eкi ipi ... ... ... ... және әр
бағыттағы тектоникалық қозғалыстар нәтижесінде екінші, үшінші және олардан
да төмен реттегі әр ... ... ... қалыптасты.
Қазақстанның материктік платформалар аумағындағы неотектоникалық
қозғалыстардың сипаттамасы.
Қазақстанның материктік платформалар аумағына Қазақстанның көп бөлігін
қамтитын кең байтақ жазық өлкесі мен ... ... ұсақ шоқы ... маңы ойпаңы Қазақстанның батыс бөлігінде орналасқан. Ол
Шығыс Еуропа платформасындағы Орыс тақтасының оңтүстік-шығыс ... де ... маңы ... ... ... Жан-жақтан флексуралар
мен терең ... ... ... Ойпаң азын-аулық
сопақшаланған немесе тек өлшемді (изометрлік пішінмен ... ... ... ... ... ... платформалық
тектоникалық құрылым. Бұл құрылым ... ... ... майысып
төмен түсумен ерекшеленген, сол ... ... ... ... ... көмкерілген.
Каспий маңы ойпаңының платформалық тыс қабаты шартты түрде үш бөліктен
жіктеуге болады, олар ... ... ... ... ... ... және ... кешені». Тұзды кешеннің геологиялық көнелігі (жасы)-
пермь (кунгур жік қабаты). Оның алғашқы қабатының қалыңдығы шамамен 5 ... ... ... бұл ... «тұз тектоникасы» әсерінен күрделі
түрдегі өзгерістерге ұшыраға: ... ... ... ... аумағында тұз
күмбездерінің және күмбезаралық «ойыстардың» қалыптасуын қамтамасыз еткен,
мұның нәтижесінде күмбездер өңіріндегі тұз массасының ... 10 ... ... ... ... тұз ... ... жұқарған, кейде
тіпті құрдымдалып кеткен.
Капий маңы ойпаңының тұзүсті ... ... ... ... ... ... және континенттік фациялардың ырғақты алмасуымен
сипатталады. Жер бетінде Каспий маңы ... 50-25м ... ... кең ... ... маңы ... жазығы сәйкес келеді. Тұзүсті
кешеніне ... жас тау ... ... бұл ... ... тікелей байланысты. Кейбір мәліметтерге қарағанда ... ... ... ... ... ... ... 9-15км аралығында екендігі анықталған. Тұзүсті кешенінің біршама
қалың болуы Каспий маңы ... ұзақ ... бойы ... ... ... ... маңы ... тұзүсті кешенінің өзіндік ерекшеліктеріне
тоқтасық төменгі жайыттарды (өзгешілігі) атап өткен жөн. ... ... өте ... ... деформациялануы, бұл ерекшелік
«тұз тектоникалық» тікелей әсері болып ... ... ... ... мен тұз ... ... үш түрлі сипатта жапсарласады,
олар: күмбез бен ... ... ... ... ... ... ... әдетте ендік бағытта немесе шығыс-
солтүстік шығысқа қарай созылып жатыр. Олар ... ... ... ... ... ... ... Көтерілімдер мен
ойысулар жүйелері Махарович бетінің деформацияларына сәйкес өте ... (В. ... ... ... жаңа ... ... бойлық бағытта
қалыптасқан қатпарлы зоналар мен ... ... ... және ... ... ... деформациялардың
сызықтық зоналары дамыған. Осы деформациялардың ... ... ... және ... белгілер арқылы
айқындалған(Н.Костелко, 1972, В. ... 1977). ... ... ... солтүстік-батысқа созылып жатқан екі сызықт ызоналар яғни, Талас-
Ферғана және Жоңғар тереңдік ... ... ... ... ... ... ... осы екі жарылым бойында оң ... ... ... ... ... Войтович, 1969).
Палезой дәуірінен ... ... ... неотектоникалық
кезеңінде де жалғасуда. Тереңдігі 2,5 ... ... ... қанатының
жаңа көтерілімі Жоңғар тереңдік жарылым жарылым ... да ... ... ... ... жаңа ... ... жарылым зонасында ба байқалған.
Сонымен, жоғарыда сипатталған жаңа құрылымдардың морфолгиясы мен
кеңістікте орналсуы, яғни ... ... ... және ... ... ... орын ... солтүстік-батысқа созылған жарылымдар
бойымен оң жақты ығыспалы суысулар-осылардың барлығы Тянь-шань және Жетісу
Алатау жаңа ... ... ... бағыттағы сығылулар
жағдайларындда қалыптасуын дәлелдейді. (Шульц, 1948, Макарев,1977).
Қазақстан аумағының оңтүстік-шығыс зонасында қазіргі тау ... ... ... орнында ұзақ уақыт платформалық ... ... ... кең ... ... бет қалыптасқан.
Бүгінгі таңда олар тау жұрнақтартүрінде жаңа ... ... ... және ... ... синклиндерде терең көміліп
қалған. Мұндай біріңғай ежелгі тегістелу бетінің ... жаңа тік ... ... ... ... дұрысанықтауға мүмкіндік
туғызады. Сонымен қатар,көтерілімдер беткейлері мен аңғарлардағы бедердің
неғұрлым жас деңгейлері , ... ... ... ... ... ... ... қалыптасу тарихын қалпына келтіруге мүмкіндік
береді. Таулардың дамуы олигоценде басталады да ... ... ... түседі. Ол кезде Үндістан-памир тақтасының алдыңғы шебі
солтүстікке ... ... ... ... жазық бағыттағы орын ауысу аймағына
айналады. Плиоценнің соңына ... ... ... кейпіне келеді,
әйтседе кейбір антиклиндер ... ... ғана ... ... ... ең ... ... Талас –Ферғана және Жоңғар жарылымдар,
зоналарында, сонымен қатар жаңа ... ... мен ... орын ... Дәл осы өңірлерінде кейіңгі төрттік тектогенездің
көрінісі ... ... ... және ... ... геосинклиналдық
құрылымның қалыптасуы палеозой дәуірінде аяқталды. Кейінен мезозой кезінде
және ... көп ... бұл ... платформалыққа жақын режимде
дамыды. Палеогеннің соңынан бастап және бүгінгі күнге дейін мұнда күрделі
тау жоталары мен ... ... ... ... ... қозғалыстар
жүріп жатыр.
Осы орографиялық ... ... ... негізгі неотектоникалық түрлері тектоникалық жарылымдармен
күрделенген «тұғыр қатпарлары» (Шульц, 1948), ... ... 1955), яғни ... еңістеу келген палеозой тау жыныстарының
иілімдері. Ірі тектоникалық жарылымдар ... ... ... ... ... орын ... аталған
құрылымдарға горст және грабен кейпін береді. Мұндай ұзына бойы ... ... ... ... ... ... Мезозой-кайнозойлық шөгінділер дамыған аймақтарда ейде
«жамылғы қатпарларын» кездестіруге болады. Мұндай палезойлық іргетасына
қатысы жоқ жас ... ірі ... және ... ... ... ... бірінен кейін бірі жалғасып созылыңқы
антиклиндік белдемдерге немесе жер ... ... ... ... мегасинклиндер де ойпаңдардың созылыңқы зонасын құрайды.
Олпардың көлдеңені ... ... ... ... ... ... бойы
жүздеген км-ге дейін созылып жатады. (Костенко, 1972, Макаров,1976).
Антиклиндік және ... ... ... кезеңінде біршама
ірі тектоникалық құрылымдардың, яғни ойпаңдар мен ... ... ... ... ... ... бөлігі неотектоникалық
көтерілімдердің үш жүйесін (солтүстігінде-Талас-Күнгейц, орталығында-
Молдатау-Теріскей, оңтүстігінде-Көкше көтерілімдерді) ... ... ... және батысында Нарын Ферғана ойпаңдармен бөлінген.
Жетісу Алатау неотектоникалық көтерілімдердің жеклеген ... Оның ... ... ... ... ... және
оңтүстік антиклиндік зоналар ажыратылады. (Диденко-Кисилица, 1968).
Қазақстанның оңтүстік-шығыс бөлігіндегі көптеген неотектоникалық
көтерілімдер мен ... ... ... ... Алайда Б. Петрушевский (1955) және В.Макаров (1977)
көрсеткендей кейбір қатпарлы ... ... ... ... ... ... батыс шегі айқын ... оның ... ... бірте-бірте төмендеп жайпақтала береді. Сондай-ақ Жетісу
Алатау көтерілімі шығыстан солтүстік-батысқа қарай ... ... ... ... ... ... Тянь-шань таулы өлкесінің ең солтүстік өлкесі болып
табылады. Ол таулы бедердің пайда болуымен, дамуымен ... ... ... ... ... ойыстардан және тұтас таулы жүйелерден
құралған. Іле ... ... ... бағытта ағатын Шарын өзенінен
батысында Шу өзені дейінгі аралықта 380км ... ... ... ... ... мен ... ... терең шатқалдарымен
шектеседі. Ең биік шыңдары орталық бөлігінде орналсақан. Бүл ... ... ... ... 22 шың бар: Конституция (4580м), Кантбастау (4647м),
Мұзтау ... ... ... Копар (4647), Ақтау (4760м), Металлург
(4800м) және т.б. Осы жерде барлық ... биік ... ... ... ... ... жартысына дейін Тянь-шань таулы өлкесі ғылыми
еңбектерде зертелмеген болып келді. ... ... А. ... ... ... ... аймақ деп есептеді. Ш. ... ... ... ... бірі ... ... оның көптеген еңбектері тек ХХ
ғасырдың 60 ... ... ... 1856 жылы ... ... арнайы зерттеуге
П.П. Семенов келді, ол А.Гумбольдтың болжамын жоққа шығарып, ... ... ... 1887 ... Іле Алатуындағы жер
сілкінісіне ... И.В. ... осы ... ... 1902 жылы С. ... Кіші ... мұздықтарына алғаш сипаттама берді. А. И. ... ... ... ... Іле ... ... бөлігіндегі
топырағына зерттеу жүргізіп, топырақ зоналарымен, топырақ типтерін бөлді.
Н. Г. Кассин ... ... ... ... ... 1930 жылы ... ... бассейнінің гидрогеологиясы” еңбегі шықты. 1934 жылдан 1938
жылға дейін Іле Алатауының солтүстік беткейіне ... Г.Ц ... ... ... ... жылдары Іле Алатауы мен Оңтүстік Қазақстанның
өсімдіктерін М.Г. Попов, Н.И. Рубцов, Н.П. ... В.П. ... ... ... 1945 жылы М.С. ... және т.б. ... Оңтүстік-
шығыс Қазақстанның таулы өлкесінің геоморфолгиялық картасы шықты.
Іле ... әр ... ... ... ... ауа ... ... байланысты. Жауын-шашын мөлшері әркелкі таралған,
Алматының солтүстік ең ... ... –420 мм, ... ... ... ... ... Солтүстік Тянь-шаньның қазіргі мұздануының негізгі
орталығы болып табылады. Іле ... ... ... 510 км2, 466 мұздық
бар. Қазіргі мұздану таудың солтүстік беткейінде жақсы дамыған.
Іле Алатауында жүздеген ұсақ ... ... аз ... өзен ... ... және өзн ... ... маңызды орын
алады. Бұл аумақтағы көлдер пайда болуына және ... ... ... ... бөлінеді: мұздықты, карлық, мореналық және тектоникалық.
Іле Алатауының гидрогеологиялық жүйесі көбінесе Іле ... ... ... көздері мен орналасуына байланысты ... үш ... ... ... ... және ... өзен ... қалың, өзендер тауларды тілімдеп, үнемі бұзылу
құбылыстарына ұшыратады. ... ... ... ... ... ... ... 2 млн. 662 мың. тоннаны құрайды.
Іле Алатауының өзендерінің сипаттамасы
|өзендер ... км ... ... ... ... |
| | |Км2 ... м3/сек |
|Шелек |281 |5309 |32,7 ... |90 |905 |6,8 ... |96 |550 |4,9 ... |107 |1116 |10 ... Алматы |102 |1090 |2,3 ... |80 |498 |4 ... |70 |236 |2 ... |135 |372 |3,5 ... |56 |332 |- ... |108 |1126 |- ... |255 |8000 |33,2 ... Алатауының геоморфологиялық құрылысы. Бұл территорияда геоморфологиялық
генезисі әртүрлі бедер типтері мен күрделі ... тән. ... ... 7 ... ... екі кешенге ажыратылады, ... ... ... және ... ... Жер
қыртысы тектоникалық көтерілімде үздіксіз бұзылу үрдісіне ұшырағандықтан
таулы бедердің әртүрлі типтері дамыған :
1. Биік ... ... ... ... ең биік ... ... ... аралығында орналасқан. Бұл бедер типі ендік
бағытта 160 км-ге созылған Іле Алатауының орталық бөлігін ... Ол ... ең биік ... ... ... Копы (4600), Погребецкого (4551) және т.б. ... ... 3500 м ... ... ... биік тау
қазіргі мұздану белдеуінде жатыр,сондықтан ... ... ... құламалы беткейлі, тік шыңды болып келеді.
Жотаның беткейлері бойымен үзіліссіз көлемі 800 м-ге ... ... ... Беті терең жарықтармен тілімденген
мұздықтар бар. Мұздықты ... ... ... ... тоң
таралған, бұл жерде көптеген қиратқыш үрдістер байқалады: ... ... ... ... ұсақ ... массалық
қозғалысы, қарлы опырылмалы құламалар. Көне және ... ... ... көрініс береді. Мұздықтардан кейін
кең тік беткеі мен жайпақ түптері бар мұздықты ... ... ... ... тік ... ... Жотаның солтүстік беткейіндегі сияқты, оңтүстік
беткейінде мұздықтар кездеспейді. Асы, ... ... ... ... ... Қарқастек ... ... ... Көне ... төменгі жағында
ірі кертпештерді құрайтын үйінді моренлар байқалады. ... ... ... ... ... 500 м болады.
2. Орташа таулар. Іле Алатау аумағында көп ... және ... ... ... Орташа биік таулы бедерге тегістелу
пішіндері тән, алайда тереңдігі 800-100 м ... ... ... ... массивтері: Бақай, Сөгеті,
Торайғыр, Далашық және т.б. ... ... ... тән, ... ... 800-1000 м-ден асатын күрделі
шатқалдармен қарқынды тілімденген. Аңғардың беткейлері өте тік
болып келеді 30-400. Бұл ... көне ... ... бұзылып,
ұсақ тастармен және көл тәрізді сулармен толтырылған. ... ... ... ... ... ... ... Бұл жерде көне көтерілімдердің
тегістелген қалдықтары кең таралған. Таулардың ... ... ... ... ... жайылымдық өсімдіктермен, жотаның
орталық бөлігіндегі солтүстік беткей орманмен ... ... ... ... Іле ... геоморфологиялық
құрылымдық ерекшеліктерінің бірі, солтүстік беткейлерінің
сатылы құрылуы, яғни екі анық ... ... бар ... Жоғарғы сатының бедері аса биік емес
таулардан және қырқалардан тұрады. Абсолютті биіктігі 1800-
1700м, олар ... ... , 300-400 м ... өзен
аңғарларымен тілімденген. Аймақта жайпақ түпті кең аңғарлар
жиі кездеседі. Олардың беткейлері тік 25-300 ... ... ... және ... ... ... ... Бұл
жердегі шөгінді жыныстардың үлкен жиынтығы таулы бедердің
бұрыңғы гипсометриялық орнын көрсетеді. Төменгі ... ... ... 900-1200 м. ... ... ... ... көтерілімдермен және жайпақ аса биік емес
таулы бедер пішінді болып келеді. Олар өзендермен және уақытша
суағындарының сайларымен тілімденген.
4. Қырқалы ұсақ шоқылы ... тау. ... ... және батыс
шетінде жекелеген бөліктері болып ... ... ... ... ... ... ... Жіңішке
ойпаттарында, Қозыбасы тауларының ... ... ... ... және ... 100-200 м ... болып
келеді, құрғақ аңғарлармен, тереңдігі 50-70 м ... ... ... ... ... тік ... 200 м-ден асатын тектоникалық кертпешті, оңтүстігі
жайпақ, созылыңқы болып ... ... ... ... ... ... және ... орналасқан, қысқа ассиметриялы тау тізбектері дамыған.
Торайғырдың оңтүстік беткейінде салыстырмалы биіктігі 100 м-ге
жететін қысқа тау тізбектері, шыңдары жайпақ таулар дамыған.
5. Ұсақ ... Екі ... ... ... тәрізді шыңды
төбекшіктері немесе жеке шоқылы болып келетін Қызылқырқа ұсақ
шоқысы кездесетін, Сөгеті тауының ... ... ... 15-30м. ... ... бөлігі биіктігі 50 м-
ге жетеін тектоникалық кертпештермен шектеледі. Бұл жердегі
ұсақ шоқылар ... ... ... ... ... ... ... сипатқа ие. Екінші бөлігі-эрозиялық тектоникалық
жазықты кешен. Кері ... ... ... ... ... ... Тау алды ... жазық. Жотаның бөкеріндегі еңістенген
жазық белдеулерін қамтиды. Биіктігі 600-700м, беткі бөліктері
тұтас тау алды шлейфтерді құрайтын, тау өзендерінің ... және ... өзен ... ... Тауаралық аккумуляциялық жазықтар. Бұл типке Жалаңаш және
Сөгеті ойпаттарының бедерлері жатады. ... ... және ... ... Алатауы жоталарының аралығында
орналасқан. Жазықтың солтүстік бөлігі ... ... ... ... су ... ысырынды
конустарымен бөлінген. Шығыс бөлігі солтүстік-шығыс бағыттағы
тереңдігі 300 м-ге жететін ... ... ... қиылысады.
Осылайша Іле Алатауының геоморфологиялық құрылуы өте күрделі.
Бедер типтері Іле Алатауының құрылу кезеңімен ... ... ... ... ... ... ... оңтүстігінде орналасқан. Олардың неотектоникалық
кезеңдегі көтерілу амплитудасы (3000-4500). Талғар масивінен шығысқа
қарай жаңа ... ... ... Бақай, Сарытау, Торайғыр,
Далашық тауларын қалыптастырды. Осылайша Іле Алатауының қазіргі бедер
пішіндерінің қалыптасуындағы шешуі ... ... ... ... ... ... сандық көрсеткіші
|кезең |кезеңнің, |Таудың |көтерілу |биіктігі.|Таудың ... |
| ... | | | | | |
| ... | | | | | |
| | ... м|100 жыл, |Бір жыл, ... |
| | | |см |мм |ы | ... |18 млн |- |- |- |300 |800 ... |12 млн |1700 |1,4 |0,14 |2000 |2500 ... |700 мың |1400 |20,0 |2,0 |3400 |3900 ... | | | | | | ... |350 мың |800 |23,0 |2,3 |4200 |4700 ... | | | | | | ... |100 мың |250 |25,0 |2,5 |4450 |4950 ... | | | | | | ... |10 мың |50 |50,0 |5,0 |4500 |5000 ... | | | | | | ... | | | | | | ... |1.16 млн |2500 |21,0 |2,1 |- |- ... | | | | | | ... | | | | | ... |13,16 млн |4200 |3,2 |0,32 |- |- ... ... ... жүйелердің түзілуінде терең тектоникалық жарылымдар маңызды рөл
атқарады. Олар кейбір тау бөктерлерінде айқын көрінетін біршама ... ... ... ... ... ... ... осы жаңа
тектоникалық жарылымдар бойында неоген-төрттік қабаттарының пликативті
деформацияға ... ... ... оңтүстік және оңтүстік аралық орогенді белдемінің едеуір
бөліктері 2-3 мың метрге, ал орталық тұстары 3-4 мың ... ... ... ... ... Мұндай тектоникалық көтерілістер қазіргі
кездегі биік таулы алқабын қамтиды. С.С. ... және Н.И. ... (1963) ... ... тауларында кайнозойлық шөгінділердің
шоғырлануы неотектоникалық қозғалыстардың қарқынды түрде ... және ... ... мен ... ... байланысты бір мезгілде болған деген
маңызды тұжырымға келген. Соңғы құжаттарға ... ... ... тау ... ... жер ... ... көбінесе
вертикалды қозғалыстарымен шектеліп күрделенген кең ... ... ... дмау ... деп ... тау ... неотектоникалық кезеңі негізінде ... ... тау ... және тау ... ... қамтылған әр аумақты жеке грабен тәрізді төмен түскен ойыстар
жиі кездеседі. ... ... ... ... қазргі тектоникалық
қозғалыстарына байланысты жоғарғы сейсмикалық ... ... ... ... ... қазіргі белсенді тектоникалық
құбылыстардың айқын белгісі. Сол себепті биік таулы ... ... ... және ... ... ... альпілік бедер пішіндері
айқын көрінеді.
Бұл ... ... ... ... және ... беткейлермен қатар, суайрық бөлігінде немесе жоталардың бір
беткейінен екіншісіне ауысып ... әр ... ... ... кең ... ... жоғарғы биіктікте дамыған ... ... ... ... үстірт немесе сырт деп атаған.
Алматы Алатауы дөңесті-жақпарлы көтерілімі қазақстанның оңтүстік
шығыс орогенді алқабының ... ... ... ... ... ... (3000-4500м) жотаның орталық бөлігінде
Талғар шыңы орналасқан (4973м). Талғар ... ... ... ... қозғалыстар Қараш, Бақай, Сарытау, Торайғыр және Далашық
тауларын ... Олар тау ... ... ... ... ... ... қазіргі бедер пішіндерінің қалыптасуындағы
шешуші рөлді неотектоникалық қозғалыстар атқарады. Оған біз жас ... мен ... ... ... және
морфометриялық көрсеткіштерді қарастыра отырып көз жеткізе аламыз. Сонымен
қатар, неотектоникалық қозғалыстар картасын ... ... ... ... ... ... өте ... және палегеографиялық мәліметтер бойынша мезозой кезінде
оңтүстік-шығыс қазақстан аумағы тыныш тектоникалық ... ... ... Бұл ... денудациялық процестер тектоникалық
процестерден басым ... да, тау ... ... ... ... Бедер тегістелген жазыққы пенепленге айналды. Жаңа тектоникалық
қозғалыстар нәтижесінде пенеплен ... ... ... ... өскен сайын шайылып нәтижесінде таудың жекелеген бөліктерінде ежелгі
бедер элементі ... ғана ... ... ... ... беті тектоникалық қозғалыстар әсерінен деформацияға ұшырап, ... ... ... Оның ... таулар мен тау аралық
ойыстарда сақталған, тауларда олар 1000-4000 м биіктікте жатса, ойыстар ... ... ... ... ... аумағында деформациялардың дизьюнкциялық түрлері, яғни
тектоникалық жарылымдар кең тараған. Олар ... ... ... ... ... солтүстік шығысқа жүздеген ... ... ... әр ... ... ... ... түрінде
байқалады. Мәселен, аймақтың оңтүстік батысында Қырғыз ... ... ... ... ... ... ... өтеді.
Оның солтүстік-шығыс батысында Каскелен Алматы және Іле Алатау жарылымдар
бөлініп шығады. Қаскелен терңдік ... ... ... және ... ... де Іле ... өтіп жетісу Алатау етектеріне жетеді. Мұнда
палеозой іргетасының батуы 3000 м-ге дейін ... ... ... ... ... жарылым зонасы Алматы Алатау етегін Іле ойпаңынан
бөліп жатыр. Оның шығыс бөлігі Жаркент ... орта ... ... ... ... тереңдік жарылым зонасы Алматы тереңдік жарылымына
параллель жатыр. Ол биік ... тау ... ... жер бетінде ендік
бағытта созылған денудацияланған тектоникалық керпеш ... ... ... және ... ... горст-антиклинорийлерді бөлетін Алматы
Алатау тереңдік жарылым зонасы Шелек грабені деген атпен белгілі. Шығысында
Алматы Алатау ... ... ... ... ... ... ... Алатау етегінің солтүстік жағынан кең ауқымды еңісті жазық
жанасқан. Оның ... ... 850-700 м, тау ... солтүстік
беткейі осы жазыққы саты тәрізді құлайды. Мұндай сатылы бедер ... ... ... ... яғни ... бір ... пайда болады.
Тау бөктерінде Алматы қаласының оңтүстік жағында ендік ... екі ... ... ... ... ... «бөктер таулар»
дамыған. Олардың тегістелу беті ежелгі төрттік түзілмдерден жабылған.
Төрттік ... ... ... ... Алатуымен ілесе неттектоникалық
көтерілулерге ұшыраған. ... ... ... ... абсолюттік
биіктігі 1000-1300 м шамасында.бөктер таулардың солтүстік шетінен бастап
Алатау беткейнен аққан көптеген ... және ... ... ... ... ... көлбеу аллювийлік-пролювийлік жазығы алып
жатвыр. Ысырынды ... ... ... ... да ... ... ... көтерілімінің шығыс сілемінің бірі Кетмен дөңес
жақпарлы көтерілімі. Оның максималды көрелу амплитудасы 3000 ... ... ... ... ... ... жарылмдармен қарстырылған
көтерілім өзара горст тәрізді блоктар жүйесімен күрделенген. Осы ... ... ... ... жотасы қалыптасқан.
Жотаның солтүстік беткейінде тектоникалық жарылым бойымен созылы орналасқан
денудацияланған тектоникалық керпештер (құламалы ... анық ... ... ... кең ... ... аллювийлік-
пролювийлік жазығы дамыған.
Іле орогенаралық ойпаңы Алатау және Жоңғар Алатау дөңесті-жақпарлы
көтерілімдердің аралығында ендік ... ... ... ... ... 600 км, соның шығыс бөлігі Қытай ... ... ... ... (275км) Қазақстанға жатады. Ені ойпаңның орта бөлігінде 80-
100км. Бұл ойпаң батыстан шығысқа ... ... ... ... яғни ... ... ойысы, шығыс бөлігінде Панфилов ойысы. Іле
ойысының неоген алды жазықтықтың максималды ... ... ... 2500-
3000 м шамасында. Іле ойпаңының оңтүстік жағында Алматы ... ... екі ... тектоникалық жарылымдар белдемі дамыған. Осы
жарылымдардың оңтүстік блогы Алматы Алатау ... жігі ... ... ... ... ... ... келді, ал Іле ойпаңы төмен тьүскен
қалыңдығы 3500 метрге дейін ... ... ... ... ... ... соңында басталған. Ойпаң
ежелгі палеозой құрылымдық пішінін сақтай отырып, оның төмен түсу ... ... Жаңа ... ... ... ... қалың
терригендік материалмен толтырылған. ... ... ... ... 4500 ... ... ... Алматы қаласының аумағында
олигоценнен осы кезеңге дейін шөгінділер қалыңдығы 3000 м болып келеді. Іле
ойпаңы бірнеше ... ... ... ... ... ... арасынан ортаңғы бөлігі төмен түсу арқылы қалыптасқан.
Оны солтүстік және оңтүстік ... ... ... саты ... ... ... Мұндай денудациялық кертпештермен күрделенген
саты тәрізді беткейлер үш деңгейде орналасқан. ... ... ... екіншісі 1800-1700 м, төменгісі 1400 м шамасында.
КІРІСПЕ
I. НЕОТЕКТОНИКА
1. Неотектоника мағынасы және тараулары
2. Неотектоникалық ... ... ... ІЛЕ АЛАТАУЫНЫҢ НЕОТЕКТОНИКАСЫ
2.1 Іле Алатауының сипаттамасы
2.2 Іле Алатауының геоморфологиялық құрылысы
2.3 Іле ... ... ... ... ... Іле Алатауының неотектоникалық қозғалыстары
сипаттамаларына арналған. ХIХ ғасырдың ... ... ... таулы
өлкесі өзіне көптеген ... ... ... ... пікірі бір қөзқарасқа осы тау ... ... яғни әр ... ... әр ... дегенге келіп тоқталды. Ал осы ... мен ... ... көзқарастар арасындағы алшақтық әлі күнге дейін сақталып
қалған. Мысалы ғасыр басында Э. ... (1904) әр ... ... әр ... деп ... ... ... жақпарлы деп жіктеді. ... ... ... ... ... ... арка ... ұшыраған деді. Э. Арган (1935) ... мен ... ... деп атады. Тянь-шань ... ... ... И.В. ... (1915) ... ... айтылған болатын.
1948 жылы көптеген пікірталастарға С.С. Шульц монографиясы тоқтау
қойды. Осы еңбекте көптеген фактілер ... ... ... бедерінің
қатпарлы табиғаты дәлелденді. Осы зерттеулер негізінде ... ... ... жаңа ... ... ... ... Осы
зерттеулер “жаңа тектониканы” ... ... ... ретінде бөліп
шығарды.
Келесі зерттеушілер Тянь-шань құрылымындағы жарылымдар рөлін ... ... В.И. ... пен Б.Б. Тальвирскийдің (978) “Трансазиатский
рифтовой пояс Наливкина” деген монографиясында ... ... ... деген пікір айтылды.
Қазақстанның оңтүстік-шығысындағы ороген алқабындағы неотектоникалық
құрылымдардың пайда болуы көптеген ғалымдардың пікірталасына арқау болған.
Қазіргі кезде ... ... ... 2 ... ... Ол: ... концепцияны жақтаушылар А.Вегенер, Э.Арган,
Д.И. Мушкетов, А. Гансер және ... ... ... ... М.И. ... М.Е. ... ... Алатауында ХIХ соңы мен ХХ ғасыр ... ... ... ... жер ... осы ... неотектоникалық қозғалыстардың
қарқындылығының тоқталмағандығын көрсетті.
Зерттеу аумағында жүргізілген көп жылдық ... ... ... қозғалыстардың алуан түрлілігі осы ... тән ... ... және ... түсу ... ... ... жаңа тектоникалық жарылымдар орналасқан ежелгі тереңдік жарылым
зоналарына сәйкес келеді.
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі
1. ... М.Ж. ... ... ... ... “Қазақстан”,
1978
1. Жандаев М.Ж. “Геоморфолгия Заилийского Алатау и ... ... ... ... 1972
2. Геросимов И.П. “Новейшие тектонические движения и их роль в ... ... ... Тянь-шаня”. М., 1959
3.
Қорытынды
Жаңа тектоникалық қозғалыстар қозғалыстардың

Пән: География
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 30 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Іле Fлатауының неотектоникалық қозғалыстарының сипаттамасы123 бет
Зайсан ойпаңының неотектоникасы47 бет
Қазақстанның оңтүстік-шығысындағы дөңесті-жақпарлы ороген алқабының неотектоникасы10 бет
Африканың тектоникасына жылпы сипаттама17 бет
ЖАҢА ТЕКТОНИКАЛЫҚ ҚОЗҒАЛЫСТАР19 бет
Литосфералық тақталар тектоникасы47 бет
Балық түрлері14 бет
Философияның пайда болуы мен дамуы, негізгі тарихи типтері25 бет
ХІХ - ХХ ҒАСЫРЛАРДАҒЫ КЛАССИКАЛЫҚ ЕМЕС ЕУРОПА ФИЛОСОФИЯСЫ. Оқу-әдістемелік құралы барлық мамандықтын студенттеріне арналған50 бет
Қан эритроцит осмостық резистенттілігіне төмен диапазонды сәулелердің әсерін зерттеу62 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь