Ислам жайлы

1. Ислам жайлы.
2. Исламдағы ағымға бөлінушіліктің себептері.
3. Исламдағы сунниттік ағымдар.
4. Исламдағы шииттік ағымдар.
Әлемде үш дін адамзаттың мәдени қазынасы деп танылады. Оларға бұр-қан діні, мәсіхшілік және ислам діні жатады.
Солардың ішінен мен ислам дінін қарастырайың. Ислам бұлардын қатарындағы жаңа әрі жас дін. Бүгінде дүние жүзінде шамамен бір миллиард жүз жетпіс мыңлай адам ислам дінін ұстанады.Жиырмасыншы ғасырда ислам дінін тұтунышылар саны екі есеге жуық өсті. Бұл біріншіден, ислам діні тараған региондардағы демографиялық жағдайларға байланысты болса, екіншіден басқа діндер тараған дәстүрлі аймақтарда ислам жолына бет бұруынан болып отыр.
Ислам араб тілінен аударғанда «бой ұсыну» деген мағына береді. Ислам және мұсылман ( муслимун –бой ұсыннушы ерлер, муслиматун – бой ұсынушы әйелдер ) сөздерінің түбірі бір.
Ислам – монотеиістік дін. Ол мейірімді және қайырымды Аллаға ғана сенуді уағыздайды .Бүкіл әлемді –көк пен жерді жаратушы – Алла.Барша әлем тек соның хұзырында.Алла болмаса әлем сол сәтінде жоқ етілер еді. Адам баласының жалған дүниеде жасаған жақсылық-жамадығын тара-зылаушы ,заманның ақырында оларға осы қылықтарыа қарай рахым жасаушы немесе жазалаушы бір Алла. Барлық өлгендер замаақырда қайта тіріліп,соның алдына жауапқа келеді.
Ислам – адам баласыа аян жолымен келген дін.Қасиетті Құран аяттары жиыриа үшжыл боцыда Жебірейіл періште арқылы Мұхаммед пайғамбарға жеткізіліп тұрған.
Ислам діни ғұрыптары жіне дүниелік мәселелерді шариғат жолымен реттеп отырады. Ол сөзсіз орындалуы тиіс мұсылмандық парыздарды және орындағаны қосымша сауап болатын суннажолдарын айқындайды,жоғарғы адамгершілікке,еңбекке әрі білімге уағыздайды және Құран-Кәрімдегі аяттар мен пайғамбардың хадистері арқылы соның ережелерін белгілейді.
Исламның өзге әлемдік діндерден айырмасы – оның айқын рәміздерінің болуы. Мұсылманшылық екі сенім негізі бойынша құрылған,біріншісі – Алладан басұа құлшылық етілетін тәңірдің жоқтығына, екінші – Мұхаммедтің Алла тарапынан бүкіл адам баласына жіберілген пайғамбар екндігіе сену. Сондықтан «Ла илаһа иллаллаһ Мұхаммеддүр-Рассулуллаһ,» қазақ тілінде «Алладан басқа тәңір жоқ, Мұхаммед оның елшісі,» - деген мүбарак қағиданы тілімен айтып, көңілімен бекіткен адам ислам дінінде деп саналады.Бұл сенімді Иман,сенушіні Мүһмин деп атайды.
1. Основы религиоведения: Учеб./ Ю.Ф.Борунков, И.Н.Яблоков, К.И.Никонов и др.; Под. ред. И.Н.Яблокова. - 4-е изд,. перераб. и доп. – М.: Высшая школа, 2002. – 511 с.
2. Қазақ Совет Энциклопедиясы. 1974 ж. 5-том.
3. «ХХ ғасырдың ұлы имамы». Гүлбахрам Жебесін. - Алматы, 1997.
4. Islam Tarihi. Хусейін Алгүл. Истанбул, 1997 жыл. 3-том.
5. «Возникновение шиизма» (http:/www.rubrica.ru).
        
        Жоспар:
1. Ислам жайлы.
2. Исламдағы ағымға бөлінушіліктің ... ... ... ағымдар.
4. Исламдағы шииттік ағымдар.
Ислам жайлы
Әлемде үш дін адамзаттың мәдени қазынасы деп танылады. Оларға бұр-қан
діні, мәсіхшілік және ислам діні ... ... мен ... ... қарастырайың. Ислам бұлардын
қатарындағы жаңа әрі жас дін. Бүгінде дүние жүзінде ... бір ... ... ... адам ... ... ... ғасырда ислам дінін
тұтунышылар саны екі есеге жуық өсті. Бұл біріншіден, ислам діні ... ... ... ... ... екіншіден басқа
діндер тараған дәстүрлі аймақтарда ислам жолына бет бұруынан болып отыр.
Ислам араб тілінен аударғанда «бой ұсыну» деген ... ... ... ... ( ... ... ... ерлер, муслиматун – бой ұсынушы
әйелдер ) сөздерінің ... ...... дін. Ол мейірімді және қайырымды ... ... ... ... ... –көк пен жерді жаратушы – Алла.Барша әлем
тек соның хұзырында.Алла болмаса әлем сол сәтінде жоқ ... еді. ... ... ... ... ... тара-зылаушы ,заманның
ақырында оларға осы қылықтарыа қарай рахым жасаушы немесе жазалаушы ... ... ... ... қайта тіріліп,соның алдына жауапқа келеді.
Ислам – адам баласыа аян ... ... ... ... ... ... ... Жебірейіл періште арқылы ... ... ... діни ... жіне дүниелік мәселелерді шариғат жолымен реттеп
отырады. Ол сөзсіз орындалуы тиіс мұсылмандық парыздарды және орындағаны
қосымша ... ... ... ... әрі ... ... және Құран-Кәрімдегі аяттар
мен пайғамбардың хадистері арқылы соның ережелерін белгілейді.
Исламның өзге ... ... ... – оның ... рәміздерінің
болуы. Мұсылманшылық екі сенім негізі бойынша құрылған,біріншісі – ... ... ... ... ... екінші – Мұхаммедтің Алла
тарапынан бүкіл адам баласына жіберілген пайғамбар ... ... «Ла ... ... ... қазақ тілінде
«Алладан басқа тәңір жоқ, Мұхаммед оның елшісі,» - деген ... ... ... ... бекіткен адам ислам дінінде деп саналады.Бұл
сенімді Иман,сенушіні Мүһмин деп ... ... ... ... және ... ... насихаттайды.
Мұхаммед пайғамбар өзінің хадисінде «Дінде зорлық жоқ» - деген.Яғни,ислам
дініне біреуді мұқтаж ету ... ... ... ... жол ... ... өз ... өзінің қалыбымен ( жүрегімен ) қабылдауы тиіс.
Біздің дәуіріміздің жетіші ғасырында Таяу ... ... ... ... ... және діи тұрақсыздық белен лады.Көшпелі және
отырықшы араб тайпаларының бас ... ... бір ... ... ... ықпалынан айырылып қалды. Оның халқы
теріскейінде мәсіхшілікті, оңтүстігінде ... мен ... ... Бұл жайт жиі ... ... ... отырды.
Ол кездері Африка мен Йеменнен Палестинаға және Месопотамияға өтетін
сауда жолы қуатты ... ... мен ... Иранды,Химьярит және
Аксум патшалықтарың байлаыстырып тұратын. Осы сауда жолы ... ... ... араб ... ... алға оза ... Оның маңында жыл
сайын өтетін сауда жәрменкесіне ... араб ... ... бас ... ... айда ... ... тыйым салынды. Бұл ай араб
жұртының басты діни орталығы – Меккедегі Қағбаға құлшылық жасау мерзімімен
орайластырылды. Бұл ай ... айы деп ... ... ... дүиелік маңызынан діни маңызы айқынырақ болды.Араб тайпалары
қай дін жолында болмасын осы айда ... ... ... ... ... ... діні ... ғылыми орталарда «Ибраһим діні» деп те атайды.
Меккедегі қасиетті Қағба, ... ... және ... ...... Ибраһим есімімен байланысты.Осыда хажылық сапарында Қағбаны жеті рет
айналып ... Олар ... ... өзге де ... ... ... ... Мәселен біздерге Манат, Лат, Узза деген әйел құдай-ларының есімдері
белгілі.Қағбада осылардың және басқа да ... ... ... ... ... ғасырда ханиф ілімі ( жалғыз құдайға илану ) кең
тарай ... Мұны ... ... саралы діни ілім деуге де болмайды.Одан
араб тайпаларының монотеистік дінді орнықтыруға деген ұмтылысы ... ... ... және ... ... бір ... табынуды
жақтады.Бірақ олар күмәнді болды. Әдетте басымдыққа ие ьолған тайпа көсемі
немесе мемлекет басшысы бір ... ... ... Яғни дін күшпен
орнап, сол күштің, саясаттың қызметшісі болатын.Ал жетінші ғасырдағы ... ... ... ... ... ... түсті, жаңа, һақ дін-ді саясатшы
көсем емес, дін уағызшысы , Алланың елшісі ... ... ... ... ... ... аса ... мемлекет – Араб халифатын
орнықтырды.
Адамзат тарихында ... ... ... ... ... ... ... тайпасының Әшім әулетінен шыққан Мұхаммед пайғамбар еді.
Ислам «Мұхаммед пайғамбарлардың мөрі» деп аталады. Өйткені ислам діні
адамзат баласына келген және ... ең ... һақ ... ... ... деп саналады. Осыдан соң ... ... ... ) ... ... ... пен аңыз. Әшім, одан соң,оның баласы Әбд-әл-
Мүталлиб Қағбаның шырақшылары, аса беделді, салиқалы ... еді. ... ... Әбу-Лахаб, Ғаббас, Хамза және Әбдаллаһ деген
ұрпақтар өнді. ... өте ... еді, ол ... ... Әмина деп
аталатын қызбен некелесіп, осы некеде ... ... ... он ... ... ... күні ( 23 маусым ) 571 ... ... ... дүниеге келді.
Мұхаммедтің дүниеге келуі туралы ... пен ... ... пышақ
жүзіндей, ажырату өте қиын. Туған жылы ... ... 570 деп ... Бұл ... ... ... 570 жылы заратуштралық Иранмен
соғыстағы мәсіхшілік Византияға Аксум ... ... ... ... ... өтіп, жолында Меккені қоршауға алады. Меккеліктер Аксум
әскеріің жауынгер пілдерінен түршікті. Бұл олардың ... ... ... ... ... қоршалған жылын арабтар « піл жылы » деп ... ... ... ... ... аксумдықтар арасында апат ауру
басталып, әскері ... ... ... ... ... ... ... Иран шахы шаттануы тиіс еді, бірақ осы түні оның ... ... ... ... мәңгілік шырақ кенет өшіп
қалды, ал парсының бас қазысының түсіне ноқта көрмеген атанды бір ... ... Түн ... ... ... Осы түнде дүниеге Мұхаммед
келді.Мұхаммедтің әйелі – Хадишаның жасы туралы да дерек екі ... ... ... ... бес ... үйленді,әйелі он бес жас
үлкен, бай саудагердің жесірі еді ... ... ... ... ... бес бала ... алға тартып, оның жасын жиырма сегізде еді
деп көрсетеді.Пайғамбарымыз бен Хадишаның ... ... ... ... ... ... ... Хадишаның көзі
тірісінде оның үстінен әйел ... ... ... екі ай ... ... ... кецін алты жасында
шешесі дүниеден қайтты. Сегіз жасына дейін ... ...... ... ... ,төрт жыл абзал халифтың бірі – хазіреті Әлінің әкесі Әбу
– Тәліптің қолыда тәрбиеледі. Ол ... ... ... ... еді. Осыдан
оы көбіне «Мұхаммадүл - Әмин», «Сенімді Мұхаммед» деп атайды.
Мұхаммедтің балалық шағы туралы діни аңыз ... ... ол ... ... жас әрестеің таза ауамен тыныстанып, табиғат ортасында
еркін өсуі үшін қла сыртын мекендейтің ... ... сүт – ... ... мерзімге соған табыстау салты болтын. Мұдай әйелдер Меккеге
келіп, емшек сүтімен асырайтың нәрестені таңдап алар еді.
Келушілердің ... ... ... ... ... ... ... есімді әйел ғана көңілін Мұхаммедке бөледі. Оның тұрмысы төмн
еді. Бірақ, Мұхаммедті бауырына алғаан ризығы артты,құдығы ... ... ақ мол ... Бала үш ... ... ... ... жеті
айлығында жүгіріп кетті, тоғыз айыда адам таң - тамаша болар-лықтай есті
сөздер айтар еді. Үш ... ... ... ... ... жеріе екі періште
адам кейпінде келіп оныңкеудесі ашып, жүрегін ұйыңа қаннан, Адам – Атадан
бермен келе ... ... ... тазартты, оған иман нұрын салды.
Діни кітаптарда Мұхаммедке пайғамбарлық қырық жасыда келді, ... Оған ... ол ... ... ... ... көп жерлерді көрді,
көп адамдармен диддарласты.
Ол Хира тауына оңашаланып, терең ойларға ... ... ... ... оға үн келді. Ол «оқы» деп әмір етті . «Мен нені оқимын
?» деді. Сонда құлағыа Құранның беташар аяты ... ... ... жан
– жағыа қарады.Қайда мойын бұрмаса да, ... адам ... ... ... ... Сен Алланың елшісісің» - деді ол.
Осыдан кейін де, ол ... ... ... ... ... ... арқылы
Алладан тағы ая ая болды. Хадиша оы мұың бәрі жаратушы һақ ... ... ... Өзі ... болды. Мұхаммедтін пайғамбарлығы осылай
басталып, адам бласың адамшылық нәрімен сусындатты, қияметке дейі сөнбейтін
ғылым, білім, мәдениет ... ... ... дүикні нұрландырды.
Ол ислам дінін үш жыл бойы ... ... ... ... әмірімен
халықты тура жолға ашық шақыра бастады. Бірақ, ... ... ... ... ді ... пайғамбарға қиянат жасап, қастандық жасауын
ойлады. Бұл кезде оның сүйікті зайыбы – Хадиша ме ... ... Әбу – ... озған еді.Осы уақытыда ол Йасрибтің хазрадж тайпасынан өзіне
жақтастар ... ... жаңа ... ... ... ... болуға
шақырды. Бұл қауым кейін ансарилер ( ... ) деп ... ... қайырымды істер жасады. Осылайша Мұхаммед Алланың әмірімен ... ... ... ол ізгі жолға түсүшілерді бастап, Медина қаласыа көшті.Бірақ
көш алдында «Исраһа - л - ... ... ... оқиғаы бостан өткереді.
Қағбаның маңында тыныстап жатқан Мұхаммедке Жебірейіл періште ... Ол ... ... деп ... бір ... ... ... отыруға бұйырады. Көзді
ашып – жұмғанша ... ... мен ... ... Осында Ибраһим,
Мұса, Ғайса пайғамбарлармен мінажат етті. Сода соң ... ... ... ... ... ... ... соншалық еді – ол ... ... де ... ... құлаған құмырадан сүт тамшылап
үлгермеген ...
622 – жылы жиырмасыншы қыркүйекте Мұхаммед пайғамбар ... ... ... ислам тарыхының жаңа беті ашылды. Мұсылмандық жыл санау –
хиджра басталды. ... ... ... ан аби, яғни ... ... ... ... келе, ол жай Медина, яғни «қала» аталып кетті. Хиджраның екіші
жылында тұңғыш ... ...... ... тұрғызылды. Мұхаммед
пайғамбарға Меккеден көшкенде жүз жиырма адам ере ... еді. Бас ... ... соң, ол ... он мың қол ... ...... тарихыдағы аса елеулі кезең болды. Кейбір зертеулерде
аталатындай, бұл жаңа дінді және ... ... ... ... ... ... қашу емес еді. Пайғамбардың соңына ергендер дін жолыда
арабтар үшін аса қасиетті саналатың тайпалық ... ... ... ислам нұры қуаттандырды.
Бұл алғашқы мұсылмандар арабтың «мұхаджир» деге сөзімен анықталды, ал
жаңа ... ... ... ... ... ... ... Мұхаммед жаңа қоңыста тайпалық одақтарды жойды, олардың ... ... ... ... дін қарындас етті. Бұл ... да ... еді. ... ... ... орнады. Ол Алланың жердегі
өкілі – имамға ғана бағынаты болды. Мұхаммед пайғамбар бірінші жұма ... ... ... ... ... оқыды, дейді діни жәдігерліктер.
Бірақ, Мекке мен Мединаның арасы ... ... ... ... Әбу - ... ... меккеліктер мединалық-тарды
бағындырмақ болып жорық жасады. 624- ші жылы он алтыншы ... екі ... ... ... ... ... Араға бір жыл салып, тағы ірі
әскери қақтығыс болды. Соңында екі қаланың арасындағы соғыс созыла берді.
Осы жерде Мұхаммед асқан ... ... Ол 628 жылы ... бойынша ұрыс қимылдары тоқтатылуы тиіс хажылық айыда Меккегк сапар
шекті. Оған қалаға ... ... ... Бірақ, осы сапарында олон жылға
бітім жасады. 629 жылы мұсылмандар келісімді пайдалаып, ... ... ... ... Мединалық мұсылмандарды бұрынғы тайпаластары жылы
қарсы алды. Көбі мұсылман болды. 630 жылы Мұхаммед ... ... он мың ... ... Әбу – Суфиян өзі қаланы соғыссыз берді.
Осылай сегіз жылдан соң Мұхаммед пайғамбар Меккеге ... ... ... Қала түгел мұсылма болды. Қағба пұттардан тазартылды.
Пайғамбар ... мен ... ... ... ... ... ... Араб түбегінен тысқа тарала ... ... ол ... ... ... жоқ. ... ұзақ ... Медина қаласына оралды.
Осында алпыс үш жасында дүние салды.
Ислам төрт халифті - Әбу – ... ... ... және ... ... бөліп атайды. Бұл адамдар ислам діні жолында ерекше қызмет қылған
қайраткерлер, ... ... Осы ... ... ... Мысырға,
Сирияға, Иракқа, Иранға, Ливияға, т.б. елдерге тарады.
Бұл уақыттарда жихад – дін жолындағы күрестер ... Оның бір ... ... ... ... ... Әр ... мұсылма дін жолында жаның ... ... ... ... ... ... тек ... шектеуге
болмайды.Мұхаммед пайғамбар айтқан екен: Муджахит ... сол адам – ... ... үшін ... күрессе; ал мұхаджир деген - барлық
күнәлардан және ... ... ... елдеріде жихад жайында негізі бес қағида бар:
1.Рухаи жихад - өзін-өзі Алла ... ... ...... ... ... - өзінің ерсіз қылықтарыме күрес;
4.Тіл жихады – тілді жақсы істерге қолдануға үйрету үшін күрес;
5.Қол жихады – ... адал ... ... үшін ... ... – қару алып күресу ғана емес, негізінен ... ... ... ... жақсы істерге дағды алуына тәрбиелеуі үшін күрес.
Исламда Төрт пайғамбарға жіберілген кітаптар һақ деп ... ... – Мұса ... ... ...... ... келтіріл-
ген, Інжіл – Ғайса пайғамбарға келтірілген, Құран мұхаммед пайғамбарға
түсірілген. Құранның алғашқы бес аяты ... Хира ... ... ... арқылы аян етілді. Барлық аяттар ... үш ... ... ... ... қарай меккелік және мединалық болып
бөлінеді.Құраың мәртебесін ұлықтап ... оны ... ... ... деп ... бір жүз он төрт ... ... Сура –
араб тілінде қатар, дәреже деген мағыналар береді. ... ... ... ... Ең ... ... сурасы үш аяттан ғана тұрса, Бақара сурасында
екіжүз сексен алты аят бар. ... 114 ... ... ал аяттар саны болса,
әр Құран баспаларында сөйлемдегі үтір мен ... ... ... 6204, ... ... 6236 аяттан тұрады. Мысалы
Орыс ғалымы Люциан Климовичтің деректеріне ... ... ... ... ... – 6219 аят, ... баспаларда – 600 аят, Басыралықта
– 6214 аят, Сириялықта – 6226 аят, ал Куфалық, ... ... ... - 6225 аят есептелген, ал Құранның жалпы халықтық
тізімі бойынша – 6225 аят ... ... көзі ... кезінде жиналмай, ауыхзша тараған.
Бірінші халиф Әбу- Бәкір ... он ... ... 634 ... ... ... ... Құранды жинастыруды табыс етті. Бұл ... ... ... халиф болған кезінде аяқталды. Зайд 651 жылы ... төрт ... ... жазып шықты. Осылай адамзат үшін екі дүниені нұрландыруштуралық
пен білім бұлағы кітаб болды. Ислам ... ... ... ... ... ... бөленеді дейді. Құранды жатқа білушілерді қари деп атайды.
Мұсылмандар үшін келесі бір сенімнің негізі – ... ... ... ... ... ... мен ... ізгі істерінің жиынтығы.
Хадистер хижраның бірінші жылдарынан бастап-ақ жинақтала бастады. ... ... ... ... деп ... сан ... хадистер бар. Ислам
дінін шариғаты осы Құран және хадиске негізделген.
Мұсылман қырық парызы осы ... алғы ... бірі ... Ал қырық парызғдың ең негізгілері мыналар: 1) иман ... ... ... ... 3) ... беру, 4) ораза тұту, 5) қажылыққа бару.
Исламдағы ағымға бөлінушіліктің себептері
Әлемдік діндердің бірі ... ... діні ... кезең бойынша көптеген
проблемаларды бастан өткерді. Сол проблемалардың бірі мұсылмандардың өзара
бөлінуі болып табылады. Бұл бөлінушілік ... ... ... ... ... ... топтарға «мәзхаб» немесе «фирқа» деп атады.
Мазхаб сөзі ... жол» ... ... ... ... ... белгілі бір кісіге бағынып, оны қолдаған және ... бір ... ... ... ... ... болған Құран Кәрім мен пайғамбар
сүннетін түсінуде түрлі жолдарды ұстанған ағымдар.
Ислам дініндегі ағымдар Хз. Мұхаммед пайғамбар мен оның ... ... төрт ... ... ... ... ... Хз. Әлидің
кезеңінен (656-661) басталған саяси оқиғалардан кейін мұсылмандар түрлі
ағымға бөліне ... Сол ... ... ... ... өз
жалғасын тауып отырды. Тарихи кезең бойынша ... ... бұл ... ... ... жойылып, қазіргі таңда біразы ғана дүниенің төрт
бұрышында жалғасын табуда.
Тарихшы ... ... ... ... ... ... екендігі жайында түрлі пікірлерді айтуда. Ағымға бөлінуге себеп ... көп ... бұл ... бес негіз аясында қарастырсақ
түсінікті ... ... ... ... берген ой еркіндігі; ағымға
бөлінуде діни үкімдердің ролі; ағымға бөлінуде әлеуметтік ... ... ... ... ... саяси оқиғалар.
Ислам дінің ең алдымен жүгінетін заңы Қасиетті Құран-Кәрім. Құран
мұсылмандар үшін ең ... жол ... ... Ал ... ... ... ағымға бөліну немесе «Әй мүміндер! Бөлініңдер» деген ... ... ... ... ... емес. Керісінше Құран аяттары
мұсылмандарды бірлікке, ... ... ... ... тек бір
кісіге яғни басшыға бағынуысызды парыз етеді. Бұл ... ... ... «Әй мүміндер! Аллаға бой ұсынып, Пайғамбарға әрі ... ... ... бой ... (4. ... ... әлемді жаратқан Аллаһ өзі
жаратқан адамзаттың психологиясын, қимыл-әрекетін ... ... ерте ме, кеш пе ... бөлінетіндігін біледі. Мұсылмандардың да
осындай жағдайға түсетіндігін ... ... ... жол ... ... «Түп-түгел Аллаһтың жібіне (дініне) жабысыңғдар да бөлінбеңдер», -
деп әмір ... (3. ... - 103). ... ... ұғым ... көзқараста жанжалдасып түсінбеушілікке баратын ... ... ... ... жағдайда мәмілеге келетіндігін ... ... ... ... ... ... әлемнің ішіндегі
тамаша теңдесі жоқ байланысты көріп ой ... ... ... ... ... ... ... етеді. Өйткені, діннің әр
түрлі әмір мен міндеттерін, бұларды түсіну, талқылау, ... ... білу ... ақыл ... ... Сол үшін ... 275 жерде
«Ойланбайсыңдар ма? Ақыл жүгіртпейсіңдер ме!» деп ... әрің ... ... Ал 200 ... ... мен ... әмір етілсе, 12 жерде
«Әлемді шарлап ғибрат ... ... және 670 ... ... мен ... ... мұсылмандарға бөлінбеңдер деп айтқанмен осы айтылған
мәселелер мұсылмандардың ... пен ... ... бәрібір
бөлінетіндігіне себеп болуда.
Олай болса Құранның талабы түк ілместен сенетін адамдар емес, ... ... және ... ... қолдана алатын мұсылмандар қауымын
жарату ... ... ... үңілсек шын мәнінде мұсылман ғалымдар Құран
арқылы, исламның ғылымға ... ... ... ... ... ... ... болып, есімдерін тарих ... ... ... ... Сондай-ақ европалық ғалымдарға түрлі салаларда жол ... ... ... ... ... ... сену мен ... қабыл ету мәселесінде толық
еркіндік берген. Себебі біздер былай ... «Бұл ... ... ... кім ... сенсін, кім қаласа қарсы келсін», (18. Кәхф - 29) және ... ... ... ... ... ... прицип. Енді осындай
ойлау еркіндігін бергеннен кейін мұсылмандардың арасында Құранды түсіну мен
үкім шығаруда ... ... ... ... бола ... ... ... сеніммен байланысты аяттарды түсіну ... ... ... Әр ... ... өз түсінігі бойынша талдауға
тырысқандықтан бұның ақыры ағымдардың пайда болуына себеп ... ... ... қырғи қабақ туып, бір-бірін кінәлау мен тіл ... ... айту ... ... бере ... Бұл ... де Құран
мұсылмандарға былай деп өсиет айтуда: «Сәлем бергенді дүние мүлікке қызығын
мүмин емессің демеңдер», ... ... да бұл ... ... деп ... қалдырған: «Бір адам бір адамды фасық немесе
кәпір деп сөз айтпасын. ... ол ... бұл ... жоқ ... ... ... сөз соны ... кері келеді», (Риязус-Салихин, ІІІ, ... ... орай ... өз ... қосылмаған өзге мұсылмандарды
кінәлаудан әлі болса арылар ... о ... бері ... ... ... бірі
Пайғамбарымыз (с.а.у.): «Израил ұлдарының басына келегн нәрсе үмметімнің
басына келеді. ... ... 72 ... ... және ... ... ... кіреді. Әй Алланың елшісі! Оттан құтылатын бұл бөлік
қайсысы? - деп ... ... ... ... және ... ... бөлік» - деген хадисі еді.
Осы хадисті айтылғандай мұсылмандар кейінірек өзара түсініспеушілік пен
түрлі себептерге байланысты көптеген ағымдарға бөлінеді. Әрбір ағым ... ... хақ жол деп, аят пен ... дәлелдер келтірген. Сол
дәлелдердің біреуі де осы айтылған хадис болатын. Себебі, хадисте айтылған
жәннатқа баратын бір ғана ағым ... ... ... ... ... ағымдар өздірінің жолын ақиқат жолы, әрі ... ағым ... ... ... ... қаншама соғыстар
шығып, бейкүнә адамдардың қаны төгіліп жатты.
Ағымға бөлінуде ислам дінінің әкелген діни ... де ... бар. ... алдымен Құран аяттарын түсіну, тәпсірлеу үшін себебі
нузулді (аяттың түсу себебін) ... білу ... ... ... 23 ... бір оқиға, сұрақ немесе мәселеге байланысты ... ... ... ... тақырып – тақырып болып, яғни қазіргі қалпындағы ... ... ... да ... және ... ... Құранның
себебі нузулі мәселелер туғызды. Ал ... ... ... ... тәпсірін, мақсатын Пайғамбарымыз (с.а.у.) айтып ... ... ... тумайтын және де фиқһ, сенім, ғибадат секілді ... ... ... артық кеткен болмаспыз. Пайғамбарымыз
(с.а.у.) дүниеден өткеннен ... ... саны ... ... ... азайып, Исламның алғы шебіне табиундармен атбауттабиун
өтті. Бұлардың кезеңінде көптеген жаңа мәселелер шыққандықтан оны шешу үшін
Құран аятымен ... ... ... кейбір жауапты Құран мен хадистен таба
алмады. Сонымен қатар кейбір Құран аяттарын ашықтауда ... ... ... аяттары бәрідерлік оңай, әрі түсінікті емес еді. Кейбір
аяттарды тек ... пен Оның ... ғана ... ... ... ... жағынан екіге бөлінеді. Мұны Құранның өзі растауда: «Ол Аллаһ
Саған Құранды түсірді. Оның ашық ... ... бар. Ал ... ... ... ... ... мағыналы аяттардың ұғымын
іздестіріп соңына түседі. Оның ... ... қана ... Сондай-ақ ғылымда
озат болғандар: Бұған сендік. Барлығы Раббымыздың қасынан, дейді. Бұны ... ғана ... ... ... - 7). Демек Құран ... ... және ... ... ... ... ... екен. Мұхкам
аяттарды тәпсірлеп мағыналарын шығаруға болғанмен муташабих аяттарды
тәпсірлеп мағына бере ... ... ... ... тек ... қана
біледі. Кейбір мазхабтар болса, осындай аяттардың мағынасын ... ... ... ... ... ... «Муржия»,
«Муғтазила».
Муташабих аяттарға кейбір сүрелердің ... ... ... ... ... ... ... баяндайтын аяттар,
жәннат, жәһаннам, рух, кәусар, ... ... ... болатын
жағдайлармен байланысты айтылған аяттар жатады. Міне, осындай аяттарды
ашықтау керек пе, немесе ... ... ... ету ... пе ... мәселе
туады. Көпшілік яғни, әһли сүннет уәл-жамағат бойынша аят қалай айтылса,
солай қабыл етілуі керек. Өйткені, ... ... ... ... қана ... олар тәпсірленбейді. Ал керісінше көптеген ... ... ... ... ... ... айтуынша Құран адамзат үшін
түсірілгендіктен оның ... аяты ... ... ... ... аятты
түсінуіміз керек дейді. Оларды бұлай айтуының негізі жоғарыда айтылған Али
Имран сүресінің 7-ші аятын: «Оның ... ... және ... ... болғандар біледі», - деп аударады. Яғни ғылымда озат болғандар мұндай
аяттарды ... ... ... ... ... ... ... Әсіресе Пайғамбарымыз (с.а.у.): «Бір ағым ғана құтылады»,- деп
айтқан ... ... ... ... ... дәлелдеу үшін
муташабих аяттарды ... ... ... ... Енді осы ... ашықтауға бола ма деген сұрақ туады. Әһли сүннет уәл ... ... ... оның мағынасын Аллаһ қана біледі және сахабалар
кезеңінде мұндай аятты ешбір сахаба ашықтауға ... Бір ... ... осы ... ... ... талқылауға тиім
салған және ондай ниеттегі кісілерден сақтануды әмір ... Неге ... ... ... ... келген бәлекеттерді осы секілді
мәселелерді түсінуге, қазбалауға жүгінгендіктерінен еді. ... ... ... шарт ... Сонымен қатар Пайғамбарымыз (с.а.у.) бір мәселе
жайында түрлі варианттармен айтқан хадистерімен жасалған амалдар ... ... жол ... ... (с.а.у.) бұлай хадис айтуының
себебі болса, қарсыдағы адамның түсіну деңгейіне байланысты.
Ислам дінін ... ... ... ... ... Алғашқы
халифа Хз. Әбу Бәкірдің (632-634) Шығыс, ... және ... ... жаю ... басталған жорықтар Аббастықтар кезеңіне дейін (750-
1258) жалғасты. Аз уақыт ішінде көптеген жерлер ... ... ... ... Сонымен қатар түрлі діндер мен ... ие ... ... ... ... ... әр түрлі діндерге ие болған
халықтар мұсылманшылықты қабылдағаны мен ... ескі ... ... ... алмады. Керісінше кейбір наным-сенімдерін ... ... жаңа ... ... ... ... ... енгізіп жіберді.
Мысалы халық арасындағы ырымдардың Исламға ешқандай ... жоқ ... ... ... ... (с.а.у.): «Исламда ырым, жаманшылыққа
жору жоқ»,- ... ... ... ... ... ... болған ғалымдар түбірі
жоқ кейбір мәліметтерді тәпсір ... ... ... ... ... ... аз ғана ... берілген немесе мүлдем берілмеген
нәрселерді толықтыру үшін өздерінің ... және ... пен ... сілтеме жасады. Ислам дінін күшпен жеңе ... ... ... мажуси және өзге де дін өкілдері де жалған хадистер шығарды.
Бұл хадистердің көпшілігі тәркі дүние жасап, ақыретке ... ... ... ... ... ... ынта-жігерін құртып, барлық
нәрседен бас тартып, тек құлшылыққа бет бұрғызуды ... ... ... да ғана ... билеу оңайға түсетін еді. Түбірі жоқ кейіннен
кірме ... ... ... ... деп атады. Мұндай түбірі
жоқ мәліметтерді саяси бағыттағы кісілер ... ... ... ... көбірек қолданды. Ағымға бөлінуге осындай факторлар әсер еткендей
қалалық пен далалық мәселесі де өз ... ... ... ... т.б. осы ... ағым ... ... сауатсыз болатын.
Мұсылмандардың ағымға бөлінуіне ... ... ... ... басым болды. Осындай саяси оқиғалардан кейін бөлінген ... ... күні ... ... ... ... ... кезең бойынша шыққан саяси оқиғаларға шолу жасаған кезімізде кейбір
мәселелер айтарлықтай маңызды ... ... ... ... дегендей үлкенді-кішілі оқиғалардың жиынтығынан барып, қайнаған
қазандай бұрқ ете ... ... ... алғашқы саяси оқиғалар мен ағымға
бөлінушілік ІҮ Халифа Хз. Алидің кезеңінде ... ... ... шыққандығын айтуда. Ал, көпшілік ғалымдар Хз. Мұхаммед (с.а.у.)
пайғамбардың төсек тартып, ... ... ... ... ... да ... ... тарихтан мәлім. Енді саяси
оқиғаларға ... ... ... ... шолу ... Пайғамбарымыз (с.а.у.) өмірінің соңында төсек ... ... ... ... ... ... ... мен қағаз
әкеліңдер. Сіздерге менен кейін түсініспеушілікке бармауларың үшін ... , - ... Сол ... ... мұсылмандардың арасында қалам мен
қағаз әкелу, ... ... дау ... ... әкел ... ... ... жоқ, өйткені пайғамбар температурасының жоғарылауынан
айтқан шығар ... Хз. ... ... ... пайғамбардың сүннеті
бізге жетеді, бұдан басқа ... ... ... деп : ... ... толықтырдым» - деген. Маида сүресінің 5 аятын оқыды. Бұл ... ... ... ... Егер сол ... қалам мен қағаз
әкелінгенде пайғамбар өзінен кейін Алиді мұрагер етіп сайлап кетер еді ... уәж ... ... қатар Пайғамбарымыз (с.а.у) науқас кезінде үш өсиет
қалдырады: 1. Араб ... ... емес ... тұрғызбау; 2. Өзінің
кезеңіндегідей келген елшілерге құрметпен қарауларын бұйырады. 3. Ал ... осы ... ... рауидің ұмытып қалғаны айтылады. Осы үшінші
өсиет жайында сүнниттермен шииттер арасында ғасырлар бойы тартыстар ... ... ... өсиетке Алидің халифа болатындығы айтылған деуде. ... ... ... деп ... ... Пайғамбардан кейін кімнің халифа болатындығы жайында Құрайыш пен
Мадиналық мұсылмандар арасында дау шығарды, Құрайыштар билікті ... Хз. Әбу ... ... ... ... ... ... және зекет беруден бас тартқан руларды жазалау мәселесін кейінірек
мәселеге айналады.
5. Үшінші халифа Османның ... ... өз ... ... ... ... ... тудырады. Нәтижеде бұл наразылық халифаны
өлтірумен аяқталады.
6. ХЗ. Али халифа болысымен 656 жылы Хз. ... 657 жылы Шам ... мен ... Екі ... мұсылман бола тұра бір-бірлеріне ... және ... ... мұсылманның қаны төгілуі сол дәуірдің ... ... Осы ... ... ... ағым ... ... осы соғыста өлген мұсылманның ахыреттегі жағдайы не ... ... ... ... ... ниса ... 93 аятында былай дейді:
«Кім бір мүминді әдейілеп өлтірсе оның жазасы ішінде мәңгі ... ... ... оған Аллаһтың ашуы, қарғысы болып және оған зор азап
әзірлеп қойған».
7. Хз. Алидің 17 рамазан 661 жылы бір ... ... және ... ... ... 669 ... ... 10 қазан 680жылы, Язид жағынан шехит ... ... өрби ... ... әсер етті.
8. Умеялықтар салтанаты кезеңінде (661-750) халифалар мен әкімдердің
әділетсіздігіне ашынған халық түрлі ... ... ... ... ... ... ... (750-1258) халифаның әлсіздігінен пайдаланып,
түрлі дін бұзар адамдар ... ... ... ... ... ... ... кезеңдерден өтуіне байланысты көптеген
ағымның шығуы, ... ... ... ... өзгерістердің Исламда
ешқандай орны жоқ, бұлардан арылу крек дегендер пайда болады. Олар тек
Құранмен ... ... және 610 мен 632 ... ... ... ... өзгелерді тастау керек деп ұран көтерді. Бұл 1740 ... ... діни ... ... ... ... Бекир Топалоглу, Келема гириш, Истанбул – 1996ж.
2. Мұхаммед Әбу Захра, Мезхеплер тарихи, Истанбул
3. Етхем Рухи ... ... ... ... ... ... ... Хусейн Алгүл, Ислам тарихи, 3 том, Истанбул -1997ж.
5. Догуштан гүнүмүзге ... ... ... 3 том, ...... Құран Кәрім қазақша мағынасы, Х. Алтай
7. Сейітбеков С. Нысанбаев С., ... ... ... – 2002ж.
8. Жолдасов С., Ислам тарихы, Алматы 1998ж.
9. Невеи, Риязуссалихин, Анкара 1996ж.
10. Етхем Рухи Фыглалы, Мезхеплер ... ... ... бағыттар.
Суннит тобына жататын мазхабтарды Сүннәтпен Құран қағидаларын
бұлжытпай ... ... ... Сүннәт пайғамбарымыз Мұхаммед
(с.ғ.с)-ның айтқан сөздері ... және ... ... өмір ... және оның артынан ерген сахабалардың өмір
тарихтарымен солардың орындаған істеріне ... ... ... ... қатысты пайғамбарымыз Мұхаммед (с.ғ.с) былай анықтап айтқан:
Менің артымнан ерген үмметім жетпіс үш ... ... ... ... ... Сол ... ... болған сахабалар қайсы топ
тозақтан ... ... ... деп ... «ол топ менің артымнан
ерген және ... ... ... ... ... - деп ... қатты.
Осы құтылған топты болмаса мазхабты « фирка-и- наджия» бұл топтың және ... ... бар ... ... уаль ... Пайғамбарымыз (с.ғ.с) сенімге
байланысты, әдепте және Исламға сәйкес келіп, қоғамға ... ... ... ... ... бұл ... адамдардың бірігуі деп айтты. Адамдардың
әрқайсысының түсігіне байланысты. Қарама-қайшылық діни негізде емес, ... ... ... ... мақсаты біреу ғана ... ... мен ... (с.ғ.с) ақырғы пайғамбар деп біліп түсіндіру. Бұл
мәзхаптардың негізін ... ... Әбу ... ... ... ... Әбу Ханифа Нұғман ибн Сәбит хижрий 80-ші жылы Куфа қаласында
дүниеге келген. Ханафий мәзхабын ұстаушылар имам Ағзамның өмір ... ... ... ол ... дұға етіп ... ... Ғұламалардың бір
ауыздан келісімдері бойынша имам Ағзамның есімі ... ... ... ... қан ... дененің тірегі және тіршіліктің жүйесі.
Кейбір ғұламалар қанға рух деп балама ... Имам ... (р.а) ... әрі зәру ... ... жүйесі еді немесе Нұғман қызыл гүл,
яғни қызғалдақ деген мағнаны білдіреді. ... имам ... фиһқ ... , яғни ... гүлінің қызыл өзегі. Тағы да басқа бірнеше атпен
аталғаны Әбул Милләти ... ... ... ... үш ... имам Ағзамның білімділігі мен кереметін мойындаған. Шәкірті имам
Юсуф «бет пішіні, дене ... ... ... бәрінен әдемі еді. Сөзге
өте ... ... ... өте ұста, тілі майда, дәрісіне қатысқан кез-
келген адам, оның ... ... ... Ибн ... имам Ағзамды сипаттай
келе, ол кісінің дәрежесін өлеңмен берген екен. Ол ... ... ... қолбасшысы хазретті Әбу Ханифа мұсылман қауымына
шариғат ... ... ... ... ... ... фиһқ ілімі
арқылы Забур аяттары бұрын түскен парақтарды көркемдеп ... ... ... ... да ... пен ... ... да имам Ағзамның
теңдесі жоқ.
Имам Ағзам 16 сахабаны көрген. Осы кісілерден хадис риуаят ... ... ... болған мұндай дәреже, яғни Пайғамбарымыз (с.ғ.с)-ның
сахабаларымен сұхбаттас болып, табиғин атану, Ол кісімен ... ... ... ... ... ... ... қалаушы Мұхаммед аш-Шафиғи есімді адам, ол
VIII- IX ғғ арасында өмір ... ... ... ... ... және Мәлікшіл мәзхабтардың ерекшеліктерін қабылдай отырып,
солардың ... ... Оның ... принциптері төмендегідей.
Құран мен сүннат біртұтас түпнұсқа ретінде қарастырылады, сүнна тек Құранда
толықтыратын қысқаша ғана, ол салыстырылып ... ... ... үшін ... материал бере алмайды. Бұл орайда Мединалық таратушылардан ... ... ... Ұжым ... ... ... ... қосымша
ретінде қарастырылды, бірақ назарға тек мединалық муджтаһидтердің шешімі
ғана алынды. ... ... ... ... ... (әл қиас) тек
жоғарыдағы түпнұсқалардың қасиетті, материалдарды іріктеп алу үшін ғана ... Егер ... мен ... ұжымына ұқсас шешім шығаруға
жеткілікті материал болса, онда одан әрі зерттеу ісі ... ... ... ... (әл-истихсан) толық жоққа ... ... ... ... оның ... ... қарай шығару принципі
сол күйі алынды, бұл принцип еркін тұжырым жасау негізінде ... ... ... ... ... ғұрп (араб урф) өлшемдері негізінде
шешім қабылдауға ... ... ... ... ... ... мәзхабы тура ұқсату жолмен шешім қабылдауды мойындай
отырып, күрделі логикалық таңдауды айналып өтуге ... ... ... ... ... Шафиғи Құран мен сунна текстерімен
бірге мединалық қауымдастықтың құқықтар жинағын егжей-тегжей білуді ... жоқ, мұны білу ... ... үшін ... емес ... ... ... байланысты Шафиғи мазғабы Сириямен Иракта
ханафишілер мен ... тез ... ... Мысырда берік
орнықты басқа елдерге де нақ таралды. Қазіргі ... ол ... ... ... үстемдік етуші мазхәб ... ... ... Үндістанда, Малазиямен Индонезияда да оны жақтаушылар өте көп.
Шафиғи Иран мен ... ... ... ... ТМД ... ... ... осы мазхабпен жүрушілер қатарына жатады.
Мәлікшілдер мазхабының негізін қалаушы Малик ибн Анастың есімімен
тығыз байланысты ... ... ... Мадинада дүниеге келіп, Араб
еліне, Мысырға, Солтүстік Африкамен Андалусияға тез ... ... ... ... құқықтың ең басты негізі - Құранның жалғасы
ретінде қарастырылатын Құран мен ... ... ... ... ... тазару, ораза ұстау, сүннетке отырғызу сияқты қоғамдық зердеде
сақталған.
«Жақсырақ ұнамдырақ шешім» истилахты ... ... ... ... ... бар ... керек. Бұл қағида «рұқсат ету мен тиым салу
туралы пайымдау» ... және бір ... ... ... ... ... түптің
түбінде тиым салуға әкелетін нәрсенің бәріне тиым салынуы керек ... ... ... да ... ... ... сияқты заңға қатысты
бағамдаулар жасаған кезде «ахуалдың өзгермейтіндігі» туралы ... ... Ол ... ... ... ... ... да бір өзгеріс жүзеге асты деп есептелмейді.
Ханбалишылар ... ... ... ... ... ... ... төртінші сүннит мектебінің бірі. Ханбалшылдық ... ... ... діни ... ... ... пайда болды да, содан
кейін барып қағидалық құқықтық ... ... ... IX ... ... ... ... пайда болған жанбалшылық өз
теориясы мен практикасында дәстүршілдіктің ең кертартпа ... ... ... ... ... және ... ... өзіндік назар аударуы болып табылады. Ханбалшылдықтың
негізіне салушылар, өзі өмір сүріп отырған дәуірді мұсылман қоғамының ... ... деп ... ... ... ... мен ... ден қою арқылы Исламды тазарту идеясын ұсынды. Ханбалшылар діни
оқуды жүйеге түсіруге алғаш ... бірі ... Бұл ... өзінің
алғашқы кезеңінде IX - X ғасырлар жағынан әртүрлі жұмыс ұйымдастыру кезінде
(ахида, хадистер жинағы, ханбал көсемдерінің ой-пікір ... ... ... ... көрініс тапты. Онда сенім мен ... ... ... ... және ... ... ... қауымының
тарихы келтіріліп, қоғамдағы ... ... ... ... ... Құран тексі мен хадистерді нақпа-нақ,
сондай-ақ тұспалдап пайымдауға қарсы болды. Аллаһ ... ... ... екенін жақтай отырып, адамның иманы оның қайырымдылық ... ... деп ... ... ... ... теріс санады,
қауымдағы тәртіпті қалпына келтірудің ең тиімді жолы оның ... ... ... ... айту деп ... ... ме, жоқ ... билеушіге бағынуды талап етті. «Ырзық, несібені» бір Аллаһтың жазуы
бойынша ... ... табу ... деп үйретті.
Сүннит тобына кіретін осы төрт мазхабтың да түйісетін ... ... ... мен ... яғни ... де бір ... ... да өзгеше болуы
ғана. Діни негізде емес, қайшылықтар әрқайсысының ... ... діни ... бірі және ең ... ... ... иман ... мәселерінің бір арнадан шығуы Аспанды, ... ... ... ... бар ... ... ... Аллаһ
Тағаланы кәміл мағынада түсінуге адамның ақылы жетпейді, әрі ... ... ... ... заты ... ойлап, пікір жүргізуге тұру бірталай
қиялдар мен күдіктерден басқа нәрсеге жеткізбейді де ... ... ... Расында Аллаһтың Расулы (с.ғ.с) осылай істеуден тыйған.
«Аллаһтың нығметтерін (жаратқандарын, ... пен ... ... пікір
жүргізіңдер! Бірақ Аллаһтың өз заты туралы ой жіберуге тұрмаңдар! (Өйткені
ешбір мақлұқат ... күш ... ... ... ... тану білімі
«таухид», яғни толық білу оның ешқандай әйелі жоқ, ... ... оған ... жоқ ... ... басқа Жаратушы жоқ екендігіне сену. Біздің
денеміз, ... ... ... ... ... ... ғана сүйіспеншілік
пен тану үшін жаратылған. Аллаһ Тағала бізге жан берді тек қана ... ... ... оны сүю ... Жаратушы бізге дене берді , тек қана ... ... ... «Тек қана ... ғана ... тек қана ... құлшылық
жасаңдар!».
Илаһи болған төрт кітаптың да (Таурат, Забур, Інжіл, Құран Кәрім)
негізгі мазмұны және ... ... араб ... «Лә илаһа илла Аллаһ»
сөзінің мағынасын берген. «Аллаһтан басқа Құдай жоқ» әлемдегі барлық нәрсе
оның ... Тек қана Ол ... және Ол ... ... ... әлем ... ... дәлелдей отырып, тек қана Оған құлшылық ету бұйырылған.
Аллаһ Тағала қасиетті кітабы Құран Кәрімде «Жын мен ... ... ... ... үшін ... ... сүресі, 56 аят. Барлық
пайғамбарлар адамдарды бір құдайға құлшылық етуге және тек қана оған ... ... ... ... ... ... үшін бұл өмірдің басталуы
мен бітуі иманмен болады. Құлдарынан сұралатыны «таухид» .Әрбір ақыл ... және ... ... жеткен адам үшін Аллаһ Тағалаға сенуге мұқтаж.
Барлық іс-әрекеті және қайырымды қадамы ... ... ... осы ... ... Ең ... бар пайғамбарлар біздің
жерімізге жіберілген Аллаһ Тағаланың жалғыздығы мен ... ... ... ... бір ... баспаған адамға дін туралы айтып, түсіндіру ... Кім ... ... ... ... келтіру мүмкін емес) оған
пайғамбар, кітап, әлемнің жаратылысындағы жері, өмір мен өлім ... ... алуы ... ... Кім ... ... ... Сол үшін
бір сахаба пайғамбарымыз (с.ғ.с) естіп, мынаны айтты, Джундуб бин Абдуллах
:
«Бір күні пайғамбарымыз ... мен ... бір топ жас ... ... ... үйретудің орнына , ол бізге иманды үйретті. ... ... ... ... арқасында біздің біліміміз күшейді».
Әрбір мұсылман ислам дінінің барлық басты ілімдерін үйрену міндетті.
Кімде-кімнің көзқарасы мен ... ... ... оның ... дұрыс болып, ең
соңғы сағаты өкінішсіз болады. Бірінші сұрақ о ... ... ... ... ... ... Сенбейтін, құдайсыздың қайырымды ісін
Аллаһ Тағала қабыл етпейді.
Ақиқат сенім ақылмен ... ... ... ... сенімді,
философиялық түсінікпен анықтамайды. Сенім рухани тазалықпен, Аллаһ
Тағаланың ... ... ... ... ... Сол
үшін барлық адамға Пайғамбарға және Оның сүннатына ... ... ... ... ... ... ... ақырғы пайғамбар жіберілген әрбірімізге ол мейлі
иудей немесе христиан , ... ... отқа ... ... ... білімімен жүруі міндет. Аллаһ Тағала Құранда мұсылмандарды
Елшісінің сүннетіне ... ... ... ... ... және ... күнінен үміт еткендер мен
Аллаһты көп зікір еткендерге Аллаһтың Елшісінде көркем өнеге үлгі бар»
Ақзап ... бір ... ... ... былай айт!
« Егер Аллаһты сүйсеңдер, онда маған ілесіңдер. Сонда Аллаһ ... ... ... ... ... аса кешірімшіл жән рахымды» Әл-
ғимран 3/31 аяттар .
Демек, Аллаһ Тағаланы сүйюдің белгісі мен өзін Ұлы ... ... жолы Оның ... ... жүру ... іске ... ... шын жақсы көрген және разы болған адамына ұқсауға тырысып, барлық
іс-әрекетін үлгі тұтады.
Сүннатпен жүруде мол ... ... пен нұр бар. ... бір хадисінде былай деген:
«Үмметім бұзылған заманда кімде-кім сүннатымнан ұстанса, оған жүз жүз
үмметтің сауабы бар»
«Лә Илаһа Иллаллаһ», ... ... ... жоқ» осы ... ... Аллаһ, тек қана Оған ғана иілу керек екнін мойындаймыз. Түйсігімізге
жалғыз Жаратушының түсінігі кіргеннен ... адам ... пен ... ... ... Аллаһтың Елшісі. Осы сөзді айтумен нағыз Аллаһтың
Елшісі екендігін және адамзат баласына нақ сенімді ... ... ... тура ... салу үшін ... ... Осы кәлиманы айтумен
Мұхаммед (с.ғ.с) –ға түскен ... ... ... ... сүю ... егер ... (с.ғ.с) ислам дінінде алатын орнын білмесек және жақсы
мінез-құлықты үйреткен Ол .
Ислам ... иман ... ... Ол иман мен ... тұрады. Іс-әрекет жағы болмай жүзеге асырылған. Исламмен
мәңгілік бақытқа жетуді күту өте ... ... ... бес ... ... ... амалы солихтен, яғни жақсы іс-әрекеттен тұрады.
Қалған біреуі де куәлік сөзі иман ... ... ... көрсету
негізінің қасында бір зікір болу сипатымен ғибадат , яғни амал , ... ... ... Мұхаммед (с.ғ.с) «Ислам бес нәрсенің үстінде
құралған:
1. Аллаһтан басқа Тәңір болмағанына, ... ... ... ... ... екендігіне куәлік беру;
2. Намаз оқу;
3. Зекет беру;
4. Рамазан оразасын ұстау;
5. Аллаһтың үйі Қағбаға қажыллыққа ... ... осы бес ... ғана ... ... болмайды. Бұлар ислам
үйінің негізгі діңгектері. Омар (р.а), Мен Хазретті пайғамбар (с.ғ.с) ... отыр ... сол ... ... ... шашы қап-қара бір адам кіріп
келді. Өзінің ешқандай жолаушылық белгісі жоқ еді, әрі ... ... ... ... ... (с.ғ.с)-ның тізесіне тигізіп, алдына
отырды. Қолын ... ... ... ... сұрай бастады:
- Ей, Мұхаммед , Маған ислам туралы мәлімет бер!
Пайғамбар Мұхаммед (с.ғ.с) былай деді:
- ... ... ... ... жоқ ... және ... ... екндігіне куәлік беруің, намаз оқуың, зекет беруің, Рамазан
оразасын ұстауың, шама-шарқың ... ... ... ... ... Дұрыс айттың – деп растады бөтен ... Біз бір ... ... ... ... ... ... таң қалдық. Содан соң қайта
сұрады:
- Маған иман жайлы мәлімет бер?
Хазретті Пайғамбар ... ... деп ... ... ... періштелеріне, кітаптарына, пайғамбарларына, ... ... ... яғни ... ... ... сенуің иман»
- Дұрыс айттың деп растады.
- Маған ихсан жәйлі мәлімет бер?
Хазрет пайғамбарымыз (с.ғ.с) : ... ... ... нақ ... ... оған ... ... Сен Оны көре алмасаң да Ол сені көріп тұр» -
деді. Әлгі адам қайтадан:
- Маған ... ... ... ... «Қиямет жайында жауап беруші сұрағаннан көп нәрсе білмейді!» - деп
қарсылық жауап берді. Сонда
бөтен адам «Ондай болса ... ... ... бер!»-деді. Хазретті
пайғамбар (с.ғ.с) «Құл әйелдердің өздерінен туылады, жалаң аяқ және жалаң
пақыр қой шопандарының биік үйлер ... ... ... - деп жауап
қайтарады. Пайғамбарымыздың (с.ғ.с) осы ... ... ... адам ... ... ... (с.ғ.с)-ның қасында біраз болдым. Сонда
пайғамбарымыз (с.ғ.с) Ей, Омар ! Сұрақ қойған ... кім ... ... ... Мен: « ... және Оның ... бізден жақсы біледі» -
дегенімде былай айтты.
- «Ол Жебірейіл (ғ.с) еді. Сендерге ... ... ... ... ... ... мен хадиске сенім сонымен амал қылып өмір
сүретіндер.
Бірнеше ғасыр ... ... ... ... әр ... ... ... ішінде сүниттіктер екі сенімге бөлінді. Оны
ақидадағы мәзхабтар дейді. ... ... ал ... X – ғ. 238-333 жж ... ... ; Абул
Хасан ал ал Ашғарии 260ж-324ж (873-936ж). Сүниттердегі ... ... ... ұстанған төрт мектеп осы екі ақидаға бөлінеді.
Пайдаланылған ... ... ... , ... ... 1995 ж
2. Ақайд Сейфуззы Языжы Алматы; 2004 ж
3. Ислам ғылымхалы Исаұлы- Мұхиддин,
4. Алтын ... ... ... ... ... Ғибадат Осман Нури Топбаш
6. Алматы 2001 ж
7. Основные воззрения ахль-сунны
8. Сагитов.К, Салвиев Д ; Алматы 2005ж
Исламдағы ... ... араб ... ... ... ... және «фырқа» (топ)
мағыналарын береді. Термин ... ... Хз. ... ... ... Хз. Али және ұрпағының имамдық (халифалық) үшін ең лайықты кісілер
екенін және ... насс және ... ... ... ... ... болып табылады. Сонымен қатар, Ислам дініндегі үлкен бір ағымның аты.
Исламдағы шиттік бағыт Мұхаммед пайғамбардың жалғыз мирасқоры ... ... Али мен оның ... ғана мойындайтын мұсылмандардың басын
біріктіреді. Шиизм (ар. “шиа”- топ, партия) де, исламның өзі ... ... ... ... жүйе ... табылмайды. Ол – көптеген секталар мен
бағыттарға бөлініп кеткен өте бытыраңқы бағыт. Шииттердің ... ... ... ... байланысты қақтығысулар, алауыздықтар
нәтижесінде жүріп отырды. VІІ ғ.-дың өзінде-ақ шииттер ішінде екі ... ... және ... ... ... шииттер қалыптасқан болатын. Олар
біраз уақыт өткен соң түбегейлі ... ... ... ... ... жаңа жүйе бола ... еді, олар тек ... уақыттан соң ғана
догматикалық рәсімдеуді басынан өткізді.
Кейінен, уақыт өте келе өзге ... діни ... еніп ... дінін құлату, мұсылмандар ... ... ... үшін осы атты
жамылып, негізгі мақсаттарына жетуді көздеген саясаткерлер көптеп кездесті.
Өйткені, мұсылман халық Хз. ... ... ... ... ... ... Бұл әулиетке: «Әһли бәйт» дейді. Осы әһли бәйттің өшін
аламыз деп ... ... ... ... салушылар әһли бәйт жайында жалған
хадистер шығарып, жан ... таза ... ... ... жетеледі.
Нәтижесінде, осылай болу керек, бұлай болмаса болмайды ... ... ... ... Бұларға да «Шиит» деп ат берілді.
Шиитің мезхеп ретінде пайда болуы туралы әртүрлі көзқарастар бар. ... ... бұл ... Хз. ... тірі ... ... бар
екендігі баяндалады. Кейбір жазушылар шииттің Хз. Осман ... ... Хз. Али ... алғашқы жылдарында, Жамал және ... ... бір ... ... ... айтады. Осылайша харижілікпен
бірге шииттің де пайда болғанын көрсетеді.
Бірақ кең таралған және тарихи шындыққа сай келетін ... ... ... ... Хз. ... ... басталған, Хз. Алиді
өлтіргеннен кейін топтаса бастаған және Хз. Хусейінді Кербалада өлтіргеннен
кейін бір фырқа ретінде пайда болған ... ... ... ... ... көзқарасқа біз де қосыламыз. Өйткені, тарихи оқиғалар мен саяси-діни
әрекеттер нақты бір ... және бір ... ... ғана ... бір ... ... ... болады және бірнеше фактордың ықпалымен
қалыптасады.
Сөйтіп, Хз. Пайғамбар қайтыс ... ... Хз. ... ... ... ... қалайтын адамдар бар еді. Хз. Османның
өлтірілуіне байланысты бұл түсінік ... ... және Хз. Али ... таңдалды. Сыффын соғысынан кейін және хакем оқиғасынан кейін бір топ
мұсылман Хз. Алиді күпірлікпен кінәләп, оған қарсы дұшпандық ... ... мен ... ... үлкен мұсылман тобы Хз. Алидің
қасынан орын алып, оның ... ... Бұл ... адамдар
Муауие бин Әби Сүфянның мемлекет басшылығын қолға түсіріп, Емеви хандығын
құрғаннан кейін, біраз азап пен ... ... ... Қысы мен ... ... ... және Емеви сұлтандығына қарсы әрекет көрсетуге
тырысты. Бұл қарсы ... ... ... басқаруды қолға түсіріп, Емеви
сұлтандығын құрту еді.
Шиа саяси бір әрекеттің атауы болып табылады. Мемлекет ... ... тән ... ... ... ... ұйымдастырылған. Осы саяси
әрекеттен бұрын мұсылман қоғамында шии және ... ... ... Осы ... ... ... және діни топтар жоқ еді. Мұсылмандар
арасында бөлінуге, тіпті қанды ... ... ... ... ... келе ... діни ... мен өмірді көрсеткен. Шиа, бір жағынан
таңдауға қарсы ... ... ... аят пен ... ... ... мемлекет құру түсінігіндегі қоғамды
көрсетеді.
Шиат Али (Али ... ... ... ағым үшінші “тақуа халиф” Османның
басқаруы кезінде дүниеге келген болатын. Оның пайда болуына қауымды ... ... ... сабақтастық туралы дау- дамайдың туындауы себепкер
болды. Жоғары билікке үміткер болуға Алидің жөні бар ... ... ... яғни оның ... ... ... ... (ол Мұхаммед
пайғамбардың жиен інісі болған әрі оның қызы Фатимаға үйленген) туралы сөз
болды. Оған қоса, ... жеке ... ... де басым айтылатын.
Шииттік дәстүрлер оны нағыз аңыздағы батырдай, исламның кіршіксіз таза
жауынгеріндей етіп ... өте ... ... ... ... жүректі сарбаз, ары таза жан, мораль мәселелеріне
келгенде пәк әрі адал адам болған ... 661 жылы оның ... ... ... ... қозғалысының мүшелері оның ұрпақтары ғана исламдық
қауым-мемлекеттегі жоғары билікке ие болуы тиіс деп шықты.
Шииттердің діни доктринасының негізін қалаған ... ибн Саба ... Ол ... шииттердің көшбасшысы болған (VІІ ғасырдың орта шені).
Оның есімімен әрбір пайғамбардың, соның арасында ... де ... ... (васи) болатындығы туралы идея байланыстырылады.
Алиді васи деп жариялау оның тегінің таңдаулы ... баса ... ... көзі ... ... оның ... ... құдайдай көріп, пір тұтқан адамдар кездескен. Шииттердің діни ілімінің
рәсімделу кезеңі Аббасидтер әулетінің орнығу уақытымен, яғни VІІ ғ. ... ғ. ... ... ... анықталады. Оған қастандық жасалғаннан
кейін жараланып өлген Алидің қасіретінің культі және Кербалада 680 ... оның ... - ... ... ... - ... діни ... әкелген факторлар еді.
Шииттердің көптеген бағыттары мен ағымдарының ... ... ... ... догматикалық мектептер мен секталардың туындауына алғышарттар
ертедегі шииттік қозғалыстың өзінде болған еді, (VІІ ғ. ... ... ... ғ. ... Бір ... ол Алидің өзінің ұстанған ішкі бағытының жолы
болмауымен де байланысты. Соның ... ол өз ... ... жол ... алды. Оған қоса, Алидің әулетінің өзінде ішкі бірлік
болмады. Басқа ... ... ... ... өзіндік идеялық
бастауы да жоқ еді (оның рөлін сәл кейініректе “шешендіктің жолы” деген Али
халифтің айтқандарының ... мен шиит ... ... ... ... де ... ... жолын ұстанушыларға ортақ ... ... иек ... Рухани билікті Алидің мұрагерлігіне беру туралы жалпы
принцип – имамат (ар. “қауымның жетекшілері”) о ... ... ... ... ... ... ... анықтау барысында өте
күрделі, кейде, тіпті шешілместей мәселелер туындап ... еді. ... имам ... ... ... оның ... кім басатындығы туралы
алауыздық басталып кететін, сөйтіп Алидің үрім-бұтақтарының әрқайсысы ... ... ... ... мүддесін қорғайтын. Билікті берудің
принципіне қатысты көп ... ... ... де, ... ортада
Алидің әулетінің мұсылман қауымында билік етуге елден асқан құқы барлығын
бұлжымайтын қағида деп танитын.
Шииттер, ... ... ... ... дін ... екінші көзі,
бастауы деп есептейді. Бірақ олардың суниттерден бір ерекшелігі мынада:
олар ... ... аса ... ... деп ... ... ... оның жақын әріптестерін, сонымен бірге, Али ... ... ... ... ... ... ... ахбар (ар. “хабар,
мәлімет”) деп атайды. Олар ... ... ... - ... ... ... жалған деп мойындамайды. Шииттік
ахбарлар сунниттік ахбарлармен салыстырғанда ... ... ... ... ... ... ... Х-ХІ ғғ. тиесілі.
Мұсылмандардың қасиетті ... ... ... діндарлар арасынан
Мұхаммед аль-Кумми (903 ж. өлген), ... (939 ж. ... ... (1067/8 ж. ... ... әйгілі.
Шииттерде, суниттерге қарағанда қасірет шеккенді, азап тартқан жанды
пір тұту кең тараған. Дін жолында азаптану идеясына, Али мен оның ... ... ... ... имамдардың қайғылы тағдырларына шииттер
басты назар аударады. Аңыз бойынша Алидің сүйегі жерленген Неджеф қаласы,
“ұлы азап ... ... ... жері деп есептелетін тұста орналасқан
Кербаладағы (Ирак) ... - ... ... ... болып есептеледі,
сонда олар қажылық жасайды. Шииттер табынатын тағы бір жерлер - ... мен ... ... ... кең орын алған принцип такия (ар. “байқампаздық,
естілік, ақылдылық”) – “өз сеніміңді ақылмен ... ... ... жеке басының қауіпсіздігіне қатер төнген жағдайда, әлде ... ... ... ... өз ... ... жан дүниеңде берік
бола тұра, іс жүзінде - оған қарсы келетін нәрселер жасау мен айтуға ... ... ... ... жай жол ... отырған жоқ. ¤йткені олар -
өз тарихында саны ... ... ... ... біраз қысым көрген
жандар.
Шииттік секталар.
Кең тараған исламдық жіктемелердің біреуіне сай, ... бес ... бар. Олар өз ... одан да ... құрылымдарға бөлінген екен.
Оларға: кайсаниттер, зейдиттер, имамиттер, “шеткі” шииттер және ... ... ... ұлдары Хасан мен Хусейннің ажалынан кейін
кайсаниттер ... ... ... ... Олар ... ибн ... ... шамасында өлген) имам деп жариялады. Ол – Алидің ханиф тайпасынан шыққан
күңнен туған баласы болатын. ... көп ... бұл ... ... ... Мұхаммед ибн аль-Ханафия Пайғамбардың қызының ... ... ... ... ... ... Олар ... мойнына “жазықсыз
өлтірілген” Хусейін үшін кек қайтаруды жүктеген. Кайсаниттер Мұхаммед ибн
аль-Ханафияны Мұхамедтің Пайғамбарлығының отын Али ... ... ... ... иегер деп жариялады. Мұхаммед ибн аль-Ханафияның өлімінен соң
оның ізбасарлары бірнешеме секталарға және ... ... ... оның өлімін жоқа шығарып, оның қайта келуін күтті. Басқалары -
имам деп Абу ... ... ибн ... ұлын ... - Абу ... ... Аббасидтер тегіне өтті деп насихаттады.
Кайсаниттердің ортасында жаңа жағдайлардың пайда болуынан ... ... ... ... ілім ... Бұл доктриналық даярлық болатын
оқиғаларды ... ... ... ... жорамалдарынан, олар
орындалмаған жағдайда, құдайи пікірдің өзгеруіне сілтеп, бас ... ... ... ... ІХ ғ. ... ... ... етті.
Мұхаммед ибн аль-Ханафияның кандидатурасын итеріп тастағандар төртінші
имам ретінде Хусейннің Кіші Али деп атап кеткен және ... ... ж. ... деп ... кеткен ұлын мойындаған. Оның мирасқоры ретінде
ұлы - Мұхаммед аль-Бакир тағайындалды. Оны шииттердің көбі ... ... ... ... ... ... толмаған бөлігі оның
оған қарағанда белсендірек ағасы - Зайд ибн ... ... ... ... ... ... ... басқарды, сөйтіп, шайқас үстінде
(740 ж.) қайтыс болды. Оның жақтастары зейдиттік ... атау ... ... бірігіп, бөлініп кетті. Зейдтердің негізгі мақсаты - Али ... имам ... ... ... құру ... Зейд – ... бесінші имам деп танылды. Зейдиттер Иранда, Иракта, Хиджазда, сол
сияқты Йеменде де орналасқан. ... ... олар ... тамыр жайып,
өздерінің мемлекеттерін құрды.
Зейдиттердің жоғары билік туралы іліміне сай, имаматқа келуге тек қана
“Пайғамбар әулетінің” ғана құқы бар, яғни ... тек ... және ... ... алуы тиіс ... ... оның ... ұлы – Хасанның
болсын, кіші ұлы – ... ... ... билікке бірдей құқы бар.
Имаматқа деген құқы болу үшін шешуші шарт ... ... ... сол ... үшін ... ... халі ... болуын қарайды.
Басқа шииттермен салыстырғанда, зейдиттер алғашқы үш ... ... ... ... ... деп ... Олар Алиді Мұхаммедтің өзінің
мирасқоры ретінде ең алдымен Алидің жеке тұлғалық, ... ... ... ... ... соң ... зейдитер ілімі бойынша,
өзінің мирасқорлық қасиетін жоғалтып, сайланбалы болып ... ... ... ... ... ... азаматар деп білетін
зейдиттер олардың ... ... ... ... ... оларға
құдайи қасиеттерді телімейді, ... еш ... пәк ... деп ... салынбайды. Зейдиттер ислам мемлекетінің имамсыз уақытша
тіршілік етуіне болатындығын мойындайды және түрлі қауым мен ... ... егер ... ... ... ... болса - бір мезгілде
бірнешеме имамдар шығуына болатындығын қабыл ... ... ... ... сунниттік концепциямен етене тығыз байланысқан. Зейдиттік
қауымдар біздің уақытымзға ... ... ... Сауд ... Пакистан
және т.б.).
Шииттердің ең саны жағынан көп әрі байыпты ... ... Олар Али ... шықан 12 имамды мойындайды. ХІ ғ. аты
әлемге танымал ислам теологы және құқықтанушысы аш-Шахристанидің ... ...... ... ... ... оның бойындағы бар
қандай да бір қасиетке ишара жасау арқылы емес, оның өзін жеке ... анық ... деп ... Яғни ... Пайғамбардың өз аузынан
айтылу арқылы немесе алдыңғы имамның ауызынан шығу ... ... ... Он бірінші шииттік имам Хасан аль-Аскаридің өлімінен кейін ... жаңа имам ... оның ... ұлы ... ... Бірақ ол
тез арада “жоғалып кетті”, “белгісіз” болып қалды. Бәлкім, ол ... (870 ... 892 ... ... ... ... құрбаны
болған да шығар. Мутамид оны билікке үміткер деп өз ... алып ... ... ІХ ғ. ... ... бағыт ұстанған шииттер ұйымдасқан түрде 12
имам туралы ілім төңірегінде бас ... ... ... басқа
атауы – иснаашариттер деген атауы шыққан. Иснаашариттер – 12 имам ... ... ... ... келесі адамдардан тұрады:
1. Али ибн Абу Талиб (Куфада 661 ж. өлтірілген);
2. Хасан ибн Али (Мәдинада 669ж. өлген);
3. Хусейн ибн Али ... 680 ж. ... Али Зейн ... (713 әлде 714 ж. ... Мұхаммед аль-Бакир (Меккеде 732 ж. өлген);
6. Джаафар ас-Садик (Мединеде 765 ж. өлген);
7. Муса ... ... ... 799ж. ... Али ... ... 818 ж. ... болған әлде у беріп өлтірілген);
9. Мұхаммед ат-Таки (Бағдатта 835 ж. ... Али ... ... 868 ж. ... әлде ... ... аль-Аскари (873/4 ж. самарда өлді);
12 Мұхаммед аль-Махди (873/4 ж. жоғалып кетті).
Мойындалатын имамадар әулетінен шықан адамдар таусылған соң ... ... имам ... ... сөйтіп “кіші жасырыну” деп
аталатын кезең басталды. “Жасырын” имам туралы идея VІІ ғ. соңында ... еді. Ол идея ... өте ... ... ... әрі ... тәптіштеліп даярланды. Имамның жасырын тіршілік етуі - ... ... ... алып ... деп ... ... ... ғайып болмысы деп ұғылады. Имам өз қауымының тағдырын сырттай жіті
бақылап отырады, бірақ ... ... ... ... ... деп ... ... 60-жылға созылған (940 ж. дейін) уақытында “жасырын”
имам мен оның ... ... ... ... ... – вакилдер, ар.
"өкілдер", "орынбасарлар", ... ... ... ... ... өлер ... ... кейін келетін ізбасарды қалдырмаған
көрінеді. Сондықтан да ... ... ... ... Ол ... бойынша, әлі күнге дейін ... келе ... ... ... басқару ісін рухани абыройлы азаматтар жүзеге ... ... ... сенім - имамиттік сарындағы шииттердің негізгі догматикалық
ұстанымдарының негізгілерінің бірі. Ол ұстаным ... ... ... ... ... ... ... сеніммен, яғни махдиға
(мессияға) деген сеніммен қатар ... ... жер ... ... ... және ... Құдайға табынушылықтың таза мағынасын ашады.
Сөйтіп билікті уысына ұстаған қанаушыларды жоқ қылады деп түсіндіріледі.
Шиит-имамиттер тарихында үш тарихи ірі ... ... ...... ... ... (940 ж.) ... Ол уақытта қауымды
имамдар басқарған, ал олардан соң ... ... Сол ... ... ... ... нақты сүлбелерін анықтап алды. Екінші саты -
догматиканы кодификациялау мен ... ... ... еді. ... шииттік қасиетті аңыздардың негізгі жинақтары пайда болды, құқықтану
мен теология жайындағы іргелі еңбектер жарық көрді. ХVІ ғ. ... ... - ... ... ... дін ... ... танымал кезең.
ХІХ ғасырда имамизмнің қойнауында бабидтік ... ... ... ... Ол - ... ... идеялар көмегімен өзгертуге бағытталған
қозғалыс болатын.
Қазіргі кезде имамизм мемлекеттік дін түрі ретінде Иранда қабылданған,
Ирактың ... ... ... саны - шииттер-имамиттер, олардың
қауымдастықтары Ливанда, Кувейтта, Бахрейнде, Сауд Аравиясында, ... және де ... ... ... елдерде бар. Сунниттік дінбасылар
имамиттерді олардың догматикалық ... ... сай, ... ... ... екі арасындағы келіспеушілік имаматтың ... ... ... ... ... сана деңгейінде олардың
бір бірлерін жақтырмауы тарихи ... және ... ... ... ... ... бағытты гулат (шектен шыққан көзқарастарды
ұстанушылар) деген атау алған көптеген секталар мен тарамдалған ... ... ... ... кетулерін” Алиді және оның ұрпақтарын
құдайдай көруден байқауға ... ... ... әдебиетінде
олар туралы былай деп жазылған: “Олар өздерінің ... ... ... ... ... табиғи қасиеттердің шегінен шығарып,
олар туралы құдайи ұғымдар шеңберінде ойланады. Олар ... - ... ... ... біресе – адамдардың өздерін Құдаймен
салыстырады, сөйтіп екі жағынан да ... ... ... – (адамды)
асыра мақтайды және (құдайды) жеткізбей тастайды”[1].
Шеткі шииттер ортасында имамдарға жаратылыстан тыс күш ... ... ... Олардың “жасырын” күйі және дінге ... ... өтеу үшін ... ... ... ... ... көшіп-
қонып жүруі және тағы басқа. ... ... ... тау ... VІІІ ғ. болған еді. Ол - халифатта әулеттік дағдарыстар мен ... ... ... Көп жағдайларда олар Ирак территориясында ... ... ... ... ашық ... және тіпті
жиіркенішпен қарайды, қатал сынға алады және ... бар ... ... ... ішінде антропоморфизм идеясына берілгендікті де ... ... ... із ... ... ... ... – исмаилиттер болды. Олардың тарихы өзінің бастауын VІІІ ... алып ... ... ... ... ... алтыншы имам
Джаафар ас-Садиктің рухани билігін иемдену мәселесіне қатысты болды. Ол ... - Мұса ... өз ... ... деп, имамиттік “баспалдақтың”
жалғастырушысы ретінде тағайындап кеткен еді. Джаафар ас-Садиктің ... ... ұлы ... ... ... ... ... ол өзінің әкесінен
бұрын (762 ж. шамасында) қайтыс болды, ... имам ... та ... оның ... имам ... оның ұлы ... ... болатын.
Имаматтың Исмаилдың ұрпақтарында қалуын жақтағандар ... деп ... ... ... пен ... ... соң енді енді басы құралып келе
жатқан исмаилиттік қозғалыс екіге жарылып кетті.
Мұхамедті соңғы имам деп таныған исмаилиттердің бір бөлігі оның ... ... ... ... ... ... деп ... Олар
исмаилизмнің радикалды тобын құрады. ІХ ғ. соңы – Х ғ. ... ... ... ... ... ... Таяу Шығыс – Йеменнен
Қорасанға дейінгі аралық - көтерілістер ... ... ... ... ... бен Исмаилдың ұрпақтарын “жасырын” имамдар деп есептеуін
жалғастыра берді. Олар Аббасидтердің қуғындауынан Сирия мен ... ... ... онда ... ... ... ... тарата бастайды. ІХ
ғ. аяғына таман олар Ираннан Мағрибқа дейінгі аралықта ... ... ... Фатимидтік халифат (909-1171) құрады. Фатимидтердің
билігінің астында Х ғ. аяғына қарай Магриб, Мысыр, Сирия, ... ... ... ...... байыпты қанатты құрайды.
Фатимидтік исмаилиттердің өз ... ... пен ... ... ... ... бөлініп шығуына алып келді. Олар
1021 ж. құпия түрде түсінксіз жағдайда жоқ болып кеткен Халиф Хакимді (996-
1021 ж. ... жер ... ... ... деп ... Олардың
орталығы Ливан болды.
Исмаилизмдегі кезекті бөлініс Фатимидтік халифаттағы тақты мұралау үшін
жүргізілген күреспен байланысты болды, сөйтіп, елеулі оқиғалармен аяқталды.
Фатимидтік ... ... ... көзі ... ... ... ... үлкен ұлы - Абу Мансур Низар еді, ... ... ол ... ... болашақ халиф ретінде басқа ұлы – Абу-ль-Касим ... деп ... Оған ... ... ... деген
атақ берді. Мустансир өлгеннен соң билік басына Мустали келді, сөйтіп екі
топ: мусталиттер мен низариттер тобы дүниеге ... ... ... құраған мусталиттер Мысырда, араб-мұсылман әлемінің Батысында орын
тепті. Низар имаматы ... ... және де ... ... ... ислам әлемінде басым болды. ХІ ғ. соңында низариттер Иранның
территориясында тәуелсіз мемлекеттің негізін ... Оның ... ... ... еді, ... ХІІІ ғ. ... ... мемлекет ретінде
тіршілік еткен.
Исмаилиттер дінді ... ... ерен ... ... және де ... ... ... барысында террор тактикасын
қабылдады. Олардың қолында халифтер, сұлтандар, падишахтар, жоғары дәрежелі
ақсүйектер, әскер ... ... ... ... ... ... ренегаттары құрбан болды. Исмаилиттерді "ұсталынбайтын
құпия жендеттер" деп атап кеткен еді. Олар ... ... ... қоймайды. Исмаилиттер соңынан өлім жітімнің қанды етегі төселіп
жатқанымен де, ... ... ... ... ... емес.
Исмаилиттердің қолынан қаза болғандардың сансыз көп мөлшері туралы аңыз
тарихи ... ... ... шығарылған болатын. Ирандағы
исмаилиттік мемлекетті монғолдар ... ... соң ... бірте-
бірте Үндістанға көшіп кетті, сөйтіп онда низариттердің негізгі ... ХІХ ғ. ... ... ... ... ... Ага-хан
деген мансапқа ие. Біздің бүгінгі кезде низариттер ... қожа ... деп те ... Олар Азия мен ... ... ... елдерінде
орын тепкен. Мусталиттердің діни орталығы Фатимидтік ... ... ... ... ал ... ғ. ... Үндістанға, Гуджаратқа қоныс аударды.
Пайдаланылған әдебиеттер:
1. Основы религиоведения: Учеб./ Ю.Ф.Борунков, И.Н.Яблоков, К.И.Никонов и
др.; Под. ред. ... - 4-е изд,. ... и доп. – М.: ... 2002. – 511 ... Қазақ Совет Энциклопедиясы. 1974 ж. 5-том.
3. «ХХ ғасырдың ұлы имамы». ... ... - ... ... Islam Tarihi. Хусейін Алгүл. Истанбул, 1997 жыл. 3-том.
5. ... ... ... ... Мухаммед Ибн Абд ал-Карим. Книга о религиях и ... ... ... М., 1984. С. 153.

Пән: Дін
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 36 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
"Қазақ жеріндегі исламның таралуы."96 бет
«Хизб- ут-Тахри Аль-Ислами» -діни экстремистік ұйым болып қалыптасуы42 бет
«Қазақ прозасындағы ислам әуендері»33 бет
Абай дүниетанымындағы ислами құндылықтар41 бет
Абайдың исламиятқа қатысы7 бет
Ауғанстан Ислам Республикасы5 бет
Бала тәрбиесіндегі ислам мен дәстүр5 бет
Бүгінгі тәуелсіз Қазақстан Республикасындағы діни ахуал: қатынастар мен үрдістер. Ислам діні62 бет
Діни-этикалық құндылықтар және исламдық қаржы жүйесі53 бет
Заманауи тұлғалардың ислам дIнIн қабылдау себептерI5 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь