Ататүріктің өмірі мен саяси қызметі

Кіріспе

Негізгі бөлім:

1. М.К. Ататүріктің өмірі мен саяси қызметі

2. Түрікпін деу қандай бақыт!

3. Ататүріктің қабылдаған реформалары

Қорытынды
Ғасыр жүгін арқалап, тарихта өшпес із қалдырған ұлы тұлғалар аз емес. Ғибадатты ғұлама, қаһарлы қолбасшы, дарабоз дарын, дүниені дүрілдеткен төңкерісші деп тізе беруге болады. Уақыт атты қатал сыншы бар. Күні кеше мерейі көкке көтерілген данышпан қоғам мен жүйе өзгерісінде сын мен мазақ қарауылына ілігеді. Арадан талай кезең өтсе де қадір-қасиеті, халық құрметі титтей кемімеген қайраткер некен-саяқ. Түрік халқының біртуар перзенті Мұстафа Кемал Ататүрік – құйрықты жұлдыздай жарқ еткен сондай сирек асылдың бірегейі.
Түркияның қай тұсына барсаңыз да алдыңыздан Мұстафа Кемал Ататүрік шығады. Оның қаһарлы жүзі Президент сарайынан бастап, дүкен, дүңгіршектер төріне дейін тұр. Демек, ол тірі. Халқы оны әлі күнге дейін құдірет көретіндей, не істеп қойды бұл кісі. Білгенімізше айтайық.
Түркия көп қасірет шеккен ел. Сұлтандар әулетінің билігі мен империялық мемлекеттердің езгісінен көрген азабы басындағы шашынан да көп. Осы алапаттың бәрі шегіне жеткен кезде халқының бағына тарих сахнасына атойлап Ататүрік шықты. 1919 жылы басталған ұлт-азаттық көтерілісін төрт жыл бойына жүргізген ол тендесіз жеңіске жетті. 1923 жылы Түрік Республикасын құрып, оның тұңғыш президенті болды. Оның азан шақырып қойған аты Мұстафа, ал Кемал мен Ататүрік кейін қосылды.
Ататүрік - ұлы рух. Оның рухы бұл елдің аспанында лапылдап тұр. Бұл ел осы кісінің қасиетімен қанаттанып, өсиетімен өседі, өсіп келеді.
Ататүрік- сес, айбын. Оның отты көзі, алапат кескіні түріктің тентегін тез арада тезге салып жібереді. Көз алдында Ататүрік тұрады. Олар ұлы бабасымен бірге жатып, бірге оянып, бірге жаңа тірлік бастайды. Ол ұдайы қастарында. Ол бұл халық үшін неге соншалықты киелі, қасиетті. Оған дейін де талай түрік тұлғалары ел мен жер үшін еңіреп өткен. Соның бәрінің арманын жүзеге асырған Ататүрік.
Түркия- бақытты ел. Өйткені бәрі де өз тілінде сөйлейді. « Елін, мәртебелі тәуелсіздігін қорғай білген түрік ұлты тілін де шетелдердің мойынтұрығынан құтқаруға тиіс » (Ататүрік).
1. С. Смайыл « Ататүрік »
- Алматы: «Жас Түркістан», 1998

2. Асылбек Бисенбаев. Ататюрк. – Интернет-сайт
http: //sesna. һypermart. net

3. Мұстафа кемал ( Ататүрік ). – Интернет-сайт
http: // www. peoples. ru.

4. «Егемен Қазақстан» // С. Абдірахманов
Әлемге әйгілі тұлға Ататүрік 2006 (20 қаңтар №17)
        
        Жоспары:
Кіріспе
Негізгі бөлім:
1. М.К. Ататүріктің өмірі мен саяси қызметі
2. Түрікпін деу ... ... ... ... реформалары
Қорытынды
Кіріспе
Ғасыр жүгін арқалап, тарихта өшпес із қалдырған ұлы тұлғалар аз емес.
Ғибадатты ғұлама, қаһарлы қолбасшы, ... ... ... ... деп тізе беруге болады. Уақыт атты қатал сыншы бар. Күні ... ... ... ... ... мен жүйе ... сын мен мазақ
қарауылына ілігеді. Арадан талай ... өтсе де ... ... ... ... қайраткер некен-саяқ. Түрік халқының біртуар перзенті
Мұстафа Кемал Ататүрік – құйрықты жұлдыздай жарқ еткен сондай ... ... қай ... ... да алдыңыздан Мұстафа Кемал Ататүрік
шығады. Оның қаһарлы жүзі Президент сарайынан бастап, дүкен, ... ... тұр. ... ол ... ... оны әлі күнге дейін құдірет
көретіндей, не істеп қойды бұл кісі. Білгенімізше айтайық.
Түркия көп ... ... ел. ... ... ... мен
империялық мемлекеттердің езгісінен көрген азабы басындағы шашынан да көп.
Осы алапаттың бәрі шегіне жеткен кезде ... ... ... ... ... ... 1919 жылы басталған ұлт-азаттық көтерілісін төрт
жыл бойына жүргізген ол тендесіз жеңіске ... 1923 жылы ... ... оның ... ... ... Оның азан ... қойған
аты Мұстафа, ал Кемал мен Ататүрік кейін қосылды.
Ататүрік - ұлы рух. Оның рухы бұл елдің аспанында ... тұр. ... осы ... ... ... өсиетімен өседі, өсіп келеді.
Ататүрік- сес, айбын. Оның отты ... ... ... түріктің
тентегін тез арада тезге салып жібереді. Көз алдында Ататүрік тұрады. Олар
ұлы бабасымен бірге жатып, ... ... ... жаңа тірлік бастайды. ... ... Ол бұл ... үшін неге ... ... ... ... де талай түрік тұлғалары ел мен жер үшін еңіреп өткен. Соның бәрінің
арманын жүзеге ... ... ... ел. ... бәрі де өз ... ... « Елін,
мәртебелі тәуелсіздігін қорғай ... ... ұлты ... де ... құтқаруға тиіс » (Ататүрік).
М.К. Ататүріктің өмірі мен саяси қызметі
Ататүрік 1881 жылы Эгей теңізі жағасында орналасқан Селаникте ... ... бұл қала ... ... империясы иелігінде-тұғын. Түрік пен
грек көп шекіскен. Талай қақтығыс қантөгіске ұласқан. Соған қарамастан,
1933 жылы ... ... 10 ... ... ... ... ... үйге ескерткіш-тақта орнатты. Артынан үйдің кейінгі иесі ... ... ... ... ... ... Адам аяғы ... осы үй
мұражайға айналдырылды.
Әкесі Әли Рыза бей - кеден қызметкері. Зейнет демалысына шыққан соң
күнкөріс ... ағаш ... ... ... ... ... ханым үй
шаруасына қарайтын. Мұстафа қарындасы Макбуләмен қатар өсті. Бұлардан ... ... ... осымен аяқталады.
Мұстафа қақ- соқпен ісі жоқ, біртоға отбасында өсті. Шешесі білімді,
дінге жақын болса, ... көзі ... ... ояу, ... жан ... ... ... еміс-еміс білетінін, ақылды әрі жігерлі кісі
екенін айтып ... ... ... ... өткізген алаңсыз күндер ұзаққа созылмады. Әли
Рыза 54-ке толғанда дүниеден ... Бұл ... ... ... ... ... жерге түскен Зүбәйда ханым екі баласын алып, туысы
Хусейін ағаның қасына барды. ... ... ... қала алмады. Бақша қорған
Мұстафаның сауатсыз қалатынын уайымдаған анасы Селаникке қайта оралады.
Арада жылдар өткенде ... ... мен ... ісінде түбегейлі өзгеріс
жасауына басынан кешірген ащы оқиғалар да септігін тигізгені анық.
Өр ... ... ... өз ... әскери мектепке барады.
Әскерлікті ұнатуы - ... ... ... Ол ... ... ... асып қоюы да осы ... деген құштарлығын оятқан шығар. Қатаң
тәртібі, терең білімі әрі ... ... аты ... Селаник әскери
мектебі жас Мұстафаның қалыптасуына айтарлықтай ықпал етті. Алғыр, ... ... ... ... ... ... да ... Бір күні
математика мұғалімі, жүзбасы Мұстафа оған былай деді: « ... де, ... ... ... Арада айырмашылық болу керек. Сенің есіміңнің соңына Кемалды
қосайық ». Осылай, тағдыр жазуымен селаниктік шәкірт Мұстафа Кемал ... ... әлгі ... ... 15 жасында Манастыр әскери
лицейіне жазылды. Манастыр қаласы бүгінде Македонияның құрамында. ... ... ... сапармен барған Түркия Президенті Сүлеймен
Демирел Манастыр кентінде Ататүрік оқыған осы ... ... ... түрде ашты. Бұл оқиғаның өзіндік мәні бар. Тура 100 жыл бұрын
осындағы әскери мектепті бітіргендер арасында жас ... да ... бала өз ... де ізденуге ұмтылады. Демалысқа Селаникке
келгенде бір шетелдік мектепке барып французша үйренеді. ... ... ... оқу ... ... жоғарыдағыларды әбіржітіп, ақыры оған
тиым салады. Міне, осы оқиға да келешекте оның мемлекет қайраткері ретінде
батысқа бет ... ... ... ... зерттеушілер. Әйтпесе, жас
шәкірттің француз тілін меңгеруге құштарлығы батыс ... ... ... ... ... ... болу ... анық. Осы мектепте кейіннен атақты қаламагер атанған ... ... ... оның ... ... өлең-жырға, шешендік
сөздерге құмарлығын оятты. Ал ұлтжанды тарих ... ... ... ... қатысты терең білімімен шәкіртке үлкен ықпал етті. Оған өзін
қарыздармын деп есептеген жас ... ... ... халқының болашақ
тағдырын айқындау ісінде ұстазынан үйренгенін де амалға асырады. ... ... ... ... ... жасайды.
1905 жылы қаңтарда Мұстафа Кемал Әскери Академияны ... ... Дәл осы ... ... қуылған Фетхи Нәжи деген біреу оны
жамандап, ... ... ... Біраз қамауда отырады. Артынан сүргін
іспеттес Сирияға әскери ... ... ... ... бұл ... ... елге ... ескергендіктері. Шәкірттік
күндерден ұзап кеткен Мұстафа Кемал ... ... үміт ... ... ... Сол кезде Осман иелігіне қарасты ... ... ... ... ... ... басталысымен Мұстафа Кемал
Ыстамбулға оралып, өзін жаңа басталған соғысқа жіберуін сұрайды.
Тура бір ай ... ... ... ... ... ... ... да алдынан шықты. Қала әкімшілігі біраз күн қонақ етті. Бірақ оның да
мүмкіндігі ... ... ... қысылтаяң күндері анкаралықтар ұлттық
қозғалысқа Қызыр Баба секілді қолын созды. Ең алдымен ... ... ... қауымнан жинаған 1000 лираны әкеп тапсырды. ... ... ... ... ... жалғаса түсті. Алты айда Өкілдер Кеңесіне
берілген жәрдем едәуір қаржыны құрады. Бірақ ... ... де ... Наурызда, Ыстамбул басып алынғаннан кейін, шығын мөлшері көбейе түсті.
Өйткені Мұстафа ... ... ... ... бар Мәжіліс жиыны
ашылатынын жариялады. Бұрын «Иттихат ве Теракки» ... ... ... Ұлы ... ... ... ... тиіс. Бірақ бұл үйдің
жыртық-жамауы көп екен. Оны тез ... ... ... ... жинау
керек-ті. Не керек, бұған да ақша ... ... үшін 5068 ... ... мәселесі кейін де кедергі туғызып жатты. Ыстамбул үкіметі
және басқыншылардың айтақтауымен Анадолыда бұрқ ... ... ... ... ... да шығындарын анкаралықтар көтерді.
Анкара төрт ай бойы ... ... үшін ... ... ... ... ... қиындықтар әкелген кезең еді. Ол жаңа ... ... ... Кеңесі мүшелері Хусейін Рауф, Мазхар Мүфит, Ахмет
Рүстем және Хаккы Бехич болды. Қызметін бүкіл Анадолы мен ... ... ... 16 ... ... ... өткізген төрт айда мүшелер
түгелденіп бастары қосыла алған емес. ... ... ... жүргендерді
жоқтатпай, Кеңес тұрақты түрде мәжілістерін өткізіп, маңызды қарарлар
қабылдады. Анкарадағы ... он ... жиын ... ... Осман мәжілісі
өз жұмысын бастаған кезде ... ... боп ... ... ... ескертуіне қарамастан Ыстамбулға аттанды. ... ... ... ... тек Мұстафа Кемал жүктелді. Бұл
Түркия Ұлы Ұлттық Мәжілісі құрылғанға ... ... ... ... табынатын Дамат Фарид паша қайта ... ... ... ... ... орай Мұстафа Кемал Өкілдер Кеңесі
атынан ... ... ... өз ниет ... ... ... өлердей қас адам үкіметке енбеді. Алайда, бас ... ... паша ... үкіметті тым аз уақыт басқарған адам ретінде қалды.
Өйткені, Одақтастар 1920 жылғы ... 16-сы күні ... ... ... ... ... ... он күн болған Осман үкіметі
күшпен таратылды. Ағылшын әскерлері ... ... ... ... ... ... депутаттар Мәжіліс ғимараты ішінде тұтқындалып, ... жер ... ... шіл ... ... Кемал Осман мемлекеті мен халифаттың раих ойнауына кететінін
түсініп, жаңа негіздегі жүйе құруды армандады. Мұны ... ашық ... ... құру ... ... күн ... қойды. Бұған
итермелеген нәрсе - Мәжілістің бүкіл ел қамын ойлауы керектігінен ... ... 2-сі күні жаңа ... ... Оны ... ... деп ... Депутаттар сайлаған министрлер «уәкілдер» деп аталды.
Мұстафа ... ... ... ... алғашқы отырысына депутаттар
сайлаған он уәкіл қатысты.
Әлі аты жоқ Түркия мемлекеті Мұстафа ... 1920 ... ... ... ... ... ... таныстырылды. Француз
тілінде жазылған бұл хаттың бір ... ... ... істер министрі лорд
Гурзонға да жіберілді. Онда ... ... бар еді: «Ұлы ... ... ... 23-сәуірде өткізілетін алғашқы отырысында сұлтан мен Ыстамбул
қаласы шетелдіктер бақылауында тұрған кезде халықтың тағдырын өз ... ... ... ... Ұлы ... ... ... қаланы басып
алу әрекетін батыл түрде айыптайды. Осыған орай 1920 жылғы 23-ші ... ... ... ... төмендегі тілек-ниеттерін сіздерге
жеткізуді парызым деп санаймын:
1. Осман ұлысы, халифат және сұлтанның орталығы ... ... ... ... ... қолында ұстап тұр. Сондықтан басып алынған
Ыстамбулдан шыққан бұйрықтар мен діни үкімдер ... ... ... күші жоқ. ... ... ... ... жасалған
келісімдерді мойындамайды.
2. Осман ұлысы өзінің салқынқанды әрі байыпты ... ... ... ... ... ... ... жүздеген жылдарға ұзайтын ұлттық
хұқықтарын қорғауға әзір. ... ... ... және ... де ... ... ... және елге қоныстанған өзге ұлыстар ұлттың
қорғауында болады. ... ... олар ... ... қарсы қандай да бір әрекеттерге төтеп беруі тиіс.»
Жаңа түрік мемлекетінің пайда болуы аңдысын аңдып отырған батысты ... ... ... ... түскен соң Осман империясының шаруасын
бітірдік деп есептеген ағылшын үкіметін үркітті. Сол күндерге ... ... ... ... ... ... ... қызметі қалыс
қалған жоқ, әрине. ... ... ... ... ... ... жақсы біледі. Ағылшын барлаушысы Лоуренц арабтарды түріктерге
қарсы қою арқылы аты ... ... ... жоғары комиссары де
робектің Анкарадағы Мәжіліске қатысты өз еліне ... хаты да ... Онда ... пен Үкімет мәртебесі туралы деректер ұсынылып,
алғаш ... атап ... ... ... ... ... Еуропа,
Америка және Советтік Ресей үкіметтерін құлағдар етілетіні хабарланды. Де
Робек енді бір хатында ... 144 ... ... ... 24-і
Ыстамбулдан келгенін тілге тиек етеді. Жолдауда тағы бір қызық ... ... ... идеологиялық күресті де ұмытпай, Ақпарат агенттігін ... ... ... ... ... ... әсіресе,
ағылшындарға қарсы насихат жүргізеді. Үндістаннан ... ... ... аймақты отарға айналдырған ағылшындарды тығырыққа тіреген
қиындықтарды жұртқа ... ... бұл ... ... ... ... тарихтан мәлім. Қазір күн сайын әлемдік және жергілікті оқиғаларға
қатысты ... ... ... ... бұл ... ... өзі ... осы хабар орталығы туралы «Анадолу» агентігі Түркияның үнін жер-жиһанға
жеткізеді» деген. Бүгінде Қазақ ... ... ... ... ... ... ислам және шығыс әлеміндегі ... ... ... ... ... ... ... ең
үлкен сыйым - өмірімді беремін.
Ататүрік
Түркия Ұлы Ұлттық Мәжілісі дұшпан ... ... ... ... деп ... ... қажыр-қайрат осы бағытқа жұмсалды. Жат жұрттықтар
не ... бас ... ... ... үкіметі Мұстафа Кемал мен ... ... ... әйел ... Әдіп ... да ... ... жариялап, атақ-шендерінен айырды. Өлім жазасына кесті. Артынан бұл үкім
күшін жойды. Дұшпаннан ештеңені аямайтын Дамат Фарид паша ... ... ... жоқ. ... ... ең әлсіз жері-ту сыртынан бүлік
ұйымдастырды. ... ... ... қол ... ... жау ... мен
жансыздар арқылы Анадолы ... ... 1920 ... ... таман
гректерге қарсы соғысып жатқан «Куваи Миллиенің» арқа тұсында, орталық ... ... ... арасы текетірес үлкен қантөгіске ұласты. Әр жерде
бұрқ еткен бүліктер туыс адамдардың ... ... орны ... әкеп ... ... ... ... Ататүрік туралы зерттеу
кітабында бірқатар ... ... ... ... ... 16 адам ... ... марапатталғанын жазады. Туыс арасы
қанды қырғын гректерге жайлы ... ... ... ... төрт түмен майдан
шебінен шегініп, бүлікшілерге бет алды. Мәжіліс, ең ... ... ... ету керек деп есептеді. Ол болмайынша, үкіметке
бедел жинау, төрт құбыласы сай армия құру және ... ... ... ... емес. Сондықтан Мәжіліс ... ... ... ... барды.
«Кувай Миллие» жөнінде бірер сөз. Туған ... ... ... ... қару ... ... тұрған ұлттық жасақтар әскери құрамалар
құрылғанға дейін зор істер тындырды. Партизан ... ... ... ... ... сүйеніш болды. Сондай топтардың біріне жетекшілік
еткен Бәкір Сами Антанта мемлекеттері өкілдеріне ... ... ... бұдан кейін қалам емес, қару сөйлейді» деп ... ... ... ... басып алуы – жас-кәрі демей,
бәріне қару алдырды. Айдын уәлаятында әйелдер ... ... ... ... Жұрт ... ... жер ... дұшпанға таптаттырмауға
ұмтылды. Мондрос шартына арқаланған одақтастар күнгей өңірлерді иемденгісі
келді. Чукурованы армяндармен ... ... ... ... француздарға қарсы
ерікті жасақтар жан аямай айқасты. Қырық төрт кісілік шағын топ бір француз
батальонын Кар ... ... ... ... ... тарихына енді. Он
ай, тоғыз күн бойы француздарға төтеп берген Антеп қаласы ... ... ... ... желбіремеген тұтқын мемлекетте жұма
намазы оқылмайды» деген имамдарының үндеуіне орай қару алған жұрт ... ...... туын ... ... Мұнда да әлдеқайда басым
француз ... ... ... Қала ... ... Урфа ... Азаттық күресі тарихына есімін алтын әріптермен жаздырды. Осы жеңістер
түріктердің еркіндік пен бостандық жолында ештеңеден ... ... паш ... ... ... ... ... Кемал, міне, осы қамал
бұзар халық қайратына сенді. Ол халықты күреске ... әрі ... ұлы ... ... ... ұлы өзгерістер бастауы болған Самсун сапарына шыққанда
Ататүрік тұс-тұстан қыспаққа алынған мемлекетті ... ғана ... ... ... мен ... ... қиюы кеткен ескі жүйенің ... ... ... ... ол ... қоғамдық құрылысты қайта құру,
ең бастысы, жұрт санасында төңкеріс жасау қажеттігін ойлады. Төңкеріс жасау
қай қоғамда да ... ... ... оны іске ... ... санада серпіліс болуы – бұлжымас қағида. Үсітіміздегі ғасырдың
20-жылдарында жер-жиһан ... екі ... ... ... Бірі - ... француз, екіншісі – 1917 жылы дүниені дүр сілкіндірген Ресейдегі
қазан төңкерісі еді. Алғашқысына ... ... ... ... ... ... ... Францияда түбегейлі өзгерістерді жүзеге
асыру пікірін ұзақ жылдар бойы «пісірді». Олардың шығармалары бағдарламалық
сипат ... Ал ... ... ... өзгерткен Лениннің марксизімді
басшылыққа алғаны әмбеге аян.
Анкара – ... ... ... жыл Түркияда күллі ғалам көз тіккен ұлы өзгерістермен есте
қалады. Елде ... ... ... кетті. Енді мемлекеттің саяси жүйесі
қандай ... Жұрт ... ... ... осы. ... 1908 жылдары
иттихатшылар идеясымен әуестеніп жүрген кезде-ақ Ататүрік өркениеттен кенже
қалғаны ... ... ... жаңа ... беру ... сезінген.
Жеке кісі емес, халық билігін паш ететін ... сөз жоқ, ... ... ... ... ... ... қоштасқан ол енді бар күш-жігерін
осы бағытта жұмсады. 1921 жылғы Атазаң қаншалықты жаңашыл болса да, ... ... ел ... қатыста баптар жоқ-тұғын. Соғыс жалыны әлі
басылмаған ... ... ... ... көп ... қоюдың өзі асылық.
Лозанна келісімі қол қойылғаннан соң тура бір ай өткенде, яғни 1923
жылғы 23-тамызда ТҰҰМ тарапынан бекітіледі. Бұл ... сол күні ... ... ... ... ... түрде білдірілді.
Шетелдіктердің кетуіне алты апталық мүддет белгіленді. Қазанның ... ... ... ... ... ... ... әскері мен байрағына сәлем беріп, қаладан кетті. Осылайша, түрік жері
түгелдей іс жүзінде жаудан ... ... ... ... астана мәселесі
жұрт аузынан, сондай-ақ, ... ... ... ... Мемлекет
жүйесін айқындамай тұрып, әуелі астана жайын шешу керек. Ғази Мұстафа Кемал
қаңтарда ... ... ... ... ... ... Баспасөз мәслихатында астана жайы да айтылды. Ол осыған орай ... ... ... ... ... қайда орналасқаны дұрыс? Қандай да бір
сыртқы шабуылға төтеп беретіндей мекен болуы ... Осы ... ... ... керек. Әйтпесе, бір кемеден атылған топ ... ... ... ... ... жұмыс істесін. Бұл – бір. Екіншіден, үкімет
мекемелері орналасқан ... көз ... ... әрбір аймағы көрінетін
болсын. Бір қуыста тұрсаңыз ... ... ... ... ... Неге ... Ыстамбулды үкімет орталығы етіп, бәрін сонда үйіп-
төккендіктен. Ыстамбул – көркем де сұлу ... аса ... ... күн ... ... Анадолы тілеуін тіледі. Қазір де басқыншылық
зардабынан әлі арылып ... ... мен оның ... ойлаудамыз. Тек бұл
сүйіспеншілігіміз оның міндетті түрде үкімет орталығы болуы тиіс деген ұғым
білдірмейді. Ыстамбулдың ... ... оған ... ... ... бәсеңсітпейді. Бұл мемлекетті басқарғысы келетіндер
ел ішіне барғандары абзал. Халықпен қоян-қолтық ... не ... ... ... ... Бірқатар себептер үкімет орталығынан Анкара
– Қайсері – Сивас үшгені ішінде болуын ... ... ... ... ... ... ... оқиғалардың өзі-ақ оны орталыққа ... ... ... те, ... ... ... Анкарада отырсақ та, әрдайым Ыстамбулды пайдаланатын боламыз.
Астана туралы Ататүрік лебізіне айрықша аялдауымыз ... ... ... ... ... ... ... құтылған алып түрік бәйтерегінің ...... ... елі ... ... жаңа бас қаласын таныстырды.
Халықаралық қоғамдастықтан өзіне ... ... ... ... ... қарамастан астанасын өзгертуге мәжбүр еткен басты
себептер ішінде 20-жылдары ... ... ... ... мәнге ие.
Мұстафа Кемал Анкараға ыңғай білдірді. Анкаралықтар түрік ұлттық
қозғалысына ... ... ... ... ... Жаңа ... ... орталығы ретінде таңдаудың осы қалаға түсуі кездейсоқ
емес. Анкара орналасуы, көлік қатынасында ... ... ... ... үшін таптырмас жер. Қадими деректер де осыны ... ... ... ... көп, қайыр, берекеті ересен, нығметі мол,
өзен-бұлақтары сылдырай аққан гүлденген ... ... – тас ... қала.
Алла, бұл шаһарды қияметке дейін османдықтың қолынан шығара көрме!» 1640
жылдары ат басын ... ... ... ... ... ... Челеби кентті
осы қалпында көріпті. 2,5 мың жылдық тарихы бар қала ... бір ... яғни 1353 жылы ... ... ... ... Челеби тамашалаған Анкара
бекінісі – биік таудың дәл төбесінде, төрт ... ... ... салынған
қуатты қорған. Темір қақпалары бар, күндіз-түні күзетші ұстайды. «Дұшпан
қамалдың әр тасына мың бас ... ... ... ... ... Бекініске
тырбанып жету ахирет іс. Ешбір жағынан жеңіске жету мүмкін ... ... ... ... ... 1701 жылы осында келген Пайтон де Турнфорт
деген саяхатшы да «Анкара – Анадолының ең жақсы ... ... XYII ... мың ... бар Анкара дүкендері, мектептері, моншалары, шеберханалары,
базарларымен ... ... ... ... ... ... ... атауы жүзім көп өскендіктен шыққан деседі деректер. Әйтсе де
«Анкара» сөзін ангор шекісі жүнімен байланыстырады. ... ... ... атын жер-жиһанға мәшһүр қылған да осы жібек жүні. Одан
«соф» деп аталатын мата дайындалған. Тағы да ... ... ... ... тек ... тән. ... ... болуы екіталай. Ал түбіт ешкісі сүттей
аппақ. Ақтығы оған теңесетін жануар, бәлкім, жоқ ... Ешкі ... ... жібі ... ... ...... жұмсақ. Бірақ жұлғанда ешкінің
жан ... ... ... ... ... білгіштер әк пен күлді ... ... ... ... ... жүні оңай ... екен.
Шетелдіктер алдымен ешкіні Еуропаға апарып өсіруге, нәтиже шықпаған соң,
жүнін тасып жіп ... ... ... ... Әулие Челеби
кілтипатын Анкараның ауасы мен суында, шөп өсетін топырақта жатыр дейді.
Ешкі жүнінен мата ... оны ... әрі ... ... ... -
анкаралықтардың ұзақ уақыт бойы негізгі кәсібіне ... ... ... ... өз ... ... Анкарада өркениеттің өзге белгілері
қатар дамыды. ... ... әр ... ... ... ... XIX ... таман қала мың шақырымдық тас жолы, жүздеген көпірлермен Анадолының
кез-келген ... және ... шыға ... 1893 жылы ... ... ... ... Ыстамбул арқылы Еуропаға ұласуға мүмкіндік туды.
Ұлы өзгерістер лебімен астана болу бақыты осы Анкараның ... 1923 ... ... ... ... уәкілі Исмет паша бастаған 14
депутат Мәжіліске небәрі бір баптан тұратын заң ... ... ... ... әрі нұсқа. «Түркия мемлекетінің маккары идаресі ... ... ... ... уәж ... орталықтың Анадолыда болу керектігі
түсіндірілген бірнеше себептер көрсетілді. Заң жобасы 10-қазанда ... ... Заң ... ... әлгі ... ... қабылдады. Сол күні конституция жөніндегі комиссия да өз
батасын ... Ал үш ... ... астана тағдыры Мәжілістің жалпы
отырысында шешілді. Жарыссөзде сөз алған депутаттардың барлығы дерлік ... ... ... 7,5 ... ... ... да Нью-Йорктің астана
еместігін көлденең тартты. Ақыры дауыс салу ... № 27 ... ... ... ... астанасы атанды. 15-қазан «Анкара күні» мейрамы
боп жарияланды. Бірақ Атазаңға жаңа ... ... ... тек ... 24-сәуірде ғана енгізілді. Бұл күні қабылданған ... ... ... ... ... деп ... ... діні – ислам; ресми тілі – түрік тілі; маккары(астанасы) –
Анкара. Конституцияға өзгеріс ... ... ... бар. ... ол
кезде халифат жүйесі әлі бар болатын. Соңғы халифа Әбдулмәжіт ... ... соң ... ... ... ... заңда көрініс тапты.
Бас қалаға қатысты барлық ... ... ... жоқ. ... ... ... ... кешегі Антанта елдері – Англия, Франция және
Италия Анкараны мойындамауға жандарын салды. Бас қала туралы кітабының бір
тарауын түрік ... ... ... ... ... деп атаған. Бес айда
жаңа астананы танымау жөнінде жиырма шақты нота ... ... ... Ыстамбулда ұстауға тырысады. 1925 жылдың басында Ыстамбулда 18
елдің өкілдігі болса, Анкарада ... саны ... еді. Бір ... елшісі
Ататүріктің Ыстамбулға барғанын пайдаланып, сенім грамотасын сонда бергісі
келеді. Француздарға Мұстафа Кемал хат жолдады. Онда ... ... ... ... тек астанада берілетіні, шетелдік елшінің тек
мемлекет орталығында отыру керектігі, мұны ойламау Түркияны ... ... ... баса ... ... елші Конт де Шамбран Анкараға келді.
Ататүрікте аңсары ауған ол кітап та жазған. ... ... ең ... да өз ... жаңа ... ... Ал ... дипломанттар
арасында ат басын алдымен Анкараға бұрған – Ауғанстан өкілі. Сұлтан Ахмет
Хан 1921 жылы, қала әлі ... ... ... ... ... 1930 жылдың
басында түрік мемлекеті бес қаласына менсінбей, мұрын шүйіре қарайтын ... ... сол ... 27 ... ... ... болды. Тіпті,
Ватиканның да өкілі бар еді.
Кездейсоқтық емес те шығар, бәлкім, еліміздің тәуелсіздігін бірінші
боп таныған ... ... ... ... осы ... екі ел ...... пен марқұм Т.Өзал ашты.
Қос президент, ... ... ... ... Алматы айбынын асырған
келбетті де келісті бесжұлдызды «Анкара» ... ... ... ... қақ ... ... тамаша сәулет туындысына «Анкара» атауының
берілуі Қазақстанның Түркия Республикасының ... ... ... ... ... халқының бітім-болмысына, салт-
санасына нағыз лайық
басқару
жүйесі – ...... ... ... жүйедегі
мемлекет түрі. Республика – Ұлт егемендігін паш ететін және ... ... ... ... ... ... әрі мемлекеттік жүйе белгілі бір ... ... ... ... тоқтату қиын-ды. Сол
себепті, астана мәселесі оң ... ... ... ... пішімін
жариялау жолында әзірлік жұмыстары жүргізілді. Ататүрік өзінің атақты
«Баяндамасында» бұған жан-жақты ... ... ... ... ... ... (Анкарада қазір Президент резиденциясы орналасқан
жер) бару үшін Мәжілістен шыққанда дәлізде мені ... ... ... мен ... ... ұшырастым. Менімен кездеспек боп осы уақытқа дейін
күткендерін естісімен оларды кешке асқа ... ... ... ... ... ... бейлердің келуін өтіндім. Чанкаяда мені көруге келген Ризелік
депутат Фуат пен Афион – карахисардан ... ... ... ... де ... Тамақ үстінде «Ертең Республиканы жариялаймыз» дедім. Отырғандар
мұнымды ... ... Ас ... қалды. Сол минуттан бастап, атқарылар
шаруа туралы ақылдастық. Қысқа бір ... ... ... ... ... ... тек Таяу ... емес, бар ғалам назарын өзіне
аударған тарихи оқиға ... ... ... ... ... Мәжіліс Түркия
Республикасын жариялады. Ал он бес минуттан соң тұңғыш Президенті сайланды.
Дауыс беру ... ... паша ... етті. «Түркия Республикасы
Президентін сайлауға 158 депутат қатысты. 158 ... ... ... Ғази ... ... Паша ... ... Президенті боп
сайланды».
Мұстафа Кемал ұлттық идеологияның негізгі принциптерін белгіледі.
Олар – ... Ұлт, ... ... ... ... ... алты принцип Атазаңға енгізілді: Республикашылдық – басқарудың
республикалық түріне адалдық; Төңкерісшілдік – ... үшін ... ... ...... ... ... Зайырлылық – дінді
мемлекеттен айыру негізін қолдау; ...... мен тап ... ... – экономика саласында мемлекеттің ... ... ... ... бес жыл бір ... ... ... өзгелерден кем түспей,
өзіне лайық орын табу ... ... ... ... үшін көп ... емес.
Алайда Ататүрік өміріндегі соңғы 15 жыл Түркияға орасан зор ... ... ... ... ... таразылау, мәдениет
ошақтарының құрылуы, мұражай, опера және балет театры, ... мен ... ... ... өнерінің жолға қойылуы – рухани өмірді мүлдем
соны сүрлеуге түсіргенін қосуға тиіспіз.
Түркия ... ... ... ... ... сахнаға шығарып,
ән айтқызуымен шығыс өркениетінде өшпес із ... Ол өнер ... ... ... Бәріңіз депутат та, уәкіл де, тіпті,
президент бола аласыздар. ... ... бола ... ... деу ... ... тыныштық, сыртта бейбітшілік!» Сыртқы ... ... ұран ... ... ... ... дипломатиямен де
ерекшеленді. Шекаралас елдермен достық байланыс орнатылды. ... ... ... ... тату қарым-қатынасқа айрықша көңіл бөлінді. Екі ... жылы ... ... қол ... ... ... ... ақшаға мұқтаж
заманда қол созғаны да бар. Рас, КСРО мен ... ... ылғи ... ... ... тағы да ... ... Х. Ероғлы большевиктер армян,
күрд және ... ... ойып жер ... ... ... ... ... түскен кезеңдер болды десе, зерттеуші, проф. Фахир
Армаоғлының пікірінше, Кеңес ... ... ... ... ... пролетариат ынтымақтастығымен байланыстыруға тырысты.
1934 жылы Түркия Ұлы Ұлттық ... ... ... ... ... өз ... ие ... заңдастырды. Мәжіліс, бұған қоса, ... Ғази ... ... ... ... ... терең сүйіспеншілігінің
өшпес белгісі ретінде қадірлі де құрметті «Ататүрік» фамилиясын берді. Ол
тарихта осы атпен қалды.
Ататүрік принциптері ... ... бар ... ... ... Мұны
түрікшілдік десек те қателеспейміз. Мұстафа Кемал күйреген империя үйіндісі
орнында өр әрі жігерлі мемлекет ... оған ... ... жолында мың
өліп, мың тірілген түрік ұлтының атын берді. Ол сан ғасырлар бұрын қуатты
мемлекеттерін, өз ... ... көне ... ... ... ... Өскелең ұрпақ ата-бабалары туралы білсін деп Түрік Тарих Қоғамын
құрды. Тарихтанудағы төңкеріс тек өткенді үйреніп білу ... одан ... сол ... ... көз ... ... ... үзеңгі
қағыстыру, өркениет көшінен қалыс қалмау, ақ пен қаратүстілер арасында сары
тәнділер саналған түріктердің қабілет-қауқары шамалы деген ұғымның ... ... ... ... ... міндеті тұрды. Түрік қауымы ... ... таяқ ... білетін Ататүрік ауызбірлік пен ұлт тұтастығын
сақтады. Сондықтан түріктер бай-кедей боп төбелеспеді. Езілген ... ... ... үлкен істер тындырылды. «Керемет тек шетелде ғана емес.
Сырттағыға табынғанша, ... ... ... және ... ... дәлелдейік» деген ұран көтерілді. Халықты өз күшіне сендіру
тәжірибесі, шын мәнінде, көпке ортақ. Толассыз ... ... ... ... ... да түріктер жаңа құрал-сайманды тосырқамай,
технология тілін тез ... ... ... ... ... ... ... да
оны медет тұтты. Осы ұлы сенім қыруар қиындықтарды жойды. 1933 жылы ... 10 ... ... ... ... арнаған лебізін «Түрікпін
деген адам қандай бақытты!» деген сөзбен аяқтады. Ұлтына ... зор ... ... ... ... ол осы бес ... ... Республикасы мен түрік дүниесі арасында рухани көпірлерді
орнату қажеттігін көздеген ... ... ... ... іске ... Тек ... беруден сөз етсек, Түркияда түрік әлемінен ... ... ... ... жас ... алуда. Бес мыңдай шәкірт түрік тілдес
республикаларда білім алып жатыр. ... ... ... ... ... республикасын жастарға аманат етіп тапсырса, бүгінгі түрік
мемлекеттері басшылары да жас ... төл ... тегі бір ... Тек ... емес, түрік әлемі тұтастығын армандап өткен асыл
тұлғалар да ... бас ...... ұран, елдік пен елдік белгісі. Отанын, түрік ұлтын
одан артық сүйген жан жоқ шығар, сірә. Жан-жүрегімен берілгені сонша, ... ... да көп емес ... ... ... ... ... үкімет басшысына жіберген жолдауында «Мен керек болса, Түрік ... ... ...... беремін. Бүгінгі тартуым оған бергім келетін басты
сыйымның қасында мүлдем құнсыз» дейді.
Отан, Ұлт, Түркия Республикасы деп ... алып ... тура ... ... ... ... ... «Гардиан» газетінде осыдан біраз күн бұрын
жарияланған бір ... баса ... ... 60 жыл өтсе ... ... ... деген шексіз сүйіспеншілік ... ... қуат ... ... ... өзі ... ... «Менің түкке тұрғысыз денем бір күні, сөз жоқ, ... ... ... ...... ... ... Ататүрік
аманатына адал Түркия Республикасы бүгінде 75 деген биік ... ... ... реформалары
Ұлы Кемал Ататүріктің есімімен әділ түрде байланыстырылатын
Түркиядағы реформалар ... ... еді? ... ... дүниежүзілік
соғысты, жерінің елеулі бөлігінің ... ... ... ... ... ... жүйеден толық ажырау мен империяның күйреуін
бастан кешірді. Осман империясы ... пен ішкі ... ... еді. Соғыстың кесірінен Түркия шығыс Анатолияның
барлығы ... ... ... ... ... Әскерге үш
миллиондай ерлер шақырылды, соның салдарынан ауыл ... ... Ел ... жағдайында. Осы жылдары жаңа ... ... ... ... ... Бұл ... білдіруші Мұстафа
Кемал еді.
...Түркияның жаңа мемлекет ретінде құрылуы ондаған жылдарға созылды.
Мұнда әскери төңкерістер де, мемлекеттік ... ... рет ... ... ... да, ... ... де, шетелден жұмыс
іздеуге мәжбүр еткен жаппай жұмыссыздық та ... ... ... ... Өзал да ... еңбек сіңірді. Ол Қазақстанға үнемі жылы
көзқараста болды. Түрік экономикалық кереметінің негізін құраған либералдық
реформаларды ... Өзал ... ... ... ... ... оқулықтарға енді және бізге де
біраз нәрсе үйретері сөзсіз. Алайда, Қазақстандағы жағдай басқаша. Түркия
басшылығына ... ... ... ... ... ... тура ... Біздің ел дамыған ірі өнеркәсіпке, соның ішінде ерекше
өндіріске ие. Халықтың сауатсыздығын жою мен әліппе реформасы ... бір ... еді. Ал ... елде бұл мәселенің баяғыда-ақ
шешілгені жайлы айтудың да керегі жоқ шығар. ... ... ... жүйесін
жаңарту, мемлекеттік және жеке білім беру жүйесін, денсаулық сақтау мен
мәдениетті дамыту ... ... ... ... мен зайырлылық
негіздерін құру Түркия республикасы үшін ең күрделі мәселе болғаны ... ... ... ... партиялар түрік революциясының ... ... ... ... Ал ... ... ... исламды
мемлекеттік дін ретінде енгізу мен қазақ ... ... бас ... ... ... сөз қозғалып тұрады. Бізде басқаша
жағдай екенін тағы да баса ... ... ... бірнеше ғасыр бойы империя
ғана емес, халифатта болып келді. Ислам мұнда мемлекеттік дін ғана емес,
белгілі бір ... ... өзін ... ... де болды. Біздер,
қазақтар үшін дін, соның ... ... ... ... роль атқарған жоқ.
Исламның енуі көбінесе отаршылдық қатынастардың дамуымен байланысты еді. ... ... ... ... қабылданып, ол өзіне дейінгі сенімдермен астасып
жатты. Түркияның ұлт бірлігін қалыптастыру мен ескі ... ... біз үшін аса ... ... ... Шетел тәжірибесіне бас
июшіліктің орнын – «Біз ... ... ... ... да ... ... ... аламыз», - деген ұран
басты. Өз күштеріне сену ... ... ... ... ... ... ... жеткізді.
Қазақстан алдында сауатсыздықты жою мәселесі, өнеркәсіптік өндірісті
өркендету мен ауыл ... ... ... ... ... ... түрде дамыған білім, ғылым мен мәдениет жүйесі,
технологиялық тәжірибе бар. ... ... ... ... ... ... ... көптеген міндеттер бізде жүзеге асырылған.
...Мемлекеттің экономикалық дербестігін қамтамасыз ету күрделі мәселе
еді. Бірнеше жыл бойы Қазақстанға ресейлік экономикалық саясаттың ... тура ... ... КСРО ... ... 94%-і
республикалық өкіметтің қарамағында болған жоқ. Ресейлік ... ... ... ... ... асыруға мүмкіндік бермеді. Ұлттық валютаны
енгізу және оны қалыпта ұстау, сыртқы экономикалық ашық ... пен ... ... ... экономикалық реформаның дербес әдісіне өтуге
мүмкіндік берді. Дүниежүзіндегі көптеген мемлекетерде бұл ... ... ... керек болды. Тіпті, Түркияда мынадай сөз бар: ... осы ... ... ... ... ал ... Өзал оны гүлденген
елге айналдырды.
Қорытынды
Ататүрік – жеңіліс білмеген қолбасшы, қатал жауынгер, дана ... ... ... ... ... ... әке ... ұстаз.
Әрбір тарихи қайраткер сияқты, оның да бітімі бөлек. Ататүріктің кез-келген
әрекеті оның өз ... ... ... ғана ... ең ... басты мұратынан айнымастығының айғағы. Тұрмыста да, өзімен-өзі
оңашада да ол бүкіл ел білетіндей реформатор ретінде ... Оның ... ... ... – жеті қызы мен ұлы ... Қыздардың бірі – Сабиха
Гекчен түріктің тұңғыш ұшқыш әйелі. Мұндай мысалдарды Ататүріктің ... ... ... ... ... мен қағидаттары,оның реформалары бүгінгі
Түркияның саяси, экономикалық, әлеуметтік ... ... ... түрік қоғамын жедел жаңғыртуда басты ... ... ... ... ... ... күлден көтерілген Феникс құстай болып
тұрған ахуалдан атымен бөлек ел. Осыдан біраз уақыт қана бұрын құрлықтағы
ең ... ... ... ... экономикалық дамуы құрметпен қаратпай
қоймайды. Ұлттық психологиядағы өзгерістер қайран қалдырарлықтай. Мәдениет
пен ... ... мен ... ... ... пен ... көрсету
саласындағы жетістіктер тәнтә еткізеді. ... ... ... ... ... ... елдердің қатарына ... ... одан әрі ... ... ... және кеудешіл үмітпен
болашаққа көз тастауда.
Осының бәрінің ... бір адам - ... ... ... ... атасы.
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі:
1. С. Смайыл « Ататүрік »
- Алматы: «Жас Түркістан», 1998
2. Асылбек Бисенбаев. Ататюрк. – ... //sesna. ... ... ... ... ( ... ). – Интернет-сайт
http: // www. peoples. ru.
4. «Егемен Қазақстан» // С. ... ... ... ... 2006 (20 ... №17)

Пән: Қазақстан тарихы
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 19 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Ататүрік23 бет
Мұстафа Кемал Ататүрі10 бет
"Гетерогенді және өзгермелі ортадағы сұрыптау"4 бет
Жәнібек батырдың балалық шағы туралы17 бет
Қазақстанның зайырлы мемлекет ретінде дамуы: мазмұны, белгілері, болашағы5 бет
Қазақстанның тәуелсіздігі Түркияның қоғамдық пікірінде8 бет
Өркениет шамын жағушылар5 бет
"Саяси модернизация."23 бет
XX ғасырдың басындағы қазақ зиялыларының атқарған қызметтеріне саяси талдау57 бет
XІX-XX ғасырдағы Ресейдегі саяси және құқық тарихы9 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь