Бастауышта математиканы оқыту барысында пәнаралық байланыстарды іске асырудың кейбір жолдары


Мазмұны

Кіріспе . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 3

І тарау Бастауыш сынып математика сабақтарында пәнаралық байланыстар
1.1 Математика және тіл дамыту . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 8
1.2 Математика сабақтарында табиғаттану және өлкетану
материалдарын пайдалану . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .13
1.3 Математика сабақтарының еңбек және бейнелеу µнері
сабақтарымен байланысы . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .18
1.4 Бастауыш сынып оқушыларына математиканы үйретуде ен . күй және дене шынықтыру сабақтары элементтерін қосу . . . . . 25
1.5 Математика сабақтарындағы пәнаралыќ мазмұнды үй тапсырмалары . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 26

II тарау Бастауышта математиканы оқыту барысында пәнаралық байланыстарды іске асырудың кейбір жолдары
2.1 Бастауышта математикадан сыныптан тыс сабақтарда пәнаралық байланыс . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 29
2.2 Бастауыш мектепте математикада экономикалық білім мен тәрбие беруді жүзеге асырудың жолдары . . . . . . . . . . . . . . . . . 32
2.3 Практикалық мазмұнды есептерді шығаруда ұқыптылыққа тәрбиелеу мен экологиялық мазмұнды есептер . . . . . . . . . . 40

Қорытынды . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 53

Пайдаланылған әдебиеттер . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 56
Кіріспе
Елбасымыз Н.Ә.Назарбаевтың Қазақстан халқына жолдауында: "Білім беру реформасы – Қазақстанның бәсекеге нақтылы қабілеттілігін қамтамасыз етуге мүмкіндік беретін аса маңызды құралдарының бірі. Бізге экономикалық және қоғамдық жаңару қажеттіліктеріне сай келетін осы заманғы білім беру жүйесі қажет " – деген. Яғни болашақтың бүгіннен де нұрлы болуына ықпал етіп, адамзат қоғамын алға апаратын күш тек білімде ғана. Сондыќтан да, қазіргі уаќыт талабы – оќушылардыњ білім сапасын кµтеру, шыѓармашылыќ ќабілетін, аќыл - ой белсенділігін дамыту.
Оќыту ‰рдісі дењгейін арттыру арќылы шыѓармашылыќпен ењбек ететін, жања білімдерді µз бетінше игеруге ќабілетті жєне оны маќсатты т‰рде ќолдана білетіндей азаматтар даярлау білім саласындаѓы басты маќсат. Оќыту – оќытушы мен оќушы арасындаѓы, біріншісініњ адамзат жинаќтаѓан єлеуметтік тєжірибені, білімді оќушыѓа беруді, ал екіншісініњ оны мењгеруді ж‰зеге асыратын к‰рделі де, кµпжаќты ‰рдіс екендігі белгілі.
Пєнаралыќ байланыс – педагогика ѓылымыныњ негізгі мєселесініњ бірі. Материалдыќ д‰ниеніњ арасындаѓы µзара тыѓыз байланыстар арќылы шындыќты жете танып білуге, олардыњ бір-бірімен байланысты ќарым - ќатнасын т‰сінуге болады.
Пєнаралыќ байланыс экономикалыќ географияныњ, єрбір µлкеніњ, ауданныњ байлыѓы мен µндірістік м‰мкіншіліктерін ашатын, оныњ болашаѓын кµрсететін басќа да табиѓаттану ѓылымдарыныњ дамуымен байланысты экологиялыќ негізде ќарастырылуы шаруашылыќта тиімді. Жоспардаѓы мањызын аныќтауѓа кµмектеседі. Оќу процесініњ барысында оќушылар танымдыќ, практикалыќ маќсатты баѓдарлы іс - єрекеттермен ш±ѓылданады, нєтижесінде оќушыда пєнаралыќ іскерлік ќалыптасады.
Пєнаралыќ іскерлік оќушыныњ бір пєннен мењгерген білім-іскерлік даѓдыларын, екіншіде жаќын мењгеруде пайдалана білу ќабілетінен кµрінеді.
Пєнаралыќ байланыс тіл єдебиет пєнінен мењгерген кітапты пайдалану іскерліктері, география, тарих, математика т.б. пєндерді. Оны ‰йренуде ќолданылады. Сол сияќты оќушыныњ бір пєннен ‰йренген ењбек іскерліктері екінші пєнді терењ мењгеруге ыќпал етеді.
Єрбір пєнді µткенде, оны басќа пєнмен байланыстыра отырып, µтудіњ ‰лкен ерешекліктері бар. Ќазіргі сабаќта кењінен µріс алып ж‰рген. Ана тілі пєнін µткенде, оны математика немесе ќазаќ тілі пєнімен де байланыстырып µтуге болады. Б±л жаѓынан оќу мазм±нын бекітсењ, екіншіден тєрбие алып шыѓады.
Мектеп курсындаѓы математиканыњ бастауыш сыныптарды пєнаралыќ байланыстардыњ ќалыптасуы білімді терењ мењгеруге, ѓылыми т‰сініктермен негіздерін пайда болуына оќу - тєрбиелік процестерін кемелденуіне жєне оныњ оњды ±йымдастыруына, кµз-ќарастыњ кењеюіне єлемдегі заттардыњ т±тастыѓын, табиѓаттаѓы ќ±былыстардыњ µзара байланыстарын т‰сінуге єсерін тигізеді. Бұл зерттеудің көкейкестілі.
Пєнаралыќ байланыстыњ ењ негізгі дидактикалыќ міндеті – ол оќыту процесініњ білім беру, дамытушылыќ аптаныњ арасындаѓы байланыстарды ќ±ру. Сонымен пєнаралыќ байланыстыњ мазм±нына мыналар жатады:
1. Оќу пєндері арасындаѓы µзара байланыстыњ дамуы.
2. Дидактикалыќ - материалистік кµзќарастыњ ќалыптасуы – білім мазм±ныныњ барлыќ ќ±рамды бµліктерініњ байланысын талап етеді.
3. Пєнаралыќ байланыс жан-жаќты тєрбие беру ж‰йесініњ барлыќ салаларын комплексті ж‰зеге асыруѓа ыќпал жасайды пєнаралыќ байланыс педагогикалыќ ењбектіњ ѓылыми негізінде тиімді ±йымдастыруына кµмектеседі.
Пєн материалын оќып ‰йрену, оныњ мазм±нын маѓынасын толыќ т‰сіну бастауыш сынып оќушылары ‰шін к‰рделі психологиялыќ процесс. Мазм±нды мењгеріп, ±ѓыну оњай ж‰зеге аспайды. Сондыќтан да оќушы оќулыќтаѓы материалдарды ±ѓынуѓа кедергілер мен ќиындыќтары кездеседі. Тєжірибеде байќалѓаны м±ндай ќиындыќтарды жењуде пєнаралыќ байланыс ерекше роль атќарады. Оќытудыѓа пєнаралыќ байланыстар – ол оќушыларды µнімді ойлау ќызметіне шыѓармашылыќ элементтерін ендіру єдісі, б±л оќу процесініњ жетілдірудің мањызды факторы.
Пєнаралыќ байланысты жасау методикасын мењгеру, м±ѓалімдер мен оќушылардыњ, єдіскерлер мен дидактардыњ уаќыты мен к‰ш салуын талап етеді. Осыныњ барлыѓы оќу процессін жетілдірудің факторы ретінде, оны ±йымдастыру комплексті тєсілде жету маќсатында, м±ѓалімдерге пєнаралыќ байланыстарды іске асыруда маќсатты дайындыќ керектігін айтады.
Балаларды к‰нделікті µмірдегі жєне табиѓаттаѓы бар нєрселердіњ байланысын кµруге ‰йрету керектігін м±ѓалім біледі, сондыќтан оќытудаѓы пєнаралыќ байланыстар – ќазіргі уаќыттыњ б±йрыѓы.
Зерттеу пєні – бастауышта математиканы оќытуда жалпылау пәнаралық байланыстарды пайдалану єдістемесі.
Пєнаралыќ байланысты ќолдануѓа ќатысты мањызды теоретикалыќ - єдістемелік ережеге, бізге таныс мына тµмендегі мєселелерде іске аса алатын барлыќ пєндерді оќыту жатады.
а) оќшылардыњ ой - µрісін кењейту, олардыњ білім алуѓа жєне оны пайдалануѓа деген ќ±штарлыѓы мен ынтасын арттыруды ќалыптастыру;
є) балаларды белсенді шыѓармашылыќ ќызметке тартуѓа м‰мкіндік беретін, біліктілік пен даѓдыларѓа ‰йрету;
б) шыѓармашылыќ ќабілеттерін дамыту;
- математика сабаѓы пєнаралыќ байланыстар ќ±руѓа ыњѓайсыздау, біраќ зейінді, ізденгіш м±ѓалім, б±л жерде де пєнаралыќ байланыстардыњ принципін іске асыру м‰мкіндігін табылды.
Айта кету керек, бастауыш сынып м±ѓалімдерініњ пєнаралыќ байланыстарды іске асырудаѓы µз тєжірибелерін талдап, ќорытпаса, терењ зерттемесе, б±л ж±мыс толыспайды.
Дипломдыќ ж±мыстыњ зерттеу єдістері мыналар болып табылады:
1. Психологиялыќ-педагогикалыќ жєне єдістемелік єдебиеттерді талќылау жєне оныњ толыќ жетілуініњ негізгі баѓыттарын аныќтау.
2. Ќазаќ тілі, ана тілі, єн-к‰й, бейнелеу µнері. Ењбек айналамен таныстыру жєне дене шыныќтыру сабаќтарыныњ элементтерін пайдаланѓан математика сабаќтарындаѓы байќаулардыњ нєтижелерін жинаќтап ќорыту.
Диплом жұмысының практикалық құндылығы
Ж±мыс бастауыш сынып м±ѓалімдеріне пєнаралыќ байланысты математика сабаќтарында пайдалануѓа кµмекші ќ±рал ретінде ±сынылады.
Ж±мыстыњ маќсаты мыналардан т±рады:
1. Пєнаралыќ байланысты математиканыњ бастауыш курсыныњ теориясында жєне практикасында іске асыру мєселесініњ жасалуын анализдеу;
2. Математика сабаќтарында пєнаралыќ байланыстарды енгізудіњ негізгі баѓыттарын кµрсету;
- бастауыш сынып м±ѓалімдеріне математика сабаќтарында пєнаралыќ байланысты пайдаланудыњ аса тиімді формасы мен єдістемелерін табуѓа кµмектесу.
3. Сыныптан тыс шараларды оушылардыњ кµзќарастарын ќалыптастыру, оќуѓа ќызыѓушылыѓын даѓдыландыру, µмірге, ќоѓамдыќ-пайдалы ењбекке дайындау маќсатында пайдаланудыњ тиімділігін кµрсету.
4. Жалпы білім беру ж‰йелерінде бастауыш сыныптардаѓы математика сабаќтарына пєнаралыќ байланыстарды енгізудіњ тиімділігін арттыру бойынша ±сыныстар жасау.

Пән: Педагогика
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 48 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге




Мазмұны
Кіріспе . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . 3
І тарау Бастауыш сынып математика сабақтарында пәнаралық байланыстар
1.1 Математика және тіл дамыту . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . 8
1.2 Математика сабақтарында табиғаттану және өлкетану
материалдарын пайдалану . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . .13
1.3 Математика сабаќтарыныњ ењбек жєне бейнелеу µнері
сабаќтарымен байланысы . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . .18
1.4 Бастауыш сынып оќушыларына математиканы ‰йретуде єн - к‰й жєне дене
шыныќтыру сабаќтары элементтерін ќосу . . . . . 25
1.5 Математика сабаќтарындаѓы пєнаралыќ мазм±нды ‰й тапсырмалары . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 26

II тарау Бастауышта математиканы оқыту барысында пәнаралық байланыстарды
іске асырудың кейбір жолдары
2.1 Бастауышта математикадан сыныптан тыс сабаќтарда пәнаралық байланыс . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 29
2.2 Бастауыш мектепте математикада экономикалық білім мен тәрбие
беруді жүзеге асырудың жолдары . . . . . . . . . . . . . . . . . 32

2.3 Практикалық мазмұнды есептерді шығаруда ұқыптылыққа тәрбиелеу мен
экологиялық мазмұнды есептер . . . . . . . . . . 40

Қорытынды . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . 53

Пайдаланылған әдебиеттер . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . 56

Кіріспе
Елбасымыз Н.Ә.Назарбаевтың Қазақстан халқына жолдауында: "Білім беру
реформасы – Қазақстанның бәсекеге нақтылы қабілеттілігін қамтамасыз етуге
мүмкіндік беретін аса маңызды құралдарының бірі. Бізге экономикалық және
қоғамдық жаңару қажеттіліктеріне сай келетін осы заманғы білім беру жүйесі
қажет " – деген. Яғни болашақтың бүгіннен де нұрлы болуына ықпал етіп,
адамзат қоғамын алға апаратын күш тек білімде ғана. Сондыќтан да,
қазіргі уаќыт талабы – оќушылардыњ білім сапасын кµтеру, шыѓармашылыќ
ќабілетін, аќыл - ой белсенділігін дамыту.
Оќыту ‰рдісі дењгейін арттыру арќылы шыѓармашылыќпен ењбек ететін, жања
білімдерді µз бетінше игеруге ќабілетті жєне оны маќсатты т‰рде ќолдана
білетіндей азаматтар даярлау білім саласындаѓы басты маќсат. Оќыту –
оќытушы мен оќушы арасындаѓы, біріншісініњ адамзат жинаќтаѓан єлеуметтік
тєжірибені, білімді оќушыѓа беруді, ал екіншісініњ оны мењгеруді ж‰зеге
асыратын к‰рделі де, кµпжаќты ‰рдіс екендігі белгілі.
Пєнаралыќ байланыс – педагогика ѓылымыныњ негізгі мєселесініњ бірі.
Материалдыќ д‰ниеніњ арасындаѓы µзара тыѓыз байланыстар арќылы шындыќты
жете танып білуге, олардыњ бір-бірімен байланысты ќарым - ќатнасын т‰сінуге
болады.
Пєнаралыќ байланыс экономикалыќ географияныњ, єрбір µлкеніњ, ауданныњ
байлыѓы мен µндірістік м‰мкіншіліктерін ашатын, оныњ болашаѓын кµрсететін
басќа да табиѓаттану ѓылымдарыныњ дамуымен байланысты экологиялыќ негізде
ќарастырылуы шаруашылыќта тиімді. Жоспардаѓы мањызын аныќтауѓа кµмектеседі.
Оќу процесініњ барысында оќушылар танымдыќ, практикалыќ маќсатты баѓдарлы
іс - єрекеттермен ш±ѓылданады, нєтижесінде оќушыда пєнаралыќ іскерлік
ќалыптасады.
Пєнаралыќ іскерлік оќушыныњ бір пєннен мењгерген білім-іскерлік
даѓдыларын, екіншіде жаќын мењгеруде пайдалана білу ќабілетінен кµрінеді.
Пєнаралыќ байланыс тіл єдебиет пєнінен мењгерген кітапты пайдалану
іскерліктері, география, тарих, математика т.б. пєндерді. Оны ‰йренуде
ќолданылады. Сол сияќты оќушыныњ бір пєннен ‰йренген ењбек іскерліктері
екінші пєнді терењ мењгеруге ыќпал етеді.
Єрбір пєнді µткенде, оны басќа пєнмен байланыстыра отырып, µтудіњ
‰лкен ерешекліктері бар. Ќазіргі сабаќта кењінен µріс алып ж‰рген. Ана тілі
пєнін µткенде, оны математика немесе ќазаќ тілі пєнімен де байланыстырып
µтуге болады. Б±л жаѓынан оќу мазм±нын бекітсењ, екіншіден тєрбие алып
шыѓады.
Мектеп курсындаѓы математиканыњ бастауыш сыныптарды пєнаралыќ
байланыстардыњ ќалыптасуы білімді терењ мењгеруге, ѓылыми т‰сініктермен
негіздерін пайда болуына оќу - тєрбиелік процестерін кемелденуіне жєне оныњ
оњды ±йымдастыруына, кµз-ќарастыњ кењеюіне єлемдегі заттардыњ т±тастыѓын,
табиѓаттаѓы ќ±былыстардыњ µзара байланыстарын т‰сінуге єсерін тигізеді. Бұл
зерттеудің көкейкестілі.
Пєнаралыќ байланыстыњ ењ негізгі дидактикалыќ міндеті – ол оќыту
процесініњ білім беру, дамытушылыќ аптаныњ арасындаѓы байланыстарды ќ±ру.
Сонымен пєнаралыќ байланыстыњ мазм±нына мыналар жатады:
1. Оќу пєндері арасындаѓы µзара байланыстыњ дамуы.
2. Дидактикалыќ - материалистік кµзќарастыњ ќалыптасуы – білім мазм±ныныњ
барлыќ ќ±рамды бµліктерініњ байланысын талап етеді.
3. Пєнаралыќ байланыс жан-жаќты тєрбие беру ж‰йесініњ барлыќ салаларын
комплексті ж‰зеге асыруѓа ыќпал жасайды пєнаралыќ байланыс педагогикалыќ
ењбектіњ ѓылыми негізінде тиімді ±йымдастыруына кµмектеседі.
Пєн материалын оќып ‰йрену, оныњ мазм±нын маѓынасын толыќ т‰сіну
бастауыш сынып оќушылары ‰шін к‰рделі психологиялыќ процесс. Мазм±нды
мењгеріп, ±ѓыну оњай ж‰зеге аспайды. Сондыќтан да оќушы оќулыќтаѓы
материалдарды ±ѓынуѓа кедергілер мен ќиындыќтары кездеседі. Тєжірибеде
байќалѓаны м±ндай ќиындыќтарды жењуде пєнаралыќ байланыс ерекше роль
атќарады. Оќытудыѓа пєнаралыќ байланыстар – ол оќушыларды µнімді ойлау
ќызметіне шыѓармашылыќ элементтерін ендіру єдісі, б±л оќу процесініњ
жетілдірудің мањызды факторы.
Пєнаралыќ байланысты жасау методикасын мењгеру, м±ѓалімдер мен
оќушылардыњ, єдіскерлер мен дидактардыњ уаќыты мен к‰ш салуын талап етеді.
Осыныњ барлыѓы оќу процессін жетілдірудің факторы ретінде, оны ±йымдастыру
комплексті тєсілде жету маќсатында, м±ѓалімдерге пєнаралыќ байланыстарды
іске асыруда маќсатты дайындыќ керектігін айтады.
Балаларды к‰нделікті µмірдегі жєне табиѓаттаѓы бар нєрселердіњ
байланысын кµруге ‰йрету керектігін м±ѓалім біледі, сондыќтан оќытудаѓы
пєнаралыќ байланыстар – ќазіргі уаќыттыњ б±йрыѓы.
Зерттеу пєні – бастауышта математиканы оќытуда жалпылау пәнаралық
байланыстарды пайдалану єдістемесі.
Пєнаралыќ байланысты ќолдануѓа ќатысты мањызды теоретикалыќ -
єдістемелік ережеге, бізге таныс мына тµмендегі мєселелерде іске аса алатын
барлыќ пєндерді оќыту жатады.
а) оќшылардыњ ой - µрісін кењейту, олардыњ білім алуѓа жєне оны
пайдалануѓа деген ќ±штарлыѓы мен ынтасын арттыруды ќалыптастыру;
є) балаларды белсенді шыѓармашылыќ ќызметке тартуѓа м‰мкіндік беретін,
біліктілік пен даѓдыларѓа ‰йрету;
б) шыѓармашылыќ ќабілеттерін дамыту;
- математика сабаѓы пєнаралыќ байланыстар ќ±руѓа ыњѓайсыздау, біраќ
зейінді, ізденгіш м±ѓалім, б±л жерде де пєнаралыќ байланыстардыњ принципін
іске асыру м‰мкіндігін табылды.
Айта кету керек, бастауыш сынып м±ѓалімдерініњ пєнаралыќ байланыстарды
іске асырудаѓы µз тєжірибелерін талдап, ќорытпаса, терењ зерттемесе, б±л
ж±мыс толыспайды.
Дипломдыќ ж±мыстыњ зерттеу єдістері мыналар болып табылады:
1. Психологиялыќ-педагогикалыќ жєне єдістемелік єдебиеттерді талќылау
жєне оныњ толыќ жетілуініњ негізгі баѓыттарын аныќтау.
2. Ќазаќ тілі, ана тілі, єн-к‰й, бейнелеу µнері. Ењбек айналамен
таныстыру жєне дене шыныќтыру сабаќтарыныњ элементтерін пайдаланѓан
математика сабаќтарындаѓы байќаулардыњ нєтижелерін жинаќтап ќорыту.
Диплом жұмысының практикалық құндылығы
Ж±мыс бастауыш сынып м±ѓалімдеріне пєнаралыќ байланысты математика
сабаќтарында пайдалануѓа кµмекші ќ±рал ретінде ±сынылады.
Ж±мыстыњ маќсаты мыналардан т±рады:
1. Пєнаралыќ байланысты математиканыњ бастауыш курсыныњ теориясында жєне
практикасында іске асыру мєселесініњ жасалуын анализдеу;
2. Математика сабаќтарында пєнаралыќ байланыстарды енгізудіњ негізгі
баѓыттарын кµрсету;
- бастауыш сынып м±ѓалімдеріне математика сабаќтарында пєнаралыќ
байланысты пайдаланудыњ аса тиімді формасы мен єдістемелерін табуѓа
кµмектесу.
3. Сыныптан тыс шараларды оушылардыњ кµзќарастарын ќалыптастыру, оќуѓа
ќызыѓушылыѓын даѓдыландыру, µмірге, ќоѓамдыќ-пайдалы ењбекке дайындау
маќсатында пайдаланудыњ тиімділігін кµрсету.
4. Жалпы білім беру ж‰йелерінде бастауыш сыныптардаѓы математика
сабаќтарына пєнаралыќ байланыстарды енгізудіњ тиімділігін арттыру
бойынша ±сыныстар жасау.

І тарау БАСТАУЫШ СЫНЫПТАРДЫҢ МАТЕМАТИКА САБАҚТАРЫНДА ПӘНАРАЛЫҚ
БАЙЛАНЫСТАРДЫ ІСКЕ АСЫРУДЫҢ ЖОЛДАРЫ
1.1 Математика және тіл дамыту
Оқушылардың тілін дамыту – математиканың оқытудың негізгі мәселесінің
бірі болып табылады. Осы мәселенің табысты шешілуінен оқушылардың оқу
материалды түсіндіру ептіліктерінің қалыптасуымен байланысты, сонымен
математикалық қабілеттерінің дамуына әсер етеді, жұмысты бірінші сыныптан
бастау керек.
Қазақ тілі және ана тілі сабақтарындағыдай, біз математика
сабақтарында ауызша және жазбаша тіл дамыту жұмыстарын жүргіземіз, сонымен
оларға мынадай талаптар қойылады: мазмұндық, куәлілік, анықтылық, дәлдік,
логикалық. Осы талаптардың барлығы комплекстік түрде жүзеге асырылады.
Мынандай жаттығуларды ауызша сұрау кезеңінде ұсынылады:
1. Екпіндерін сақтап, сөздерді оқыңдар: километр, миллиметр, есептеу,
қосу, шешу т.б.
2. Оқыңдар: 29-дан шегеру, 36-ға қосу, 45-ті қосу.
Егер оқушылар септіктерді дұрыс қолданбаған болса, онда мұғалім оларға
көмектесіп, өзі оқып, оқушылардың біреуін оқытатын. Осылай сабақтан сабаққа
дейін мұғалім оқушыларды математикалық ұғымдарды, сөз тіркестерін дұрыс
оқытуды үйретеді.
3. Бір оқушы 43-12 мысалын былай оқыды: қырық үш алу он екі. Оқушыларға
сұрақ қойылды: дұрыс па(. Оқушылар мұғалімнің көмегімен қатені
тауып, мысалды дұрыс оқыды.
Математикалық терминдердің мәнін түсінікті етіп айтып беруге, дұрыс
жазылуын терең меңгеруге және айтылатын ойдың бас-аяғын дұрыс құрай білуге
әкеліп түйіндейді. Осы мақсатпен оқытушы төмендегі есептерді ұсынады:
1. Математикалық терминдердің маңызын түсіндіру жаттығулары (терминдер
класының бағдарламасынан алынады).
2. Терминдерді дұрыс жазуға арналған жаттығулар
Мысалы: Қосылғыштардың қосындысы өзгермейді. Барлық жаңа
математикалық терминдерді балалар дәптерлеріне немесе талқылау
сөздіктеріне жазып алатын. Сонымен, оның ана тілі мен қазақ тілі
сабақтарының сөздері жазылып, сөздердің түсіндірмелері көрсетілетін.
Үшінші түрдегі жаттығулар ережелерімен анықтамаларды дұрыс және дәл
айтуды меңгеруге бағытталған.
Математикалық тіл мәдениетінің қалыптасуы грамматикалық және
математикалық қателерді жоюға, тілдің көдейлігі мен нақтылы еместігін
артық сөздерді қолданбауға, сөйлеудегі сөздерді дұрыс жүйеде пайдалануға
және т.с.с. жоюға әкеледі.
Тіл дамыту жұмысының осы кезеңінде оқушыларға жаттығулардың мынандай
түрлері беріледі:
1. Грамматикалық және математикалық қателерді жоюға арналған жаттығулар:
тесттегі математикалық қатені табыңдар
Берілген мысалдағы белгісіз санды табу үшін
...+4(7, 7-ге 4-ті қосу керек.
2. Тілдің жетіспеушіліктерін жоюға арналған жаттығулар, негізінде ана
тілі сабақтарындағыдай алынады, тек математикалық ұғымдар мен материалдар
пайдаланылатын. Оларды математика сабағында пайдаланылғандай қазақ тілі
сабағында да пайдалануға болады және ол пәнаралық байланысты күшейтеді.
Көбінесе мынандай жаттығулар пайдалы:
345+15(360, мысалын бір оқушы былай оқыды: үш жүз қырық бес қосу он
бес болады үш жүз алпыс, дұрыс оқыды ма(
Егер оқушы жауап бере алмаса, онда мен оқушылардың назарын сан
есімдердің жалғауларына аударып, мысалды өзің оқып, оқушылардың біреуіне
қайталап оқытқызу керек. Осындай жаттығулар түрлері өте күрделі. Бірақ
мұғалім осы бағытта жүйелі түрде жұмыс істесе, онда оқушылар оны игеріп
кетеді. Кіші жастағы оқушылармен жұмыс істеу барысында, біздің ойымызша
мынандай моменттерге назар аудару қажет:
1. Тапсырмаларды шешу барысында оларды әр түрлі тәсілдермен шешуге
көбірек назар аудару, есептің шарты мен сұрағын өзгерту.
2. Есептің шешуі мен жауабын жазуында (оқушыларға) артық формальді
талаптар қоя бермеу. Ең бастысы – дұрыс шешу мен сауатты жазу.
3. Есепті қысқаша жазуды тек қана ол оқушыға есепті шешуге көмектесетін
болса ғана, пайдалану қажет. Мұндай жұмысты грамматикалық қателерді
ескерту негізінде мұғалімнің басшылығымен орындау қажет.
Математикалық тілді дамыту жұмысы қиын және тиянақты, өйткені бұл
жерде әр оқушымен жеке жұмыс істеу қажет.
Математика сабақтарында өлеңдерді пайдалану – сабақты жандандырады,
оны қызықты қылады және балалар өлеңдерді тыңдай отырып білінбей, оқу
процесіне қосылып жаңа білімдер алады.
Мысалы: 1. Түйе, бота мен басқан,
Төрт аяғын таң басқан.
Шұнақ құлақ бес ешкі,
Төрт қозылы екі қой,
Бәрін бірге ойлап қой.
(Он жеті)
2. Он бір түйе, бес жылқы,
Екі сиыр, бір ешкі.
Екі қоян, үш түлкі,
Таба алмасаң, бол күлкі.
(Жиырма төрт)
Бастауыш сынып оқушыларымен өтілетін математика сабақтарында өлеңдерді
үнемі пайдалана отырып, оларды ауызша есепке жаттығуына, логикалық ой
жүйелерін жетілдіре түсінуіне толық мүмкіншіліктер бар. Олардың қатарына
халықтың байырғы ауызша есептерін, халық ойындарын жатқызуға болады.
Солардың ішінде Сен тұр, сен шық - ойынын (бірінші сыныпта жмырма
көлемдегі сандарды санап үйрену кезеңінен бастап) бастауыш сынып математика
курсын бітіргенге дейін пайдалануға болады.
Бірінші сыныпта математиканы оқып үйренуді бастағанда, (яғни алғашқы
ондықты өткенде) оқушылардың түсінігін жеңілдету үшін санамақ ойынын
ойнату орынды. Мұғалім пәнаралық байланыс мақсатында санаумен қатар тіл
жаттықтыруға арналған. Қуыр-қуыр қуырмаш ойынын естеріне алып, қайталап
отыруы жөн. Бұл ойындардың тиімділігі қарапайымдылығы мен санның заттың
ұғымына негізделген ерекшеліктерінде. Сондықтан да ол балалардың санасына
тез жетіп, есінде ұзақ сақталады.
Пәнаралық мазмұнды сабақ табысты болу үшін, мұғалім бірінші күннен
бастап сынып оқушыларын зерттейді. Ата-анасымен бірлесе отырып, олардың
мінез - құлқына қарай бірнеше топқа бөлінеді.
Мысалы, біз бірінші сынып оқушыларын үш топқа бөлдік. Бірінші топқа
жақсы үлгеретіндер, екінші топқа орташа үлгеретіндер, үшінші топқа нашар
үлгеретін оқушылар енді. Мақсат осы оқушылардың арасындағы айырмашылықтарды
жойып, олардың қалыпты үлгерулерін бағдарламалық материалдарды саналықпен
игерулерін қамтамассыз ету. Біздің байқауымызша, ойын, өлең сабақта орташа
оқитын оқушылар мен нашар үлгеретін оқушылар белсенді қатынасып, жақсы
нәтижеге ие болды. Олай болса, бастауыш сыныптарда математика сабағын
заттық негізде деректі ұғымдар арқылы оқытудың пайдасы жоғары.
Санамақ өлеңі (ойыны) алғашқы ондықты оқып үйрену кезінде
математиканың бастапқы негіздерін меңгеруге толық мүмкіншілік береді де,
келесі ондыққа өтуді оңайлатады, оны әсіресе, ойына сақтау қабілеті төмен
балалар үшін (санның рет қатарынан жазылғанда) қолданған жөн.
Мысалы:
бір дегенім білеу, жеті дегенім желке,
екі дегенім егеу, сегіз дегенім серке,
үш дегенім үкі, тоғыз дегенім торқа,
төрт дегенім төсек он дегенім оймақ
бес дегенім бесік он бір қара жұмбақ
алты дегенім асық,
Бұл өлеңнің әсерлігі, біріншіден, оның қарапайым ұғымға жеңілдігі болса,
екіншіден, ұйқасымды ырғақты, айтылуы үшіншіден, білеу, үкі т.б. сөздер жай
мағынасыз айтыла салған. Сөз тіркестеріміз санның негізін көрсететін
қасиеттері бар заттар таңдап, іріктеліп алынған, сондықтанда балалардың
ұғымына жақын, түсінікті.
Бастауыш сыныптың математика сабағында алғашқы ондықты өткенде Мұзафар
Әлімбаевтың Бал дәурен, шіркін балалық кітабынан Он саусақ, Санамақ
өлеңдерін жаттатып, мазмұнын түсіндіру арқылы (ана тілі, математика
сабақтарында) оқушылардың тілін ұстартып, логикалық ой-жүйелерін
қалыптастыруға болады. Математика сабағында (бірінші сыныптан бастап) өлең
элементтерін сабаққа ретті қолдана отырса, балалар математикалық оңай
игереді.
Оқушылардың белсенділігін арттыра түсу мақсатында әр бір сабақты
түрлендіріп өткізу орынды. Сол тәсілдердің бірі – Жеті алма жұмбақ өлеңі
арқылы есеп шығарту.
Табақта бес алма,
Қолында екі алма,
Қосқанда барлығын,
Болады жеті алма.
Бір алма апама,
Бір алма атама,
Екі алманы бөлемін,
Тәтеме – сыбағы.
Нешеуін алады(
Нешеуі қалады(
Мысалы:
Бір үйде, біз нешеуміз(
Кел санайық екеуміз:
Бес бамағым – папам,
Балаң үйрек – атам,
Ортан терек – ағам,
Шылдыр шүмек – мен,
Титей бөбек – сен.
Бір үйде біз нешеуміз(
Бір үйде біз бесеуміз.

1.2 Математика сабақтарында табиғаттану және өлкетану материалдарын
пайдалану
Пәнаралық байланыстарды іске асырудың бірден-бір жолы есептерді
оқушылардың өмірімен практикалық қызметтерімен байланыстыру. Мұнда
пәнаралық мазмұнды есептерді шығару жатады. Бұл табиғаттану мен
өлкетанудағы кейбір мағлұматтарды пайдалану арқылы жүзеге асырылады.
Балалар Жер өзінің осьін және Күнді айналатыны жөнінде, тәулік және
жыл ұғымдары мен танысқанда біледі. Жер осьін бір айналғанда бір жыл
өтетіні жөнінде айтылады. Оған байланысты оқушылар мынандай есептерді
шығарады:
1. Жер күнді айналғанда секундына 30 километр өтеді, тәулігіне Жер
қанша қашықтық өтеді( Айына ше( Жылына ше(
2. Найзағайдан он секундтан кейін күн күркірегені естіледі. Егер
дыбыстың ауадағы жылдамдығы 30 кмс тең болса, онда бақылаушыдан
қандай қашықтықта найзағай болады(
IV сыныпта “Көп таңбалы сандар” тақырыбын өркенде оқушылар миллиондармен
танысады. Миллион көлемін былай елестетуге болады:
1. Кәдімгі шыбынның ұзындығы 7 мм - дей болады. Оны миллион есе көбейтсе
ұзындығы қанша болады( 7 мм-ді 1000 000-ға көбейтіңдер. Қанша шықты(
Ол қанша метр болады( ал ол қанша километр( 7 км. қаланың ені болады.
Сонда 1 миллион есе көбейтілген шыбынның денесі оны жаба алады.
2. 1 миллион бетті кітаптың қалыңдығы 50 метр болады.
3. Адамның шашының қаншалықты жіңішке екені белгілі. Қатарынан
орналасқан 1 миллион шаштың ені 100 метрдей болады екен.
Көп таңбалы сандарды көбейту және бөлу тақырыбына арналған
математика сабақтарының бірінде Сендер де, мен де әлемдік саяхатшылар
екенбіз. Неге( Өйткені сендердің әрқайсыларың, өздерің соны білмей жер
шеңберінің ұзындығына тең болатындай жол жүріп қойдың. Сенбейсіңдер ме(
Онда бірге есептейік. Бір күнде алты сағаттан кем емес уақытты тұрып
өткіздіңдер. Егер сендердің қалталарыңда қадам өлшегіштерің болғанда, онда
сендер күніне 30 мың қадам жасайтындарыңды көрсетер еді. Орташа жүргеннің
өзінде адам күніне 1 сағаттың ішінде 4-5 км. жасайды. Сонда бір күнде адам
қанша километр жол жүреді екен. Санағанда:
5х5(25 км.
Ал енді бір жылда қанша жол жүретінін санайық:
25х360(9000 км.
Сонда, тұратын жерінен ешқандай шықпаған, аз қимылдайтын адамның өзі,
әр жылы 8000-9000 км. жол жүреді екен. Жер шеңберінің ұзындығы 40000 км. Ал
енді жер шеңберінің ұзындығына тең болатын жолды, біз қанша жылдың ішінде
өтеді екенбіз.
40000:8000 = 5 (жыл)
Егер єр адам екі жастан ж‰ре бастайтын болса, онда сендер неше жаста
жерді айналып µте аласыњдар? Ал екі рет неше жастарыњда µтеді екенсіњдер?
Жастарыњ 35-ке, 60-ќа келгенде неше рет айналып µтеді екенсіњдер?
60 жасќа дейін µмір с‰ріп, біз жерді он рет айналып µте алады
екенбіз, ал Жер мен Айдыњ арасындаѓы (380000) ќашыќтыѓында ±зын жол.
М±ѓалімдердіњ ойынша бастауыш сынып оќушылары уаќыт ±ѓымдарын µте
ќиын елестетіп т‰сінеді. Мысалы: секунд, минµт, жыл, ѓасыр сияќтыларды.
Уаќыт µлшем бірліктері таќырыбын µту барысында материалды ќол жетерліктей
етіп т‰сіндіру керек, єр оќушыѓа секунд, минµт, саѓат, тєулік т.с.с. уаќыт
аралыќтары ќай жерде болу м‰мкін екенін сезе білуге м‰мкіншілік беру.
Осындай маќсатпен бастауыш сынып м±ѓалімдері µту барысында біздіњ кµз
ќарасымыз бойынша, сабаќта да жєне сыныптан тыс уаќытта ж±мыстардыњ
ќызыќты т‰рлерін µткізеді.
‡й тапсырмасы ретінде мынандай ж±мыс берілді: оќушыѓа к‰н тєртібініњ
кµмегі ќалай тиетіндігі жµнінде ќысќаша хабарлама жасау жєне оќушы 1
саѓаттыњ, 1 тєуліктіњ ішінде жасап ‰лгеретіні жµнінде айтып беру.
Оќушылар µздерініњ туѓан-туысќандарыныњ жастары туралы мєліметті
пайдаланып, олардыњ жастарын республикадаѓы ±заќ µмір с‰рушілердіњ
жастарымен салыстырып, µз бетінше єр т‰рлі есеп ќ±растырды.
Оќушылар жыл есебініњ пайда болу тарихымен, уаќыттралы миф жєне
ањыздармен танысты.
Практикалыќ т‰рдегі есептерді шыѓару оќушылардыњ табиѓатты
диалектикалыќ - материалистік т‰сініктерініњ ќалыптасуына єсер етеді, кµз
ќарастарын кењейтеді, математиканы айналадаѓы ќ±былыстармен байланыстырады.
Ќоршаѓан шын д‰ниеніњ, практикалыќ мєліметтері бар текстілі есептер,
Оќушыларѓа кез-келген µмірдегі ситуацияларда кµмек беру керек. Тек сонда
ѓана оќушылар математиканыњ µмірдегі ролін т‰сіне бастайды жєне осы пєннен
білімдердіњ ќажетті екенін біледі.
‡шінші сыныпта математикадан 3-тіњ кµбейту кестесі таќырыбына µткен
сабаѓына тоќталайын. Сабаќта кµбейту кестесін мењгерту, ауызша есептеуге
машыќтандыру, ењбек ете білу даѓдысы мен танымдыќ ќызыѓуын ќалыптастыру,
маќсаты ќойылды. Кµрнекілік карточкалар, суреттер, ж±мбаќтар ойын есептер
пайдаланылады. Сабаќ ана тілі, табиѓаттану пєндерімен байланыстырылады.
Сабаќты ‰й ж±мысын тексеруден бастадым. Тапсырманы екі оќушыѓа оќытып,
ќосымша с±раќтар ќою арќылы баѓаладым. Оќушыларѓа карточкалар таратылды.
Карточка алѓан оќушылар тапсырмалары орындалѓанша, ќалѓан оќушылармен ойын
есеп ±йымдастырылды. Алдымен оќушыларѓа: - Ќазір жылдыњ ќай мезгілі -
деген с±раќ ќойдым. Олар ойланбастан:
К‰з мезгілі - деп жауап берді.
¤ткен сабаќты пысыќтап отырып, жања сабаќты (3-тіњ кµбейту кестесін)
т‰сіндірдім. 2 – 3 – 4 есептерді орындап болѓан соњ, оќушыларѓа трактор,
комбайн туралы ж±мбаќтардыњ жауабын тапќыздым. Суреттерін кµрсете 5 – 6
есептерді шыѓарттым. Ана тілі сабаѓынан оќыѓан Кємшат Дµненбаева туралы
Дєн даласы деген таќырыпты еске т‰сірттім.
Текстілі есептерге ќойылатын негізгі таќырыптардыњ бірі – ол
мазм±нында танымдыќ материалыныњ бар болуы.
Есеп текстінде танымдыќ материалдыњ жоќтыѓы ќоршаѓан д‰ниені тануда,
математиканыњ ролін т‰сінуге, алынѓан білімдерін практикада ќолданып,
µмірімен байланыстыруѓа, есеп текстініњ тєрбиелік мєніне теріс єсерін
тигізеді. Біраќ µлкетану принципін сол немесе басќа да мµлтек аудандардыњ
±лттыќ, географиялыќ жєне µндірістік спецификалардыњ єр т‰рлілігі ‰шін
математика оќулыѓында іске асыруѓа болады. Сондыќтан оќушылардыњ материалды
игеруге м±ѓалімдерге, оныњ оулыќты берілген материалды ќоршаѓан ортамен
байланыстыра отырып т‰сінуіне байланысты. Мысалдар кµп: расчет-есептері,
жануарлар мен µсімдіктер єлемі жµнінде мєліметтер, µндіріс озаттарыныњ
жетістіктері жєне т.б. осы текстілі есептер ќ±растыру ‰шін, µлкетану
материалдарыныњ толыќ емес тізімі. Жергілікті т‰рдегі µзендердіњ
созымдылыѓы, таулар биіктігі, территорияныњ ауданы, ќаланыњ территориялыќ
шекаралардыњ ±зындыѓы, шыѓару нормалары, ара - ќашыќтыќ жєне т.б. сияќты
танымдыќ µлкетану материалдары оќулыќтаѓы есептерді бекіту кезењіндегідей
жања материалды.
Мысал келтірейік:
Кµп тањбалы сандарды єр т‰рлі тєсілдермен ќосу таќырыбына
математика оќулыѓында мынандай есеп берілген:
- Москва - Свердловск – Новосибирск ќалаларынанµтетін темір жол
бойымен Брест жєне Иркутск ќалаларыныњ арасындаѓы ќашыќтыќты табу керек. (3
жылдыќ бастауыш мектептері ‰шін). Есеп жаќсы ќ±растырылѓан, суреттемелеу
кµрсетілген. Біраќ егер оќыту ролі жаѓынан ќарастыратын болсаќ, онда б±л
есептіњ текстініњ мазм±ны кейбір территорияларѓа сай болса, ол басќаларѓа
сай емес. Осыдан шыѓып №12 мектеп м±ѓалімі Ќадырова Айжамал осы таќырыпты
т‰сіндіруде б±л есептіњ орнына басќа есеп ±сынылды. Ол жергілікті цифр
материалдарынан т±рады, ал 145-есепті бекіту кезењінде шыѓартты. Ол
оќушыларѓа Шымкент - Тараз – Шу – Алматы баѓытын алып, темір жол бойымен
осы ќалалар арасындаѓы ќашыќтыќты кµрсетіп ±сынды.
Осындай негізгі есептіњ деформациясы оќушылардыњ ойлау активтілігін
жоѓарылатады. (Реальді мєліметтер оларѓа, µмірде керек болады) жєне негізгі
есептіњ функциясына єсерін тигізбейді. М±ндай мєліметтер танымдыќ болады,
оќушылар оларды µмірдегі кез-келген ситуацияларда пайдалануы м‰мкін.
Осындай цифрлы мєліметтерді салыстыру есептерін шыѓаруда сандар
бірнеше бірлікке тура жєне жанама т‰рде арттыруѓа немесе азайтуѓа,
пропорциялыќ бµлуде жєне т.б. жаѓдайларда пайдалануѓа болады.

1.3 Математика сабаќтарыныњ ењбек жєне бейнелеу µнері сабаќтарымен
байланысы
Бастауыш сыныптардаѓы негізгі маќсат – оќушыларѓа баѓдарламалыќ оќу
материалдарын сапалы, ж‰йелі мењгертеотырып, оларды негіздерімен
ќаруландыру. Сондай-аќ, оќушылардыњ ќоѓамдыќ µмір жµніндегі ѓылыми
кµзќарасын ќалыптастырудыњ, µздігінен ењбек ете білуде ‰йретудіњ, алѓан
білімін тєжірибемен ±штастыра білу даѓдыларын, пєнаралыќ байланыс ж‰йесін
саќтаудыњ мєні µте зор. Мєселен, оќу материалдарыныњ таќырыбына сєйкес
м±ѓалімініњ кµмегімен оќушылар µздері дайындаѓан кµрнекі ќ±ралдарды, сабаќ
‰стінде пайдалану оќушылардыњ танымдыќ ќабілетін арттыратынына єлденеше рет
кµз жеткіздік. Б±л баѓытта єсіресе, ењбек сабаѓы ‰лкен роль атќарады.
Ењбек сабаѓында математика пєні ‰шін ќажетті ќарапайым кµрнекіліктер
мен дидактикалыќ материалдар дайындау пєнаралыќ байланысты терењдетіп,
берілетін білімніњ ж‰йелі, тиянаќты болуына септігін тигізді. Мысалы, 1
сыныптаѓы ењбек сабаѓында Ќаѓзбен ж±мыс дейтін таќырып бойынша оќушыларѓа
мынандай маѓл±маттар беру керек:
1. Ќаѓаздыњ материалдыќ сапасы; иіледі, б‰ктеледі, оны бояуѓа ќарап
ќиюѓа, оѓан жазуѓа, сызуѓа болады;
2. Ќаѓазды µлшеп ќию арќылы, геометриялыќ фигуралар жасатып, оларды
математика сабаѓында кµрнекілік ретінде пайдалануѓа болады. Ол ‰шін
м±ѓалім, б±рыннан дайын тік тµртб±рыштар мен квадрат ‰лгілерін
(модельдерін) оќушыларѓа ‰лестіріп беріп, олардыњ ќабырѓаларын µлшетеді.
Оќушылар б±дан тік тµртб±рыштыњ ќарсы жатќан ќабырѓалары, ал квадраттыњ
барлыќ ќабырѓалары тењ болатынына кµз жеткізеді. ‡ш б±рыштарына б±рыштыќты
ќойып кµрсету арќылы квадраттыњ да, тік б±рышты ќойып кµрсету арќылы
квадраттыњ да, тік тµртб±рыштыњ да барлыќ б±рыштары тік болатынына
практикалыќ жолмен т‰сінік беріледі.
Осыдан кейін барып ‰лгі бойынша геометриялыќ фигураларды сызып, ќиюѓа
‰йретіледі жєне оларды дидактикалыќ санау материалдары ретінде пайдаланѓан
кезде де кµрсетіп отырѓан д±рыс. Б±л айтылѓандарды ењбек сабаѓында жете
игерген оќушы математика сабаѓына квадраттар мен тік тµртб±рыштарды д±рыс
сыза алатын болады жєне ењ бастысы, материалды ќиындыќсыз єрі тиянаќты
мењгереді.
Бастауыш сыныптарда пайдаланатын кµрнекі ќ±ралдардыњ т‰рі кµп.
Солардыњ ішінде оќушылардыњ здері жасаѓан кµрнекі ќ±ралдар олардыњ танымдыќ
ќабілетін арттырып, сµздік ќорын молайтуѓа септігін тигізеді. Єрине, б±л
мєселелерде єр м±ѓалімніњ µзіне тєн методикалыќ єдіс-тєсілдері мен
м‰мкіндіктері бар екенін ескермеуге болмайды.
Бастауыш сыныпта математика пєні бойынша оќушылардыњ єрбір сан туралы
аныќ ±ѓымы болып, оларды цифрмен белгілеп бере алса, 10 кµлеміндегі
сандарѓа, амалдар, ќолдану ќиындыќсыз ‰йретуге болады. Єр санныњ ќ±рамын
‰йрету наќтылы санау материалдары (дµњгелектер, кубиктер, дидактикалыќ
материалдар) арќылы ж‰ргізіледі. Б±л кµрнекіліктер ќол ењбегі сабаѓында
оќушылардыњ µз ќолымен дайындалѓаны (ќарапайым болса да) µте пайдалы.
Есептеу кестесі мен топтап санау кестесін (1-сыныпта) к‰нделікті сабаќта
санау мен ауызша есептеу кездерінде пайдалануѓа болады.
Сабаќтыњ таќырыбы: Натурал ќатардыњ алѓашќы он саныныњ атауы, реті
жєне белгіленуі.
Сабаќтыњ маќсаты: Оќушылардыњ 1-ден 20-ѓа дейінгі сандар туралы
т‰сінігін аныќтау, 8 жєне 9 сандармен таныстыру.
Сабаќтыњ барысы: Сабаќ 8 жєне 9 сандарын білдіруден басталады. Ол
мынандай екі сатыдан ж‰зеге асады:
1. 8 бен 9 сандарын кµрнекі ќ±ралдармен есептеу; Сµреге (не таќтаѓа) 1
кубик жєне оларѓа жаќындатып таѓы 1 кубик ќойылады. Барлыѓы неше кубик
болѓаны аныќталады. (Б±л есеп шот арќылы да орындалады.)
2. Осы екі санды оќушылар жасаѓан кесте арќылы санау,ойлау жєне еспетеу.
Ќол ењбегі сабаѓында жасалынѓан есептеу кестесін ќолдарына ±статты,
суреттер мен сандардыњ бетін жауып т±рѓан жылжымалы тілше бір сызыќќа
кейін жылжыту тапсырылды. (Кестеде бір алма жєне 1 саны кµрініп т±р.)
- Алма нешеу?
- Алма біреу.
- Кµрініп т±рѓан сан ќанша?
- Бір
- Тілшені таѓы кейін жылжытыњдар. Алма мен сан нешеу болды?
- Сан бірге артты ма, кеміді ме?
- Сан бірге артты.
- Осы ретпен с±раќ – жауап 7 санына дейін оќушылар µздері айтып береді.
- Санаѓанда 7-ден кейін ќай сан аталады? Оныњ 7-ден нешеуі артыќ?
- Біреуі артыќ
- Ол ќай сан?
- Сегіз.
- Оны жылжымалы есептеу кестелері бойынша тексертіп кµріњдерші. Ол ќандай
тањбаны кµрсетіп т±р?
- 8-діњ тањбасын кµрсетіп т±р.
Б‰гінгі 8-діњ тањбасымен танысып. Оны жазып, есептеуге ‰йреткенс соњ,
ол ќандай бµліктерден ќ±ралѓанын білдіру ќажет.
Осыдан кейін тµмендегідей тапсырманыњ шарты ±сынылып, оќушыларды
есептей білуге жаттыќтырады.
1. Есептеу кестесін ќолдарыња алып, 8-ден кейін ќандай сан кеткенін
жылжымалы кестеден пайдаланып айтыњдар, 8 бен 9 санын салыстырыњдар.
2. Санау материалдарын салатын ќаѓаз ќалтаны жєне есеп ќ±растыруѓа
арналѓан ќаѓаз сызѓышты ќолдарыња алып, оларды есеп ќ±растыратын ќаѓаз
сызѓыштар бетіне, ќойыњдар да оѓан таѓы бір ќызыл дµњгелек ќосыњдар.
Барлыѓы ќанша болѓанын есептеп, жазыњдар. (7+1=8)
Сабаќты ќорытындылау: Оќушылар таќырыпты ќалай мењгергенін аныќтау
‰шін оќулыќтаѓы Есеп ќарастырыњдар деген тапсырманы орындау ќажет.
‡йге тапсырма: 8 дµњгелек, 9 квадраттыњ суретін салып, 8 бен 9
сандарын жазып келу.
Осы есептеу кестесі µзара кері есептерді салыстыруѓа артыќ, кем
дейтін терминдерді ±ѓынуѓа ќолайлы жаѓдайлар туѓызады. Амалдар арасындаѓы
байланыстылыќты байќатудыњ тиімді єдісі бола алатынын кµрсетті.
Бастауыш мектепте кењістікте елестету ќабілеттерін ќалыптастыру мен
дамытудыњ ‰лкен мањызы бар.
Бастауыш сыныптарда балалардыњ кењістік туралы т‰сініктерініњ
ќалыптасуы мен дамуыныњ мањызы µте зор. Кењістік т‰сініктеріне баѓыт, пішін
т.б. сияќты т‰сініктер жатады.
Мысалыѓа, пєнаралыќ байланыстардыњ геометриялыќ пішін туралы
т‰сініктерді ќалыптастыру мен дамытудаѓы мањызына тоќталайыќ.
Математика сабаќтарында геометриялыќ пішінніњ мањызды белгілерін
анализдеу негізінде, оќушыларда тік тµртб±рыш, шаршы жєне т.б. денелер
туралы жалпы т‰сінік ќалыптасады.
Геометриялыќ пішінмен оќушылар бейнелеу µнері сабаќтарында да
танысады. Балалар баќылауды, пішінді анализдеу, оны суретті т‰рде беруді,
наќты пішіндерді сєндік т‰рге айналдыруды ‰йренеді.
Сонымен, балалар математика сабаѓында жасаѓан геометриялыќ форма
туралы жалпы т‰сінік пен ќарапайым ±ѓымдар зат формасын айыру жєне ќорыту
ќ±ралдары бола алады, бір затты ѓана емес, кµп заттарды т‰сінуге
кµмектеседі. Н‰кте, сызыќ, т‰зу сызыќ, т±йыќ сызыќ, жєне т±йыќ емес
сызыќтар, т‰зудіњ кесіндісі секілді геометриялыќ ±ѓымдармен таныстыќ.
Н‰ктелер, сызыќтар . . . деген кµпке танымал µлењіді пайдаланѓаны µте
ќолайлы. ¤лењніњ єр жолы оќылѓан сайын ондаѓы денелер таќтаѓа, ал балалар
дєптеріне сызып отырады. Сабаќ µте ќызыќ µтеді.
Алынѓан білімдерді ќорытындылау ‰шін ол балаларѓа клоуннныњ суретін
салып, ондаѓы пайдаланѓан геометриялыќ фигураларды атап кµрсетуді ±сынады.

Сонан соњ балаларѓа осы тапсымаѓа теріс тапсырма беріледі. Берілген
геометриялыќ пішіндерден адамды ќ±растыру.

●●

Екі н‰ктеден кесінді сызу даѓдысын ќалыптастыруда мањызды тєжірибелік
біліктердіњ бірі – м±ѓалім тапсырмаларды стандартты емес т‰рде пайдаланады:
алдын-ала дайындалѓан параќ бетінде балаларѓа таныс заттардыњ толыќ емес
суреттері беріліп жєне онда толыќ не салынѓанын кµру ‰шін кесінділер
ж‰ргізіп суретті бітіру керек.



Геометриялыќ материалдар н‰кте, кесінді, т‰зу жєне т.б. толыќ
т‰сінуге, сабаќты ертегі т‰рінде µткізу де єсер етті. Біздіњ баќылауымызша,
балалар жања материалды ертегі т‰рінде т‰сіндіруді жаќсы ќабылдап, оныњ
мазм±ндыќ жаѓын жаќсы естеріне саќтап ќалады. Ертегі тыњдау процесінде оќу
тапсырмасын орындау м‰мкін.
Балаларды мектепке келген алѓашы к‰ндерден бастап , µмірде к‰нделікті
кµріп ж‰рген денелерге ±ќсас формаларды µздері жасап, жинап алатындай халде
тєрбиелейді. Балалар керек денелерді µздері ойлап тауып, соны µмірге
келтіруге тырысады. Б±л фантазиясын да µсіреді.
Осы маќсатпен Н.Я.Виленкин, Л.Г.Питерсон дєптерінен алынѓан
тапсырмаларды пайдаланып, µз оќушыларына ±сынады, ол жерде берілген
т‰стермен табылѓан тік тµртб±рыштарды, ‰шб±рыштарды, дµњгелектерді бояу
керек.

-
ќоњыр т‰спен боя

- ќызыл т‰спен боя

- сары т‰спен боя

- сары т‰спен боя

- -
кµк т‰спен боя

4. Бастауыш сынып оќушыларына математиканы ‰йретуде єн - к‰й жєне дене
шыныќтыру сабаќтары элементтерін ќосу
Жалпы білім беру жєне кєсіптік мектептерініњ негізгі реформасыныњ негізгі
баѓыттарында оќушылардыњ к‰н тєртібінде дене шыныќтыру жєне ден - саулыќты
жаќсарту шараларды ±йымдастырып µткізу ќалыптастырылѓан.
Б±л ж±мыстыњ т‰рі математика сабаќтарында µте ќажет, µйткені оќу
уаќтында статистикалыќ ќалыпта ±заќ ±стау, келбеттіњ б±зылуына,
ќажыѓандыќтыруѓа жєне зейінін басќа жаќќа аударуына єсерін тигізеді.
Сондыќтан оќу ќызметіне бейімделуді жаќсарту ‰шін, ж±мыс істеу ќызметін
саќтау ‰шін бастауыш сыныптарда математика сабаќтарында активті демалыс
сєттерін µткізу ќажет.
Кіші мектеп жолындаѓы балалармен жалпы дамытатын жаттыѓуларды, би
элементтерін, речитативтерді жєне музыкалыќ элементтерді ќосатын сергіту
жаттыѓуларын немесе єуенді паузаларын кењ ќолдануѓа ќажет деп ойлаймыз, ол
оќушыларѓа бірнеше би ќозѓалыстарын жасауды ±сынамыз. Ол сергіту
жаттыѓулары єуенді безендірулермен ж‰ргізілетін, кейде µздері єн-к‰й
сабаќтарында ‰йренген µлењдерді айтќызуѓа болады. Балаларѓа µлењ айтып, би
жаттыѓуларын орындау µте ±найды. Біраќ музыкамен с‰йемелдеген жаттыѓулары –
математика сабаќтарыныњ єн-к‰й жєне дене шыныќтыру мен ж‰ргізілетін
жолдарыныњ бірі ѓана.
Өњдеген саяхат - ойындарын µткізетін жєне осы пєнаралыќ байланыс тєсілдерін
қолдау жолдарыныњ бірі болып табылады.
Осындай ойындарды математика сабаќтарыныњ ‰стінде µткізу µте к‰шті
єсерін тигізеді: сабаќта бірде-бір есінегіштіњ жоќтыѓы. Бєріне ќызыќты.
Балалар ойнайды, ойнай отырып математикадан алѓан білімдерін еріксіз
бекітіп, автоматтандырылѓан даѓды дењгейіне жеткізеді.
Математикалыќ сабаќтарда музыкалыќ басталуды пайдаланыды, ол µткен
сабаќтардан жєне ‰зіліске дейін бµліп алуѓа жєне кµњіл-к‰йді µзгерпеуге
кµмектеседі.
Музыкада, - толыќ жєне жан-жаќты эстетикалыќ бастаулар іске асырылады
жєне математика сабаќтарында музыка элементтерін пайдалану балалардыњ жеке
бабын табуѓа кењ м‰мкіншіліктер береді. Сондыќтан µте жиі м±ѓалім
балаларѓа єрт‰рлі математикалыќ есептерді шыѓаруда єйгілі композиторлардыњ
(Н.Тілендиев, Ш.Ќалдаяќов) музыкалыќ шыѓармаларын тыњдауды ±сынады.
Сонымен, музыка жєне дене шыныќтыру элементтерін математика
сабаќтарына ќосу - ж±мысќа жарамдылыѓын саќтай отырып, балалардыњ
эстетикалыќ сезімдерін тєрбиелеп, творчестволыќ ќабілеттерін,
байќаѓыштыќтарын жєне ќиялдарын дамытады.

1.5 Математика сабаќтарындаѓы пєнаралыќ мазм±нды ‰й тапсырмалары
Оќу баѓдарламалары ‰й тапсырмаларын тек оќытылып жатќан пєнге ѓана
емес, басќа пєндерге де баѓдар береді.
Пєнаралыќ мазм±нды ‰й тапсырмалардыњ мањызы µте зор. Д±рыс
±йымдастырылѓан болса, олар µз бетінше ж±мыс істеугедаѓдыланады,
жауапкершілік сезімін тєрбиелейді, білім алуѓа кµмектеседі.
Балаларды µз бетінше ж±мыс істеуге ‰йрету µте ќажет. Ењ керемет
мектептіњ µзі толыќ білім бере алмайды. Ал ќазіргі µмір µте кµп жалпы жєне
арнайы білімдерді талап етеді. Техника прогресі, ѓылым прогресі, іс-
єрекеттердіњ к‰нделікті ауысуы, міндетті істердіњ ауысуы, ќайта-ќайта пайда
болатын мєселелерді ойлап шешудіњ ќажеттілігі, білім алуда µз бетінше ж±мыс
істеуіскерлігін талап етеді.Пєнаралыќ мазм±нды ‰й тапсырмалар даѓдыларды
игеруге єсерін тигізеді. Даѓдыларды ќалыптастыру барысында µз бетінше
ж±мыста сынып ж±мысыныњ мазм±нын мањызды ету керек. ‡й ж±мысы балалардыњ
біліктерімен даѓдыларыныњ дењгейін кењейтеді жєне сонымен шектеу ж±мысыныњ
эффектілігін жањартады. ‡йге тапсырма беру – тєртєпке, жауапкершілікке
сезімге тєрбиелейді. Біраќ пєнаралыќ ‰й тапсырмасы – екі ±шты таяќ сияќты,
егер ол єдістемелік жаѓынан ќарастырылмаѓан болса, онда ол теріс
нєтижелерге єкелуі м‰мкін: шалаѓай істеуге ‰йретеді, µз міндеттерін,
орындамай-аќ ќоя салуѓа, оќуѓа кесірін тигізетін теріс даѓдыларды табуѓа
кµмектеседі.
Сондыќтан оќушыѓа берілген тапсырманыњ маќсаты т‰сінікті болу керек.
Тек сонда ѓана ол ќызыќты болмаса да, пайдалы ж±мыс істеуі м‰мкін.
Ќаншалыќты оќушыныњ жасы кіші болса, соншалыќты тапсырма ќызыќты болу
керек. Т‰рлі себептерге байланысты єр оќушыныњ ой µрісі (аќылдылыќ
ќасиеттері жаѓынан) єр т‰рлі болады. Сондыќтан пєнаралыќ мазм±нды ‰й
тапсырмаларын беру кезінде олардыњ осындай ерекшеліктері мен м‰мкіндіктерін
ескертіп отырѓан жµн. Сонымен бір тапсырманы орындауѓа єр оќушы єрт‰рлі
уаќыт жібереді. М±ны сабаќтарды ‰лестіру кезінде ескеру ќажет.
Пєнаралыќ мазм±нды ‰й тапсырмалардыњ басќа пєндермен байланыстырып
берудіњ єрт‰рлі жолдары бар: ойлануѓа ќойылатын с±раќтар, сабаќќа
хабарламалар дайындау, рефераттар жазу, кµрнекі ќ±ралдарды дайындау,
оќушылардыњ басќа пєндердегі терминдерді пайдаланып кроссвордтар
ќ±растыру, оќушылардыњ басќа пєндерге ќызыѓушылыѓын ескерек отырып,
тапсырмалар беру жєне т.б.
Екінші сыныптаѓы оќушылардыњ басќа пєндерге ќызыѓушылыѓын ескере
отырып, дара тапсырмаларды кењ т‰рде пайдалануға болады. ¦зындыќтыњ жања
µлшем бірлігі – метр. Метр мен дециметрдіњ, метр мен сантиметрдіњ
арасындаѓы ќатынастар жєне Уаќыт µлшем бірліктері – саѓат пен минµт жєне
олардыњ арасындаѓы ќатынас таќырыптарын µту барысында тарихќа ќызыѓатын
оќушылар ќосымша єдебиеттерден µлшеуіш бірліктер тарихынан ќызыќты
єњгімелер жазып келетін.
Ењбек пен математикаѓа ептіліктері бар оќушылар мынандай ‰й
тапсырмалар алатын: метрлік µлшеуін сызѓыш дайындау, онда білетін барлыќ
µлшем бірліктерін белгілеп келу.
Ќазаќ тілін жаќсы кµретіндерге мына сияќты сµздерді: метр, сантиметр
т.б. шыѓуы жµнінде маѓл±маттар тауып келу тапсырмасы берілді. Осы сµздердіњ
талќылауларына балалар пєнаралыќ денелеріне жазулары керек еді.
Пєнаралыќ ‰й тапсырмаларды орындау ‰шін, оќушыларѓа ќосымша
єдебиеттер беріледі. Оќушылардыњ м±ндай тапсырмаларды ‰лкен ќызыѓушылыќпен
орындайтындары жµнінде айта кету керек. Олар µздері жаќсы кµретін єндер мен
алѓан білімдерін пайдаланып, жања оќу материалдарымен байланыстырады.
Тапсырмаларды орындау барысында, оќушылар м±ѓаліммен консультация алады,
ќосымша єдебиеттерді пайдаланады. Пєнаралыќ тапсырмалар оќушылардыњ
шыѓармашылыќ ќабілеттерін дамытады.
2.1 Бастауышта математикадан сыныптан тыс сабаќтарда пәнаралық байланыс
Сыныптан тыс ж±мыс б‰кіл оќу процесініњ ќ±рамды бµлігі, сабаќтаѓы
ж±мыстардыњ зањды жалѓасы болып табылады.
Сыныптан тыс ж±мыстардыњ негізгі міндеттері мыналар: Оќушылардыњ
практикалыќ даѓдылары мен білімдерін кењейте жєне терењдете т‰су, логикалыќ
ойлауды, тапќырлыќты, математикалыќ ќыраѓылыќты дамуы, неѓ±рлым ќабілетті
дарынды балаларды кµрсете білу, Олардыњ ой-µрісініњ єрі ќарай дамуына
кµмектесу, математикаѓа ќызыѓушылыѓын арттыру, балаларды ќызыќты
сабаќтарѓа, ж±мыстарѓа тарту, соныњ арќасында тєртіпті к‰шейте т‰су,
табандылыќќа ењбекке деген с‰йіспеншілікке, ... жалғасы
Ұқсас жұмыстар
Бастауыш мектепте математиканы оқыту барысында пәнаралық байланысты жүзеге асырудың жолдары
Vii-ix сыныптарда математиканы оқыту барысында пәнаралық байланыстарды жүзеге асыру
Пәнаралық байланыстарды оқу процессіне кірістіру
Математиканы оқыту барысында оқушының шығармашылық қабілетін дамыту
Математика сабақтарында пәнаралық байланыстарды жүзеге асыру
Бастауыш мектепте оқыту барысында пәнаралық байланысты жаңа технологиялар арқылы ұйымдастыру
«Көркем еңбек» пәнін 2- сыныпта оқыту барысында пәнаралық байланысты жүзеге асырудың тиімді жолдарын теориялық тұрғыдан айқындау
«Бастауышта оқыту педагогикасы және әдістемесі»
Бастауыш мектепте математиканы оқыту барысында оқушылардың логикалық алгоритмдік мәдениет элементтері
Математика мен физиканың пәнаралық байланысының кейбір мәселелері
Пәндер

Қазақ тілінде жазылған рефераттар, курстық жұмыстар, дипломдық жұмыстар бойынша біздің қор №1 болып табылады.

Байланыс

Qazaqstan
Phone: 777 614 50 20
WhatsApp: 777 614 50 20
Email: info@stud.kz
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь