Сыртқы сауда туралы

КIРIСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..3

1 СЫРТҚЫ САУДА ТЕОРИЯСЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...5

Сыртқы сауда және оның түсінігі. ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..5
1.2 Сыртқы сауданың қажеттігі. Д.Рикардоның салыстырмалы
артықшылық теориясы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .9
1.3 Сыртқы сауда қатынастарындағы айырбас бағамы ... ... ... ... ... ... ... ... ..10

2 ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ СЫРТҚЫ САУДА ҚАТЫНАСТАРЫНА ТӘН ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..14

2.1 Қазақстан Республикасының сыртқы сауда қатынастарындағы
айырбас бағамы және төлем балансы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...14
2.2 Қазақстан Республикасының экспорт және импорты. Сыртқы сауда
айналымы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .19


ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..25

ҚОСЫМША ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 28

ҚОЛДАНЫЛҒЫН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .30
Қазақстан Республикасының қазiргi кездегi дамуы өзара бағыныштылық және өзара араласу процесiнiң күшейген кезеңiнде жүрiп жатыр. Қазақстан Республикасының геосаяси орны, жалпы шекарасы, басқа аймақтармен байланыс жасайтын көлiк қатынасы, сондай-ақ бай табиғи ресурс қуаты өндiрiстiк өнеркәсiптi кооперациялауға, бiрiккен кәсiпорындар ұйымдастыруға, агроөнеркәсiптiк кешендердiң қызметiнiң дамуына алғы шарттар жасайды.
Айта кететiн жәйт, жаңа жағдайда бұрынғы одақ мемлекеттерiнiң арақатынасындағы стиль де өзгердi. Қазақстан ТМД елдерi мен сауда-экономикалық байланыстарында дүниежүзiнде белгiленген сауда-құқықтық негiздерiне, сауда және тариф жөнiндегi бас ассоциация ұйымының принциптерiне сүйенедi. Саудадағы әр түрлi лицензия түрiнде квота, баж салығы, т.б. кедергiлерден құтылуға алғашқы қадамдар жасауда.
Қазір отандық өнеркәсіпорындарының экономикалық өнімділігі төмен, яғни өндірістік және экономикалық шығындары жоғары. Елде өндіріс көлемінің өсуі шығындардың одан да жоғары қарқынмен өсуін қамтамасыз етеді. Осының салдарынан отандық өнеркәсiптердiң рынокқа шығарған өнiмдерiнiң бәсекеге қабiлеттiлiгi төмен болып, олардың экономикалық белсендiлiгiнiң өсуiне керi әсер етуде. Яғни, бiр сөзбен айтқанда экономиканың тиiмдi дамуы үшiн ұдайы өндiрiстiң негiзi болып табылатын капиталдардың толық және қарқынды қызмет етуi қажет болып табылады.
Осы аталған тиімсіз даму формасы болып отырған экономиканың шикізаттық бағытынан экономиканың индустриялы-инновациялы түріне көшу елдің ішкі саясаттарымен қоса, сыртқы экономикалық қатынастары мен әрекеттеріне де тікелей байланысты болып табылады. Себебі, сыртқы сауда, халықаралық капитал қозғалысы, ашық экономика, шетел инвестициялары, капитал және тауардың халықаралық ағымдары, дамыған елдердің өзіндік ерекшеліктерін жан-жақты талдау бүгінгі тақырыптың өзектілігі болып табылады.
ТМД шеңберінде бірінші қатарға еркін сауда аймағы - интеграцияның алғашқы сатысы қалыптасып, шыға бастады. Орталық Азия экономикалық қауымдастығы да жемісті жұмыс істеуде. Достастық елдері 1998- жыл бойы 12 мемлекет шеңберінде еркін сауда аймағының перспективалары туралы таласумен жүргенде, бұлардың төртеуі еркін сауда аймағы пайдалы деген шешімге келген болатын. Қазақстан, Қырғызстан, Өзбекстан және Тәжікстанның бірлескен мәлімдемесінде еркін сауда аймағын кезең-кезеңімен ортақ экономикалық кеңістік қалыптастырудың жанды тетігі ретінде бағаланады. Енді олар ортақ қызмет көрсету, тауарлар және капитал рыногын құратын болады.
Қазiргi кезде жалпы экономикалық бiрiгудiң әр түрлi жолдары бар екенi белгiлi болды: ТМД елдерiмен екi жақты келiсiмдер негiзiнде, көпжақты келiсiмдердi тереңдету, аймақтық интеграциялық бағдарламаларды iске қосу.
1 Байгiсиев Майдан-Әли / Халықаралық валюта қатынастары және валюталық құқық: Оқу құралы. – Алматы: Қазақ университетi, 2004. – 302 бет
2 Мамыров Н.Қ., Тілеужанова М.Ә. – Макроэканомика. – Оқулық. – Алматы. Экономика. – 2003. – 432 бет.
3 Ивашковский С.Н. - Макроэкономика. - Учебник. – 2-е изд., испр., доп. – М., - Дело. 2002. – 472 с.
4 Агапова Т. А., Серегина С. Ф. – Макроэкономика. - Учебник. – МГУ. - Изд-во “Дис”. - 1999. – 416с.
5 Мэнкью Н.Г. - Макроэкономика. – Москва. - 1994 г. – 630 с.
6 Гальперин В.М. и др. - Макроэкономика. – СПб. - 1997г. - 630 с.
7 Дорнбуш Р., Фишер С. - Макроэкономика. - Пер. с англ. – М.: Изд-во МГУ. - 1997. – 784 с.
8 Микро-макроэкономика. - Практикум. - Под общ. ред. Ю.А. Огибина. – СПб. - 1994 г. - 230 с.
9 Бұхарбаев Ш.М. “Валюталық бағамның және оның атқарылуы тәртiптерiнiң елдiң сыртқы экономикалық қызметiне әсерi” // Банки Казахстана. №1.- 2005 ж.
10 Дәуренбекова Ә.Н. “Бәсеке қабiлеттi өнеркәсiптi дамыту – индустриялық-инновациялық стратегияның басты бағыты” // Аль-Пари, №2-3. 2004 ж.
11 Н. Ә. Назарбаев. «Қазақстан әлемдегі бәсекеге барынша қабілетті 50 елдің қатарына кіру стратегиясы» Жолдауы, Астана, 2006 жыл, 1 наурыз.
12 «Обзор макроэкономической ситуации в Казахстане» // Бердибек Сапарбаев, РЦБК, №4, 2007 г.
13 Статистический ежегодник. Алматы. – 2008г. – 446 б.
14 Асқар Тұрапбайұлы «Біз ДСҰ-ға кіруге әзірміз бе?» ∕∕ Егемен Қазақстан 7 қаңтар 2004жыл
15 Г.Т.Куренкеева «Внешнеэкономическая безопасность Казахстана», учебное пособие, Алматы, Қазақ Университеті, 2005ж.
16 Әлмереков Н.А. «Қазақстанның экономикасын дамыту және Республиканың ДСҰ-ға кірудегі проблемасы» ∕∕ ҚазЭУ хабаршысы №4 2006жыл. 216-221бет
        
        МАЗМҰНЫ
КIРIСПЕ
............................................................................
..................................3
1. ... ... ... ... сауда және оның ... ... ... қажеттігі. Д.Рикардоның салыстырмалы
артықшылық теориясы........................................
.........................................9
3. Сыртқы сауда қатынастарындағы айырбас
бағамы..................................10
2 ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ СЫРТҚЫ САУДА ҚАТЫНАСТАРЫНА ... ... ... ... сыртқы сауда қатынастарындағы
айырбас ... және ... ... Қазақстан Республикасының экспорт және импорты. Сыртқы сауда
айналымы..............................................................
.......................................19
ҚОРЫТЫНДЫ
............................................................................
......................25
ҚОСЫМША.....................................................................
...................................28
ҚОЛДАНЫЛҒЫН ... ... ... ... ... ... өзара
бағыныштылық және өзара араласу процесiнiң күшейген кезеңiнде жүрiп ... ... ... ... ... шекарасы, басқа аймақтармен
байланыс жасайтын көлiк қатынасы, сондай-ақ бай ... ... ... ... кооперациялауға, бiрiккен кәсiпорындар
ұйымдастыруға, ... ... ... ... алғы ... кететiн жәйт, жаңа жағдайда бұрынғы одақ мемлекеттерiнiң
арақатынасындағы стиль де өзгердi. Қазақстан ТМД ... мен ... ... ... ... ... сауда және тариф жөнiндегi бас ... ... ... ... әр түрлi лицензия түрiнде квота, ... т.б. ... ... алғашқы қадамдар жасауда.
Қазір отандық өнеркәсіпорындарының экономикалық өнімділігі ... ... және ... ... ... Елде өндіріс көлемінің
өсуі шығындардың одан да жоғары қарқынмен өсуін қамтамасыз ... ... ... ... ... шығарған өнiмдерiнiң бәсекеге
қабiлеттiлiгi төмен болып, олардың экономикалық белсендiлiгiнiң өсуiне ... ... ... бiр ... ... экономиканың тиiмдi дамуы үшiн ұдайы
өндiрiстiң негiзi ... ... ... ... және қарқынды қызмет
етуi қажет болып табылады.
Осы аталған тиімсіз даму формасы ... ... ... ... ... ... түріне көшу елдің
ішкі саясаттарымен қоса, сыртқы экономикалық ... мен ... ... ... ... табылады. Себебі, сыртқы сауда, халықаралық
капитал қозғалысы, ашық ... ... ... ... және
тауардың халықаралық ағымдары, дамыған елдердің өзіндік ерекшеліктерін жан-
жақты талдау бүгінгі тақырыптың ... ... ... ... ... ... еркін сауда аймағы - интеграцияның
алғашқы сатысы ... шыға ... ... Азия ... да ... жұмыс істеуде. Достастық елдері 1998- жыл бойы ... ... ... ... ... ... ... таласумен
жүргенде, бұлардың төртеуі еркін сауда аймағы пайдалы деген шешімге келген
болатын. Қазақстан, Қырғызстан, ... және ... ... ... ... ... ... ортақ экономикалық
кеңістік қалыптастырудың жанды тетігі ретінде бағаланады. Енді олар ортақ
қызмет көрсету, тауарлар және ... ... ... ... ... жалпы экономикалық бiрiгудiң әр түрлi ... ... ... ... ТМД елдерiмен екi жақты келiсiмдер негiзiнде, көпжақты
келiсiмдердi тереңдету, аймақтық интеграциялық бағдарламаларды iске ... ... ... ... ... ... және оның
еркiн iс-әрекетiне жағдай жасау ... ... ... ... ... Одағының құлауы, қиын жағдайлар мен сыртқы-экономикалық дағдарысқа
әкелiп соқтырды. Осыған қарсы бағдарламаны жасап ... ... ... Оның негiзгi мақсаты: нақты рыноктық ... және ... ... ... ... ... макроэкономикалық тұрақтандыруға қол жеткiзу және инфляциямен күрес;
- меншiк қатынастарының өзгеруiн ... ... ... ортаны және нарықтық инфрақұрылымды құру,
кәсiпкерлiктi белсендендiру;
- тиiмдi сыртқы сауда саясатын жүргiзу;
- экономикадағы құрылымдық өзгерiстер және оларды мемлекеттiң қолдауы;
- қоғамның ... ... ... әлеуметтiк саясат;
- шаруашылық мiндеттердi шешу, сонымен қатар, болжау, есепке алу және
бақылау функцияларының нығаюында мемлекеттiк реттеудiң қосымша
әдiстерiнiң күшеюiне ... ... ... ... ... ...... басқа елдермен сауда қарым-
қатынасына мақсатты ... әсер ... Оның ... :
- ... пен ... ... ... Елді қажетті ресурстармен қамтамасыз ету;
- Экспорт пен импорт бағаларының арақатынасын өзгерту.
Сыртқы сауда саясатының құралдары ...... ... жағдайында сыртқы сауданың пайдасын ұлғайту ... ... ... әсер ету ... ... ... ... емес кедергілер жатады.
Жалпы алғанда, сыртқы сауданың дамуы еліміздің экономикасының ... ... ... ... тақырыбын “Қазақстан Республикасы
сыртқы сауда қатынастарына тән ... деп ... ... ... ... айтқанда экономиканы
жабық және ашық экономика деп қарастыруға болады. Ашық экономикада негiзгi
макроэкономикалық теңдеуге экспорт пен ... ... ... ... бiр ... ... ... мен қызметтердiң екiншi бiр сол
өнiмдерге сұранысы туып отырған елге ... және ... ... ... ... ... отыр.
Жұмысты орындаудағы негізгі мақсат сыртқы сауда қатынастарын ... ... ... ... және ... ... таңдағы
сыртқы сауда жағдайы мен сауда баланстарына талдау жасау болып табылады.
1 СЫРТҚЫ ... ... ... сауда және оның түсінігі
Халықаралық экономикалық қатынастардың дәстүрлі және ең кең ... ... ... ... ... ... елдердің барлығы үшін сыртқы
сауданың рөлі ерекше маңызды.
Американ ғалымы Дж. Сакстың пікірінше ... бір ел ... ... ... ... ... ... Дүниежүзілік экономикадан
оқшауланы, ешқандай ел дені сау, жөні түзу ... ... ... ... ... экономика проблемаларын талдау сыртқы сауданы қарастырудан
басталады, өйткенi халықаралық экономикалық ... ... ... ... Ашық ... ... ... уақытта экспорт пен
импорттың көлемi ЖҰӨ деңгейiне, жұмысбастылыққа ... әсер ... ... ... ... ... әсерiн тигiзедi.
Экспорттық салалардағы өндiрiстiң өсуi шет мемлекеттерде қарастырылып
отырған мемлекеттiң тауарларына ... ... ... ... отырған мемлекеттiң ЖҰӨ көлемiн өсiредi. Керiсiнше, импорттың
өсуi шет мемлекеттердiң тауарына сұранысты өсiредi, бұл ... ЖҰӨ ... / 2, 400б. ... ... ... экономикадан ерекшелiгi жабық экономикадағы
макроэкономикалық көрсеткiштерге ашық ... ... ... ... пен ... ... ... қойылым және айырбас бағамдары.
Меркантелистердiң өздерi елдiң дамуы үшiн iшкi ... ... ... ... ... ... ... екенiн атап
көрсеткен. Қазiргi халықаралық экономикалық қатынастарда әр ел ... ... ... ... шаруашылыққа әр түрлi әсер ... ... ендi ғана ... жанданып келе жатқан ... ... әлi де өз ... ... ... ... ол ... бойынша қызмет етедi, яғни экономикалық ... ... ... Ал ... ... макроэкономикада кiшi ашық
экономика деп атайды. Осы кiшi ашық ... ... ... ... ... қолдана бiлсек елiмiздiң болашағы
жарқын болмақ.
Ашық экономикада ұлттық табысты есептеу келесi теңдеумен берiледi:
Y = C + I + G + ( EX – IM ) ... - өнiм ...... мен ... ......... шығындар;
( EX – IM ) – экспорт пен импорт айырмасы сальдосы. Бұл таза
экспорт N x-тi ... / 3, 356 б. /
N x - ашық ... ... компонент болып табылады. Ол
мынаған тең деп белгiленедi:
NX = Y – ( C + I + G ) ... ... ... ... ... ... ... табылады.
Мысалы:
Y > C + I + G => N x ↑
Y < C + I + G => N x ... ... ... ... шоты мен ... операциялар
шотына нақты келетiн болсақ тағыда негiзгi макроэкономикалық теңдеуге
келемiз.
Y = C + I + G + ( EX – IM ) ... ... ... ... ... – C – G = I + NX ... ... сол жағы көрiп отырғанымыздай ұлттық жинақты
бередi. Осылайша, ұлттық жинақ iшкi инвестициялар мен таза ... ... = I + NX ...... жинақ.
Осы көрсеткiштердi теңдiктiң бiр жағына шығарып, нолге теңестiргенде
ағымдағы операциялар шоты мен капитал ... ... ... теiдеуi
шығады. / 4, 339 б. /
( I – S ) + N X = 0 ... ... ... ... халықаралық шоттардың байланысын, яғни (I
– S) ... ... шоты мен N X ... ... мен ... ... Мысалы, ( I – S ) оң сальдо болса, онда N X ... тең болу үшiн ... ... болу ... Бұл жерде екi жағдай болуы
мүмкiн:
1. I > S, ... ... ... көп, ... аз ... I – капитал немесе инвестиция сұранысы, ал S – капитал немесе
инвестиция ұсынысы. Онда екi шара ... ... ... дайын
өнiмдер аламыз немесе екiншi шара қаржыны несиеге аламыз.
2. I < S, ... ... ... экономикада жинақтар көбейiп,
сыртқы инвестицияларға сұраныс азаяды және экспорт өседi. / 1, 512 б. /
Кiшi ашық ... ... ... шарт ... ... ... = r ... табылады. Өйткенi кiшi ашық экономика әлемдiк экономикаға
әсер ете алмайды, сондықтан iшкi пайыз қойылым әлемдiк пайыз ... ... ... ... моделiнiң шарттары:
1. Y = Y = F ( K, L ... C = C ( Y – T ... I = ... r = ... N х тек қана инвестицияға әлемдiк пайыз ... ... ... Оны ... ... көру ... X = ( Y – C – G ) – I (r*) ... - әлемдiк пайыз қойылымы.
Осы теңдеу жинақ көлемдi және ... ... ... ... ... және ағымдағы операциялар шотын қандай элементтер
анықтайтынын көрсетедi. Ол ең ... ... ... ... ... байланыстылығы. Мысалы, G↑, Т↓ ондай жағдайда ұлттық жинақ S
көлемi де азаяды.
Екiншiден инвестиция көлемi ... ... ... Бұл ... ... Ендi ... 1-шi суретте көрсетейiк. / 5, 574 б. /
r* S
r*
r0 I ... S
80 ... 1 – ... кiшi ашық ... ... ... отыратын
көрсеткiш
Мұндағы:
r0 - iшкi пайздық қойылым;
r* - әлемдiк пайыздық қойылым.
Бұл график бойынша әлемдiк пайыз ... iшкi ... ... ... тұр, яғни ... ... сұранысымыз азаяды және ұлттық
инвесторлар сыртқа шыға бастайды. / 6, 579 б. /
Капитал қозғалысы ... және ... ... шотына әсер ететiн
факторлар немесе саясаттарына iшкi бюджеттiк ... ... ... ... ... және инвестиция сұраныстың өзгеруi
жатады.
1) Iшкi бюджеттiк-салық саясатының ... ... G↑, T↓ деп ... Сурет-2) / 6, 737 б. /
r* S2 - I S1 - ... I ... S I = ... 2 – Iшкi ... ... G↑, T↓ ... әсерi
а) G↑ өссе S↓, яғни I > S онда N x ... ... ... T↓ → ( Y – T )↑ → C↑ → S↓ ... орын ... T↓ - экспанция бюджеттiк салық саясаты, ал G↓, T↑ - рестрикция
бюджеттiк салық саясаты деп ... / 3, 364 б. /
2) ... ... ... ... ... кiшi ашық ... болғандықтан ұлттық экономикаға
өз әсерiн тигiзедi. Шетелдiк мемлекеттiк шығындар өссе G↑ онда олардың
жинақтары азаяды да, ... ... ... ... Ұлттық инвесторлар
сыртқа шыға бастайды, соның есебiнен таза экспорт өседi.
3) Инвестиция сұраныстың өзгеруi. ... iшкi ... ... ... ... деп есептейiк.
r* S
r1
I2 (r*)
r* I (r*)
I,S I=S
Сурет 3 – Iшкi ... ... ... ... ұлттық экономикада инвестиция деген сұраныс ... ... ... ... ... ... келе бастайды,
жалпы таза экспорт көлемi азаяды. Яғни, I > S, r↑, N x ↓. / 4, 340 б. ... ... ... ... Д.Рикардоның салыстырмалы
артықшылық теориясы
Халықаралық сауда теориясы ХІХ ғасырдың басында Давид Рикардо
айтып өткен салыстырмалы ... ... ... ... ... бұл ... А.Смит зерттеген еді. А.Смит
халықаралық сауданың пайда болуын ... және әр ... ... өндіруге кететін абсолютті шығындарының айырмашылығы арқылы пайда
табу жолдарын көрсетті. Халықаралық еңбекті ... және ... ... деп ... Өйткені әр түрлі мемлекеттерде ресурстар көлемі мен
еңбек жағдайлары әр түрлі, бұл ... ... ... ... ... ... бір тауарды аз шығынмен өндіру.
А.Смиттің абсолюттік артықшылық ... ... ... ... ... халықаралық сауда теориясына да
таралды.
Егер де шет ... ... өз ... қарағанда төмен
бағаға сатып алуға болса, онда сол тауарды арзан өндіретін мемлекеттен
сатып алған ... ... және ... ... ... ... абсолюттік артықшылыққа ие бола алатындығы – ішкі тұтынуды
қанағаттандырғаннан соң, бұл ... ... ... басқа
тауарлармен айырбастауға болады – мұның барлығы жалпы үнемдеуге мүмкіндік
береді.
Д.Рикардоның теориясы халықаралық саудаға тағы бір ... ... ... ... ... ... ... жатыр./1,400б./
Сауда көмегiмен мемлекеттер мамандануды дамытатындығын, өзiнiң ресурстарын
тиiмдi пайдалана алатындығын, жалпы тауар көлемiн өсiре алатынын көремiз.
Жеке ... ... ... ... ... ... ... неге сауда жасайды деген сұраққа төмендегiдей жауап
беруге болады:
Экономикалық ресурстар (табиғи, еңбек, капитал) әр ... әр ... ел ... ... ... ел еңбексыйымды болады.
Әр түрлi тауарды тиiмдi өндiру әр түрлi ... мен ... ... ... жоғары және орта бiлiмдi мамандар күшi көп және
арзан. Сондықтан ... ... ... ... ... ... ететiн тауарларды
салыстырмалы артықшылықпен шығара алады. ... ... ... ... ... ... ... тауарлар.
Австралия, керiсiнше, жер ресурстарына бай, бiрақ еңбек күшi ... олар көп ... ... ... ... ... шығара алады. Оларға – бидай, жүн, ет бұйымдарын жатқызуға
болады.
Бразилияның жерi құнарлы, ... ... ... ... ... ... күшi өте көп және ... ... олар ... ... ... ие болады. /2, 403б/
1.3 Сыртқы сауда қатынастарындағы айырбас бағам
Халықаралық валюталық қатынастар дегенiмiз – дүниежүзiлiк шаруашылықта
орын алатын ... ... ... ... және ... ... ... өзара айырбасын жүзеге ... ... ... Валюталық қатынастардың жекелеген элементтерi
вексельдiк және айырбастау әрекеттерi түрiнде ежелгi Греция мен Римде ... ... ... ... қатынастар дамуының келесi кезеңi
ортағасырлық Лион, Антвериен қалаларындағы “вексельдiк жәрменкелер” болып
табылады.
Валюталық ... ... – бұл бiр ... ақша ... бiр ... ақша бiрлiктерiне бейнеленген бағасы. Әрбiр елдiң ұлттық
ваюталарын салыстыру оларды өндiрiс және ... ... ... ... ... ... негiзделедi. Валюталық бағамы
валюталарға сұраныс пен ұсынысқа ықпал етушi ... ... ... ... ... бағамдарының орны ерекше. Айырбас бағамы
атаулы және нақты болып бөлiнедi. / 3, 346 б. ... ... ... – екi ... ... ... ... немесе сауда шарттары болып табылады. Ол келесi
теңдеумен берiледi:
E = e P / P* ...... ... ...... айырбас бағамы;
Р* - шетелде шығарылған тауардың бағасы;
Р – iшкi бағалар.
Мысалы, Р > P* => E↑, онда N x ↓ ... E↑ iшкi ... ... айырбас бағам көтерiлсе онда бiздiң тауарларымыз
қымбаттайды, импорт ... ... ... ... ... ... айырбас бағамы (е) – екi ... ... ... = e P / P* ... атаулы айырбас бағамы АҚШ бойынша e = $ / ... ... ... e = ... / $ ... ... Сондықтан экономикада
көбiнесе нақты айырбас бағамын қолданады, өйткенi ол ... екi ... ... ... қарастырылады.
Тауарлармен, қызметтермен саудаласқанда, капиталдар мен несиелердiң
қозғалысы кезiнде, дүниежүзiлiк және ұлттық рыноктардың ... ... әр ... ... ... немесешетелдiк валюталарға шаққандағы құндық
көрсеткiштердi салыстыраған уақытта валюталық бағам аса қажет. / 3, 351 б.
/
Валюталық бағам мынадай факторлардың ... ... ... ... Сатып алу қабiлетiне қарай құндылық заңының әрекетiн
бейнелейтiн валюталар арақатынасы ... ... тән ... ... ... ... ... қарқыны әсер етедi. Басқа
факторлар қарсы ... ... ... ... ... ... сайын валютаның бағамы да соғырлым төмендейдi.
Ақшаның құнсыздануы елде сатып алу қабiлетiнiң және ... ... ... соқтырады. Валюталық бағамның құнсыздануға тәуелдiлiгi
әсiресе тауарлардың, қызметтердiң және ... ... ... ... ... жоғары болады.
2) Төлем базасының жай күйi. Активтi төлем балансы ұлттық валюта бағамының
жоғарылауына ықпал етiп, шетелдiк борышқорлар жағынан оған деген ... ... ... ... ұлттық валюта бағамының төмендеу
беталысына себепшi болып, өздерiнiң сыртқы мiндеттемелерiн өтеу ... оны ... ... ... ... ... ... мөлшерлемесiнiң айырмашылығы. Пайыз
мөлшерлемесiнiң елдегi өзгерiсi басқаша тепе-тең жағдайда халықаралық, ... ... ... ... ... әсер ... Пайыз
мөлшерлемесiнiң жоғарылауы шетел капиталының құйылуын ынталандырса, ... ... ... арғы жағына ауысуы дем бередi.
4) Валюталық рыноктағы және алып сатарлық валюта операцияларының қызметi.
Егр қандай да бiр ... ... ... ... байқалса, онда
фирмалар мен банктер оны әлсiзденген валютаның ... ... ... валюталарға күнi бұрын сатып жiбередi. Экономикалық
саясаттағы өзгерiстердi , ... ... ... ... тез ... ... бiр ... еуронарықта және халықаралық есеп ... ... ... ... ... ... жеделдету немесе кiдiрiс те
әсер етедi.
Нақты айырбас бағамды анықтайтын факторларға:
1. N x таза экспорт, төлем балансының ағымдағы шоты;
2. N x = S – ... S = Y – C – ... ... функциясымен немесе ... ... ... / 6, 443 б. /
E N = S - I ... екеуiн теңестiретiн жерi айырбас бағамы болып табылады.
E S - ... N x ... N ... 4 – ... ... бағамының тепе-теңдiк нүктесi
Мұндағы:
Е0 – нақты айырбас бағамының тепе-теңдiк нүктесi.
Ендi осы нақты айырбас бағамына әсер ... ... ... ... ... ... шетелде мемлекеттiк шығындар
көбейсiн деп есептейiк, онда келесiдей жағдай болады.
E S1 - I S2 - ... N x ... ... 5 – ... айырбас бағамға шетелдегi бюджет-салық саясаты әсерi
Суреттен көрiп отырғандай, шетелдiк мемлекеттiк шығыстардың ... ... ... ... ... ... нақты айырбас бағамы
ұлттық экономикада ... ал таза ... ... ... ... ... ... бұл саясатты отандық
өндiрiстi ... яғни ... ... деп те атайды. Бұл
саясаттың негiгзi әдiсi импортты шектеу болып табылады, ал экспортқа ... ... ... ... ... таза ... өседi. (Сурет-6) / ... б. /
E S1 - ... x ... x ... ... 6 – ... сауда саясатының әсерi
Көрiп отырғанымыздай протекционизм саясаты айырбас ... ... ... талдау барысында номиналдық ... ... ... ... ... қолданылған. Нақты валюта
бағымының индексi сәйкес келетiн екi ... iшкi ... ... ... ... бағымының индекссiн бiлдiредi.
Нақты тиiмдi валюта бағымның ... ... ... ... ... ... ... сол елдiң iшкi бағаларының ... ... ... ... индексiн бiлдiредi. / 4, 561 б. /
Қазiргi кезде АҚШ ... ... ... ... ... ... түрде есептеледi.
Ұлттық валютаның ауыстырымдылық тәртiптемесiн валюталық ... ... ... ... ... ... ... СЫРТҚЫ САУДА
ҚАТЫНАСТАРЫ
2.1 Қазақстан Республикасының сыртқы сауда
қатынастарындағы айырбас бағамы және ... ... ... 1993 жылы 12 ... ... Республикасының
Президентi Н.Ә.Назарбаев “Қазақстан Республикасында Ұлттық валютаны енгiзу
түралы” Жарғыға қол ... және осы ... 1993 жылы 15 ... ... 8-
ден бастап ұлттық валюта – ... ... Ал 1999 жылы ... ... және ... ... қатынастарды еркiн рыноктық түрде
дамыту үшiн еркiн айналымға жiбердiк. Бүгiнгi таңда ұлттық валютамыз күннен-
күнге нығайып, елiмiздiң тұрақты экономикалық өсуiне ... жол ... ... ... ... ... айырбасталу жағдайлары, яғни: а)
еркін айырбасталатын және ә) ... ... ... ... ... Республикасының ұлттық валютасы ... ... ... ... ... ... ... ережесі – валюталардың алтын құрамына
байланысты өзара қатысы. Сондай-ақ 1970 жылдардан бастап ... ... 1991 ... ... ... ... ... бойынша валюта паритеті
тек СДР (арнайы қарыз алу құқығы) – арнаулы ақша өлшемімен ... ... ... ... ... ... ... емес.
Сонымен валюталық паритет дегеніміз – валюталық бағамның негізі болып
табылатын заңлы тәртіпте белгіленетін екі валюта арасындағы шекті ... егер ... ... ... яғни ... ақша ... ... ал
дүниежүзілік валюталық жүйе – бір немесе бірнеше резервтік ... ... ... бірліктеріне негізделеді.
Резервтік валюта – бұл басқа ... үшін ... ... ... бағамды анықтауда негізі ретінде қызмет ететін және валюталар
бағамын реттеу мақсатында ... ... ... ... ... және ... ... қызметін атқаратын әлемнің алдыңғы
қатарлы ... ... ... ұлттық валюталарын сипаттайды.
(мысалы, АҚШ доллары мен еуро ақша ... ... ... ... ... ... ... анықталуға
көшті. Валюта қоржыны деп бірнеше валюталардың белгілі бөліктерінің сомасын
сол валюталардың нарықтық бағамына көбейтіп, оларды АҚШ ... ... бір ... ... ... ... айтады.
Валюталық жүйенiң маңызды элементтерi – валюталық бағам болып
табылады. Оның ... ... ... көрсетiлген қызметтердiң
халықаралық ... ... және ... ... валюталармен
өзара байланыстардың қажеттiлiгiнен: дүниежүзлiк және ... ... ... ... немесе шетелдiк валюталарды бейнелеген ... ... ... ... ... банктер мен
формалардың шетел валютасындағы шоттарын уақытылы қайта бағалап ... ... ... ... ... пен ... ... етушi
көптеген факторларға байланысты өзгередi. Валюталық бағамның
қажеттігі:
- Тауар және ... ... ... мен ... ... өзара валюталарды айырбастайды. Ипортер ... ... ... ... үшін шетел валютасына алмастырады;
- Дүниежүзілік және ұлттық нарықтағы ... және ... ... ... және банктердің шетел валютасындағы счеттарын ... ... ... ... ... ... болмауы элементі. Валюталық шектеу
резиденттерi мен ... ... ... және ... ... ... ... заңды түрде ... ... тиым ... ... ... ... шектеу,
валюталық бақылаудың құрамдас бөлiгi ... ... ... шектеу
валюталық заңдылықтармен бекiтiледi . /12/
Валюталық шектеудiң мақсаттары келесiдей :
- төлем балансын ... ... ... ... ағымдағы және стратегиялық мiндеттердi шешу үшiн мемлекеттiң
қолында валюталық бағалықтардың ... ... ... ... ... :
- валюталық операцияларды Орталық және ... ... ... ... жасау үшiн рұқсат қағазының берiлуi ;
- валюталық шоттарды жартылай ... ... ... ... ... ... ... тұратын (елдің ресми алтын және валюта резервтері, СДР
есепшоттары, еуро) ХВҚ резервтік бағыты және ... ... ... ... ... ... халықаралық валюта өтімділігі нреттеу.
6) Халықаралық несиелік айналым құралдары мен халықаралық есеп айырысу
формаларын қолдану тәртібін белгілеу;
7) Валюта нарығы мен алтын нарығының ... ... ... ... ... ... ... Оларға
елімізде: Ұлттық банк, Қаржы министрлігі, валюталық бақылау ... ... ... есеп айырысу баланстары агрегаттық экономикалық
көрсеткiштер ... ... орын ... себебi ол ұлттық табысты
елдер арасында қайта бөлудi ... ... ... ... ... ... ... халықаралық талаптар мен
мiндеттемелердiң таза сальдосы ... есеп ... ... – ол бiр мемлекеттiң басқа
мемлекеттерге қарағанда ақшалы ... мен ... ... мен ... ... есеп айырысу баланстарының негiзгi түрлерi мыналар
1. төлем балансы;
2. есеп айырысу ... ... ... ... /1, 29 ... ... ... - белгiлi бiр уақыт ... ... ... ... ... оған шетелден түскен
соманың арақатынасы. ... бiр ... және бiр ... ... ... күндiк төлем балансы статистикалық ... ... ол ... бiр ... ... тиiс төлемдер мен
түсiмдердiң арақатынасындағы өзгерiстердi көрсетедi ... ... ... ... осы ... аралығында қзгерiстердi көрсетдi.
белгiлi-бiр ... ... ... осы ... ... ... мен
тұсiмдердiң арақатынасын көрсетiп, ... ... ... ... және ... экономикасының жағдайын
бiлуге көмектеседi.
Егер валюталық түсiм төлемнен артық ... онда ... ... ал егер ... түсiмнен төмен болса, онда ... ... деп ... ... есеп ... ... ... төмендегiей:
- төлем балансына тек iс жүзiнде жүргiзiлген түсiмдермен төлемдер
кiредi;
- есеп ... ... ... ... ... талаптарымен
мiндеттемелерi кiредi;
- есеп айырысу ... ... ... және берiлген несиелер
көрсетiледi, оның ... ... ... ... өтелменген
несиелерде көрсетiледi, оның ... ... ... ... ... ... төлем және есеп айырысу баланстарының ... ... ... ... ... келмейдi, әдетте олар қарама-қарсы
болады, себебi несие берушiлердiң есеп ... ... ... ал ... ... ... әсiресе ағымдағы
операциялар бойынша пассивтiк болады;
- төлем ... тек ... ... және ... ... ... ... балансы болашақта несие алумен ... ... ... ... қамтиды. /4, 265 б/
Сөйтiп, төлем және есеп ... ... ... ... халықаралық қатынастарының дамуымен
айқындалады. ... ... ... ... ... ... қарай басылымдарда жарияланатын төлем
балансы негiзгi екi ... ... ... ... “Ағымдағы операциялар балансы”
1. сауда балансы ( ... ... ... ... ... түсiмдер): /4, 264 б/
а) экспорт
б) импорт
2. Қызметтер балансы және ... емес ... ... төлем техникалық көмек үшiн төлем )
2) ... және ... ... ... 1 - Қазақстан Республикасының төлем балансы
(млн.АҚШ доллары)
| |2004 |2005 |2006 |2007 ... есеп ... |-272,6 |454,9 |-485,7 ... ... |1987,14 |3679,00 |6785,55 |10321,8 |
| ... ... ... ... |28300,6 |
| ... ... ... ... ... ... балансы ... |-272,6 |454,9 |-485,7 |
| ... |1540,42 |1712,29 |1999,1 |2251,0 |
| ... ... ... |-5026,2 |-7466,4 ... балансы |-1127,37 |-1746,6 |-2815,3 |-5179,7 ... және ... ... |-213,07 |-277,5 |-410,0 |-817,9 ... | | | | ... инвесторлар табысы |-1014,80 |-1448,3 |-2331,8 |-4611,5 ... ... ... |127,70 |123,6 |140,21 |228,2 ... қордың активтері бойынша |72,58 |68,10 |118,25 |181,8 ... | | | | ... ... |-99,77 |-212,5 |-331,8 |-160,3 ... ... |113,74 |-164,67 |-488,16 |-412,4 ... ... ... ... есеп бойынша Қазақстан
Республикасының төлем балансы көбінесе теріс ... ... ал ... ... ... ... келе жатқандығын, экспорттын 2004
жылғы 10000 млн. ... ... 2007 жылы 30000 млн. ... ... да өсіп келе жатқандығын көре аламыз. Жалпы ... ... ... ... ... балансының да құрамдық мөлшері жылдан-
жылға артып келе жатыр. /13/
Бірақ ... ... ... ... ... өнімдер
құрайды, ал импорттық заттар негізінен ... ... ... ... ... ...... бойынша түсiммен және импорт ... ... Егер ... ... оны ... ... ... активтiк сауда балансы болады, ал егер импорт экспорттан ... онда ... ... ... сальдосы пайда болады
Көрсетiлген қызметтер балансы – ол ... ... да ... ... ... да әр түрлi, сонымен ... ... емес ... ... ... мен
түсiмдер бiрiктiрiледi.
Капитал және несие қозғалысының ... – ол жеке ... ... ... және жетiлдiру бойынша , алынған және
берiлген ... ... ... ... мен ... қарыз балансы - өркендеген және өркендеушi елдердiң
статисикасында кең ... ... ... Оның ... балансына ұқсас ... одан ... ... ... ... өз ... айрықшаланады. /9, 139
б/
Төлем балансының сальдосын анықтағанда оның ... ... ... болып екiге бөлiнедi. Негiзгi тарауларға ... ... ұзақ ... ... ... ... ... - валюталық резервтiк қозғалысы, ал
баланстандырушы ...... ... ... , қысқа
мерзiмде активтердiң өзгерiстерi, шетел көмегмен ... ... ... ... ... ...... ұйымдардың
несиелерi және т.б. төлем балансының сальдосының ... ... ... ... және ... ... ... бiрiн-бiрi өзара өтеу қажет, яғни ... ... ... қажет.
Төлем балансының тепе-теңдiкке әкелетiн ақырғы әдiс – мемлекеттiң
ресми ... ... ... ... ... өтеу
құралы – еркiн айырбасталатын шетел валютасын алу үшiн – ХВК – ... ... ... ... ... шотына валюта аудару ...... ... Ал 1979 ... ЕВЖ-ге мүше ... осы ... ... ... /1, 31 ... есеп ... бойынша елімізде келесі операциялар ... ... ... есеп ... ... ... ... есеп айырысу операциялары;
- Банктiк операиялар бойныша есеп ... ... ... – акккредитивке көрсетiлген құжаттарға қарсы
экспортердың пайдасына өзiнiң ... ... ... ... ... ... ... мiндеттемесi.
Құжатталған никассо- эмитент – банктiң, сенiм бiлдiрушiнiң ... ... ... үшiн ұсынуға немесе ақшасын алып беруге өзiне
алған мiндеттемесi.
Банктiк аударым – ... ... ... ... ... ... есеп ... валюталық түсiмдердi өкiлеттi банктердiң
шотына есепке алынуын ... ... ... ... және ... ... ... Республикасының бүгiнгi әлемнiң экономикалық шаруашылығы
күннен-күнге күрделене түскен таңдағы мемлекет ретiндегi орны оның ... ... ел деп ... ... табылады. Рыноктық қатынастардың
дамуы ұлттық экономикамыздың елiмiз өз егемендiгiн алғаннан бастап осы
уақытқа ... даму ... ... ... тиiмдi қызмет етуi
барлық қоғамдағы шаруашылық қызметтердiң тиiмдi ... ... ... ... пен ... талдау баға тепе-теңдігін және экспорт пен
импорт көлемін анықтауға ... ... ... ... ... ... көлеміне, дүниежүзілік қалыптасқан баға мен ... сол ... ... ... ... ... ... тепе-теңдігі ішкі сұраныс пен ұсыныстан пайда болаы, яғни бұл ... ... ... ... ... елде ... ... теориясына байланысты ұлттық бағалар
дүниежүзілік бағаларға сәйкес келе бермейді. Қазақстан Республикасы ... ... ... экспортық жағынан тиімді болғанымен оған көп
бөгеттер қойылған. Оларға: /2, 411 б/
- ... ... ... салығы;
- Қазыналық баж салығы – мемлекет ішіндегі өндірілмеген ... ... ... ... Олар ... ... ел ... бәсекелестігінен қорғау үшін салынады, мөлшері
көп болғанымен шет еле өндірушілерін сауда кезінде қолайсыз ... ... ... – оның ... ... бір ... ... тауардың ең жоғары шегін белгілейді. Сыртқы ... ... ... квота көп әсерін тигізеді.
- Тарифсіз бөгет – лицензиялық жүйе.
- ... ... ...... ... жаңа түрі. Шетел
фирмаларының белгілі бір ... ... ... өз ... ... ... ... бөгеттерінен қорыққан экспорттаушылар экспорт
көлемін өз еркімен шектеуге келіседі.
Сыртқы саудадағы протекционизм кезінде еркін сауданы жақтаушылар ... ... ... жиналысында қолдампаздықты жақтаушылар көп.
Олардың еркін саудаға кедергі қою ұлттық маңызды себептерге ... ... ... Қорғаныс қажеттігін қанағаттандыру – бұл себептің маңызы экономикалық
емес, әскери саясат үшін маңызды. Қолдампаздық баж салымдары ... ... ... үшін стратегиялық тауар мен материалдар шығару
үшін салынады.
- Мемлекеттегі жұмыс орнын көбейту – оның ... ... Ашық ... ... ... ... шығынынан,
инвестициядан, мемлекеттік шығыннан, таза экспорттан құралады. Импорт
мөлшерін қысқарту арқылы жиынтық шығынның өсуі ... ... ... ... ... ... және ... орны көбейеді.
Протекционизм саясатының өзіндік кемшіліктері де баршылық:
1.Импорт кезіндегі жұмыс орнының қысқаруы. Импорт көлемінің өсуі
жұмыс орнын қысқартады, бірақ басқа елдерде ... орны ... ... ... ... барлық мемлекеттер
жетістіктерге жете бермейді. Бір мемелекеттің ... ... ... ... экспорт импорттан үлкен болса, ол мемлекеттің экономикасы жақсы
дамиды, ал экспорт импорттан кіші ... онда ол ... ... ... ... Баж және квотадан ауыртпашылық көрген ... оған ... ... ... ... ... барлық мемлекет экономикасы
құлдырайды.
1. Ұзақ уақытты кері байланыс. Ұзақ уақыт ... ... ... ... болу ... ішкі жұмыс орнының өсуін ынталандыру
жетістіктерге әкелмейді. Сонымен баж салымы арқылы таза экспортты
өсіруге және ... ... ... ... деген түсінікпен
экономистер келіседі.
- Тұрақтылық үшін диверсификация – ... ... ... ... ... Соғыс, циклдық тұрақсыздық,
өндіріс жүйесінің жағымсыз өзгеруі ауырпашылықтар әкеледі.
Сондықтан өндіріс ... ... үшін ... және ... ... ... нәтижесінде халықаралық
нарықтағы 1 немесе 2 тауар тәуелділігі кемиді. Ол ... ... ... ... ... сақтайды.
- Арзан шетелдік жұмыс күшінен қорғау – Қазақстан фирмаларын
және жұмысшыларды шетелдік арзан жұмыс күшінен қорғау ... ... ... онда ... ... ... ... қаптап, ұлттық тауар мөлшері және жұмысшылар айлығы
төмендейді. Бұл әсіресе Қазақстан үшін екі жақты әсері ... ... ... ... ... ... ... жатыр, ал бүгінде Қазақстан экономикасы күннен-күнге
дамуына байланысты жақын шетелдерден Қазақстанға да жұмыс күші
ағымы ... /2, 413 ... ... уақытта шетелдiк инвестицияның басым ... ... ... ... ... ... Осыған байланысты
экономикалық өсудiң өзi осы сонғы жылдарда әлемдiк рыноктарда мұнайға деген
бағаның ... ... ... ... Ал ... ... ... ету үшiн өндiрiстiң өңдеушi саласын дамыту мәселесi туындап
отыр. Ол үшiн осы салаларға ... ... ... ... ынталандыруды қолға алу керек. Оның ... 2006 жылы ... ... ... мөлшерiмен анық көруге болады. (сурет 7).
/13, 385 б/
Сурет 7 – Елiмiзге келiп жатқан шетел инвестициясының құрылымы
Импорт ... ... ... ... өнiм ... ... және ... елдердiң басты мақсаты. Осы мақсатта өңдеушi салалардың
техникалық деңгейiн ... ... ... ... көтеруге барлық күш-
жiгер салынуы тиiс болып отыр. Себебi, көптеген кәсiпорындар техниканы,
құрал-жабдықтарды импорттауға мәжбүр. ... ... ... ... ... киiм, ауыл шаруашылығы, көлiк жiне құрылыстың техникасыз күнi
жоқ. Республикада машина жасаудың ең қуатты өндiрiстерi ... және ... ... ... ... ... таңда сыртқы саудада елдің экспортының негізін шикізаттық
өнімдер және ... ... ... отыр. Ал елге импортталушы тауарлардың
негізін дайын өнімдер, техника, киім-кешек және тағы ... ... ... ... Жалпы Қазақстан Республикасының сыртқы сауда айналымының
динамикасын келесі 8-ші және 9-шы суреттерден көре аламыз. /13, 374 ... 8 – ... ... ... ... ... бойынша импорттың
көрсеткіштері
8-ші суреттегі негізгі тауарлар:
G1 - машиналар, жабдықтар, көлік құралдары мен аппараттар
G2 - ... ... - асыл емес ... және ... ... бұйымдар
G4 - химия өнімдері, пластмасса,каучук
G5 - азық-түлік тауарлары және олрды өндіруге арналған шикізат
G6 - өзгелері
Сурет 9 – ҚР-ның ... ... ... ... бойынша экспорттың
көрсеткіштері
9-шы суреттердегі негізгі тауарлар:
G1 – минералды өнімдер
G2 – асыл емес металдар және олардан жасалған бұйымдар
G3 – ... ... ... – азық-түлік тауарлары және олрды өндіруге арналған шикізат
G5 – машиналар, жабдықтар, көлік құралдары мен ...... ... ... ... сыртқы сауда
сальдосы оң болып отыр, яғни экспорт импорттан жоғары болып келеді. ... ... 85% ... шикізаттық немесе дайын емес ... ... ... басым бөлігін өңдеуші сала өнімдері мен дайын
өнімдер құрап отыр./14, 388б/
Сурет 10 – ... ... ... ... пен импорттың құрамы
Бүкiләлемдiк Сауда Ұйымына кiру алдындағы дайындық жұмыстары
өнеркәсiп ... жаңа ... ... ... ... Ол ... және
iшкi нарықтарда бәсекеге төтеп бере алатын тауарлардың ... ... ... ... Мұны, Оңтүстiк Корея, Сингапур, Тайвань
елдерiнiң өнеркәсiптiк тауарлары әлемдiк нарықта ... ... ... ... дайындауда кез келген өндiрiстiк кәсiпорын өнiмнiң ғылыми-
техникалық сиымдылығын көтеруi тиiс, сөйтiп ... мәнi бар ... өз ... мен механизмiн анықтап алуы керек. ... ғана ... ... ... 50 ... ... қосылуға дайын болып, өзінің
экономикасын индустриялы-инновациялы етіп құра алады. /10/
Сыртқы экономикалық ... – бұл ашық ... ... ... ... ... ... жағдайы болып табылады.
Сыртқы экономикалық қауіпсіздікті қамтамасыз етудің ... ... ... сауда-саттық саясатын жасау табылады. Қазақстанның сыртқы саудадағы
қауіпсіздігінің ... ... ... ... ... ... етеді.
Елiмiздегi машина жасау саласының экспорттағы үлесi бар жоғы 7%.
Өйткенi, экономикаға ... ... 75% ... ... ... отыр, яғни өңдеу өнеркәсiбiне қарағанда 4 есе артық. Төмендегi 1-шi
кестеден елiмiздегi ... ... ... және ... көре аламыз. Яғни, өнеркәсiптiң негiзгi дамуы жер қойнауымыздағы
шикiзат байлығының себебiнен болып отыр. Кестеден ... ... ... 2006 ... ... минералды өнiмдердi экспорттау 43,6%-дан 65% ... ... ал ... ... ... бар ... 7-8% -ды ... отыр.
/8/
Осы жұмыстарды қаржыландыру бюджеттен бөлiнген ... Даму ... ... iске ... ... ол ... ... қарай тиiмдi пайдалану, ысырапқа жол бермеу, субъективтi
факторлардың орын алмауын ... ... ... ғана ... ... болады.
Қазақстан Республикасының сыртқы сауда айналымы, кеден
статистикасының деректері бойынша, ... ... ... 2008 ... 52140,2 млн. АҚШ ... ... және 2007 жылғы ... ... ... ... оның ... ... – 35047,0 ... доллары болып, 60,7%-ға артты, импорт (тасымалдауға кеткен шығыстарды
есепке алғанда) – 17093,2 млн. АҚШ ... ... ... артты.
Қазақстан өнімдерінің негізгі сатып алушылары: Италия ... (15,3%), ... (9,5%), ... Федерациясы (8,8%), Франция (7,5%),
Нидерланды (5,5%), Израиль (3,5%), Иран (3,4%), ... (3%), ... ... ... ішінде экспорттың жалпы көлеміндегі ТМД
елдерінің үлесі 15,8% (2007 жылғы қаңтар-маусымда – 16,5%) құрады.
2008 жылғы қаңтар-маусымда инвестициялық ... ... ... 7727,5 млн. АҚШ ... ... 45,2% (2007 жылғы қаңтар-маусымда
–6761,2 млн. АҚШ долларын немесе 45,7%) құрады.
2008 ... ... ... ... ... ТМД елдеріне (2007 жылғы қаңтар-маусымда – 43,9%) ... ... ... жеткізушілері: Ресей Федерациясы (импорттың ...... ... (10,2%), ... (6,8%), АҚШ пен ... (5,2%-
дан), Жапония (3%), Италия (2,7%), Түркия (2,6%), Франция (2,4%),
Ұлыбритания (1,7%). /13, ... ... ел ... ... ... Ұйымына және басқа да
көптеген халықаралық ұйымдарға мүше болуы ел экономикасын ... ... ... объективтi жағдайлар жасады.
Қазiргi кезде Қазақстанда қолданылып отырған сыртқы сауда режимi,
баға жасау еркiндiгi және ... ... ... ... елеулi
өзгерiстер қажеттiгi туындап отыр. Солардың iшiнде:
- Облыстардың лицензиялар беру құқығын жойып, сыртқы сауда ... ... ... ... ... ... ... олардан монополиялық сауда жасау құқығын алу қажет;
- Барлық лицензиялар мен квоталарды ... ... ... ... өзi пайданың бiр бөлiгiн мемлекет қазынасына алуға,
меншiктiң ... ... кез ... ... лицензиялар мен
квоталарға ашық және бәсекелестi түрде қол жеткiзуiне мүмкiндiк бередi;
- Экспорттық салалар мен ... ... ... беру ... ... экспорттық салық салу жүйесiнде ... ... ... қажет болған жағдайда оларға өзгерiстер ... ... ... ... ... ... ... орнын
тұрақтандырып, ролiн мейлiнше арттыру бағыттарында ... ... ... ашық экономикада әр түрлi макроэкономикалық ... ... ... саясаты, ақша-несие саясаты және сыртқы
сауда, яғни протекционистiк саясат.
Қазiргi Қаазқстанның экономикасы сыртқы сауда қатынастарына негізінен
бәсекеге қабiлетсiз шикiзаттық бағытта ... ол ел ... ... көзі
болып отыр. Бұл жағдай жалпы экономикалық дәлелдегендей ... ... ... ... және ... ... қамтамасыз етпейдi.
Сондай-ақ бүгiнгi жаһандану кезiнде ұлттық экономика ... ... онда оның ... ... ... табылады. Сондықтан да бiзге
мемлекет ретiнде қалыпты жұмыс ... үшiн ... ... ... ... болу ... Ал осыдан барып отандық салалардың өз
мiндетi туындайтыны белгiлi. ... ... ... ... ... ... категория болып табылады.
Қазақстан Республикасы бүгінгі таңда әлемдік экономикадағы өзінің орны
бар дербес мемлекет. ... өз ... ... ... ... ... ... түсіп отыр. Ал осы байланыстардағы
тауар бағасы екі елде өндірілген тауарлардың салыстырмалы бағаларымен
анықталады. ... ... ... ... ... ... халықаралық
шарттарға қол жеткізуі, отандық тауарлардың құндылығын жоғарлатпауы үшін
айырбас бағамының орны ... ... ... ... ... Жолдауында “мемлекеттiк қолдаудың оңтайлы
ролi, бiр жағынан, экономиканы барынша ... оның ... ... ... ... – инфрақұрылымды жасау және басты салаларды
дамытуға жеке меншiк ... ... ... ... ... жүргiзуде деп
бiлемiн” деп атап өтті. Яғни, Қазақстан алдағы уақытта бәсекеге барынша
қабілетті экономика ... ... және ... ... ... 50 ... қосылуы қажет болып табылады.
Қазақстанның дүниежүзiлiк шаруашылыққа интеграциялануға ұмтылысы оның
халықаралық валюта-қаржы және ... ... ... ... ... ... ... бүгiнгi таңдағы негiзгi валюталық ... ... ... ... және оны ... ауысатын валюталарға
айырбастауды мейлiнше ырықтандыру. Мұның өзi бiр жағынан ... ... ... ... мен ... үшiн ашық ұлттық рыноктың
болуын ... ... ... ... ... валюталармен салыстырғандағы
бағамының орнықтылығы Қазақстан экономикасы үшiн дүниежүзiлiк ... ... ... ... ... ... ... сауда қатынастарын және оның
элементтерін макроэкономикалық талдау және ҚР-ның ... ... ... жағдайы мен сауда баланстарына талдау жасау болып табылады.
Аталған мақсатты орындау барысында кеелсідей міндеттер қарастырылады:
1) Сыртқы сауданың экономикалық мәнін ашу және оны ... ... ... сауда кезіндегі айырбас бағамының қажеттілігін және оны реттеу
саясаттарына тоқталу болып табылады;
3) Қазақстан ... ... ... ... ... ... пен ... үлесі мен даму динамикасын талдау және бүгінгі
таңдағы орын алып отырған қаржылық дағдарысқа байланысты ... ... ... ... талдау болып табылады.
Жұмыстың құрылымы екі бөлімнен құралған. ... ... ... ... ... ... оны ... талдаудың негізіне
тоқталсақ, ал екінші бөлімде еліміздің сыртқы ... ... ... ... мен оны ... ... ... сыртқы саудадағы
экспорт пен импортының даму динамикасы ... ... ... келесі авторлардың еңбектерін қолдандым:
Н.Қ.Мамыров, М. Байгiсиев, С.Н. ... Н.Г. ... ... ... басылымдар мен статистикалық мәліметтерді қолданылды.
Қазақстанның дүниежүзiлiк шаруашылыққа интеграциялануына ... ... ... ... ... портфелдiк және тiкелей
инвестициялар операцияларына қатысуына мол ... ... ... ... ... шетелдiк капиталдар үшiн қолайсыз инвестициялық
ахуалға, ұлттық валютаға ... ... ... жол ... ... айырылуымыз анық. Бұл факторлардың бiр-бiрiмен
тығыз ... ... ... ... керек. Осы тiзбектi үзiп
алмай , экономикалық ... ... ... ... ... механизмiн, соның iшiнде валюта рыногын дамыта беру Қазақстан
Республикасының әлемдiк ... ... ... ... ... қатарына қосылуын қамтамасыз етедi.
ҚОСЫМША
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
1. Байгiсиев Майдан-Әли / ... ... ... ... ... Оқу ... – Алматы: Қазақ университетi, 2004. –
302 бет
2. Мамыров Н.Қ., Тілеужанова М.Ә. – Макроэканомика. – Оқулық. – Алматы.
Экономика. – 2003. – 432 ... ... С.Н. - ... - Учебник. – 2-е изд., испр.,
доп. – М., - Дело. 2002. – 472 ... ... Т. А., ... С. Ф. – ... - ...... Изд-во “Дис”. - 1999. – 416с.
5. Мэнкью Н.Г. - ...... - 1994 г. – 630 ... ... В.М. и др. - ... – СПб. - 1997г. - 630 ... ... Р., Фишер С. - Макроэкономика. - Пер. с англ. – М.: Изд-во
МГУ. - 1997. – 784 с.
8. ... - ... - Под общ. ред. Ю.А. ... ... - 1994 г. - 230 ... ... Ш.М. ... бағамның және оның атқарылуы тәртiптерiнiң
елдiң сыртқы экономикалық қызметiне әсерi” // Банки Казахстана. №1.-
2005 ж.
10. Дәуренбекова Ә.Н. ... ... ... ... ... ... ... бағыты” // Аль-Пари, №2-
3. 2004 ж.
11. Н. Ә. Назарбаев. «Қазақстан әлемдегі бәсекеге барынша қабілетті ... ... кіру ... ... ... 2006 жыл, 1
наурыз.
12. «Обзор макроэкономической ситуации в Казахстане» // ... ... №4, 2007 ... ... ежегодник. Алматы. – 2008г. – 446 б.
14. Асқар Тұрапбайұлы «Біз ... ... ... бе?» ∕∕ Егемен
Қазақстан 7 қаңтар 2004жыл
15. Г.Т.Куренкеева «Внешнеэкономическая безопасность Казахстана»,
учебное пособие, Алматы, Қазақ Университеті, ... ... Н.А. ... ... ... және Республиканың
ДСҰ-ға кірудегі проблемасы» ∕∕ ҚазЭУ хабаршысы №4 ... ...

Пән: Экономика
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 26 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Дамушы мемлекеттердің сыртқы сауда саясаты9 бет
Мемлекеттің сыртқы сауда жағдайының теориялық негіздері96 бет
Сыртқы сауда30 бет
Сыртқы сауда жүйесі13 бет
Сыртқы сауда саясаты14 бет
Сыртқы саудада тауарларды сату-сатып алу57 бет
Сыртқы саудадағы мемлекеттік саясат29 бет
Халықаралық және сыртқы сауда саясаты8 бет
Қазақстан Республикасындағы сыртқы сауданың дамуы11 бет
Қазақстан Республикасындағы сыртқы сауданың ролі34 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь