Батик өнерін үйрету әдістемесі

Мазмұны

Кiрiспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...

1. Батик техникасының шығу және даму тарихы ... ... ... ... ... ... ...
1.1.Батик өнерінiң жетiстіктері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
1.2.Батиктiң орындалу әдiстерi оған қажеттi материалдар ... ... ... ... ..
1.3. Эстетика пәні, оның тәрбиелік мәні. ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..

2. Сәндiк қолданбалы өнер үйiрмесiн ұйымдастыру әдiстемесi 7.8 сыныптар
2.1. Сәндiлiк қолданбалы өнер үйiрмесiнің тәрбиелік мәнi ... ... ... ... .
2.2. Сәндiк қолданбалы өнер үйiрмесiн ұйымдастыру ... ... ... ... ... ... .
2.3. Бастауыш сыныптарда сәндік қолданбалы өнер сабағын оқыту
әдістемесі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
2.4. Үйiрменiң жылдық жоспары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
2.5.Үйiрме сабағының өтiлу жоспары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...

3. „Наурыз” атты дипломдық жұмыстың жасалу барысы.
3.1.Батик: сәндiк қолданбалы өнердiң негiзгi бiр бөлiгi ... ... ... ... ... ..
3.2. Ою . өрнек және оның түрлері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .
3.3. „Наурыз” атты дипломдық жұмыстың композициялық
құрылымы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..

4. Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...

5.Қолданылған әдебиеттер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...

6. Қосымша ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .
Кiрiспе.

Сәндiк-қолданбалы өнердiң әсемдiк әлемiндегi алар орны ерекше. Жылдар өткен сайын адамзат баласының осы өнерге деген қызығылушылығы, құштарлығы еселеп артып келедi.
Сәндiк қолданбалы өнер адам өмiрiмен, оның тұрмысымен тығыз байланысты.
Барлық жоғары оқу орындарында, соның iшiнде әсiресе бiздiң М.Әуезов атындағы Оңтүстiк Қазақстан Мемлекеттiк университетiнде оның Педагогикалық мәдениет және өнер институтында осы өнерге деген ынта-ықылас, құлшыныс өте жоғары.
Ал ұлттық өнер сонау әрiден, тереңнен, көне дәуiрлерден бастау алады. Осы сәндiк-қолданбалы өнердiң бiр түрi- батик өнерi. Бұл өзi ежелден шығыс халқына тән өнер.
Мен өзiм дипломдық жұмысыма, осы батик өнерiн алдым. Өйткенi батик техникасы өзiнiң нәзiктiгiмен, әдемiлiгiмен ерекшеленедi. Ал әдемiлiкке қызықпайтын, сұлулыққа сұқтанбайтын адам болмайды.
Қазақтын пейiлi қандай кең болса, далася да сондай кең, дархан. Сондықтан мен дипломдық жұмысымның тақырыбын “Қазақстан әуендерi” деп атадым.
Қандай да бiр шығармашылық жұмыс болмасын адам баласының рухани өмiрiне, мәдениет мен тұрмысына қызмет етедi. Осы өнер туындылары арқылы болашақ ұрпағымызды тәрбиелеймiз және соларға мұра етiп қалдырамыз. Өйткенi бұл өнер бiзге ата-бабалары- мыздан қалған аманат.
Жаңа әлеуметтiк экономикалық кезеңде қоғамда көптеген өзгерiстер болып жатқаны баршамызға белгiлi. Қоғамда елдiң хал-әуқаты өскен сайын айналадағы сұраныс, болып жатқан өзгерiстерге көзқарастың бұрыңғы деңгейi артта қалғаны белгiлi болып көрiнедi.
Халықтардың мәдениетi, хабарламалар, бiлiм деңгейi өскен сайын айналасына сын көзбен қарау, өнер туындыларына басқа көзқараспен бағалау күннен күнге өсiп келе жатқанын көремiз. Айта кетсек жас өспiрiмдердiң, оқущылардың, студент жастардың талғамы жоғарлап, сұранысы арта бастаған. Осы салада қоғамды, жастарды, болашақты тәрбиелеуде озық өнер туындыларының атқарар мiндетi өте жоғары. Декорация деген сөз латын сөзiнен алғанда әрлеймiн, әшекейлеймiн деген сөз. Сәндi өнер адамды қоршаған қажеттi заттардың барлығын шығармаға айналдыру. Адам өмiрiне күнделiктi қызмет атқару үшiн қоршаған орта адам өмiрiнiң негiзгi бөлiгi болып табылады.
Қазақстанның егемендiк алған күндерiнен бастап өнер саласы ерекше бiр сарынға түскендей болды. Олай дейтiнiмiз қазақ елi өзiнiң ежелгi қол өнер мен үй тұрмысында қажеттiлiгiне пайдаланған заттары бүгiнгi күнi үлкен шығармашылық өнерiне ұштасып отыр.
Сәндiк қолданбалы өнер тек қана практикалық жағынан емес, эстетикалық мән жағынан да маңызды дайындалған және көркем жасалған өндiрiстiк немесе қолөнер арқылы өмiрге келген көркем туындылар жасау болып табылады.
Қазақ елiнiң өзiне тән ерекшелiктерi мен ұлттық көрiнiсi, қол өнерiнiң даму тарихында жатыр. Үй тұрмысында пайдаланылған қандай да заттары болмасын оның қажеттiлiгiне байланысты өзiне тән ерекшелiктерi мен де сәндiк көркем ойлары ерекшеленiп көрiнедi. Шаруалықта, үй тұрмысында, қолданылатын заттардың тұтынуға жарамдылығы мен оларды бейнелеудегi ерекшелiктерi, ою өрнектердi пайдаланудағы өзiндiк ерекшелiктердiң барлығы да осы iспеттес. Тек қана мата түрлерiн алатын болсақ, түрлi малдардың жүн терiлерiнен жiп иiрiп, одан тұрмысқа қажеттi неше түрлi мата түрлерiн тоқу, одан орамал көйлек, кестелi орамалдар, шапан-шекпендер, шалбар, т.б. қажеттi заттарды өздерi қолдан тоқып қажетiне жаратқан. Ұлттық дәстүрiне сәйкес етiп қыз келiншектерге арнай тiккен киiмдер, ондағы ою-өрнектердiң ұлттық әрленуi өзiнше ерекше дүние. Халық өнерi өшпес азық. Қазақ халқы да сол сияқты маталарды бояу, сол бояулардың өзiнен ұлттық таным, даланың өзiне ерекше әуенi шарықтағандай, қой үстiнде бозторғай жұмыртқалағандай жұмсақ та, кейде тебiрентеклiктей күйге келтiретiн дала толқынындай шақтарға жетелейдi.
Қолданылған әдебиеттер:

1. Ә. Тәжімұратов. Шебердің қолы ортақ. Алматы. Қазақстан, 1997ж.
2. Х.Арғынбаев. Қазақ халқының қолөнері. Алматы. Өнер. 1987ж.
3. С.Қасиманов. Қазақ ұлттық қолөнері. Алматы. Рауан. 1994ж.
4. Ү.Әбдіғапбарова. Қазақтың ұлттық ою-өрнектері. Алматы. Өнер. 1994ж.
5. "Советтік Қазақстанның бейнелеу өнері" Алматы "Өнер" 1990 жыл.
6. Ералина А., "Сәндік өнер терминдерінің қысқаша түсіндірме сөздігі". Шымкент М.Әуезов атындағы ОҚМУ, 1997, 36-бет.
7. Ералин Қ., Халмуратов Ж., "Қазақстан бейнелеу өнерінің шеберлері". Алматы "М-Талант фирмасы" 1997ж.
8. Шипанов А.С., "Әуесқой жас суретшілер мен мүсіншілерге" Алматы "Мектеп" 1989 ж.
9. Е.Шорахов Композиция Москва. "Просвещение" 1986ж.
10. Е.Каменова "Кемпірқосақтың түсі қандай?" Алматы 1981ж.
11. Г.А.Ильина "Педагогика" Мектеп баспасы/ алматы 1977ж.
12. Ералин Қ., "Қазақстан бейнелеу өнері арқылы оқушыларға эстетикалық тәрбие беру". Алматы 1998ж.
13. "Қазақстан шеберлері" Алматы 1980 ж.
14. Ералин К., Тастемиров К., "Бейнелеу өнері сабақтарында оқушылардың кеңістік туралы түсінігін қалыптастыру".
15. Тарақты Ақселеу "Көшпелілер тарихы" Алматы "Атамұра Қазақстан" 1995ж.
16. "Бүгінгі Қазақстан" Республика суретшілерінің шығармаларында Алматы Өнер 1983 ж.
17. Большая советская энциклопедия, т. 8, стр. 132
18. Бородулина В.А. “Основы художественного ремесла”. Москва, “Просвещение”, 1978 г.
19. Блинчева И.Б. Смирнова О.К. “Батик. Домашнее крашение”. Москва, “Легпромбытиздат”, 1990 г.
20. Виноградова Н.А. “Китайская пейзажная живопись”. Москва, “Изобразительное искусство”, 1972 г.
21. Виноградова Н.А. “Изобразительное искусство в школе”. Москва, “Просвещение”, 1990 г.
22. Дитмар К.В. Камнева Е.С. “Чтобы стены ожили”. Москва, “Молодая гвардия”, 1977 г.
23. Зверев М.А. “Совершенная образование в школе”. Москва, “Просвешение”, 1985 г.
24. Каптерева Т.П. Виноградова Н.А. “Искусство средневекового Востока”. Москва, “Детская литература”, 1989 г.
25. Корюкин В.Н. “Батик. Художественное оформление тканей”. Москва, Искусство, 1978 г.
26. .Муриан И.Ф. “Искусство Индонезии с древнейших времен до конца XV века”. Москва, “Искусство”, 1981 г.
27. Макаренко А.С. “Методика организации воспитательного процесса”, педагогические сочинения.
28. Николаева Н.С. Виноградова Н.А. “Малая история искусств”. Москва, “Искусство”, 1979 г.
29. Пискулова А. Воробьев М.А. “Методы, педагогические исследования”. Москва, “Педагогика”, 1979 г.
30. Ростовцев Н.Н. “Методика преподавания изобразительного искусства в школе”. Москва, “Просвещение”, 1980 г.
31. Синица И.Е. “Педагогический такт и мастерство учителя”. Москва, “Просвещение”, 1983 г.
32. Сердюк Е.В. “Японская классическая гравюра”, журнал “Юный художник”, №9, 10, 1982 г.
33. Чекалов А.К. “Основы понимания декоративно-прикладного искусство”. Москва, “Просвещение”, 1962 г.
        
        ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ БІЛІМ ЖӘНЕ ҒЫЛЫМ МИНИСТРЛІГІ
ПЕДАГОГИКАЛЫҚ МӘДЕНИЕТ ЖӘНЕ ӨНЕР ИНСТИТУТЫ
«СУРЕТ ЖӘНЕ СҰҢҒАТ» кафедрасы
Қорғауға жіберілді
«___» ______ ж.
кафедра меңгерушісі,
Дипломдық ... ... ... ... әдістемесі.
«Наурыз»
Орындаған:
Ғылыми жетекші:
Сипаттама беруші:
Мазмұны
|Кiрiспе..........................................................|3 |
|............................................. | |
| |6 ... ... ... шығу және даму |9 ... |12 ... ... |18 ... |
|.......... | ... ... ... оған ... | ... |24 ... Эстетика пәні, оның тәрбиелік мәні. |28 ... | |
| |30 ... ... ... өнер үйiрмесiн ұйымдастыру әдiстемесi 7-8|36 |
|сыныптар |38 ... ... ... өнер үйiрмесiнің тәрбиелік | ... | ... ... ... өнер ... |42 ... |43 ... ... ... ... қолданбалы өнер сабағын оқыту | ... ... | ... ... ... |52 ... |
|.. |57 ... ... ... | ... | |
| | ... ... атты дипломдық жұмыстың жасалу барысы. | ... ... ... ... ... бiр | ... | ... Ою - ... және оның | ... | |
|3.3. „Наурыз” атты дипломдық жұмыстың композициялық | ... ... | |
| | ... | ... ... | ... | ... ... | ... | ... ... | ... өнердiң әсемдiк әлемiндегi алар орны ерекше. Жылдар
өткен сайын адамзат баласының осы өнерге ... ... ... артып келедi.
Сәндiк қолданбалы өнер адам өмiрiмен, оның тұрмысымен ... ... ... оқу орындарында, соның iшiнде әсiресе бiздiң ... ... ... ... ... оның ... және өнер институтында осы өнерге деген ынта-ықылас, құлшыныс өте
жоғары.
Ал ұлттық өнер сонау әрiден, тереңнен, көне дәуiрлерден ... ... ... ... бiр түрi- ... өнерi. Бұл өзi ежелден шығыс
халқына тән өнер.
Мен өзiм дипломдық жұмысыма, осы батик өнерiн алдым. ... ... ... ... ... ... Ал ... сұлулыққа сұқтанбайтын адам болмайды.
Қазақтын пейiлi қандай кең ... ... да ... кең, ... мен ... ... тақырыбын “Қазақстан әуендерi” ... да бiр ... ... ... адам баласының рухани
өмiрiне, мәдениет мен тұрмысына қызмет етедi. Осы өнер туындылары ... ... ... және ... мұра етiп ... бұл өнер бiзге ата-бабалары- мыздан қалған аманат.
Жаңа әлеуметтiк экономикалық кезеңде қоғамда көптеген өзгерiстер ... ... ... ... ... ... ... сайын айналадағы
сұраныс, болып жатқан ... ... ... ... ... ... ... көрiнедi.
Халықтардың мәдениетi, хабарламалар, бiлiм деңгейi өскен ... сын ... ... өнер ... басқа көзқараспен бағалау
күннен күнге өсiп келе жатқанын ... Айта ... жас ... ... ... талғамы жоғарлап, сұранысы арта бастаған.
Осы салада қоғамды, жастарды, болашақты тәрбиелеуде озық өнер ... ... өте ... Декорация деген сөз латын сөзiнен алғанда
әрлеймiн, ... ... сөз. ... өнер ... ... ... барлығын шығармаға айналдыру. Адам өмiрiне күнделiктi ... үшiн ... орта адам ... ... ... ... табылады.
Қазақстанның егемендiк алған күндерiнен бастап өнер саласы ... ... ... болды. Олай дейтiнiмiз қазақ елi өзiнiң ежелгi қол өнер
мен үй ... ... ... ... ... күнi
үлкен шығармашылық өнерiне ұштасып отыр.
Сәндiк қолданбалы өнер тек қана ... ... ... ... ... да ... дайындалған және көркем жасалған өндiрiстiк немесе
қолөнер арқылы өмiрге ... ... ... ... болып табылады.
Қазақ елiнiң өзiне тән ерекшелiктерi мен ... ... қол ... ... ... Үй тұрмысында пайдаланылған қандай да заттары
болмасын оның қажеттiлiгiне байланысты ... тән ... мен ... ... ... ерекшеленiп көрiнедi. Шаруалықта, үй тұрмысында,
қолданылатын заттардың тұтынуға ... мен ... ... ою ... ... ... ерекшелiктердiң барлығы
да осы iспеттес. Тек қана мата ... ... ... ... малдардың жүн
терiлерiнен жiп иiрiп, одан тұрмысқа қажеттi неше түрлi мата түрлерiн тоқу,
одан ... ... ... ... шапан-шекпендер, шалбар, т.б.
қажеттi заттарды өздерi қолдан тоқып қажетiне ... ... ... етiп қыз ... ... тiккен киiмдер, ондағы ою-өрнектердiң
ұлттық ... ... ... ... Халық өнерi өшпес азық. Қазақ халқы ... ... ... ... сол бояулардың өзiнен ұлттық таным, даланың
өзiне ерекше әуенi ... қой ... ... ... та, ... ... ... келтiретiн дала толқынындай
шақтарға жетелейдi.
1. Батик техникасының шығу және даму ... ... ... ... ... ... ... және
арзан болуына байланысты, батиктерге сұраныс жылдан – жылға артып келеді.
Батик жазу техникасы Шығыс ... ... ... ... ол ... ... айқын емес. Батик деген сөздiң өзi явалық елiнiң тегi. ... ... ... ... мен Бирма елдерiне, одан кейiн көптеген басқа
елдерге ... ... ... ... ... Ява ... Джакарта қаласы
әлi күнге дейiн батик жасайтын орталықтардың бiрi ... ... ... бұл елде ... ... ... ... негiзгi өнерiнiң бiрi болып
табылады. Кейде композициялық туындыларда керемет құстардың, мифологиялық
аңдар, т.б. ... ... ... жазу. Бұны индонезиялықтардың
әйел және ер адамдарының ұлттық киiмдерiнен көруге болады. ... ... ... ... ол адам денесiнiң төменгi жағын жауып
тұратын мата қиындысы.
Кейiнгi ... ... ... ... ... жедел
дамуына байланысты батик өнерi техникалық әдiстермен де көп ... Оған ... ... ... ... ... де
пайдалана бастады. Мұндай батиктердi өнер ... ... рең, түс, ... ... ... қоюға болмайды. Джакарта және
басқа да қалаларды жеке шеберханалар мен кiшiгiрiм кәсiпкерлер әлi күнге
дейiн ... ... ... ... Сукарно уақытында батик ... ... онда ... осы елге ... ... өз өнерiмен
таныстыру және өзiне қарату мақсатында және жеке-жеке батик ... ... ... ... ... ... Жаңа ... үлкен ғимаратта кiшiгiрiм мұражай ашып, онда
батик жасау өнерiнiң барлық орындалу ... ... ... процесiн басынан аяғына дейiн көруге ... ... ... өз ... ... да әрi ... жасалынған материалдары
қолданылған. Қазiргi ... неше ... шет ел ... ... Жапониядан неше түрлi жiбек маталар әкелiнiп пайдаланылады.
Олар әрi арзанға түсiп ... ... ... ... үшiн ... ала ... орап алып, ағаш балғамен бiр сағаттай тоқпақтайды, ол мата бояумен
жұмыс iстеген кезде ... ... ... ... ... ... үшiн қажет.
Шамамен батиктiң мөлшерi: екi жарым-ұзындығы, енi бiр метр болғаны ... ... ... ... ... ... ... бес ай уақыт
кетедi, бұрынырақ одан да көп ... ... ... ... ... матаға
суреттi түсiруi шаблондар, штамптар-трафареттер пайдалану арқасында
жеңiлдетiлген. Бұл ... ... ... ... жеңiлдеттi. Ява
елдерiнде көптеген батик шығаратын кәсiпорындар бар. Әрқайсысының түр
жағынан және ... мен ... ... әр ... орындайды. Дакар
шеберлерi қоңыр және ... ... ... Оларды төрт түстiң
қоспалары арқылы табады: шоколадты-қоңыр, сары, қызыл және көк. ... ... әк және қант ... да ... ... ... негiзгi
этаптары: трафарет арқылы азық қоңыр түспен таза матаға суреттi түсiредi.
Бұл бiрiншi этап.
Суреттегi боялмайтын жерлерiн ара желiмiмен ... шығу ... Ол ... ара ... ... ... ағаш ұстағышы немесе частинг арқылы,
аса шеберлiкпен жазылуы тиiс. Частинг-ол матаға сызық жүргiзетiн құрал. Ол
арқылы матаға арнайы қоспамен ... ... ... Оның ... ... ... Ондағы сұйықтық қою немесе сұйық болуға болмайды. Ол
бөлме температурасында болуға тиiс. Ал, ... ... ... ... ... ... болып келедi. Бұл екiншi этап. Оқыс ... ... ... ... жұмысты бүлдiрiп алу да мүмкiн.
Үшiншi этап, бұл көк түске бояу. Арнайы ... ... ... ... ... ... орналастырылып бояуға малтып
қайта көтерiлуi тиiс. ... ... ... ... ... ... түсiрiлiп
алынады. Мұндай жағдайда ара ... ... ... ... ... ... ... түске бояуға даярлық, ендiгi кезекте боялатын
жерлерiн ара желiмiнен тазарту ... ... ... ... ... ... ... суреттi түсiремiз. Қызып тұрған бояу ара желiмiн
ерiтедi де, арнайы құрал-сайман арқылы ... ... ... ... мата ... ... этап-қоңыр түспен бояу. Бұл жерде де алдыңғы этаптағыдай сурет
көшiрiледi. Бұдан кейiн ... ... ... ара ... ... ... ... өнері қазiргi кезеңде Шығыс елдерi Жапония мен Қытайда күштi
дамыған өнердiң бiрi ... ... жазу ... ... ... ... мата ... әр түрлi материалдар қиындыларынан әсемдеу. Батик негiзiнен суретпен
жымдасқан және ... ... ... ... ... ... т.б./ немесе тампондармен мата, бетiне ... ... ... кезден-ақ Индонезия халықтары толық меңгерген. Батик индиго көк, және
қоңыр ... ... ... және символикалық әсер беретiн өнер
шығармасы. Европада батик басында сәндiк маталарға ... ... ... ... ... 1930 жылдардан басталды, негiзiнен жiбек ... т.б. ... ... келiп, кейiннен сәндiк-қолданбалы өнерде
пайдаланатын болды. Батик техникасы негiзi өз бойынан су ... ... ... ... ... оның белгiлi жерлерi ... ... ... өрнектерге айналатын өнер /ара желiмi немесе ара ... ... ... ... және ... ... ... түсiрiлетiн әшекейдiң түрлерiне қарай бiрнеше
топтарға бөлуге болада:
Ыстық батик, суық, батик және аралас батик деп ... де ... ... және де тағы ... ... ... ... батик жазған кезде бiрнеше әдiстер қолданылады: жай батик /ол
мата бетiне бiр жазғанда/, ... ... /ол мата ... ... рет
қайталап жазу/ және бөлшектеп жұмыс iстеу болып табылады.
Жай ... ... ... ... ... ... ... сұйықпен бояп алады. Фонын жасап алғаннан кейiн ол орында ... ... ... ... салынады.
Парафиннен жасалған арнайы сұйыққа, араларын ажыратып тұруға және
жұмсақтық беру үшiн ... ... және ара ... ... компаненттердiң құрамы таңдалған матаның құрамына байланысты
болады. Парафин-300г., техникалық вазелин -150г., ара желiмi-150г. Сұйықтың
даярлану қатары мына төмендегiдей: керектi ... ... ... ... ... ... суы бар ... орналастырамыз, сөйтiп оны спиралi
көрiнбейтiн электро плиткасына ... ... айта ... ... ... азық отқа тез ... кетуi
мүмкiн, сол себептен қауiпсiздiктi сақтаған дұрыс. Ерiген ерiтiндiнi мата
бетiнi жай қылқаламмен де ... ... ... ... ... өз ... ... жарықтан қаранғысына
қарай кезегiмен орындалуы тиiс. ... ... ... ақ ... ... бояп тастаған дұрыс. Одан кейiн барлық қалған жерлерiн
ең жарық ... ... жағу ... сары ... Бояу кепкеннен кейiн сары болып қалатын жерлердi
арнайы жасалған сұйықпен бөлектеп бояу керек, ал келесi ... ... ... боялады, мысалы қызыл түс. Одан ары қарай одан да күңгiрт
түстердi жағу керек –қоңыр және қара. ... ... ... ... ... ... ... көп қабаттан қалың жиектер пайда болып сынып
кету қаупi пайда болады. Арнайы даярланған сұйық тек кебу ... ... ... ... жазу ... ... ... Барлық техникалық және
жазу әдiстерi мен жұмыстың орындалу суық күйде жазылады, бұл орындау тәсiлi
кезiнде түсiрiлген суреттiң сызықтары әр ... ... ... Ақ ... уақытта суреттiң көрiнуi айқын болатыны анық, сол ... ... ... ... реңiне қарай жалпы келiстiре қосылады, ... ... ... ... майлы бояумен алдын-ала майы жоқ ... ... ... ... терiс жағына қойып суреттi қаламды
пайдаланып контурын жүргiзiп мата ... ... ... ... кейiн шыны түтiктердiң көмегi арқылы парафин ... ... ... ... ... Шыны түтiктiң орнына рейсфедер
пайдалануға да болады, рейсфедердiң iшiне мақтаны тығыз етiп ... ... ... ... ... арқылы қалындығын керегiнше келтiре отырып
сызуға болады. Бұл жұмысқа арнайы шыны түтiкшелер болады, ... ... ... ... ... ... ... болады. Бұл жұмысты
орындап болған соң шыны түтiктерiн немесе рейсфедердi бензинмен жуу қажет.
Мұндай арнайы шыны ... ... ... үлкен емес жазықтықтарды
толтыру үшiн қылқаламның орнына пайдалануға да болады.
1.2.Батиктiң орындалу әдiстерi оған
қажеттi материалдар
Мата батик жазу үшiн алдын-ала ... ... ... етiп ... ... рамкаларға керiледi, немесе жеке бекiтiлген таяқшалардан
жасалған рамкаға тартылады. Керектi мөлшерде рамкаға мата ... тұру ... ... 5-6 мм ... ара ... кемiнде 2 см, ағаштың бет
жағынан 12-13 мм өтiп ... етiп ... қағу ... ... ... ... ... немесе екiншi вариант: матаны керiп ұстап тұруға
арналған iлгiштер орындалуы тиiс. ... тот ... үшiн ... ... сумен сүрткен дұрыс болады.
Батик немесе роспись жазылатын мата өте таза ... ... сол ... алдын-ала жуу қажет. Рамкаға матаны керер алдында аздап сулау керек.
Алдымен жазу техникасын толық меңгергенше ... ... ... ... ... ... рамкаларда матаны керу оңайлау болады және
техникалық қауiпсiздiк жағынан алғанда матаны керу өте ... ... ... ... ... ... ... қажет.
Матаның iшкi талшықтарының қисайып кетпеуiн қадағалауымыз тиіс, мұндай
жағдайда суреттiң ... тура ... ... Олай ... үшiн ... ... бастап қарама-қарсы керу керек те содан кейiн бұрыштары
керiлуi тиiс.
Арнайы сұйық суық ... жазу үшiн де ... ол ... ... және ... ... сол себептi жұмыс орындаған уақытта
техника қауiпсiздiгiн сақтаған жөн болады.
Суық батикте қолданылатын ... ... ... ... г. ... ... г. таза ... тұрады.
Бұл қоспа былай даярланады: фосфорлы стаканға немесе эмальды ыдысқа
парафин майдалап ... оның ... ... ... 300 - 400 ... желiмi құйылады. Одан кейiн бензин қосылады. ... ... ... ... суға салып, парафин толық ерiгенше, ... ... ... ... Оны ... ... соң, бетi ... жабылатын ыдысқа құйып
алады. Жұмысты орындау барысында қажеттi сұйықтықты сақтау үшiн жұмысты
бастамай тұрып бір тәулік ... ... қосу ... ... жазу техникасы ыстық және суық жазу техникасынан көптеген
айырмашылықтары бар, ол акварель ... ... ... ... Тек
қағазға емес рамкаға тартылған матаға жазылады. Даярлаған бояумен мақта
тампонымен немесе майда губкамен ... ... ... ... ... ... Ең ... реңi қанық түспен барлығын толық жағу ... ... ... мата тез ... ... онда оны ... рет ... бояу бұл әдiстен ағып кетпейдi. Жұмыстың ... ... ... емес ... қамтылып сулануы керек, олай болмаған жағдайда жұмыс
ала-құла болып қалуы ... ... ... бұл ... түрi ... ... өте ... байланысып, толықтырылып отырады.
Батик жазу кезiндегi шығармашылықтың негiзi – ... ... ... Сол үшiн ... бояулардың түрлерiнiң барлығын, керек
болса ... ... ... ... алу ... ... тек палитрада
араластыру керек, көп бояудың араластыру он күңгiрт тартуына соқтырады,
әсiресе анилиндi бояулар ... ... де ... ... ... сол маталардың қалдықтарына жазып көру керек. Батик жазатын матаның
өзi сияқты мата ... ... ... көрген жұмыстың нәтежесi бояу
кепкеннен кейiн көрiнедi. Өйткенi матаға жазылған бояулар ... ... ... ... Ал ... ... қақпағы тығыз және жақсы
жабылатын шыны ыдыстарда сақтаған жөн. Бояу түрлерiн ... ... ... ... ... керек. Бояулардың әр түрi былай
даярланады: 15 г. анилиндi ұнтаққа 900 г. ... су ... ... соң ... ... ... ... керек, содан соң барып оны ... ... ... ... ... 100 г. ... және ... грамм сода
қосамыз.
Анилиндi бояулар мата бетiнде өте тез жайылғыш болады, мұндай жағдайда
күтпеген түрлi реңдердi алуға болады. Рең ... түс ... ... ... болады. Бұл жағдайда бояуларға басқа ешнәрсе қоспаса ... Егер ... ... ағып ... үшiн ... қоюлатқыш қосқан
жөн, қоюлатқыш-трагант деп аталады, немесе ... ... қосу ... ... iстейдi: бiр стакан суға трагант ... /10-15 ... ... оны ... ... бояуға қосу керек, /3/1 қоюлатқышты, 3/2
бояуға/. Бояудың ағып ... ... ... ... тағы бiр ... ... ... жабу /грунтовка/.
Бiр литр ыстық суға 2-3 грамм желатин ерiту керек, ол ерiп болған соң
матаны сол ... ... ... ... ... рамаға тартып, бұдан
кейiн суреттi түсiрiп жұмысты жаза беруге ... ... ... роспись
жазғанда тушты пайдалануға да болады. Жұмыс сол кезде жақсы ... ... ... бояудай бола алмайды. Өйткенi анилиндi бояулар өте жеңiл де,
жұмсақ реңдер бере ... Ал ... ... жұмыстардың реңi солғындау
болып келедi. Тағы бiр ... ... ... ... сияқты
материалдарға жазуға болмайды, оларға бояулардың ... ... ... ... ... қатерлер тууы мүмкiн.
Жұмысты бiткеннен кейiн арнайы сұйықтарды сурет бетiнен алып тастау
керек. Ол ... ... ... ... ... алып, бiрнеше
қабатты газет арқылы шығарманы ыстық үтiкпен үтiктеу керек, содан ... ... ... ол ... сұйық қалдықтарынан тазартады. Даяр
жұмысты кептiредi де, қажетiнше әшекейлейдi.
Ыстық батиктiң резервтi қоспасының құрамы:
Құрамы №1
Парафин 660 гр.
Вазелин 340 ... ... ... ... 250 гр.
Ара желiмi 250 гр.
Құрамы №3
Петролатум 210 гр.
Парафин 790 гр.
Суық батик.
Суық батикте матаға жазу тәсiлi ондағы суреттердiң өзiндiк ... ... ... ... ... дайындалған резерв
қоспасының құрамы шүмегi иiңкi шыны ыдысы ... ... ... ... Шыны ыдыс ... ... сұйықтықты жинайтын шар тәрiздi
жуандатылған пiшiндi құрал. Суреттегi контурлы сызықтардың ... ... иiңкi ... сұйықтық жағылатын тесiгiнiң көлемiне байланысты.
Шыны ыдыстың ұшының иiлуi өрнектi сызықтарының сапалы жазылуына ... ... ... ... жағы 1350 иiлуi қажет. Осы шарт сақталмаған
жағдайда резерв құрамының матаға жағылу тепе-теңдiгi бұзылып, көп ... ... ... ... алуымыз мүмкiн.
Сызықтың жүргiзiлу бастамасында және жай ... ... ... ... ... ... ... бастар алдында
түтiкшенi бiрқалыпты қозғалыста жүргiзiп ... ... ... ... ... кейiн түтiкшенiң иiңкi ұшын матадан ала жоғарыға бұрып
бағыттайды. Резерв құрамы мата бетiне тамып кетпеуi үшiн ... ... ... ... ... ұстап отыру керек. Өрнектi сызықтарды
жүргiзгеннен кейiн суреттi кептiру қажет. Боялмаған ... ... ... қою ... ... ... резерв құрамы майланып, матаға толық
сiңiп, жағылған бояу суреттiң ... ... ... арқылы өтiп
кетпеуi тиiс.
Суретке бояуды тампонмен, қылқаламмен немесе ... ... ... ... ... ... ... бетiнде сызықтар немесе түрлi дақтар пайда
болуы мүмкiн, сондықтан ... ... ... жағылуына көп көңiл
аударуымыз керек.
Шыны түтiкшенi басқа құрал-жабдықтардан бөлек арнайы ағаш ... ... ... ... ... тазалап, жуып, сымға
жiңiшке етiп оралған мақтамен тазалайды.
Ыстық батик.
Ыстық батик мынадай ... ... ... ... Жай ... ... ... Дақтар арқылы (нүктелеп) матаға жазу.
Жай батик. Шаблондағы суреттi матаға штамп, ... ... ... ... жағады. Бұдан контурлы сурет немесе геометриялық өрнектер шығады.
Пышақ алдын-ала жұқа матамен тартылып керiледi. Жұмыс ... ... ... резерв қоспасына батырылады. Жұмыс орындауда оны қыздырып
тұру керек. Себебi резерв қоспасы пышаққа түгелдей ... мата ... ... ... ... ... ... құрамын суығаннан кейiн
паралонды губкамен жағып шығады. ... ... ... жерлерiнде мата
фонында ашық түстi өрнектер ... ... ... ... ... бiрнеше түстермен бояуға болады. Бояу ... ... ... ... жағылып, кейiннен кепкен фонға резерв құрамы жағылады.
Күрделi батик. ... ... ... ... ... ... бiркелкi
боялып кептiрiледi. Түстер ашық түстен қанық түстерге өте бастайды. Бояуды
жағар ... ... ... сапасын тексерiп шаблондағы өрнектердiң
дұрыс түсiрiлуiн ... ... ... ... Бұл әдiс өте ... әрi күрделi болып келедi. Резерв
қыздырылған күйiнде эскизге байланысты дақ ... ... ... жағады.
Нүктелi өрнектердi толық орналастырылғаннан кейiн матаның ... ... бояп ... Мұнда бояудың жағылуын, матаның кебуiн қадағалап
отырады. Жұмысты аяқтағаннан кейiн матаны ... алып ... ... ... ... кетуi үшiн матаны умаждап, қатты сiлкiп қағады. Бұдан
кейiн ... 3-4 ... ... ... бүтiндей ақ қағаз қойып ... ... ... ... ... резерв құрамы ерiп ... ... ... ... отырады, ал матадағы қалып қойған дақтарды
бензинмен кетiредi. Жоғарыда көрсетiлген тәсiлдер ... ... ... ... ... табылады. Ол өзiндiк ерекшелiгiмен айрықша ... ... ... оның ... мәні.
Мұғалім пәнді оқытқанда бірден терең философиялық үлгілерден бастаса,
ол оқушының түсінуіне көп ... ... ... ... бұл ... ... күнделікті өмірде кездесетін қарапайым ... ... ... ... ... ... ... олардың терең философиялық ойларынан емес,
оқушыларға жеңіл ... ... ... ... ... ... ұғындырып, атын толық білгізіп, ... ... ... ... жазуына толық мүмкіндік туғызуы керек. Ғұлама ... ... ... ... ... Чернышевский туралы
түсіндіргенде шығармаларының ішінен түсінуге жеңіл, оңай тұстарынан ... жөн ... ... ... неғұрлым түсінікті болатын жағын
өзі алдын ала қарастырып отырғаны жөн.
Қазақ халқының ... бойы ... ... ... ... ... ... өнері бар. Халық сол өзі туғызған өнердан эстетикалық
нәр алып, тұрмыстың маңызы ... одан әрі ... ... ... бейнесін әрлендіруге пайдаланған . Ұзатылған қызға жасаған жасауда,
жас семьяға арнап ... ... ... ... Ел ішінде он саусағынан
өнері тамған небір ісмер шеберлер халыққа мінсіз ... ... ... ... ... ... асқан өрен ұсталар болған. Халық олардың
ісіне айрықша сүйсініп қастерлеген.
Әрбір елдің туғызған тұрмыстық ... ... жай ... деп ... Онда ... ... этногра-фиясы, мәдениеті берік сақталған.
Халық әсемдік, жарастық дейтін ізгі ... да өмір ... ... ... ... терең талдап көрсете білген.
Қазақ халқының эстетикасы оның ... ауыз ... ... ... өнерінде барынша айқын көрінеді. Сондықтан эстетикадан сабақ беретін
мұғалімнің ең алдымен халықтың ұлттық мәдениетіне көңіл ... ... ... ... ... ... ... көп-ақ.
Мүғалім негізінен осы бағдарламада көрсетілген әде-биеттерді басшылыққа
алғаны жөн.
Эстетика пәні мектепте тәжірибелік сипатта оқытылады. Мұғалім бұл ... ... ... ... көптеген тәжірибелік жұмыстарды жүзеге
асыра алады. Бұл жұмыстар сабақ үстінде оқушылардың мінез-құлқын, ... ... ... ... жол ... Көбіне оқушылтардың өзіне
сөз беріп, ойын еркін айтуға төселдіру қажет. ... ... ... түгел қатыстырып, пікір таласты өрістетіп отырған пайдалы. Әрбір
тақырып бойынша оқушылардың айтқан пікірлерін есепке алу ... ... ... ... эстетикалық талғамын жетілдіре түсуге болады.
Эстетиа сабағында оқушылардың өздері көрген музейлері, сурет көрмелері
туралы әңгіме ұйымдастыруға болады. Осы ... ... ... ... ойларын айтқызып, пікірлерін арнаулы дәптерге және реферат жаза
білуге үйрету ... ... ... ... ... мен ... класта ешбір әңгіме етпей елеусіз қалдыруға болмайды. Оларды
көрген қойылымдары мен кинолары ... ... ... ... әңгімелеп
отыратын болса, эстетикалық тұрғыдан талдау жасауға дағдылана бастайды.
Күннен күнге эстетикалық ... ... ... ... ... ... ашық ... таласты ой-пікірін ірікпей, еркін айтып
отырса, бірте-бірте олардың сезіну мен ойлау ... ... ... ... ... ... ... өсіп шығармаларға өздігінен талдау
жасауға талаптанады. Сонымен бірге осы эстетика сабағында оқушылардың ... ... ... ... ... оқтын-оқтын талқылап отырған жөн.
Оқушылар көркем әдеби шығармаларды оқығанымен, оны эстетикалық тұрғыдан
өзінше ... ... да, ... де жете бермейді. ... ... ... ... ... ... оқушылардың өз бетінше оқуына
тапсырмалар беріп, оны бүкіл класс болып ... ... үшін ... күні ... ... ... қойған эстетикалық
негізгі бас сауалдың мән жайын түсіндіріп алуға тиіс. Бұл бес ... ... ... ... ... ... болады. Ол бес сауал
мынапар:
1. Оқыған кітаптан оқушының алған ақпараттық ... ... ... сезімдік /эмоционалдық әсерлері қандай? Жазушы оқырман
сезімін баулап әкету үшін өте әсерлі, аса тартымды ... ... ... ... кітаптың қай тұстарында ұшырасып отыратынын оқушылар аңғаруға
тиіс.
3. Шығармадағы адамгершілік жайттар мен ... ... ... Сөз жоқ, ... ... ... ... әрекеттері сөз болады. Оқушыларды адам мен адамның арасындағы
эстети-калық қатынастарды дәл ... ... ... отыруға үйрету керек.
4. Шығарманың эстетикалық әсері қандай? Автор өз ... ... әсем ... ... ... оқушы өз бетінше оқығанда
аңғаруға тиіс.
5. Шығарманың ақыл-ойлық /интеллектуалдық/ мәні қандай? Бұл сауалда үш
ой тоғысады: жазушының, ... және ... ойы. ... ... таным, ой, сана, талғам мәселелері көрінетін болады. Оқушы осыларды
байқай білсе, өзінің де ақыл ой парасаты биіктей ... ... пәні ... ... ... мен ... ... мына төмендегідей:
| | ... саны ... ... ... | |
| | ... ... ... мен|
| | ... ... |
|1 ... ... ... ... |2 |- |
|2 ... ... ... ... |2 |2 |
|3 ... басты категориялары |4 |2 |
|4 ... ... және ... |4 |2 |
| ... | | |
|5 ... ... мен ... |4 |2 |
|6 ... жеті кереметі |4 | |
|7 ... ... ... көне тектері мен |4 |2 |
| ... | | |
|8 ... ... ... |2 | |
| ... |26 |10 ... ... ... ДАМУЫ
1. Эстетикалық сезімнің табиғаты. Оның рухани сипаты. Эстатикалық
сезімнің дамуындағы еңбектің ролі.
2. ... ... - ... ... ... жетілдіру
көрінісі. Адамгершілік демократияның эстетикалық мұраты.
3. Эстетикалық талғам туралы жалпы ... ... ... -
қоғамдық қатынастың нагізгі сипаты. Ол адамның ... мен ... ... ... ... ... талғамның әлеуметтік сипаты. Өнердің адам тәрбиесіне
тигізер әсері.
Бақылау сұрақтары:
1. Өмір шындығындағы және өнердегі әсендік дегеніміз не?
2. ... ... жан ... мен ... тән сұлулығы қалай
бейнеленеді?
3. ... өз ... ... ... ... оқу орнында қандай
эстетикалық көріністерді байқайсыз?
4. ... ... ... түсінік пен тоғышарлықтың арасында қандай
айырмашылық бар?
Баяндама мен ... ... ... ... тууы мен ... еңбектің ролі.
2. Эстетикалық мұрат дегеніміз не?
Әңгіме мен ... ... ... ... ... ... ардагерлері туралы әңгіме өткізу.
2. Эститикалық талғам дегеніміз не?
ЭСТЕТИКАНЫҢ БАСТЫ ... Өмір ... және адам ... ... ... және ... ... және қайырымдылық. Асқақтылық және ро-мантика.
4. Трагедиялық. Трагедиялықтың әсемдік және асқақты-лықпен байланысы.
Өмір шындығы мен ... ... ... ... және эстетикалық мұрат.
6. Эстетиканың құрылымдық категориялары: жарасым, дәже-дәлдік.
7. Эстетикалық категориялардың өз ара байланысы.
ЕҢБЕК, ТҰРМЫС, МІНЕЗ ЭСТЕТИКАСЫ
І. ... ... тууы мен ... ... ... ... Қазақстанның материалдық тұрмысына эстетика-лық жүйені
енгізу.
3. Техникалық эстетиканың негізгі принциптері. Дизайн.
4. Тұрмыс эстетикасы және ... ... ... ... өнердің туындылары және көркемдік талғамды тәрбиеленудегі
орны.
6. Жеке адамның эстетикалық тәрбиесі. Көркемдік талғам адамның ... ... ... ... дамып отырады.
7. Сән және талғам. Сән және сұлулық мұраты. Сәннің эсте-тикалық мәні.
8. ... ... ... ... оның эстетикалық мәдениетін
танытады. Әдептілік ... - ... ... ... ... құлқы,
әдептілігі, сыпайылығы сүйкімділікті ту-ғызады.
2. Сәндiк қолданбалы өнер ... ... ... ... ... қолданбалы өнер үйiрмесiнің тәрбиелік мәнi
Сәндiк қолданбалы өнер сабағы ... ... ... қана ... ... қоршаған ортаны бiлуге, кеңiстiктi түсiнуге ... ... ... өнерi жалпы бiлiм беретiн мектептерде пән ... ... ... өнер ... ... ең ... және
тиiмдi құралы болып табылады.
Сәндiк қолданбалы өнер тереңдеп оқытылатын ... ... ... мақсаты, мектеп жасындағы балалардың шығармашылық қабiлетiн дамыту
мен оларды ұлттық қолөнер мұраларымен таныстыру.
Адамдардың эстетикалық сезiмдерi ... ... зор роль ... көре, түсiне, жасай бiлу оқушылардың ... ... ... етедi, оған ең жоғары рухани ләззат алуға мүмкiндiк бередi. Бiз
әр оқушының адамгершiлiктi ... ... ... ... ... ... сабағында әр баланың сезiм нәзiктiгiн, көркемдiктi, әсем,
нәрсенi ... ... ... ... ... ... сәулеттiлiк және ұнамсыздықты, қуаныш пен қайғыны ... ... оның ... ... мен мiнез-құлқы айқындалады.
Осыдан келiп оқушылардың әсемдiлiкке шынайы көзқарасы мен мұраттары болуы
керек ... ... ... ... ... көзқарастарды тәрбиелеу
тәрбие барысында зейiн салуды, күн санап өсуді талап ететiн мәселе. ... ... ... ... ... көзқарастар оқушының шындыққа
қатынасын анықтайды, әрдайым қуатты рухани күш ретiнде көрiнедi.
Балаға балғын бөбектiк кезеңiнен бастап әсемдiкке ұмтылу тән нәрсе. ... ... ... ... бар ... ересектерге
елiктейдi. Балалардың өз еңбек iс-әрекетi тиiмдi және сапалы болуы үшiн
оның ұйымдастырылуы толысып, тамаша ... ... ... ... ... эстетикалық тәрбиесi оқу және сыныптан тыс ... ... ... Оқушылар үйiрме сабақтарын оқу нәтижесiнде табиғаттың,
еңбектiң сұлулығын және адам ... ... ... ... ... ... танымы қалыптасып, қиялында жаңа талпыныстарды
жасауды үйренедi. Көркемдiктi сезiнуге талғамы пайда болып, олардың рухани
сезімі дамиды.
Бейнелеу өнерi ... да ... ... ... ықпалы мол. Кескiндеме, мүсiн, сызықтық суреттер, сәулет
өнерлерi құралдарымен өмiр, ... және ... ... ... ... ... ... мен нәзiк сезiну, алған әсерiн бейнелеу
өнерi құралдарымен шамасына сай беру, сызықтық ... салу ... ... балаларда кескiн, мүсiн сызықтық суреттерде әсемдiктi жасау қабiлетi,
олардың өзiндiк iс-әрекетi сәндiк ... ... тану ... бастайды. Мұғалiм сәндiк қолданбалы өнер үйiрмесiнде өз
тапсырмаларын ... ... және ... сабақтардың тапсырмасымен
үйлестiредi. Табиғаттың ұлылығы, көркемдiгi, сыры осы ... ... ... ... құбылыстардың бай эстетикалық сымбаты жөнiнде
мәлiметтер алады. ... ... ... ... кескiндеме
шығармалары, суреттiк шығармалар оқушылардың ... ... ... өнер ... ... өнерге әуестiгiн,
қызығушылығын, талғамын дамытуда үлкен роль ... ... ... және ... ... ұйымдастырылады. Оқушылар негiзiнен кесте
тiгiстерi түрлерiне, басқа да бұйымдар жасауға, тоқу инесiмен алаша тоқуға,
ойша-нақышты әдiспен ... ... ... ... ... тоқуға
үйренедi.
Эстетикалық тәрбие жұмысына көмектесуде мектеп кiтапханасының ... бар. ... ... ... ... сәндiк
қолданбалы өнерi, музыка және өнердiң басқа түрлерiне ... ... ... ... тiзiмдерiн дайындайды, әңгiмелер өткiзедi,
мұғалiмдермен бiрiгiп сыныптан тыс үйiрмелер өткiзедi.
Үйiрме сабағында ... ... ... ... ... ... ... тәрбиелеп, мұғалiм ... ... ... дем ... Эстетикалық көзқарасты тәрбиелеудiң
экономикалық мәселелерге, әрi тiкелей, әрi жанама қатынасы бар.Бұл бiздiң
қоғамдағы қоғамды ... ... ... ... және ... ... бағытталғандығынан туындайды.
Өндiрiлген тауар сапаның әсемдiгi ... ... ... әсер ... өзi әр ... бiлiм ... ... дәрежеде эстетикалық
көзқарас мәдениетi болуын ... ... ... шоғырланған адамдардың
шындыққа эстетикалық қарым-қатынасы ... ... алға ... ... сол ... ... сіңіп, өте күштi әсер ету жүзеге
асады.
Сонымен, оқушыларды эстетикалық тәрбиелеу әсемдiк, сана мен ... ... және ... ... ... ... ... процес. Эстетикалық көзқарасты тәрбиелеу оқушыны жан-жақты
және үйлесiмдi дамытудың жалпы жүйесiнде ең алдымен ... тән ... Ол ... ... түрiндегi әсемдiк нышанын ... ... ... ... ... бiлiм ... ... құралына
айналдырады.
Сәндiк қолданбалы өнер - бейнелеу өнерiнiң алуан әдiстерiмен және ... ... ... ... көптеген түрлерiн қамтитын ерекше
түрi.
Сәндiк қолданбалы өнер заттары көбiне ұлттық ... ... ... ... ... асыл ... ... көрмелерден көрiп
тамашалап, сонымен қатар ... ... ... ... жаратсақ болады.
Қолданбалы өнер үйiрме сабақтарының барысында оқущылардың шығармашылық
қабiлетiн, қол икемдiлiгiн ... ... ... ... таныстырып,
қызығушылықтарын арттырып, еңбек сүйгiштiкке тәрбиелеу қажет. ... ... ... ... ... бар әр түрлi өмiр
мен қатынастар арқылы жүзеге асырылады. Кiшi мектеп ... ... ... ... ... Оған ... ... нәрсе – оқу,
қоғамдық және тұрмыстық еңбектiң жаңа жүйеге ... ... оқу ... ... тын серпiлiстер пайда болып, шын
мәнiнде ... ... ие ... ... Бұл ... мектептерiндегi
эстетикалық тәрбие беру процесiне ... ... ... ... ... ... ... рухани күш жiгерi мол, өзiнiң бiлiмi мен
бiлiктiлiгiн қоғам үшiн жемiстi ... ... ... бiрге айналада
толып жатқан сәндi бұйымдарға, қоршаған орта мен табиғатқа ... ... ... ... ... эстетикалық тәрбие беру, олардың бойындағы көркемдiк бiлiм
берудiң деңгейiн көтеру мәселесi бүгiнгi таңда ... ... ие ... ... бiлiм беру ... мұғалiмдердiң практикалық бiлiмдерiнiң мол
болуы белгiлi дәрежеде ықпал ... ... ... ... өнерге деген
ықыласы анағұрлым артты. Халық ... ... одан әрi ... ... ... ... болып табылады. Бұл орайда ... ... ... ... ... өз бетiнше тапсырма берiлгенi
жөн. Тәрбиенiң бiр саласы эстетикалық тәрбие беру ... ... ... сан ... ... ... өнер үйiрмесiн ұйымдастыру.
Үйiрме жұмысының ұйымдастырылуы барлық уақытта мақсатты құрастырылған.
Оның мектептегi ... ... ... ... қана ... бiрге қоғамның болашақ белсендi де жаңашыл, ... ... ... ... ... ... ... өтiлетiн бөлме
үйiрмеге қатысушы оқушылар мен мұғалiмдерге алдын-ала ... ... ... ... ... ... сапалы әрi жетiк
меңгерулерiнде үйiрме өтiлетiн бөлменiң және жұмыстың дұрыс ... роль ... ... ... ... ... ... дайындалған,
түрлi жиһаздармен тарылтылмаған және жарық болуы қажет. Ыңғайына қарай
бөлме сөрелерiн ... ... ... ... ... ... ... Үйiрме сабағы – ... ... бiрi, ... еңбекте мұғалiм мен оқушылар бiрлесiп әрекет
жасайды. Мектептерде мұғалiм үйiрме сабақтарының ұйымдастыру ... ... ... ... ескеруі керек:
1. Жұмысты iстей бiлу – бұл өзiне нақты мақсат ... оны жете ... ... ... өте ... ... ... ала бiлу.
2. Өз уақытыңды бөле бiл, яғни жұмысты өнiмдi етiп ... ... ... көтеруге үйрету.
3. Жұмысты iстей бiлу – бұл өз күшiңдi және ... ... ... ... еспке алу, iстiң нәтижесiн қорытындылау.
4. Оқылатын материалды және ... ... ең ... ... алу.
Сабақты дұрыс ұйымдастыру және жетiлдiру, еңбек iс-әрекетiнде уақытты,
күш – ... ... мен ... ... қатысушылардың толық және
тиiмдi пайдалануы – педагогикалық ұжымының тiкелей мiндетi. Мұғалiм бiр
сабақты ... өте ... ... ... ... әр ... ... етiп өте алатындай ... ... ... алдындағы мақсаты, ол оқушылардың сәндiк-қолданбалы өнер сабағын
жақсы көрiп, оны әрi ... алып ... ... ... отыру. Әрдайым iзденiп,
шығармашылық жұмыстармен айналысып, үйiрме сабағын дұрыс ... ... ... бiр күнге тұрақты етiп белгiлеп, аптасына бiр рет
екi сағаттан ... ... ... Әр оқушының үлгерiмiне жеке көңiл
бөлiнуi үшiн ... 10-15 ... ... ... ... оқушыларға үйiрме
жұмысындағы ережелердi, өзiндiк тепе-теңдiктi ... ... ... ... және ... ... ... орнының
тазалығына үлкен талаптар қоюы ... ... ... ... әр ... жас ... психологиясына сүйене отырып құрастырады.
Үйiрмедегi оқушылардың жаңа ... ... ... ... жаңа
материалды баяндау, бекiту, үй тапсырмасы. Мұндай ... әр ... ... ... барлық оқу материалын баяндайды, оны оқушылар сыныпта ұғады
және жадында бекiтедi;
2.Мұғалiм тек қана кейбiр басты ... ... ал ... оқу ... өз бетiмен игерiп қабылдайды.
3.Жаңа материалды оқып бiлу үшiн мұғалiм ... өз ... ... және ... бередi.
Сабақтың құрылымы мұғалiм мен оқушылардың iс-әрекеттерiнiң сыртқы жағы
ғана емес, сонымен бiрге оның iшкi ... ... де ... ... ... қалай қолданылады, ... ... ... ... ... ... сәндік қолданбалы өнер сабағын оқыту әдістемесі.
Сәндік қолданбалы өнер тереңдетіп оқытылатын еңбек сабақтардың негізі
мектеп жасындағы балаларды икемдікке ... ... ... ... ... ... таныстыру. Еңбек сабағына қойылатын талап, балаларға түрлі
материалдардың ерекшеліктерін, құрылысымен түсіндіру. Оларды ... ... ... ... ... жұмыс істеуге үйрету.
Оқушылар өз бетімен қарапайым ... ... ... олар ... Олар тек ... ... түрлі әдістерді қолдана ... ... ... жасайды. Сабақта қолданылатын материалдар:
қааз, кортон, түрлі түсті ... саз ... ... ал ... ... бірнеше пышақ, қайшы құралдар.
Оқушылар материалдардың ерекшелігін білгеннен соң ... ... ... ... ... еңбек мәдениетін сақталуы қажет. Оқушы жұмыс
орнын таза ... ... мен ... ... үстіне дұрыс
орналастырып, оларды үйренуге ... әрі ... ... ... ... ... мен ... ерекшеліктерін сақтау керек.
Сәндік қолданбалы өнер деп тек қана ... ... ... мәні жағынан да маңызды дайындалған және ... ... ... ... ... ... келген көркем туынды ... ... ... өнер ... ... ... сызбалармен көзге
түседі. Осы арқылы біз халқымыздың ерекшелігін көре алмаймыз. ... ... ... үшін мынандай материалды қолданады: ағаш, ... ... ... ... ... ... (пластмассалар, гипс, жүн, мақта,
балшық, т.б.). Кейбір материалдар өңдеуді талап етеді. Мысалы: алтынмен,
күміспен қаптау, ағашты ... бояу және т.б. ... ... ... кескіндеме мен мүсіндеу өнерімен тығыз байланысты.
Сәндік қолданбалы өнердің түрлері: ... ... ... ... ... ... ... құрылыс бөлшектері, мозайкалар),
көркем оймыш (ағаш, тас, сүйек, ... ... ... көркемдік
бұйымдар (зергерлік бұйымдар, үстел үсті мүсіндері, жарық беретін құралдар,
т.б.), ... ... ... ... ... ... бастауыш кластарда қолданбалы сәндік өнерді салуды үйретеміз.
Декаративно деген ... ...... ... ... ... кластарда біріншіден сабақты өткен кезде , сәндік қолданбалы
сурет салу 1-2 кл олар алғашқы сәндік өнерді салумен ... ... ... ... ... ... салып үйренеді.
Қолданбала сәндік өнерді салумен оқушылар жұмысын жасай отырып, олар
жапырақтың, гүлдің, көбелектің, қоңыздың ... ... ... ... ... келтіреді.
Сәндік сурет ол шығармашылығы жағымен де қарастырады. Біріншіден 1
кластарда шәкірттер қолданбалы сәндік ... ... ... ... Әсіресе мектептегілер қолданбалы сәндік ... ... оның ... формасына көп назар аударады.
Ал 2 сыныптардағы шәкірттер әсіресе олар тереңдете ... ... ... ... өнер салу ... соға ... ... қолданбалы сәндік суреттерін салу.
1 сыныптарда балалар тақырыптарға байланысты суреттердің түсіне,
формасына бірінші ... ... ... 1-ден жасанды суреттерді
көрсетеді. Олар 1-ден сызықтарды, төртбұрыштарды, дөңгелектерді ... ... ... ... ... ... ... салуды
үйренуі керек.
1 сыныпта балалар суреттерді дөңгелек, төртбұрышты формалары мен және
хайуанаттардың, сол сияқты геометриялық формада ақ және түсті ... ... ... жұмыс істейді.
Балалар сабақтарда біріншіден жасансыз сәндік өнердің суреттерін салуды
оқиды. Балалар ... ... ... ... және ... геометриялық
формамен, қолданбалы сәндік өнер суреттерін салып ... ... ... ... ... ... жан-жақты
көргеннен кейін, назар аударадыжәне барлығын өзіне ұғып алады. ... ... ... аударғаннан кейін, бұл табиғатта көрген ... ... ... ... ... ... ... формада
салынады.
Мұғалім оқушыларға сұрақ қояды. «Балалар сендер қалай ойлайсыңдар, не
үшін айналадағы барлық заттар әр түрлі болып ... ... ... ... ... ... береді. Сәндік суреттерде
адамдардың көздеріне ыңғайлы және көзқарастарына әдемі көрінеді. Адамдарға
әдет бұл өздеріне ... ... тез ... ... бұл ... ... болған соң, мұғалім балаларға
бейнелерді геометриялық формаларды, ... ... ... ... ... ... сәндік өнер суреттердің ... ... ... ... ... тақтаға салып көрсетеді.
Содан кейін оқушылар, оларды ұғып өздері қарап салады. ... ... ... ... бетіне көлденең сызып алады. Кейін тік жолмен үш рет
сызып ... ... ... ... ... ... ... жұмыс ісейді.
Мұғалім оқушылардың өз бетінше салған суреттерін ... ... 2-3 ... ... ... – қолданбалы өнер туралы жалпы түсінік. 1 сыныптарда қолданбалы
сәндік өнерді салудың мақсатын ... ... ...... өнер ... ... ... пішіні мен әшекейлеудің бір ұтастығы, үйлесімділігі туралы түсінік
беру.
Сабақтың негізгі меңгеруге ... оқу ... ... ... сәндік өнері және оның адам өміріндегі маңызы:
– сәндік бұйым жасауға қажетті қазақ халқының негізгі материалдары
бұйымдық ... ... ... ою - ... сұлулығы.
Көрнекі құралдар: қазақ шаңырағындағы мүліктердің, сәндік бұйымдардың
(текемет, сырмақ, алаша, басқұр-баулар, ... ... ... ...... ... ... зергерлік бұйымдар, ұлттық киім, т.б.) ... ... ... ... ... жағдайда фидьмдерден үзінді.
Мұғалімнің өзі дайындаған ... ... ... ... мүйіз»,
«Құс қанат», «Түйе табан», «Сыңар мүйіз», т.б. ... ... ... ойып алып ақ ... немесе картонға жапсыру арқылы ... және ... ... (бір ою ... үйлесімді қайталау
немесе басқа ою үлгілерімен байланыстыра отырып, белгілі формада ...... өнер ... ... қысқаша әңгімелеуден бастаған
жөн:
Балалар, айналамызға көз салып байқасақ, ... ... сан ... ... ... өтеді екен: күнделікті үстімізге ... ... ... ыдыстарымыз, еңбек құралдары, әр-түрлі жиһаздар,
көшедегі машиналар, автобустар тағысын тағылар.
Сол, көптеген заттардың сырт пішіндеріне, құрылысына, бояу ... т.б. ... ... ... ... ме? ... бұйымдардың
пішіні, бояуы қарапайым, ол кейбірінің пішіндері, ... ... ... ерекше, өте әдемі. Кейбір ... ... ... тұрмыста қолданамыз, ал кей біреулерін сән үшін, үйдегі белгілі
бір ортаны көркемдеу үшін ұстаймыз. Мысалы: күнделікті киетін киімдер ... бояу ... ... қарапайым, біз оны күнде мектепке, үлкендер
жұмысқа киеді. Ал, сәнді де, ... ... ... ... ... ... ... Сол сияқты, текемет,сырмақты ... ... ... Олар әрі үйдің сәнін келтіреді аяқ астымызда жылы
төсеніш болады. Міне, көрдіңдер ме, ... әр ... ... адам ... ... екен және адам тұрмысында сұлулық кіргізеді.
Балаларға сұрақтар беру ... ... ... ... өзіндік
түсініктерін тексеру.
– Кәне, ойланып көрелік, қандай заттарды, бұйымдарды сендер
әдемі, көркем деп ... ... ... ... ... өте ашық бояу ... ... ма, әлде жұпыны немесе
келісті ою-өрнекпен жекейленген затты ма?
Егер оқушы жауаптарынан олардың зат ... ... ... ... ... ... халқының дәстүрлі сәндік өнер шығармаларының, осы
заманғы әр түрлі сәнді тұрмыс ... ... ... не слайдтарын
(бар болса кіші көлемді затардың өзін) көрсету арқылы таныстыру әрі түсінік
беру.
Сәндік бұйымдардың суреттерін көрсете отырып, мұғалім ... ... ... ... ғана ... қана ... ол ... пішініне,
көлеміне, жасалған материалына, бояу түстерінің үйлесімділігіне көңіл
бөлгізу керек. Мысалы: сырмақтың ... ... ... ... оның
киізден орташа көлемде ... киіз ақ және қара ... ... оюларды сол ақ және қара (қоңыр) киізден бірдей етіп ойып алып,
бір-біріне қабыстыратынын, үйлесімді қабысқан ... шеті ... ... сары ала ... ... ... жуандау жіптермен жиектеп тігілетінін
түсіндіру.
Немесе ағаштан жасалған әдемі ... ... ... ... ... халқ ... зат формасан қолданатын орнына қарай әсем ... ... ... бояу ... ... ... ... көрсету.
Сабақ мазмұнын оқушыларға сәндік – қолданбалы өнер дегеніміз не? Деген
сұрақа ... ... ... ... біздің бүгінгі танысқан қазақ халқының дәстүрлі бұйымдары
және кейбір тұрмыста ... ... бәрі адам ... ... бір
қызмет атқарады екен, адамның кұнделікті тұрмыста қолданатын ... ... ... өнер ... ... ... жоспары.
Үйiрме сабақтары алдын-ала жылдық жоспар арқылы құрылып ... ... ... ... жас ... ... ... теориялық бөлiмi мынадай бөлiмдерден тұрады: оқушыларды
бейнелеу ... ... ... және шет ... өнерiнiң
тарихымен таныстыру. Практикалық ... ... ... ... ... яғни жұмыс үшiн құрал-жабдықтар, аспаптар, материалдар және
тұрмысқа ... ... ... ... ... ... ... жыл бойына 36 сағатқа есептелiнген,
7-8 сыныптар үшiн.
|№ |Сабақтың тақырыбы ... ... мен |
| | | ... ... ... ... ... |1 ... ... |
| ... өнер. | |сәндiк қолданбалы өнер |
| ... | ... ... |Матаға жазу – батик(суық |2 | |
| ... ... ) ... | | |
| ... мата ... | | |
| ... | | |
| ... ... |1 ... |
| ... ... |1 ... ... дар, |
| | | ... |
| ... және ыстық батиктi | | |
| ... ... | | |
| ... мен | | |
| ... ... | ... |«Ою ... ... |2 ... қаламдар, тушь, |
| |жазу. Суық батик. | ... |
| ... ... |1 ... түтiкше, мата керiлген|
| |Эскиздеу | ... ... |
| ... ... ... |1 ... акварельдi бояулар,|
| |дайындалуы | ... ... ... |
| | | ... желiмi. |
|4. ... ... |2 | |
| ... бөлiмi |1 ... ... ... |
| ... ... | | |
| ... жазу |1 | ... |Құстарды сәндi бейнелеу. |2 | |
| ... ... |1 ... ... бояу |
| | | ... ... мата, |
| |Матаға жазу |1 ... ... ... ... мен ... |4 ... ... қылқалам, |
| |арналған бас орамалға екi | ... ... ... |
| ... резервпен жазу (суық| |Мата керiлген |
| ... | ... ... |
| ... ... |2 ... түтiкше, резерв |
| |орамалдың эскизi | ... ... |
| ... ... |2 | ... ... ... |4 ... ... ... |
| ... ... | ... акварель. |
| ... ... ... | ... |
| | | ... ... |
| ... бөлiмi, iзденiс|2 |иллюстрациялар; |
| ... ... | ... шаблон, резерв, |
| |дайындалуы. | ... ... ... |
| | | ... ... мен |
| ... ... ... |6 |бояулар. |
| ... ... ... | | ... ... ... (ыстық |4 ... ... ... |
| ... | ... |
| ... бөлiмi, | | |
| ... |2 ... ... резерв,|
| |2.Матаға жазу. Жай және | ... ... |
| ... батик. | |Екi ... ... ... |
| ... ... Дақтармен | |қылқалам, паралон ... |
| ... жазу | | |
| | | | ... ... ... ... |4 ... қалам, акварель, |
| ... | ... ... ... |
| ... және суық ... | ... резерв, шыны |
| ... | ... ... ... ыдыс, |
| |1.Теориялық бөлiмi, |2 ... ... |
| ... | ... |
| | | | |
| ... ... жазу | | ... |Шығыс костюмі. (суық және |8 ... ... |
| ... батик). | | |
| ... ... |2 ... ... ... |
| ... эскиздi | ... ... және суық |
| ... |2 ... ... |
| |2.Матаға жазу | ... ... |
| | | ... ... |
| | | | |
| | |2 | |
| ... ... ... | | |
| ... ... | | |
| ... |2 | |
| ... ... – пiшу | | |
| ... тiгу | | |
| | | | ... ... сыртына экскурсия. |2 ... дар, ... |
| ... ... | ... гуашь, қылқалам |
| |көрiнiстер | | |
| | | | ... ... жер ... ... |4 | |
| ... ... және суық | | |
| ... |4 ... ... резерв, |
| | | ... ... және суық |
| | | ... қажеттi |
| | | ... ... ... өтiлу жоспары.
“Ою - Өрнектер” тақырыбындағы сабаққа талдау.
Жоспар-үйiрме сабағының канспектiсi.
Тақырыбы: ... ... ... ... Оқушылардың ой өрiсiн ... ... ... ... ... ... ... жазудың негiзгi
элементтерiн үйрету.
Сабақтың түрi: Аралас сабақ (әңгiме, практикалық жұмыс және ... ... ... пен ... ... ... 1. ... оқушылардың түрлi эскиздер мен жазу түрлерiн
құрастыруға және оны ... ... ... ... ... ... қалыптастыру,
сондай-ақ дағдыларын әрi қарай шыңдау.
2. Дамыту: ... ... ... ... ... ... бейiмдiлiктерiн дамыту, шығармашылық ой-
қабiлетiн арттыру, адамгершiлiк тәрбие мен еңбек
сүйгiштiкке эстетикалық тұрғыда баулу.
Тапсырма: ... ... ... ... ... қылқалам, акварель, гуаш, су құятын
ыдыс. иллюстрациялар, көрнекi құралдар: плакаттар мен
таблицалар.
Сабақ ... ... ... дайындық, оқушылардың сабаққа қатысулары.
2.Сабақтың мақсатын баяндау.
2. Жаңа сабақ:
1.Сурет, композиция эскиздерi.
2.Колориттеу.
3. Практикалық жұмыс:
1.Эскиздердiң орындалуы
а)қаламмен ... ... ... ... ... дұрыстығы.
2.Жұмыстағы жiберiлген қателер мен оларды қайта жөндеу.
5. Жұмыс ... ... ... ... ... сендермен композициялық шешiмде алдымен
қаламмен, содан соң ... ... ... ... ... не? Бұл туындының бөлiктерiн ... ... ... ... бiрiктiру.
Суретшi композиция көмегiмен сурет, картина, кез-келген өнер ... ... ... ... ... ... бiлдiре алады. Сәндiк-қолданбалы
өнерде туындының ... әдiсi ... ... ... ... ... ... суреттiң композициясының ... дәл, ... ... ... ... ығақ ... әдiстермен орналасады:
1) Өрнектердiң қайталануы – композицияның элементтерi түрлi тор тәрiздi
негiзде жазықтықта ретiмен бейнеленедi.
2) Элементтердiң өсiммен орналасуы.
3)Суреттiң симметриялы орналасуы. Мұнда ... ... ... ... ... ...... (сызықтар, торлар)
суреттiң көлденең және тiгiнен орналасуы. Динамика – суреттiң бұрыштармен
қиылысып ... ... ... ... ... өрнектелуi. Мұнда детальдардың
тепе-теңдiгiн сақтау қажет.
Ырғақты ұйымдастырылған сурет өрнекке айналады. Суреттi ... ... ... байланыстырып масштабты ескерiп отыру керек.
Эскиздiң бiреуi қаламмен орындалады, екiншiсi дәл осындай түрде бояумен
орындалады.
Суреттен ... ... ... ... ... табу ... ... элементтердi бiрiктiрiп байланыстыруға болады.
Колориттеудегi сұрақтарды дұрыс шешу үшiн ... ... ... бiлу ...... бiр ... ... көңiл күйiнiң туындауы
әдiстерiнiң бiрi.
Сонымен, сендерге колориттiң түстiк гаммасын таңдап алу керек: ашық
немесе қанық, суық ... ... ... ... ... қағып қойсаңдар, сендер
өздерiнің бұйымдарының нұсқаларын қағаз ... ... ... ... оның ... ... қадағалап отырамын.
Қателiктердi жiбермеуге тырысамын.
Жұмыстың соңында оқушылармен ең жақсы жұмысты таңдап, жiберiлген барлық
қателiктердi анықтаймыз.
Әрқайсысы өзiнiң жұмыс ... ... ... ... ... ... атты ... жұмыстың жасалу барысы.
3.1.Батик: сәндiк қолданбалы өнердiң негiзгi бiр бөлiгi.
Көп ұлтты Қазақстан үшiн қазақ халқының аса құнды, сәндiк, ... ... ... ... ... ... өнер шығармасы ғана емес,
сонымен қатар халық өнерiн одан әрi қарай зерделеп, ... оқып ... ... ... қазiргi заманғы, қоғам талабына сай ... ... ... жол алады.
Қазiргi кезде егемендiк алған елiмiз өздерiнiң өмiр тiршiлiктерiне
үстемдiлiкпен танылған ... ... ... ... құдiретi мен
ондаған жылдар бойы бұзылған ата-дәстүрлермен, халықтық педагогикамен қайта
қауышып отыр. Тiршiлiгiмiзге енген жаңаша ұғымның ең негiзгi ... ... ... тек ... ... қана ... оған ... аса қуатты
тәрбиелiк әдiстердi жеткiздiрмек. Осы арқылы адамдардың iштей түлеп рухани
жетiлу, келешек ұрпақ ... ... ... ... ... ... ұзақ ... жолында тәрбие мен тәлiм пәрмендiлiгiне әсер ететiн
жаратылыстың өз заңдылықтары бар екенiн еш уақытта естен шығармаға жөн.
Халықтың ... ... ... көп, ол ... өзiндiк
ерекше қасиеттерге ие өнер. Бұл ... ... ... ... ... де бiр қарағанда түсiнiп, бағалайды.
Сәндiк-қолданбалы өнер саласында батиктiң алар орны ерекше.
Бiз жұмысты ... суық ... ... ... жұмысымды „Наурыз” деп атауымның өзiндiк сыры бар.
Егемен елiмiздiң тәуелсiздiгiне биыл 13 жыл ... ... Бұл – ... Мен үшiн ... – сұлулықтың, нәзiктiктiң символы сияқты. Сондықтан да
мен осы тақырыпты таңдадым.
3.2. Ою - өрнек және оның түрлері.
Жазу-сызу шыға қоймаған ерте ... адам өз ойын ... ... ... ... ... Қазіргі қолөнер саласында сүйек ою
өнері, ағаш ою өнері деген сөздер — сол ерте ... ... ... ... ... ... ... өнері де осы тұста басталғанына
көзімізді ... ... ... ... ... ... ою-таңбалар келе-келе
киізге, алаша, кілем, теріге және т.б. ... ... ... Ол ... ... халық белгілі бір ұғым түсініктерді аңғарып, біліп отырған.
Қазақтың өрнекті әшекеймен істелетін қол өнерінің түрлері де, ... өте көп. ... ... ... арасында көбірек тарағаны ою-өрнек өнері.
Ою-өрнек ісі тым ерте заманнан ... ... ... ... ... ... әшекейлеудің негізі болып келді. Ою деген сөзбен өрнек деген
сөздің мағынасы бір. Бұл сөздің ... бір ... ... ... алып ... екі ... оя кесіп қиюластырып жасау, бір нәрсенің бетіне ойып бедер
түсіру деген мағына жатады. Қазақ ... бір ... ... қиып ... ... салып кескен сырмақтың қиығын, сондай-ақ барлық қошқар мүйіз
өрнектерін де ою ... Ал, ... ... ... ою, ... ... ... бояп, батырып, қаптап істелген көркемдік түрлердің,
әшекейлердің ортақ атау іспеттес. ... ... ... ... ... береді.
Ою-өрнектің түрлері де, атаулары да көп. Қазақтың халықтық қол өнерінде
жиі қолданылатын мүйіз тектес ою-өрнектер өзінің даму барысында әр ... ... ... ... ... ... ... марал мүйіз, бұғы мүйіз,
қос мүйіз, ... ... ... ... ... ... және тармақ мүйіз сияқты
т.б. өрнектер өзіндік сұлу кескін таңбасымен, сондай-ақ белгілі бір ... ... ... ... ... ... ... бұйымдарды
жасауға пайдаланып, оған түрлі үлгі, өрнектер, нақыштар ... ... ... ... тауып қисындырады. Ол
әшекейлер сырға, шолпы, жүзік, білезік, алқа, өңір жиек, ... ... ... үй ... де ... Суретші-шебер сол көркем
дүниені биік талғам мен творчсетволық ізденіс нәтижесінде туғызып отырған.
Арқар мүйіз, қошқар ... ... ... ... ... ... да әсемдік сипат алған. Текемет, сырмақ, алаша, түс киіз,
бау, басқұр, қоржын, аяққаптарда өсімдік ...... мен ... ... тапқан. Қазақтың сәндік өнерінде оюдың түрі өте көп. ... ... ... ... көп мән ... ... киім мен ... бастап үйінің кереге мен киізі, сықыраулық, ... ... ... ... ... ... ... бар.
Қазақтың осы күнгі ою-өрнектерін қарт – шеберлер екіге бөліп қарайды.
Біріншісі, осы ... ... ... ... тән ... келе ... ... Екіншісі, басқа халықтардан ауысқан ... ... ... ... да осы ... көп жапырақты гүлдер мен геометриялық
өрнектер, жазу, ... ... ... ... ... ... өрнектеп
тескен үлгі бойынша торлай тігіп, әсемдеу сияқты қол өнердің көптеген жақсы
үлгілері ... ... ... ... ... ... Мысалы: қазіргі
ою кестелерден, кілем бетіндегі оюлардан еліміздің картасын, құлпытастардың
бейнесін, перспективалы ... ... ... ракеталарды
және т.б. суреттерді көреміз.
Ертедегі қазақ оюларын мазмұны жағынан іріктесек, негізінен үш ... ... ... ... мал өсіру мен аңшылықты, екіншіден, жер-
су, көшіп-қону көріністерін, ... ... ... ... заттардың сыртқы бейнесін береді. Қазақтың ұлттық ою-өрнегіндегі
бір ерекшелік – осы ... ... ... ... де, ... ... ... болған мүйіз ою үнемі араласып отырады. Қазақ халқының
этнографиялық әдет-ғұрыптарының кейбір элементтері де ою, ... ... ... де ... орын алғандығы байқалады. Мысалы: бұрынғы
ру таңбалары, малдардың сен ... діни ... ... ... аспан әлемін тұспалдау және т.б. ... бар ... ... мен ел ... ... шеберлерінің айтуынша қазақ ою-
өрнектерінің өте жиі ... ... ... түрі бар. ... ... ... ... таңба өрнек, шиыршық т.б. Бұлардан басқа құйып, шеп,
кептеп, ... ... ... де кездеседі. Мысалы: атбас, қойбас,
бесік, тайтұяқ, қойтұяқ, ботакөз т.б. Жалпы ... ... ... ... ... ... ... Ай, күн, жұлдыздарға — көк әлеміне байланысты өрнектер.
II. Малға, малдың денесіне, ізіне байланысты өрнектер.
III. Аңға, аңның ... ... ... ... Құрт – ... ... өрнектер.
V. Құстарға байланысты өрнектер.
VI. Жер-су, өсімдік, гүл, жапырақ, бұтақ бейнесіндегі өрнектер.
VII. Қару-құралдарға байланысты өрнектер.
VIII. Геометриялық фигуралар тектес ... ... ... ... суретші өнерінің бір түрі. Бірақ бір
есте боларлық жай маман суретшілер заттың сырт ... ... ... сол ... ... ... тұру ... көбірек назар аударады. Ал, ою-
өрнек үлгілерін жасаушы шеберлер өз өрнектерінде ойлаған заттың не сюжеттің
сыр-сипатын өзінше ... оның ... гөрі ... ... ... баса назар аударады. Әр елдің салттық ұғымдарына, дәстүрлеріне
байланысты олар әртүрлі болып ... ... ... ... ... ... ауысу ертеден-ақ жақсы дәстүр болған деген ойымызды бұл жайлар
тағы да ... ... Ал, ... гүл, ... ... ... ... бұлар бір ізге әжептеуір түскен сияқты. Енді осы ою-
өрнектердің көп қолданылатын, ... да ... ... көпшілігіне
белгілі атауларының кейбір түрлеріне әдейі тоқтап өтейік.
Ай, ... ай - ... ... да ... айды ... - ай ... құдіретті балта деген ұғымнан туған.
Мұндай өрнек көбінесе ер-тұмандарда, батырлардың ... ... ... ... ... ... кездеседі.
Айыр — айыр екі өркешті түйе, айыр тұяқты малдардың бақайы, сондай-ақ
айыр қой, ... сиыр ... ... — деп ... көп ... ... ... олардың негізгі
сабағын, алақанын, қамшының өрімін сапқа жалғап ... ... ... - бұл бұл ... ши орауында, сырмақ шетіндегі жиектерде,
төсек жүкаяқ, кебеже, ... ... ... ... су өрнектерінің
кейбір түрлерінде кездеседі. Ол ақ пен қарадан, қызыл мен жасылдан, көк пен
сарыдан бунақталып ... ... ... ...... мүйізі тәріздес ою. Мал шаруашылығымен
айналысқан қазақ халқының көшпелі өмір ... ... ... ... оюы неше ... формаларға еніп, қазақ бұйымдарының көбінде кездеседі.
Қошқар мүйіз оюы молшылықтың нышаны ретінде бұл күнде де жиі қолданылады.
Мүйіз ою – ... ... ... ... ою деп ... ... шетіне көбінесе қолтықшасына өрнектеледі.
Омыртқа – мал шаруашылығымен тығыз байланысты ... ... ... ... ... Бұл ою – ... ... белгісі.
Қосмүйіз – мүйіздің қосарланып, парланып тоқылуына байланысты аталған.
Қос – сөзі екі, пар, егіз ... ... ... Бұл ою мал ... ... кәсіпшілігіне байланысты туған.
Итқұйрық – иттің құйрығы тәрізді ою. Бұл ... ауыл ... ... ... бетіне, тақыр кілемге салынады.
Түйетабан оюы – алыс сапар ... ... түйе ... ... ... заманында саудагерлердің шапанына салынған.
Қарғатұяқ – қарғаның тұяғы тәріздес болғандықтан солай аталған. Бұл ... ... ... ... білдіреді.
Гүл оюы – бұл оюда халықтың дана ойы жататынын мынадан байқаймыз: гүл мен
гүл түйнегінің айқаса ... ...... ... ... ... сөзі ... - ornamentum) әшекей дегенді білдіреді. Адамдар
ерте кезден-ақ әр ... ... ... ... ... дерлік оларды
пайдалы болып қана қоймай, сонымен қатар түрлі тартымды, әдемі болатындай
етіп ... ... ... ... ... ... іздеп табу
арқылы ғана емес, сонымен ... ... ... ... ... салу ... қол жетті. Мәселен, күнделікті тұрмыста жүрген заттар
– тостағандар, тұз сауыт шапқы, ұршықтар – ... ...... ... ... өнер ... ... халықтық өнер болды. Оны жасаушылар М.
Горькийдің ... ... ... ... мен зергерлер... тас
қалаушылар, ағаш шебері, ағаш пен сүйек ... қару – ... ... ... қол ... ол ... шеберлікпен жасаған заттарын біздің
көңілімізді қуантып музейлерді толықтырып тұр».
Өрнек скульптура немесе ... ... өз ... өмір сүре ... ... роль атқарады. Оны біз архитектураның фрагменті, мебель
немесе тұрмысқа қажетті заттар болсын, әлде болмаса ... ... ... ... бір ... ... ... ретінде қабылдаймыз,
яғни өрнекті қандай да болмасын бір затпен байланыссыз елестете алмаймыз.
Формасы, материалы, ... ... ... да ... кей
жерінде жазық бетін сақтап, оған жеңіл-желпі түртіледі де, мұның ... ... ... ... ... оюлы ... мен немесе бояулы мол өрнек
нақылымен жуып – шайылады. Өте әсем ... ... ... орыс ... кезінде Пушкин жырлаған Ленинградтағы шыңдап
құйған темір шарбақтардан көреміз.
Өрнектің безендіру өнерінде де – ... ... әр ... ... ... ... газетінде және әсіресе
грамоталар мен құттықтау хаттарында ... орны бар. ... бұл ... ... ... ... ... жұмыс істеу түсті, үйлестіруді, әсіресе, ырғақты сезінуді
дамытады. Ырғақ деп бір элементтердің қайталануын немесе ... ... ... ... және ... бір қайталау негізінде
оларға екінші элементердің ... ... Ал ... ... ... тек кездейсоқ белгілердің жиынтығы болып шығады да,
ешқандай эстетикалық әсер ... ... бір ... тәртіпте
орналасқан жағдайда олар тұтасып, эстетикалық жағынан әсерлі болып ... ... ... ... жетудің аса маңызды басқа бір – құрамы
симметрия. Осьтың орналасуына байланысты ... тік, ... ... ... де ... ... ... розеткаларды, жұлдызшалары және
солар сияқты симметрияның арқасында бір элементтен көптеген ... ... ...... творчествоның өзіндік, тек соған ғана тән композициялық,
құрылымымен, форманың симфоникалық, схемалық ... және ... ... берумен ерекшеленетін ерекше саласы. Өрнектер, сан алуан - өте
қарапайым, геометриялық түрден өзіндік көркемдік мағынасы бар ... ... бола ... ... ... барлық формалар міндетті түрде
белгілі бір ырғаққа бағынады.
Өрнек біздің ... ... ... негізделеді, бірақ ырғақ,
кезектесіп келу, көзбен қарағанда тепе-теңдік заңдарына бағынатындай етіп
түстік дақтарды, пластикалық формалар мен ... ... ... ... өңдеп, ою-өрнекке айналдырады. Өрнектің өзіндік ерекшелігі –
ұқсас элементтердің ырғақты ... орын ... ... Бір ... ... бір тобы сансыз қайталануы мүмкін. Өрнектің мұндай
қайталанатын түрі – ... ... ... ... ... ... Қайталанатын элементтер, ия болмаса оның топтары, әр түрлі болып,
бір-бірімен кезектесіп отыруы да мүмкін. Ал ... оның ... ... ал қалғандары оны толықтырушы рольде болады. Мәселен, негізгі
элемент өсімдіктің иілген бұтағы ... ал оның ...... оны ... ... және ... жатады: суретте олар түр-түс
жағынан әр түрлі болуы мүмкін. ... ... ... ... тән. Егер
рапорт абсолюттік дәлме-дәлдікпен қайталанбай, еркін троктовка жасалып, тек
қана негізгі мотивтің әр түрлі ... ған ... ... ... боп қалады. Мұнда да иілу сызықтары мен бейнелеу ритмикасының
кезектесу жалпылығы сезіледі.
Ленталақ өрнектен ... ... ... өрнек деп те атайды) үсті-үстіне
қайталанатын элементтер торлы өрнек те ... ... ... ... жақтарына орналасып, нақтылы бір торлар құрап, формалар
жасайды. Осындай ... ... ... өрнек суреті біркелкі ырғақпен
қайталана отырып, бір-біріне бағынады.
Торлы өрнек, әсіресе, обойларда, деклорациялық маталарда ... ... ... ... қазіргі заман архитектурасында қабырғалар
бетіне салынатын мозайкаларда да ... ... ... ... мотив қайталанбай, безендірілген тұйық
бетте бір-ақ рет қолданылады. Мұндай өрнек композициялық тұйықталу ... ... ол ... ... бірақ ассиметриялық болуы да мүмкін.
Симметриялық өрнек оның барлық бірдей элементтері оське симметриялы ... не ... ... орналасады.
3.3. „Наурыз” атты дипломдық жұмыстың композициялық құрылымы
Композиция дегеніміз – жоғарыда айтып өткеніміздей – ол ... ... ... ... ... ... ... айтар ойымыз бір ортаға ... ... ... да ... ... паш етуі ... дипломдық жұмысымның атауы «Наурыз» болғандықтан мен өз жұмысымда
осы шығыс халықтарының мерекесі Наурыздың мән – ... ... ... ... ... өзіміздің ұлттық салт – дәстүріміздің басым болғанын
қаладым.
Жалпы көріске қазақ ... ... ... озық ... тұрмыс –
салт ерекшеліктері бейнелеген.
Негізгі композициялық ... ... ... оң қолында ... ... ... ... ал сол ... ... ұлттық аспабы –
домбыра ұстаған. Ал өзі сол домбырадан шыққан құдыретті күй ... ... ... ...... масатыдай құлпырған әлем.
Картинаның шеткі жиектері толқынды өрнектермен өрілген.
Күн мен түннің теңесуінің куәсі ретінде жоғарғы бұрыштарда күн мен ... ... оң жақ ... ... бақыит құсы іспеттес бейбітшілік пен
танымдылықтың айғағы ақ көгершін ұшып келеді.
Егемен еліміщдің ... ... ... ... ... Қашанда жақсылық пен қуанышты хабарлар мол болсын - деп тілейік.
Көгершіннің оң ... ұшып ... өзі ... іс - ... ... қайырлы да әрі оңынан келіп тұрғанын көрсететіндей.
Картинадағы адам бейнесі күн фонында орналасқандықтан күн ... әсер ... - ... ... ... тұрмыстық заттардан кілем, алаша,
сырмақ, текемет сияқты ұлттық бұйымдардан алынған.
Төменгі жағында толқындалып ағып жатқан су ... ... ... ... ... ... тіршілік атаулы осы адамзат баласынан бастау
алғандай және де барлық өрнек сызықтар мен түстердің ... ... ... ... ... ... әрі тоғысқан яғни ... ... ... ... қазақтың отбасына орала берсін демекпіз.
Картинадағы түстер өзіміздің Оңтүстік өңірімізге тән жалпы ... ... ... ... мен мәдениетінің бір кездегі өсіп - өркендеген
және слның заңды ... ... мына ... өмір ... ... аңғарамыз.
Жігіттің басындағы бөрік бір жағынан көк ... ... ... киіз ... ... еске ... Ал ... үкі сол киіз үйден
шыққан түтін іспеттес.
Жігіттің үстіндегі көк кеудеше көк ... көк ... ... екенін
білдірсе ақ көйлек пәктіктің, тазалықтың, тектіліктің белгісі. Ал енді
басындағы, ... ... ... мол ... ... ... ұлттық саз аспап – домбыра ұстаған бозбала Егемен ... мен ... жыр ... ұйып ... «Қазақ» десек домбыра, ... ... ... ... ... ... ... да болар қазақ халқының
домбыраға деген көзқарасы, қошемет – құрметі өте жоғары болған.
Сөзімізді түйіндер болсақ картинадағы ... мен ... ... ... ... ... ... деп ойлаймыз.
Қорытынды.
Қазiргi таңда дүние жүзiнде жүрiп ... ... ... ... өмiр ... ... тiптi ... емес. Өйткенi жер бетiндегi
сан алуан халықтардың өзара ой толғаныстары мен қол ... ... ... ... ... ... сәндік қолданбалы өнердің бір түрі дей
тұрғанмен, осы ... оның ... ... қосылғанын тағы қосып айттық.
Солай бола тұра соңғы жылдары жалпы халықтың, өнер сүйер қауымның ... ... ... артып отыр.
Енді біздер батик өнерінде де ... ... ... ... ... ... ... бастадық.
Батик өнерінде шығыс халықтарына тән нәзіктік, сұлулық, биязылық, тіпті
жұмбақ тылсым сыр бар. Ал бұл ... бәрі ... ... ... ... ... ... өнері қазір дүние жүзі халықтырының сәндік қолданбалы өнеріне
дендеп еніп, мықтап орын ... деп айта ... «Ер ... - ат» ... Ал енді ... тойы ат жарысынсыз, қыз
қуу, аударыспақсыз өтпеген. Сондықтан бұл ... ... ... ... деп білеміз. Бұл жерде де ат жігіттің оң қапталынан келіп тұр.
Елбасымыз Н. ... «2030 ... ... Азия ... ... арманының айғағы ретінде төменгі жақта өзіміздің Алатауымызды мекен
еткен барыс бейнеленген.
Қазақ ұлтына төрт түлік малдың ішіндегі ең ... ... ата ... ... ... да ... ... Қошқар бейнесі ерекше көз
тартады. Оның жоғарғы жағында қазақ даласына тән көрініс, кесене мен ... ... да ... ... үздіксіз алға ұмтылған, тоқтаусыз жылжып бара
жатқан ұлы ... ... түйе ... ... Бұл да ... ... ... жылдан – жылға көтеріліп, тоқтаусыз алға ... ... ... ... ... ... жер ... күллi
халықтардың алдында мерейi өсiп, адамзат ... ... ... ... ... үлес қосуда. Осының бiрден-бiр айғағы бүкiл елiмiзде
сан ... ... ... ... мен ... ... ... өткiзiп қана қоймай шын мәнiндегi ұлт ... ... ... ... ... ... бет бұрып отыр.
Сәндiк қолданбалы өнер әлемiнде егемен ... ... да ... орны бар. ... өрнек, ұлттық калорит бұрынғысынан әлде қайда
мәндiрек болып, мазмұны жағынан байи түстi.
Бiздiң сәндi қолданбалы ... ... ... ... ... түстi: жұмыстың орындалу техникасын алдағы шығармашылық жұмыстарда
қолданамыз. Жұмысты орындау барысында алған бiлiм ... ... ... ... ... тигiзедi деп ойлаймын.
Бiздiң жұмысымызда балалармен мұғалiммен бiрлесiп жұмыс жасау әдiстерi
көрсетiлген. Мұғалiмнiң сәндiк өнер қолданбалы ... ... ... ... ... ... ... байланысқан эстетикалық тәрбиенiң бастамасы
болып табылады.
Бiздiң осы дипломдық ... ... ... және ... өнер
қолданбалы сабақтарына немесе үйiрмелерде оқушылардың таланттарын ашып
шығармашылық қабiлетiн дамытуда ... ... деп ... ... барысында көптеген қиыншылықтар кездеседi. Әрине, кез-
келген жұмыс оңайлықпен ... көп ... ... ... ... жеңу керек.
Бiз өзiмiздiң дипломдық жұмысымызды аяқтай отыра осы шығармашылық
жұмысымызбен Қазақстан бейнелеу ... оның ... ... ... ... ... да өз үлесiмiздi қостық деп есептеймiз.
Қолданылған әдебиеттер:
1. Ә. Тәжімұратов. Шебердің қолы ортақ. Алматы. Қазақстан, 1997ж.
2. Х.Арғынбаев. Қазақ халқының қолөнері. Алматы. ... ... ... ... ... ... Алматы. Рауан. 1994ж.
4. Ү.Әбдіғапбарова. Қазақтың ұлттық ою-өрнектері. Алматы. Өнер. 1994ж.
5. ... ... ... ... ... "Өнер" 1990 жыл.
6. Ералина А., "Сәндік өнер терминдерінің қысқаша түсіндірме сөздігі".
Шымкент М.Әуезов атындағы ОҚМУ, 1997, 36-бет.
7. ... Қ., ... Ж., ... ... ... ... "М-Талант фирмасы" 1997ж.
8. Шипанов А.С., "Әуесқой жас суретшілер мен мүсіншілерге" Алматы
"Мектеп" 1989 ж.
9. Е.Шорахов ... ... ... ... ... "Кемпірқосақтың түсі қандай?" Алматы 1981ж.
11. Г.А.Ильина "Педагогика" Мектеп баспасы/ алматы 1977ж.
12. ... Қ., ... ... ... ... оқушыларға эстетикалық
тәрбие беру". Алматы 1998ж.
13. "Қазақстан ... ... 1980 ... ... К., ... К., "Бейнелеу өнері сабақтарында оқушылардың
кеңістік туралы түсінігін қалыптастыру".
15. Тарақты ... ... ... ... "Атамұра Қазақстан"
1995ж.
16. "Бүгінгі Қазақстан" Республика суретшілерінің шығармаларында Алматы
Өнер 1983 ж.
17. ... ... ... т. 8, стр. ... ... В.А. ... ... ремесла”. Москва,
“Просвещение”, 1978 г.
19. Блинчева И.Б. Смирнова О.К. “Батик. Домашнее крашение”. Москва,
“Легпромбытиздат”, 1990 г.
20. ... Н.А. ... ... ... ... искусство”, 1972 г.
21. Виноградова Н.А. “Изобразительное искусство в школе”. Москва,
“Просвещение”, 1990 г.
22. Дитмар К.В. ... Е.С. ... ... ... ... “Молодая
гвардия”, 1977 г.
23. Зверев М.А. “Совершенная образование в школе”. Москва,
“Просвешение”, 1985 г.
24. Каптерева Т.П. Виноградова Н.А. “Искусство ... ... ... ... 1989 г.
25. Корюкин В.Н. “Батик. Художественное оформление тканей”. Москва,
Искусство, 1978 ... ... И.Ф. ... Индонезии с древнейших времен до конца XV
века”. Москва, “Искусство”, 1981 г.
27. ... А.С. ... ... воспитательного процесса”,
педагогические сочинения.
28. Николаева Н.С. Виноградова Н.А. ... ... ... ... 1979 ... Пискулова А. Воробьев М.А. “Методы, педагогические исследования”.
Москва, “Педагогика”, 1979 г.
30. Ростовцев Н.Н. “Методика ... ... ... ... Москва, “Просвещение”, 1980 г.
31. Синица И.Е. “Педагогический такт и ... ... ... 1983 г.
32. Сердюк Е.В. “Японская классическая гравюра”, журнал “Юный
художник”, №9, 10, 1982 ... ... А.К. ... ... ... ... “Просвещение”, 1962 г.

Пән: Өнер, музыка
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 51 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Бейнелеу өнерінің 5-6 сынып оқушылар арасындағы сәндік қолданбалы өнер үйірмесін ұйымдастыру әдістемесі32 бет
Бейнелеу өнері және батик49 бет
10 сынып оқушыларына ұлттық киім стиліндегі киім үлгісін дәстүрлі емес әдістер негізінде әзірлеуге үйрету68 бет
2-3 сынып оқушыларын ағылшын тілінде сөйлеуге үйрету17 бет
Adobe photoshop программасын үйрету40 бет
«Грамматика, емле және тіл дамыту жұмыстарына үйретудің әдіс-тәсілдері»29 бет
«Қосымша білім беру жүйесінде ересектер арасындағы педагогикалық қарым-қатынасты жетілдіру» (өзгетілді ересектерге қазақ тілін оқытып-үйрету материалдары негізінде)37 бет
Абай және аударма өнеріндегі рухани үрдіс 13 бет
Айтыс өнерінің психологиялық табиғаты және этномәдени құндылықтарды дамытудағы рөлі65 бет
Ауызша есептеу тәсілдерін үйрету әдістемесі24 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь