Саяси тәртiп туралы

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..3

1. Мемлекеттің нысаны туралы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .5

1.1 Мемлекет нысаны түсінігі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 5
1.2 Мемлекеттік басқару нысаны түсінігі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .8
1.3 Мемлекеттік құрылым нысаны түсінігі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .11

2. Саяси тәртіп ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..12

2.1 Саяси тәртіп түсінігі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .12
2.2 Саяси тәртіп түрлері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 13

3. Демократиялық саяси режимның айрыкше белгілері ... ... ... ... ... ... ... ...17

3.1 Саяси жүйелер және демократиялық құрылым ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 17
3.2 Мемлекеттегi өзiн.өзi басқаруы . демократияның бастауы ... ... ... ... ... ... ...20
3.3 Қазақстан . демократиялық мемлекет ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...23


Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..30

Әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..31
Мемлекет туралы әрқилы түсініктер, оның пайда болуы, дамуы және болашағы, оның мән-маңызы, нысандары туралы жинақталған қорытындылар, зерттеулер болашақта Қазақстан келешегі үшін маңызды.
Жұмыс мемлекет нысаны ретiндегi саяси тәртiп туралы, яғни аталған теорияның (ұғымның) мемлекеттанудағы мазмұндамалық сипатын анықтауға арналған. Саяси тәртiп ұғымын жан-жақты зерттеу мақсатында оны жеке тарауда қарауды мақсат еттім. Саяси тәртiп туралы ұғым маңызды сипаттамалардың бірінен саналады. Әдістемелік жағынан қарағанда мұның маңызды екеніне сөз жоқ. Канттың өзі де дер кезінде нысанды мемлекеттіліктің материясын тәртіпке келтіретін, оны синтездейтін түпкі бастамалық негіз ретінде қарастырған. Мемлекеттік-құқықтық жаратылыстан туындайтын мемлекет нысандарының қатаңдығы мен айқындығы саяси бағыт-бағдарларды іске асырудағы шектей алатындығы белгілі.
Мемлекет нысанын зерттеу теорияның өзін әліппеден бастаудың магистралдық бағытына тең болатын және қазіргі уақытта мемлекет нысаны деп мемлекеттік билікті ұйымдастыру мен оның құрылымы ұсынылады. Басқару нысаны ұғымын пайымдағанда ең жоғары мемлекеттік биліктің ұйымдастырылуы түсініледі. Әсіресе, оның ең жоғарғы және орталық органдарының ұйымдастырылуы, олардың құрылымы, құзыреттері, құрылуының тәртіптік реті, өкілеттіктерінің мерзімі, былайғы халықпен қатынасу түрлері, бұл халықтардың оларды қалыптастырудағы қандай дәрежеде қатысатыны түсініледі. Басқару нысаны мемлекет нысанының кең мағынада баяндалып түсіндірілуіндегі жетекші элемент болып саналады.
Алғашқы рет мемлекет түрлерін жіктеуді Аристотель жасады. Ол Геродот пен Платонды үлгі ете отырып мемлекетті монархияға (бір адамның үстемдігі), аристрократияға (элитаның үстемдігі) және политеимге (тіке демократия мағынасында халықтық үстемдігі) бөлді. Ағарту (қайта өрлеу) заманынан бастап мемлекетті үш түрге бөліп алып, оны монархия және республика деп екі түрге ажырататын болды. Мемлекеттің типі оның мәніне, басқару нысанына, шешетін індеттеріне сәйкес болып отырады. Сонымен қатар мемлекеттің өтпелі типі (түрі, нысаны) де болады. Осындай жағдайды Қазақстан басынан кешіп өтті, қазіргі уақытта Конституциямыз бойынша Қазақстан - демократиялық, біртұтас, тәуелсіз, зайырлы мемлекет деп жариялап, басқарудың президенттік түрін таңдап алды. Қазақстан тәуелсіз, құқықтық, дербес мемлекет болып өз алдына отау тігіп, өз саясатын жүргізіп жатқан кезде ел билеудің, басқару нысанын іске асырудың баламалы мүмкіндіктерін жан-жақты ойластырып жатқан кезде жастарымыздың басқару нысаны туралы ұғым түсініктердің қыр-сырымен қаруландырудың маңызы зор деп санаймын.
1. Нормативтік-құқықтық актілер
1. Қазақстан Республикасының Конституциясы. Алматы
"Қазақстан", 2000 ж. "Қазақстан Республикасының Конституциясына өзгерістер мен толықтырулар еңгізу тұралы" 1998 жылғы қазаның 7-гі Қазақстан Республикасының заңына сәйкес.
2. Қазақстан Республикасы Конституциясының түсіндірме сөздігі, Алматы, "Жеті Жарғы", 1996 ж.
3. Қазақстан Республикасының Конституциясы. 1993 ж.
4. Қазақстан Республикасының “Нормативтік-құқықтық актілері
туралы” заңы. 1998ж. 24 наурыз.
5. Қазақстан Республикасының 1998ж. 24 наурыз “Нормативтік
құқықтық актілері туралы” заңына өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы заңы 2001ж. 17 қазан.
6. Қазақ Советтік Социалистік Республикасының Мемлекеттік Егемендігі туралы" Декларациясы. Алматы, 1990 ж. 25 казан.
7. "Қазақстан Республикасьшын Мемлекеттік Тәуелсіздігі туралы" Қазақстан Республикасының конституциялық заңы Алматы, 1991 ж. 16 желтоқсан.
8. "Қазақстан Республикасының Президенті туралы" Қазақстан Республикасы Президентінің конституциялық заң күші бар Жарлығы. Алматы, 1995 ж. 26 желтоқсан.
9. "Қазақстан Республикасынын Үкіметі туралы" Қазақстан Республикасы Президентінің конституциялық заң күші бар Жарлығы. Алматы, 1995 ж. 18 желтоқсан.
10. "Қазақстан Республикасының Парламенті және оның депутаттарының мәртебесі туралы" Крзақстан Республикасы
Президентінің конституциялық заң күші бар Жарлығы. Алматы, 1995 ж. 16 қазан.
2 Әдебиеттер тізімі:
1. Назарбаев Н. Елдегі жағдаймен 1997 жылға арналған ішкі және сыртқы саясаттың негізгі бағыттары туралы. Қазақстан Республикасы Президентінің Қазақстан халқына Жолдауы. // "Ақиқат", 1996 ж. №12.- 340 с
2. Новгородцев П.И. "Кант и Гегель: в их учения о государстве" М. 1901г.- 245 с.
3 Нено-Неновский. "Закон и его толкование". М., 1986 г.- 133 с.
4 Сабикенов С.Н. Теория государственного суверенитета. Как она воплощается в проекте Конституции Республики Казахстан //Казахстанская правда. 1992 г. 25 сентября.
5 Курашвили Б.П. "Очерки теории государственного управления" М. 1993 – 289 с.
6 Сапаргалиев Г.С. Становление конституционного строя Республики Казахстан (1990-1996 г.г.). Сборник статей. Алматы Жеті жарғы. 1997г. – 560 с.
7 Сапаргалиев Г.С., Ибраева А.С. "Мемлекет және құқық теориясы". Алматы, Жеті жарғы. 1997 ж. – 235 б.
8 Сапаргалиев Р. "Заң терминдерінің түсіндірме сөздігі" Алматы, Жеті жарғы, 1995 ж. – 359 б.
9 Сапаргалиев Г., Ибраева А. "Мемлекет және құқық теориясы". Оқу құралы. Өнд., толықт. 2-бас. Алматы, Жеті-жарғы 1998 ж. – 263 б.
10 Сапаргалиев Г.С. "Қазақстан Конституциясы: кеше, бүгін" //Қазақстан заңдары №2. 1998 ж.
11 Назарбаев Н.А. На пороге ХХІ века. Алматы, 1996.- 196 с.
12 Зиманов С.З. Конституция и парламент РК. Алматы, 1996. – 245 с.
13 Баянов Е.Б. Қазақстан: мемлекеттік кезеңдері. Алматы, 1997.- 249 б.
14 Ғ.Сапарғалиев, А.Ибраева. Мемлекет және құқық. А, 1998. – 235 б.
15 Г.Сапаргалиев. Конституционное право РК. Алматы, 1998.- 356 с.
16 Хропанюк В.Н. Общая теория государства и права. Москва, 1998.- 560 с.
17 Баймаханов М.Т. Вайсберг Л.М. Котов А.К. ҚР егемендігінің қалыптасуы. Алматы, 1994. – 152 с.
18 Котов А.К. Суверенный Казахстан: гражданин, нация, народ. Алматы,1997. – 236 с.
19 Ким. В.А., Ким Г.В. Конституционный строй РК. А, 1998. – 198 с.
20 Хропанюк В.Н. Теория государства и права. М, 1997. – 560 с.
21 Жамбылов Д. Саясаттану негіздері. А,1998. – 269 б.
22 Чиркин В.Н. Основы сравнительного государствоведения. Москва,1998. – 523 с.
23 С.Н. Сәбікенов. Салыстырмалы мемлекеттік құқық. А,2000. – 230 б.
24 Заң терминдерінің орысша-қазақша түсіндірме сөздігі. А, 1986 ж. – 256 б.
25 Қазақ тілі терминдерінің салалық ғылыми түсіндірме сөздігі. Заңтану. Алматы, 2002. – 563 б.
26 Қазақстан –2030. Алматы,2001. – 45 б.
27 Юридическая энциклопедия. Москва, 1998. 458 с.
28 Конституционное права зарубежных стран. М, 1996. – 452 с.
29 История политических и правовых учении. М,1996. – 489 с.
30 Аюпова З.К. Теория государства и права. М, 2002. – 331 с.
31 Барнашов А.М. Теория разделения власти. Томск, 1988. – 156 с.
32 Словарь иностранных слов. М, 1987. – 546 с.
33 Платон "Политика" М., 1982 г. – 265 с.
34 К.С. Гаджиев. Введение в политическую науку. М,.1997.- 265 с.
35 Дос Көшiмов. Демократия негiздерiне кiрiспе. Алматы, 1997 б. – 196 б.
36 Баянов Е.Б. Қазақстан Республикасының мемлекеті мен құқығының негіздері. Алматы, 2003 ж. – 256 б.
37 Аристотель "Афинская полития" М. 1937г. – 145 с.
38 "Общая теория государства и права" под редакцией академика РАЕН В.В. Лазерева М. 1994. – 561 с.
        
        ЖОСПАР
Кіріспе.....................................................................
.....................................................3
1. ... ... ... ... ... ... ... Мемлекеттік құрылым нысаны
түсінігі.............................................................11
2. ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... және ... ... өзiн-өзi басқаруы – ... ... - ... ... ... ... оның пайда болуы, ... ... оның ... нысандары туралы жинақталған қорытындылар,
зерттеулер ... ... ... үшін ... мемлекет нысаны ретiндегi саяси тәртiп туралы, яғни аталған
теорияның (ұғымның) мемлекеттанудағы ... ... ... ... тәртiп ұғымын жан-жақты зерттеу мақсатында оны жеке тарауда
қарауды мақсат еттім. Саяси ... ... ұғым ... ... ... Әдістемелік жағынан қарағанда мұның маңызды екеніне ... ... өзі де дер ... ... ... ... ... оны синтездейтін түпкі бастамалық негіз ... ... ... ... мемлекет
нысандарының қатаңдығы мен айқындығы саяси ... іске ... ... ... ... ... теорияның өзін әліппеден бастаудың магистралдық
бағытына тең болатын және ... ... ... нысаны деп мемлекеттік
билікті ұйымдастыру мен оның ... ... ... ... ... ең ... ... биліктің ұйымдастырылуы түсініледі.
Әсіресе, оның ең ... және ... ... ... ... ... құрылуының тәртіптік реті, ... ... ... қатынасу түрлері, бұл ... ... ... ... қатысатыны түсініледі. Басқару нысаны
мемлекет нысанының кең мағынада баяндалып түсіндірілуіндегі жетекші элемент
болып саналады.
Алғашқы рет мемлекет ... ... ... ... ... пен ... үлгі ете ... мемлекетті монархияға (бір адамның
үстемдігі), аристрократияға (элитаның үстемдігі) және ... ... ... ... ... бөлді. Ағарту (қайта
өрлеу) заманынан бастап мемлекетті үш түрге бөліп алып, оны ... ... деп екі ... ... болды. Мемлекеттің типі оның мәніне,
басқару нысанына, шешетін індеттеріне сәйкес болып отырады. Сонымен қатар
мемлекеттің ... типі ... ... де болады. Осындай жағдайды
Қазақстан басынан ... ... ... уақытта Конституциямыз
бойынша Қазақстан - демократиялық, біртұтас, тәуелсіз, зайырлы ... ... ... президенттік түрін таңдап алды. ... ... ... мемлекет болып өз алдына отау тігіп, ... ... ... ... ел билеудің, басқару нысанын іске асырудың
баламалы мүмкіндіктерін жан-жақты ойластырып жатқан кезде жастарымыздың
басқару ... ... ұғым ... ... ... зор деп ... ... мазмұны өте зор (маңызды), оған дәлел мемлекет
туралы ұғымға ерте кездегі ойшылдардан бастап, мысалы Аристотель, ... ... ... одан ... дәуірде Кант, Макиавелли, Гегель
ілімдерінде, жалпы алғанда бүкіл құқықтық — саяси ілімдер — ... ... бірі ... ... нысанына көп көңіл бөлінген.
Өйткені, мемлекет ... ... ... ... ... ... ... жерден бастап зерттеу жұмысының мақсаты анықталынады: саяси тәртiп
туралы ұғымды анықтап, мазмұнын ашу. Бұл ... жету үшін ... ... ... ... ... мәселеде түсінікті болу үшін саяси тәртiп туралы ұғымға
тоқталдым;
- негізгі мәселе бойынша, мемлекеттің басқару, құрылыс және ... ... ... ... ... ... қарастырдым;
Курстық жұмысты орындау кезде библиографиялық ізденістер жасау, кітаптар
каталогымен танысу, ғылыми—зерттеу жұмыстарының әдістерімен танысу және
мемлекет тұрпаты мен ... ... ... жөніндегі ғалымдардың
пікір көзқарастарымен жете танысып— білу арқылы жайларды теориялық жағынан
алып көрсетуге талпыныс жасадым.
1. Мемлекеттің ... ... ... нысанының түсінігі
Мемлекет нысаны туралы ұғым мемлекеттанудағы ең маңызды ... ... ... ... ... алып ... мұның
маңызды екенінде сөз жоқ. Канттың[2, 56 б] өзі де дер кезінде ... ... ... ... оны ... түпкі бастамалық
негізі ретінде қарастырған. Күні кеше ғана ... ... ... ... ... мен ... құқықтық практика бұл
санаттардың өз дәрежесінде бағаланбағанын ... ... ... ... ... ... мен айқындығы саяси бағыт-бағдарларды іске асырудағы
субъективизм мен зорлық-зомбылықтарды елеулі ... ... ... ... ... ... ... авторлар өз
еңбектерінде мемлекет ... ... оның ... ... ... көрсететін.
Қазіргі уақытта нысан деп мемлекеттік билікті ұйымдастыру
мен оның құрылымы ұсынылады. "Жұп" болып келген басқа ... ... ... ... ... да ... тығыз да нық байланыстылығымен сипатталады.
Бұл еңбектердегі ... өзі ... ... ... ... өзі ... ... ету тәсілі
және білдіру екеніне, сол нысанныњ тек өзі ғана ... ... ... ... ... ... ... бермейтін[5, 156 б].
Бүкіл прогресшіл, алға қарай ... ... да ... ... өздерінің жеңіл ... ... ... ... Алайда, көптеген елдердің тарихы ұлттық күйреуге апарып
соқтыратын өте ... ... ... ... тек ... ... ғана, оның өз ішінен ұйымдасып бірлесуі, онда да,
олардағы күштердің тірі ... ... ... қалғаны ғана, опат
болып құрудан, жойылып кетуден аман алып ... ... ... ... және ... ... ... барлығы ең
алдымен және көбінесе оның нысанына жатады. Мемлекетке ... ... ... ... көп ... болып келеді. Өкімет
өкілінің мемлекет қызметкерлерінің бір үлгідегі киім ... ... ішкі ... оның ... ... ... Заң салаларының жария жақтарын жаратпай, оны елемей
қоюдан ... ... ... ... алатыны
біздің заманымыздың қатты сырқаты.
Сол кездің өзінде-ақ тұтасқан, бөлінбейтін ежелгі әлеуметтік нормалардан
құқықты нақ жария бастаудың өзі бөліп алған ... ... да ... ... болуы хақында нақ нысанға байланысты-тын. Мемлекет нысанын
зерттеп зерделеу теорияның өзін ... ... ... ... ... Көптеген жүз жылдар бойында, антикалық заманнан келе жатқан
үрдіс бойынша мемлекеттік-құқықтық ғылым өз назарының кіндік тұсы етіп ... ылғи да есте ... ... ... және осы заман мемлекет нысанының қандайларын білетін еді,
2) ... ... дәл осы өтіп ... ... ... ... ... болғандарының қайсысы ең жақсы ұнасымды болар еді
?
Ежелгі гректердің нысан мәнісінің маңызын атап ... ... ... ... ... жөніне айқындаушы, белсенді рөл белгілеген [33,
45 б]. Мемлекет ... оның ... ... ... алып қарастыруға
болмайды. Осы аталым этимологиясының өзі соны нұсқап көрсетіп тұр ... ... ... ... [37, 125 б] ... ... мазмұнынан бұрынырақ
заң ғылымдарының жиынтығында да, ... да ... ... ... және ... да (адам жанының жоғары рухани
қабілетінің "бөлінетіні" мен оның мәңгілік екенін танып ... ... ... ... ... ... аіеі еввегеі"
- деген мәтел арқылы римдік заңгерлер - "дүниенің барлық болмысын ... ... ... деп санаған.
Қазіргі уақытта нысан деп мемлекеттік билікті ұйымдастыру
мен оның ... ... "Жұп" ... ... ... да
философиялық санаттар тәрізді мемлекет нысаны да ... ... да нық ... ... Осы ... ... оның ... кімге тиістілігін анықтауға
мүмкіндік берсе, оны кім жүзеге асырады деген сауалға ... ... онда ... ... ... ... ... биліктің қалай ұйымдастырылғандығын, оның өзі
қандай органдар арқылы атқарылатынын, бұл ... ... ... болатынын, олардың өкілеттік мерзімдерінің ... ең ... ... ... ... қандай тәсілдермен атқарылатынын және тағы сондай-
сондайларды анықтайды.
Мұнда басы ашық ... ... ... ... ... ... ғана ... оның практикалық саяси мәнісінің бірінші дәрежеге
дейін көтерілуі. Мемлекеттік биліктің қалай ұйымдастырылып, қалай жүзеге
асырылып ... ... ... ... ... үкіметтің мәртебелік беделі мен қадірінің дәрежесі және ... ... ... пен ... ... ... жайы мен күйі
көрініп түрады. Міне ... ... ... аса маңызды саяси
аспектісінің осыларға байланысты болып келетін себебі осы[14, 47 б].
Мемлекет нысаны, яғни мемлекеттік ... ... оны ... ... алып қарағанда әртүрлі аспектілер түрінде көрінеді.
Біріншіден - бұл ... пен ... ... ... құру ... ұйымдастырудың - бұл, мемлекеттік (саяси) билікті жүзеге ... рет ... ... – бұл ... ... құрылысын
жасаудың тәсілі, орталық, регионалдық және ... ... ... ... ... ... ... әдістері, амал-
жолдары.
Сонымен мемлекет нысаны негізгі үш элементтен, атап айтқанда: ... ... ... құрылымы нысанынан және мемлекеттік, саяси
нысанынан синтезделеді (түзеледі). Осы көрсетілген ... ... ... ... ... ... бойы бұл түсінік басқару нысаны мен мемлекеттік құрылыс
нысанынан ... деп ... ... де, ... оған ... ... ... (динамика) те қоса қарастырылатын болды.
Ғылыми басылымдардағы дискуссияларда - ... ... ... пікірлер ұсыналып жүрді. Онда мемлекет нысаны
жөніндегі ... ... ... ... ... ... ... болатын. Қалай болғанда ... ... ... жөнінде бүгіндері ең көп тараған концепция
(пікір) үш элементі: ... ... ... және саяси режимді
біріктіре тұтастырып тұрады[38, 27 б].
Мемлекеттік нысанға бөлу көзқарасының тәжірибелік мәні бар және ... оқу ... ... пайдаланады. Оны ғылыми зертеулерге пайдаланғанда
мемлекет нысанын құрайтын жүйе тұтастығы бірлігін емес, оның ... қоса ... ... ... ... ... Бірақ іс
жүзінде бұл тұтастық та жүйенің ішкі байланысын және оның ... ... ... ... қамтитын салу болып отыр.
Мемлекет түрі сипаттамасы көбіне оның ... ... ... де, ... ... беру ... ... ұғыммен шектеліп қалып жүр. Мұндай
көзқарасты мінсіз деуге ... ... ... ... ... ... Сальвадор) басқару түрі мен мемлекет құрылысын ескерумен шектеліп
қана қоймай, “мемлекет түрі” деген кең ұғымды терминді де ... ... тек ... ғана ... дәстүрлі үш элемент
солардың ... ... ... ... ... ... ... ол өз сапасын аяғына дейін сақтап қалатын болды.
Кез келген нысан ... ... ... оның ... ... нысан дегеніміз мазмұнды ұйымдастыру болып табылады.
Ондай ... ... ... ... ... ... бір ... өзге
де түрі мемлекеттік билікті тиімді жүзеге асырудан ... ... ... ... органдар құрылады, белгілі бір әкімшілік – аумақтық
бөлініс қолданылып, мелекеттік билікті жүзеге асырудың бір ... өзге ... ... ... мемлекет нысаны, мемлекет билігі секілді
мазмұнмен ғана анықталмайды, ол соңғысының ... ... ... ... ... ... ... те, мазмұн мен нысан элементтерінің әрбірінің
қатаң тәуелділігі болмайтындығын атап ... жөн. ... ... ... ... ... ... әлеуметтік мазмұнмен ғана
шектеледі. Егер тереңірек талдау жасайтын болсақ, мемлекет мазмұнының ... да бар. Ол ... ... ... және ... міндеттерді
шешуге қажетті кадрлар құрамы бар байланыстар қарым-қатынасын, экологиялық
проблемалардан, ... ... ... ... да ... ... ... Тіпті әлеуметтік мазмұнның өзін,
бұрын жиі ұшырасатындай, таптар мен әлеуметтік топтардың қатынастарына ғана
апарып тіреуге болмайды. Әлеуметтік ... ... ... ... ... ... ... бірдей мемлекет белгілеген аумақтық-ұжымдық –
аймақтық қатынастар да, әйелдер жағдайына қатысты проблемалар да, т.т.
кіреді. ... бір ... өзге де ... ... ... әр қырына өз
ықпалын жүргізеді. Қолда бар қажетті кадрлар құрамы бұлар жоқ ... ... ... құруға мүмкіндік береді, себебі этностар мен
аймақтар ... және ... ... экология мәселелерімен тығыз
байланыста болады, оның өзі ... ... ... ... бар ... құруды талап етеді, ондай округтар Ұлыбританиядағы оған кіретін
мектеп немесе медициналақ ... ... ... да, ... да
әкімшілік аумақтық бөліністерінің жалпы жүйесіне кірмейді. Еркектер мен
әйелдердің әлеуметтік қатынастарына ... ... ... ... ... нысанын туғызды. Мысалы, әйелдердің сайлау құқығынан
айырылуы, мемлекеттік жоғарғы ... ... ... ... жағдайда нысанның бір немесе өзге де жақтары мемлекеттің
әлеуметтік ... ... оның ... мүлде тәуелді болмайды, олар
басқа факторлардан – географиялық жағдайлардан, дәстүрлерден, ... ... ... ... жеке ... ниет ... туындайды.
1.2 Мемлекеттің басқару нысаны түсінігі
Басқару нысаны мемлекет нысаны түсінігінің анығұрлым кең мағыныдағы
маңызды құрамдас ... ... ... Ол ... ... ... олардың арасындағы құзіретті бөлісу мен ... ... баса ... ... ... ... ... сипаттайтын
басты көрсеткіштердің қатарына жатады. Ол бағыт таңдау мен ... ... және оны ... ... ... ... дәрежесіне және оның халыққа түсінікті болуына ... ... ... ... ... демократияның, оның ... ... ... ... ... асырудың, “саяси хал-
ахуалдың” жайын ... Бұл ... ... гөрі ... ... дегенмен де соңғысының, әдетте саяси тәртіпте оның шын ... ... ... құрайтынын да жоққа шығаруға болмайды.
Сондықтан да ... ... ... ... ... ... әрқилы
пайдаланып отыр.
Басқару нысаны және мемлекеттік құрылым нысаны мемлекет нысанының
дербес бөлшектері болып табылмайды және ... ... ... ... ... және ... теориясында «нысан» термині мемлекеттің құрылысын
айқындайтын арнайы ғылыми термин ретінде қолданылады. ... ... ... ... ... бұл ... философиялық «нысан»
санатымен тоғысады. Сондықтан да, мемлекет нысанына қатысты мәселені шешуде
«мазмұн» нысанына сәйкес келетін мемлекет ... ... ... ... ... ... мемлекетті мемлекет нысанын құрайтын органдар
жұйесі ретінде түсінуге болады. Сәйкесінше, осы ... ... ... яғни ... ... байланысты оларға өкілеттіктерді бөліп
беруді, олардың бағыныштылығын және т.б. ... ... ... ... ... ... элементтерін, яғни әртүрлі
әлеуметтік топтарды қарастырамыз. Өйткені, байланыс тек мемлекеттік
органдар арасында емес ... ... ... әлеуметтік құрылыс
элементтері арасында да орын алады. Мемлекеттіліктің элементтерінің ... кез ... типі үшін ... қалады, мұнда нысанының
әрқилылығы ... ... ... ... ... арқылы жүзеге
асырады. Мемлекеттіліктің мұндай элементтері ретінде мемлекет ... ... ... ... органдар арқылы жүйесін, тұрғылықты
халықты алуға болады.
Мемлекеттіліктің арасындағы байланыс әралуан, дегенмен оларды ... ... ... ... болады:
1) мемлекет тетігін тігінен бөлшектеу нәтижесінде пайда болған
органдар ... ... ... ... ... атқарушы және сот органдарының; олардың ... ... ... қызметтерді бөліп алу және т.б..
2) мемлекет тетігін көлденеңінен бөлу нәтижесінде пайда болған
орталық және жергілікті әртүрлі ... ... ... ... ... ... ... алу,
әрекеттеріндегі бағыныштылық және т.б.
3) әртүрлі мемлекеттік органдар мен тұрғылықты ... ... ... ... құру тәртібі, халықтың
мемлекеттік ... ... ... ... ... ... Осындай байланыс түрлері арқылы кез ... ... ... ... ... нысаны (басқару нысанына ... ... ... типіне байланысты нақты белгілерімен толықтырылатын)
монархия және республикаға бөлінеді. ... ... ... мен
республика арасында үлкен айырмашылық болған кезеңдерде жасалған еді. ... ... ... ... ... ал ... ... жариялылықты сипаттады. Мемлекеттің монархиялық нысаны
мұрагерлікпен ... ... ... ... және ... ... мемлекет басшысының болуымен сипатталды. Ал, республика
нысаны туралы түсінік халықтың егемендігін ... ... ... ... – қазіргі замандағы мемлекеттік үкімет формасы
болып саналады. ... ... ... ... Құрама
Штаттары мысал бола алады. АҚШ Президенті ... ... ... сайлауымен тағайындалады. Ресейде осы сайлау 1991 жылда ... ... (АҚШ, ... ... ... ... т.б.) ол ролді президенттің өзі ғана орындайды, Парламенттік
республикаларда (Германия, Италия, Үндістан, Туркия, ... т.б.) ... ... ... Финляндия, Польша, Болгария, Австрия т.б.) –
Президент пен парламент бірге жүргізеді.
Президенттік республикада, президент парламенттен ... ... ... ... не ... халықпен және бір мезгілде
мемлекеттің және үкіметтің ... Ол өзі ... ... және ... өзі ... Бұл ... ... үкіметке сенімсіздік
вотумын жариялай алмайды, ал ...... ... ... қабылданатын заңдардың көмегімен президент пен ... ... ... бар және ... ... тағы ... президентті жұмысынан ... ... ... ... ... ... жасаса). Президенттің өз жағынан, заң шығарушы
органның шешіміне тоқтату ветосын қолдануға ... бар ... ... ... ... ... – үкімет заң шығарушы органмен құрылады және
ол соның алдында ... ... ... беру ... сенімділік не
сенімсіздік вотумды тұтасымен үкіметтің қызметіне, үкіметтің басшысына
(министрлер, ... ... ... ... ... өзіне жариялауға құқығы бар. Арнайы түрде мемлекеттің басшысы
Президент, не Парламентпен не ... ... не ... ... ... ... сайланады. Дегенмен, мемлекеттік ... ... ол өте ... ... оның ... әдетте
өкілетті огандардың қызметімен тежеледі. Яғни, конституциялық монархиядағы
мемлекет басшысының ... ... өте аз. Шын ... ... ... ... ... есептеледі.
Аралас (жарты президенттік, жартыпарламенттік) республиканың сипатына
үкіметтің екіжақты жауапкершілігі жатады – президенттің ... ... ... ... ... ... және ... тікелей
халықпен сайланады. Мемлекеттің басшысы президент болып есептелінеді. Ол
үкіметтің басшысын және ... ... ... ... ... тағайындайды. Мемлекет басшысы, әдеттегідей министрлер
кабинетінің отырысында төрелік құрып, оның шешімін бекітеді.
Парламент, үкіметті жылдағы бюджетті ... ... ... бар оған ... ... сенімсіздік вотумын жариялауға да
болады.
1.3 Мемлекеттік құрылым нысаны түсінігі
Мемлекеттік құрылыс нысаны, ең алдымен мемлекет ... тағы ... ... ... ... нысанынан, сондай-ақ мемлекеттік-
саяси режимнен басқа) болып табылады. Осы ұғымды пайдаға ... ... ... ... ... ... ұлттық-мемлекеттік, аумақтық-
мемлекеттік құрулар мен әкімшілік –аумақтық бірліктің болуы ... ... ... ... ... билік пен жаңа ғана ... ... ... ... бөліктерініњ биліктері арасындағы ара
қатынасты көрсетеді. Мемлекеттік құрылыс нысанының маңызы аса зор: ... ... пен ... ... ... ... демократиялық дәрежесі мен мемлекеттегі орнын
объективті бағалау, аймақтық саясаттың ықпалдылығы мен тиімділігін анықтау,
ал көп ... ...... ... ... мен ... анықтау,
ұлт аралық қарым қатынасты сипаттау қиынға ... ... ... етіп ... ... ... алатын болсақ,
барлық мемлекеттер унитарлық (біртұтас) және федеративтік ... ... еді. ... ... ... мемлекеттік жүйенің түрлі
«қабаттарының арасындағы құзіреттерінің бөлінуіне, ... ... ... ... ... ... басқару ісіне тартудың
нысандары мен әдістеріне келер болсақ, олардың ... ... ... ... ... тәртіп түсінігі түсінігі
Саяси тәртіп дегеніміз (басқарудың және мемлекеттік құрылыстың ... ... ... оның ... жағы ... мемлекет
құрылымын және оның басқа сыртқы жағын сипаттайтын ... ... ... ... ... ... табылады. Мемлекеттік-
саяси тәртіп деп мемлекеттің пайдаланып жүрген басқару, ... және ... ... ... ... Соңғысы мемлекеттегі саяси бостандық
дәрежесі ... ... ... ... ... ... қарым-
қатынастары және бір жағынан ... ... ... жағынан
партиялардың, қоғамдық бірлеситіктер мен халықтың ... ... ... моральдық-психологиялық ахуалы туралы пікір айтуға мүмкіндік
береді. Мемлекеттік билік ету әдәістерін ... ... жеке ... ... ... және мемлекеттегі басқа субъектіліердің қарым-
қатынасы, олардың ... мен ... ... және ... ... ... түсінік алуға болады.
Оқулықтар және монографиялық еңбектерде мемлекеттік-саяси режимді
көбінеенсе саяси деп ... Бұл, ... ... дәл ... Ұйткені соңғысы
мемлекеттік қызмет әдістерінен басқа, саяси партиялар қызметінің, қоғамдық
бірлестіктер мен бұқаралық қозғалыс ... де ... Егер ... ... ... онда режимнің не екендігін түсіндіру
мемлекеттік проблематика шеңберінен шығып кетейін деп ... өз ... ... ... әр ... ... ... ету, командалық-бұйрықтық әдістерді атауға болады. Оларға қарама-
қарсы иландыру, түсіндіру, ұйымдастыру-тәрбиелеу ... ... ... арасында екуінің де сипаты бар ... ... ... ... ... ... жоғарыда аталған әдістердің қайсысын
таңдайды, ол оның ... мәні мен ... ... ... тәртіп” ұғымын басқаша анықтамада айтылатын жақтары
да бар. Олар: мемлекеттік-құқықтық, ... ... Мен осы ... мазмұнында саяси тәртіп - ... ... ... ... ... және мемлекеттік тәртіпті ажырату қиын,
сондықтанда билікті ... ... ... ... баса ... отыр және ... саяси деп атау қажет.
Бюасып-жаншу, зорлау, қуғын-сүргін және мәжбүрлеу әдістерін басым ... ... ... ... күші мен қуатын әр жолы көрсетуге ... және ... ... ... ... оның ... ... көзге де ілмейтін мемлекеттерді, - жалпы ... ... ... мойындайтын, демократиялық дәстүрлерді сақтайтын,
азаматтар мен басқа субъектілерге мемлекет ... ... ... ... ... тырысатын, оларға мемлекттік саясаттың ... тек ... ... ғана ... ... да бір мәжбүрлеу шараларын
қолдануға жол беретін мемлекеттермен бір қатарға қоюға болар ма екен.
Басқаша сөзбен айтқанда, ... ... ету ... ... авторитарлық және демократиялық мемлекеттерді қамтитын
топтауға мүмкіндік бере отырып өте ... ... ... ... ... ... ұғымына әрқилы түсініктер берілуде.
Неміс заңгері Е.Левенштейн бұл ұғымды партиялардың ... ... ... ... оппозицияның бар жоқтығымен, Е.Хамауи
(Франция) мемлекет органдарының конституциялық өзара қарым-қатынастарымен
байланыстырса, ... ... ... ... басқару стилі және
тәртіп пен реттеулердің жиынтығы, басқа бір ... ... ... (түр) жүйесі, аргентиналақ автор Н.Ботана билікті шоғырландыру мен
бөлісудің қызмет ... деп ... Бұл ... ... апараттың
орталықтандырылуы деңгейімен, саяси бостандықтардың болуымен, сайлау
тәжірибесімен, билік пен ... ... ... ... ... ... ... көзқарастар да бар.
Қысқасы, саяси тәртіп ұғымы ғылыми әдебиетте ұзақ ... ... ... ... ... өткен басқару түрлері мен мемлекет түрлері ... ... ... ... ... ... Бірақ бұл әр
түрлі органдар мен ... ... ... ... ... Мемлекет органдары да, аумақтық құрылымдарда бірге жасап, жұмыс
істеп келеді.
Мемлекет түрінің ... ... ... үшін И.Д. ... алғаш ұснған
,,саяси тәртіп,, термині қолданылып келеді. Бұл ... ол да, ... ... ...... ... ... билігін
жүзеге асыру әдістерін сипаттауға пайдаланды. Мемлекеттік-құқықтық тәртіп
белгісін мемлекет түрінің ғылыми санатына қосуы алға жылжушылықтың ... ... тану ... ... түрінің ұйымдық салаларын талдау шењберін
кењейтті, сөйтіп ... ... ... ... ... ... ... асыруға, демократияның жай-күйіне, елдің ,,саяси хал-
ахуалына,, баса назар аударуға итермеледі. Мемлекет ... ... ... ... ... ... көрсеткендей, “саяси тәртіп” термині мемлекет түрінің
белгісі ретінде оның сипаттамасынан әлдеқайда кең. ... ... ... бір ... қоса салуға болмайды, ол қандайда бір елде теңдей ықпал
етуші ... ... ... тек ... ... ғана емес,
саяси мақсат, кейде халықтың әртүрлі топтарының саяси қызметінің, ... ... ... ... ... ... ... чина. чина. қызметінен тұрады.
Саяси тәртіп мемлекеттегі демократияның, оның ішкі ... ... ... ... ... “саяси хал-ахуалдың” жайын
сипаттайды. Бұл мемлекеттік тәртіптен гөрі әлдеқайда кең ұғым, дегенмен ... ... ... тәртіпте оның шын мәнінің, өзегінің, үстемдігінің
бастыларын құрайтынын да ... ... ... ... да ... ... көптеген мемлекет танушылыр әрқилы пайдаланып отыр.
Ғылымда “мемлекеттік тәртіп” ұғымын басқаша анықтамада айтылатын жақтары
да бар. ... ... ... ... Мен осы ... мазмұнында саяси тәртіп - деген анықтаманы
пайдаланып отырмын. Мұнда саяси және ... ... ... ... ... ... асырудың құқықтық әдістеріне баса назар
аударылып отыр және тәртіпті ... деп атау ... ... ... асырудың әдістері өте кұп, әрқилы. Оларды екі
үлкен топқа ... ... оның бірі – ... ... ол ... ... ... күштеу әдісі, ол дегеніміз сол билікке қарсылардың
қатарында болған таптар, ... ... жеке ... ... ... Алайда мемлекеттік билікті жүзеге асыру әдістері топтар мен
адамдардың бұл ... ... Оның ... да, ... топтарға
да, топтық құрылымдарға да, қолда бар билікті қолдаушы немесе оған ... ... да ... бар. ... бұл екі бүлігіне ымыраға ... ... ... жайларды әңгіме арқауына айналдыруға болмайды.
Бұл жағдайда саяси ... ... ... ... күрделі де
әрқилы болуы мүмкін. Осыған орай әдістерді топтау да ауқымды. Соның ішінде
қолдау, қалыс қалысушылық, ... және күш ... ... ... ... ... ... өзі сүйеніш тұтатын таптар, тектер,
этникалық топтарға, сондай-ақ “достас” ... мен ... ... ... саяси партияларға, ... ... ... Мұндайда билік “өзінің” әлеуметтік топтары менбірлестіктерінің
ролін күшейтуге ... ... ... ... ... ... ... көмектеседі, кейде оны құратын да болады.
Қолдаудың нақты әдістері де әртүрлі: ... ... ... ... ... ... мемлекеттік билікте жағдайда: әртүрлі әлеуметік
топтар арасында өтіп жатқан сайыс мемлекеттік ... үшін ... ... қандайда бір топты қолдауға немесе ішкі саяси немесе сыртқы саяси
себептермен ... ... ... қалуға болмайтын жағдайда қолданылады.
Біріншісі экономикалық және саяси билігі бар таптың әртүрлі фракцияларының
ішкі күресінде орын алады.
Либерализм ... ... ... ... ... күштермен қарама-
қарсы келгенде қолданады. Либерализм әдісі достас күштермен қарым қатынаста
да пайдаланылады. Қарсыласушы ... ... ... бірін ымыраға
келтіре отырып, мемлекеттік билік ондай топты артықшылықтарды ... ... ... ... оңды нәтижеге жетуге деген мақсатын
арттыра түседі.
Күштеу әдістерін де ... ... ... Ең ... ... ... қарма қайшы күштерге қарсы – тәртіп қарсыластарына
қарсы қолданады. Бұл түрдің шектен тыс ... ... ... бой
көтеруін ату; оппозициялық кәсіподақтарды талқандау; қару, су ... ... ... т.т. ... бой көрсетулерді қу; сот ісін жүргізу
және оппозициялық партиялардың басшыларын қамау. Егер мемлекеттік ... ... бір ... топ, ... билеуші тапқа, тіпті
мемлекеттік биліктіњ өзіне залал келтіреді, олар ... ... ... ... ... ... күштеу әдістерін өздерініњ одақтастарына да
қолданады.
Кез келген елдің ... ... ... ... және қалыс
қалушылық әдістері әр кезде де бір бірімен ... ... адам ... қолданада. Әдетте тәртіп өзгермелі, тұрақсыз болады. Сондықтан ... ... ... оны топтағанда оның негізін, ұйытқысын,
мәнін ашып алу керек. Оның өзгермелі ... ... ... ... ... ... түрлері
Саяси тәртіпті әртүрлі негіз бойынша топтауға болады. ... ... ... және ... ... ... ... Марксизм социалистік демократияны ... ... ... ... ... ... саяси тәртіпті топтауда неғұрлым дәлірек қарау ағымы
пайда болды. Онда ... жеке ... ... бір ... ... көп ... әскери және азаматтық тәртіп ажыратылып,
кейбір тәртіп түрлеріне айрықша баға берілді.
Отандық ... жаңа ... ... ... ... ... бағыттағы елдерде) екі нұсқасы бөліп
көрсетілді. Олар ұлттық-демократиялық және халықтық-демократиялық; жартылай
феодалдық-діни билік ... ... ... ... ... тәжірибесі әрқилы мемлекеттік “тәртіпті” тудырды.
Олардағы өзіндік түрлерге ... ... ... ... есепке
алып отырудың қажеттігі туралы ... ... ... ... ... ... бұл ... барлық жағдайда айқындаушы белгі
ретінде алуға болмайды: әңгіме қызмет әдістері мен ... ... ... туралы болуға тиіс. Айтылғандардан түйетін қорытынды,
тәртіптерді топтастырғанда бөлудің бір ғана ... ... ... ... кешенді жиынтығы қолданылуға тиіс.
Маркстік және маркстік емес зерттеулерде жинақталған ілімді пайдалана
отырып, қәзіргі әлемдегі мына саяси тәртіптерді атап ... ... ... феодалдық-діни билік тәртібі (Сауд Арабиясы, Иран, Бутан,
т.б.).
2) Әртүрлі ... ... ... ... ... мүмкін тоталитарлық
тәртіп. Олар әдістері жағынан жиі ... ... ... ... ... қарама-қайшы болады.
3) Әртүрлі әлеуметтік бағыттағы елердегі монархиялық билік тәртібі.
4) Қоғамның өтпелі кезеңі жағдайындағы жартылай ... ... ... ... ... елдеріндегі демократиялық тәртіп.
Жартылай феодалдық-діни билік тәртібі санаулы елдерде ғана ... ... екі ... ... болады: бірі – ... ... БАЭ т.б.), ... ... ... ... ... т.б.). Бұл
тәртіптіњ маңызды әдістеріне дін мемлекеттің аспабы ... ... ... (лат. ... ... ... сипатымен
көзге түседі. Ондай мемлекеттерде іс жүзінде заң жолымен бірден бір рұқсат
етілген партия мен мемлекет ... ... ... ... ... бір ... ... жария етіледі.Онда
мемлекеттік органдардың автономиясы теріске шығарылған: билеуші ... және ... ... ролі ... ... табиғи құқығы
жоқ, мемлекет сыйға берген құқық қана танылады, оныњ өзі де сақталмайды.
Билік ... ... ... ... өзін өзі басқару
мойындалмайды, бұл әдістер мүлде пайдаланылмайды. Тоталитарлық ... ... ... ... ... ... ... оныњ өзі идеологиялық
күш көрсету болуы да ықтимал, бірақ идеологиялық ... өзі ... ие ... ... тәртіп әдісі жөнінен бір-біріне ұқсас
келгенімен, бірақ мәні жөнінен қарама-қайшы болады. Азаматтық ... ... ... көп партияның болуы мүмкін.
Жеке билік тәртібі көбіне конституциялық – жеке билік түрінде ... ... ... ... және ... ... ... демократиялық, жалпы азаматтық құндылықтарға сай келеді. ... ... ... негізде жүргізіледі, заң шығарушы,
атқарушы, сот және ... ... ... да болады, бірақ билікті
бөлі іс жүзінде болмайды. Басқару ... ... ... деп ... ... ... ... тәртібі жағдайында, мемлекеттік билікті жүзеге асыру кезінде,
бұл тәртіпке жақын әлеуметтік топтар мен ұйымдардың құлшына, ашық қолдауы
әдістеріне, күштеу ... баса ... ... ... ... береді, бірақ мемлекеттік билік арнайы заңмен тек
олардың кейбіріне ғана мүмкіндік береді. Опозияция ... ... ... ... мен ... күші ... оның нәтижелерін үкімет
саяси және иделогоиялық ... ... ... ала ... қояды.
Жергілікті өзін өзі ... ... ... ... ... айтылғанымен, сол конституцияны өзінде атқару органдарына
басшылық етуге кең жол ... мен ... ... қажет етпейді,
ол күштеу әдістеріне сүйенеді. Демократиялық ... мен ... ... айту ... ... беру ... қалып қояды.
Өтпелі жартылай демократиялық (либералдық) тәртіп тоталитарлық, жеке
билік тәртіптерін, ... ... ... ... ... ... Ол ... билік “жоғарыдан” таңған нарықтықэкономикаға
көшу жағдайынан келіп туған еді. Мұның өзі де жеке билік ... ... ... ... ... ... ... Саяси жүйелер және демократиялық құрылым
Саяси жүйе – ... ... ... ... ... Мемлекеттік
билікті демократиялық жолмен жүзеге асырса, оны ... ... ... де ... ... ... оның ... үйлестірілмей,
керісінше халықтың басым көпшілігіне қарсы ... ... ... қарсы режим деп атайды.
Саяси жүйе – сан-саланы қамтитын қоғамдық, мемлекеттік, саяси ұйымдар
мен мекемелердің ... ... ... ... ғана ... ... заң мен тәртіп жүзеге асады. Саяси жүйенің ... ... ... Халықтың билікке араласуын қамтамасыз ету. ... ... ... ... ... мен ... саяси қызметі жүзеге асады.
Саяси жүйе азаматтардың құқығы мен ... ... ... ... ... қарым-қатынастар, саяси ұйымдар, ... ... ... ... ... ... ... мемлекет болып
табылады. Грек философы Демокрит (б.э.д. 460-370 ж.) “Мемлекет қоғамның
әділдігін қамтамасыз етеді деп ... ... ... ... ... ... ішінде бәрі де бар, мемлекет сақталғанда, оның ... ... ал ол ... ... ... бәрі де ... ... – дейді
ол[35, 48 б].
Саяси режим дегенiмiз - ... ... ... жүзеге асыру
әдiстерiнiң, тәсiлдерiнiң,түрлерiнiң жүйесi. Саяси режим мемлекеттiң мәнiн,
түрiн, оның қоғаммен, жеке адам мен ... ... ең ... ... нормалары арқылы реттелген қарым - қатынасын
бiлдiредi. ... ...... ... ...... ... дәрежесiн айқындап көрсетедi.
Қазақстан Республикасы Конституциясы демократиялық саяси режим ... ... ... ... ... ... және тiкелей
демократия институттарының орнатылуынан көрiнедi. Екiншiден, демократиялық
саяси режим кең көлiмде азаматтақ ... мен ... ... ... үшiншiден, Конституция тәуелсiз бұқаралық ақпарат
құрамдарының жасақталуына кең жол ... ... ... ... ... ... цензура келмеске кеттi. Цензураның болмауы –
демократиялық саяси, ... өмiр ... ... ... ... ... тәуелсiздiгiн қамтамасыз ету мемлекеттiк органдардың
жұмысындағы кемшiлiктердi, лауазымды тұлғалардың ... бұзу ... ... ... ... нығайтады. Төртiншiден, Қазақстан
республикасының Конституциясында ... ... ... ... ... әр ... ұйымдардың олардың iшiнде мемлекеттiк
органдардың, iс қимылын сынайтын оппозициялық ұйымдардық да ... ... ... бiр ...... ... ... органдарының ызасыз қол сұғуына тыйым ... ... ... ... ... ... саяси,
әлеуметтiк, рухани, мәдени, дiни, ... ... ... ... нақтылық тұрғысынан да Қазақстан халқы референдумда
Республика Конституциясын қабылдап отырып, ... ... ... әрекет еттi.
Қазақстан Мемлекетiнiң демократиялығы халықтық жоғары саяси - құқықтық
мәртебесiнен ғана емес, адам мен ... ... ... көрiнедi.
Конституцияда бекiтiлген кең ауқымды демократиялық құқықтар ... ... сөз, ... ... ... мемлекеттiк
органдардың iстерiн басқаруға қатысуға, қоғамдық бiрлестiктер құруға және
тағы басқаларына заңдық ... ... ... мен ... ... әр түрлi жеке жүдделерi мен сұраныстырын қанағаттандыру үшiн
ғана берiлмейдi. Әр түрлi ... ... ... ... басқа топтарға жататын азаматтар демократиялық құқықтары ... ... ... ... ... ... және ... алады. Конституция демократиялық құқықтар, мен,
бостандықтардың iске ... үшiн ... ... және ... ... қарастырған.
Қазақстан мемлекеттiнiң демократиялығы мынадан да көрiнедi:
Конституция азаматтардың ... ... ... алғанда халықтық
мүдделерiн, әлеуметтiк және ұлттық азшылықтың ... жеке ... ... бiлдiретiн және сол мүдделердi қорғауға тiлектес әрi соған
қабiлеттi өз өкiлдерiн ұсынуға және ... ... ... нормаларды белгiлейдi.
Қазақстан мемлекетiнiң демократиялығы ... ... ... ... ... ... принциптерге
негiзделедi: 1) азаматтардың референдумға қатысуға және одан өзiнiң еркiн
бiлдiруге ... ... ... ... ... беру
жағдай баршаның тең және тiкелей қатысуға құқықтылығы; 3)жариялылығы.
Қазақстан ... ... ... ... ... органдардың басқарушылық шешiмдерiнiң
мазмұнына және оларды жүзеге асыру процесiна өз ... ... ... ... болуынан да көрiнедi. Ол үшiн Конституцияда ... ... ... ... ... ... – демократиялық саяси
режим болып табылады.
Мемлекет демократизмнiң негiзi, бiр көрiнiс ... және ... ... ... ... Ұлттық тәуелсiздiк ұлттық өз
тағдырына өзi не ... ... ... және ... ... өзiн-
өзi билiк мүмкiндiгiнен көрiнедi.[1] Қазақстан Республикасының ... ... бар. Олар ... ... ақ Қазақстан Республикасының
,,Дiни сенiм бостандығы және дiни бiрлестiктер туралы,, 1992 жылғы ... ... ... Дiни ... ... ... дiндер мен дiни бiрлестiктер заңалдында бiрдей.
Дiндердiң немесе дiни бiрлестiктердiң ешқайсысында бiр бiрiне қатысты
артықшыларды пайдаланбайды. Дiни ... ... бер ... ... егер ... ... келмесе, мемлекеттiк дiни
бiрлестiктердiң ... ... ... дiни ... Дiни ... ... өкiмет органдарын сайлауға
қатыспайды. Саяси партиялар және дiни негiздегi өзгеде құрамалар құруға
сондай-ақ саяси ... ... ... ... ... қаржылай
көмек көрсетуге жол берiлмейдi. Дiни ... ... ... ... ... ... тек өз ... саяси өмiрге басқа
азаматтармен бiрдей қатыса алады.
Республикада мемлекеттiк бiлiммен ... беру ... ... ... және ... сипатта болады. Дiни пәндерден сабақ
жүргiзу мемлекеттiк емес оқу және тәрбиелеу орындарда ерiктiлiк жағдайында
енгiзiлуi мүмкiн.
Қазақстан мемлекетiнiң зайырлы ... дiни ... ... ... ... Олар ... сенушiлердiң дүние танымын
қалыптастыруда елеулi қызмет ... ... дiни ... ... ... органдар құрылады. Олар ... ... ... ... ... дiни ... дiни сенiм бостандығы жөнiндегi заңдардың сақталуы туралы ақпарат
бередi, дiни ұйымдардың, қоғамдық бiрлестiктердiң, ... ... дiн ... заңгерлердiң және адам құқығы мен бостандығы
санасындағы басқа да ... ... дiни ... ... ... ... байланысты барлық мемлекеттер унитарлық және
федеративтік болып екі ... ... ... ішкі аумақтық құрылысында ... ... Осы ... ... ... ... деп аталады. Унитарлық
мемлекет, әдетте, тек ... ... ... ... ... ... ... мәртебе берілмейді. Мұндай мемлекетте
бір Конституция, бір заң шығаратын жоғары орган, бір жоғары басқару органы,
біртұтас азаматтық болады. ... ...... ... ... ... түрі – ... Федерация – екі немесе
одан да көп мемлекеттердің бірлестігі. ... ... ... Онда ... ... заң ... ... органдар
бар.
Тәуелсіз мемлекеттер конфедерацияға бірігіуі мүмкін. ... ... ... ... ... одақ бір немесе бірнеше: саяси,
экономикалық, ... ... ... ... құрылады. Тәуелсіз
мемлекеттер достастығы (ТМД) конфедерация ... бар ... ... ... да ... ... өзiн - өзi басқаруы – демократияның бастауы
Қазақстан ... ... ... ... ... ... бел
байлаған күннен бастап, мiндетi күн тәртiбiнде тұрады. Халықтың, билiктiң,
азаматтық ... ... ... ... ... ... өзiн - өзi
басқару жүйесiнің соңғы Конституциядан орын алудың өзi ... ... өзiн - өзi ... мәселесi Қазақстан үшiн, қазақ халқы үшiн
мүлдем жаңа,зат құбылыс деп айтуға болмайды. Атам заманнан берi әр ... ... ... iшкi ... өздерi шешкен, оған хан да, ... ... ... ... бiр ... iшкi ... ... қойғанда, ауыл
арасындағы, ата – ру арасындағы кикiлжiңдер талас - тартыстар ... ... биге ... ... ... ... ... билiк болып табылатын – Хан ... ... ... ... ... Ханның жұмысы – елдің саяси ... ... ... - ... соғыс пен бiтiм жасау, мемлекеттiк алым – салық,
қасқасы, ұлттық өмiрдiң негiзгi бағытын белгiлеу болып табылады.
- 1920 жылы ... ... ... ... деп алатын құжаттан өзiн - өзi басқару туралы мәселенi
кездестiре алмаймыз.
- 1937 жылы ... ССР – iнiң ... ... ... билiк - халық депутаттары Кеңесiнiң қолында деп көрсеткен,
бiрақ өзiн - өзi басқару туралы бiр ауыз сөз ... ... ... өзiн - өзi ... ... ... ... немесе жергiлiктi маслихат) жүйесiнен мүдделi бөлек құрылым екенiн
айта кеткен дұрыс сияқты. Жергiлiктi маслихат - өкiлдiк ... ал ...... ... ... ... негiзгi механизiмi,
бұл екеуiн жергiлiктi өзiн - өзi ... ... ... ... 1978 жылы ... ССР, ... да ... басқару жүйесiнiң
екi түрлi жолы көрiнiс алған сияқты. Оның бiрi – азаматтардың жиыны. ... ... ... ... ... мемлекет қоғамдық
ұйымдарға ұсыныс жасау ... ... ... ... ... ... болып
өтiнiш беру, талап ету болса, екiншiсi – жолдастық сот, ... ... ... ... квартал комитеттерi болып табылады.
1991 жылғы заң бойынша екi жүйенi қоса отырып , өзiн - өзi ... ... беру ... ... ... ... болды. Оның
нәтижесiнде 1993 жылғы ... жане сол ... ... ... ... өзiн - өзi басқару жүйесi мүлделi жойылып кеттi.
1995 жылы қабылданған Қазақстан Колнституциясында жергiлiктi өзiн - өзi
басқару жүйесiне қатысты арнайы бап бар және сол ... төрт ... ... ... ... ... ... Республикасында жергiлiктi маңызы бар мәселелердi тұрғын
халықтың өзi шешуiн ... ... ... өзiн - өзi ... ... өзiн - өзi ... тұрғын халық тiкелей сайлау жолымен,
сондай – ақ халық топтары жинақты тұратын аумақтры қамтитын ... ... ... өзiн - өзi ... органдары арқылы жүзеге асады.
3. Жергiлiктi өзiн - өзi басқару органдары ұйымдастыру мен ... ... ... ... шекте азаматтарды” өздерi белгiлейдi.
4. Жергiлiктi өзiн - өзi басқару органдарының дербестiгiне олардың
заңмен белгiленген ... ... ... ... өзiн - өзi ... ... Конституциялық негiздерiн
қарастырмастан бұрын бiздiң ұлттық заңымызға негiз болатын халықаралық және
ТМД елдерiнiң құжаттарына шолу жасап кетейiн. ... ... ... ... ... ... ... қауымдастықтың көпшiлiгi мойындаған осындай құжат -
жергiлiктi өзiн - өзi ... ... ... Хартия” болып табылады
(Страсбург 1986 жыл) ... ... өзiн - өзi ... ...... тұрғындардың
мүддесiн қорғай отырып, өздерiне берiлген заң шеңберiнiң негiзiнде, ... ... ала ... ... ... ... бөлiгiн
алу және сол қызметтi атқару.
Бұл құқық жалпыға бiрдей сайлау ... сай ... ... ... ... мен ... қызметi мен олар есеп берiп
отыратын атқару органдарының қызметi арқылы ... ... ... ... басқару жұмысына ассамблея, референдум арқылы ... ... ... ... ... ... қабылданған заңдарға орай, жергiлiктi өкiмет
органдары ... ... ... ... ... ... ... атқарады.
Осы құжатты негiзге ала отырып ТМД - ға қатысушы мемлекеттер жергiлiктi
өзiн-өзi басқару ... ... ... және ... ... үлгi
боларлық тамаша құжат дайындап шығарды. ´кiнiшке орай, неге екенi белгiсiз,
бұл заң ... ... ... ... ... ... болас алмаған
сияқты.
Жергiлiктi өзiн-өзi басқару құрылымының ТМД ... ... ... ... ... ... ... мемлекеттiк құрылым мен
жергiлiктi өзiн - өзi басқарудың қоғамдық өмiрiмiзге ... ... ... ... ... ... ... Оның бiреуi - қазiр өмiрде бар
жергiлiктi басқару да, екiншiсi жергiлiктi өзiн - өзi ... ... ... ... ... ... ... табылатын маслихат – мемлекеттiк
басқарудың өкiлдiк түрi болып саналады да, оның шешiмiн жүзеге ... ... ... ...... өкiлi ... табылатын әкiм
басқаруда.
Құрылымдық жағынан да, мазмұны тұрғысынан да жергiлiктi ... ең ... - ... ... ... ... Халықаралық тәжiрибеде
өкiлдiк органды жергiлiктi өзiн-өзi басқару құрылымына айналдыру кездеседi.
Екi өкiлдiк органнан гөрi жергiлiктi маслихатты Кеңеске айналдыру ... ... ең ... ... бiрi – сол ... ... ... органы болып отыр. Егер әкiмшiлiк органы ... ... ... ... ... ... болмайды. Әр нәрсенiң өз атауы бар –
мүмкiн, әкiмдер жүйесi әлi де өз ... ... ... ... ... өзiн- өзi басқарумен будандастырып, халық билiгiнiң алғашқы
сатысының басты белгiсi етудiң ешқандай ... жоқ. ... айту ... ... екi ... ... қалған сияқты: Конституцияда айқын
жазылған баптарды жүзеге асыра ... ... ... жүйесiне
көшетiн заң қабылдайын десе – ... ... ... ... бағыныштылығы келмеске кетедi, ал жергiлiктi өзiн-өзi
басқару органдарын ... ... ... заң шығарса –
Конституцияның 89 тармағындағы мәселелер далада ... ... ... ... ... жүйесi тек бiр ғана
заңның аясында жүзеге ас қояды дегенге сену қиын. Бұл ... ... ... да, ... ... ... ... енгiзу де
қатар жүру керек сияқты. Бiр сөзбен айтқанда, жергiлiктi басқару жүйесiне
толық реформа ... ... жылы ... ... ... Францияда жергiлiктi
мәселелердi шешу толығынан жергiлiктi қауымға берiлдi. Бул ... ... ... те ... ... ... тек
әкiмшiлiк бақылау жұмысы ғана қалды. Оны үкiмет пен ... ... ... ... Францияның тәжiрибесi көп елдерге үлгi болғаны
анық.
Қазақстан парламентiнен бiр ... ... ... басқару туралы” заңды тұрғындарының жалпы саны 1000 – нан ... елдi ... ... ... шешу - сол жерде тұратын
адамдардың жиналысына ... ... бұл да ... ... ... – 15 ... ... кiшкене елдi – мекендерде арнайы сайлау өткiзiп,
лауазым иелерiн ... ... бола қояр ма ... ... ... ... жинау да оңай және арнайы құрылым жасайтындай аса ... бола ... да ... ... ... ... халық басқаруының тiкеле
түрi – референдум болып табылады.
Жергiлiктi мәселелердi шешудегi аса ... шешу ... ... өзi ... ... бiр бөлiгiнiң талабымен жергiлiктi референдум
өткiзiледi. Референдум жөнiнде бастама көтеретiн адамдардың саны ... ... ... ... ... өзi де ... ... бүгiнгi өмiрiмiзге қарағанда, жергiлiктi өзiн-өзi
басқарудың ең ... ...... ... дейiнгi бағыныштылықтың,
тәуелдiлiктiң болмауы. Мысалы, Ауыл Кеңесi мен оның ... ... ... мен Атқарушы органына бағынбайды, оларға есеп бермейдi.
Сонда олар кiмге бағынып, ненi басшылыққа алады?
Кез – ... ... ... ... де, ... де оның ... өздерiнiң шешiм шығарып, сол ... ... ... күш - ... ... ... болады. Ал
тәуелсiздiктiң ең басты кепiлдiгi – сол басқару органының мүмкiншiлiгiнде
жатыр. ... ... ... бiр орталықтан билiк жүргiзiлген тоталитарлық
жүйенiң қоластында өмiр ... ... ... ... ... қадам бастық дегенмен жергiлiктi ... сол ... ... аса ... да емес ... ... ... дейiн тек
бағыныштылыққа негiзделген, барлық ... ... бiр ... ... ... ... тағы бiр бәсекелестi өмiрге алып келу – билiк
иелерiне ештеңе бермейтiнi ... ... да ... өзiн - өзi басқару
жүйесiнiң оппоненттерiнi негiзгi ...... ... ... ... дәлелдеу. Алғашқыда “Халықтың түсiнiк деңгейi өзiн - өзi
басқару жүйесiн құруға, өздерiнiң iшкi мәселелерiн шешуге әлi жеткен ... ... ұран етiп ... ... кейiннен басқа айлаға көшкен сияқты.
Ендi “Олардың қолынан не келедi дейсiң” ... ... да кез – ... ... ... ... көштi. Сол арқылы жергiлiктi басқарудың
барлық механизмдерiн сақтап, ал жергiлiктi өзiн - өзi ... ... ... ... ... ... ... өттiк, басқарудың төменгi деңгейi болып табылатын
жергiлiктi ... ... ... ... ... ... құрылымы жұмыс iстейдi. Оның бүгiнгi нарық ... ең ... ... негiзi, меншiк пен жергiлiктi ... ... ... ... ... ... де осы екi мәселеге келiп
тiрелмекшi. Қолдарында не ... жоқ, не ... жоқ ... ... ... ... асыра алмайды. Аты бар да, заты жоқ жүйе немесе
демократия жамылғышы осылай пайда болды.
Бұл ... ... ... ... ... Бiрiншiден,
жергiлiктi өзiн-өзi басқарудың иелiгiндегi меншiктi заң жүзiнде қалай
атауға болады.
1997 жылы ... қоры ... ... ... ... ... ең алғашқы дөңгелек үстел өткiздi.
Пiкiр ... ... ... ... бiрi ... өзгерiс
енгiзбейiнше, бұл мәселенi көтерiп те қажетi жоқ”. Бiздiң басты заңымыздың
6 – шы ... ... ... ... ... пен ... ... деген жолдар бар. Ал муниципалдық не қауымдық меншiк заңда
көрсетiлмеген. Меншiк жоқ жерде ... те ... Ал ... ... муниципалдық меншiк танылған деп жиналғандарды абдыртып
тастады.
Демократиялыық қоғамға қадам бастық деп жарияланған Қазақстан үшiн нағыз
тоталитарлық ... ... ... ... жоғарыдағы құрылымның
келмеске кетуi заңды ... едi. ... ... ... ... қоғамдық өмiрге енуi де өте күрделi мәселе болып отыр.
3.3 Қазақстан – демократиялық ... ... ... ... ... Қазақстан
Республикасы Конституциясының көптеген бөлiмдерiнiң мазмұнынан туындайды.
Сонымен бiрге формальды демократияның да, ... ... да, ... жан – ... ... қамтамасыз етiлген демократияның да
болуы мүмкiн. Қазақстан мемлекетiнiң демократиялық сипаты конституциялық
принциптерде ... ... ... ... ... органдар депутаттарының сайланбалылығы мемлекеттi ұйымдастырудың
негiз боларлық принциптерiнiң бiрi ... ... ... ... тағы бiр ... ... принциптерiнiң бiрi – мемлекет
өмiрiндегi маңызды мәселелердi демократиялық әдiстермен ... ... ... ... ... Парламентке дауыс беру тәртiбi жатады.
Қазақстан мемлекетiнiң ... ... ... ... де ... ... ... мынадай: 1) Референдумға
қатысу ерiктiлiгi және азаматтардың өз қалауын ... ... 2) ... ... ... ... қатысудың жалпыға ортақ, тең және
төте сайлау құрылымының берiлуi; 3) ... ... ... ... ... ... мен ... арқылы мемлекеттiк органдардың басқарушылық шешiмдер
шығаруына ықпал ету, ... оны өз ... ... ... ... де көрiнедi. Оның ең маңыздыларының бiрi демократиялық саяси
режим болып табылады.
Саяси режим дегенiмiз ... ... ... жүзеге асыруының
тәсiлдерiнiң, әдiстерiнiң, нысандарының жүйесi. Саяси режим мемлекеттiң
мәнi, оның ... ... ... ең ... ... құқық нормалармен реттелген нысандары ретiнде сипатталады.
Қазақстан Республикасының ... ... ... ... Бiрiншiден, ол өкiлеттi және тiкелей демократия институттарының
орнықтырылуынан көрiнедi. Әңгiме, әрине, бұл ... ... ... ғана ... мәселе мынада: олар азаматтардың
мемелкеттiк органдардың ... ... ... ... ... ... ... қамтамасыз ету мақсатында қызмет iстей алуы тиiс.
Екiншiден, ... ... ... ... ... ... кең ... нығайтылуынан және оны ... ... ... ... ... ... ... бұқаралық
ақпарат құралдарының қалыптасуына кең жол ашады. Тоталитарлық режимнiң өте
қуатты қаруы болып табылатын ... ... ... ... ...... саяси режимнiң өмiр ... ... ... ақпарат құралдарының тәуелсiзiдiгiн қамтамасыз ету мемлекеттiк
органдардың қызметiндегi кедеңсiз жәйттердi, ... ... ... ... және ... бiр деңгейде заңдылықты нығайтуға игi
ықпал етедi.
Билiк ету принципi – мемлекеттi демократиялық жолмен құрудың аса маңызды
принциптерiнiң бiрi. ... ... ... ... ... ... және тепе – ... жүйесiн пайдалана отырып,
оны заң шығарушы, атқарушы және сот билiгi тармақтарына бөлу ... ... мен ... ... ... асырылатындығын белгiлейдi.
Ұлттық және халықтық егемендiктiң орнығуы мемлекет демократиялылығының
көрiнiсi болып табылады.
Ұлттық егемендiк ұлттың өз тағдырына өзi ие ... ... және ... салаларда өзiн-өзi тануынан көрiнедi. Қазiргi
Қазақстан жағдайында ... ... өз ... бар. ... ... бiр ғана ұлт – ... ... бойы өз аумағында тұрып келе
жатқан және осында ұлт ... ... ... ... ... елде және
бiрнеше миллион қазақ диаспорасы тұрғанмен, әлемдегi ешбiр елде қазақ ұлт
жоқ. ... ... 1995 ... ... осы – ... ... ... құрып отырған” (кiрiспе) тарихи фактiнi таныды
және оны орнықтырды. Қазақстанда ... ... ... ... басқа
ұлттың өкiлдерi құрайды. Санының көптiгiне қарамастан оларда ... ... ... дiни ... алатын орны айрықша. Ұлттық егемендiк
көпұлтты Қазақстан жағдайында қазақ ұлтына, барлық ұлттық ... ... ... өмiрдiң барлық салаларына ... ... ... ... ... тiлдiк болмысын барынша айшықтай көрсетуге
мүмкiндiк жасалған.
Қазақстанда ... ... ... ... ... қолдау идеясы 1990
жылғы 25 қазанда қабылданған Қазақстанның мемлекеттiк егемендiгi ... ... ... Қазақ ұлтының және Қазақстанда тұратын басқа
ұлттардың ... ... ... тiлiн ... мен ... ... болмысын нығайту Қазақ мемлекеттегiнiң ең маңызды мiндiттерiнiң
бiрi болып табылады.
Қазiргi Қазақстан жағдайында тiл туралы ... орны ... ... кезiнде қазақ тiлi орыс тiлiмен бiрге мемлекеттiк тiл деп ... ... ... ... аясы ... ... ... Мемлекеттiк салада
қолданудан шығып қалды десе де ... ... ... мәнiн көтеру
мақсатында ол мемлекеттiк тiл деп жарияланды. Алайда, Парламентте, сондай –
ақ бұқаралық ... ... орыс тiлiн ... тiл ... мәселесi де өткiр қойылды. 1995 жылғы Конститция бұл ... ... жол ... орыс тiлi мемлекеттiк органдармен ұйымдарда жiне
өзiн - өзi басқару органында “қазақ ... ... ... тiл ... ... Бұл ... тiл туралы жаңа заңда жан – жақты реттелдi.
Қазақстан ... ... 165 ... бар 30 – дан ... ... ... iстейдi. Олар – орыс, немiс, ұйғыр, корей, ... ... және тағы ... ұлт ... орталықтары.
Ұлттық егемендiк туралы айту үшiн, алдымен оның ... ... ... Бұл ұғым ... көптеген елдердiң конституцияларында кездеседi. Үлгi
ретiнде Франция республикасының 1958 ... 4 ... ... оның ... туралы” бөлiмiнде былай ... ... оны ... ... ... және тiкелей референдеммен жүзеге
асыратын халыққа берiлген”. Мұның өзi ... ... ... ... ... ... ... бастау алады. Оның
үстiне мемлекеттiк ... ... зор ... ... ... жүзеге
асырылады. Қазақстанда қазiргi “халық” ... ... КСРО ... ... ... ... ... ерекшеленедi. Ол кезде
Қазақстан халқы КСРО халқының ... бiр ... ... ... ... Қазақстан халқы ұғымы да болды. Қазақ КСР–ының Конституцияда (1978)
былай жазылған: ... ... ... ... халық иелiгiнде. Халық
кеңестерi депутаттары арқылы мемлекет билiгiн ... ... ... (2 ... ... 16–шы желтоқсанында “Қазақстан Республикасының мемлекеттiк
тәуелсiздiгi туралы” конституциялық заңы қабылданды. Онда қазақ ... рет ... ... ... көтерiлдi. “Қазақ ұлты республиканың
ортақ тарихи тағдыры бiрiктiрген ... ... ... ... Республикасындағы егемендiктiң бiрден – бiр қолдаушысы ... көзi ... ... ... ... халқын құрайды, мемлекеттiк
билiктi тiкелей, сонымен бiрге өкiлеттi органдары ... ... ... - бап). ... ... қазақ ұлтының тағдырында тарихи мәнi бар. Заң
150 ... ... ... рет ... ... ... ... ұлтының егемендiгi
Қазақстан Республикасындағы халықтық егемендiктiң негiзi болып табылады.
Мемлекеттiк нысаны ... ... ... ... ең ... мемлекет – мемлекеттiң өзiнiң iшкi және сыртқы қөызметтерiн басқа
мемлекеттiң ықпалынсыз өз тәуелсiздiгiн және дербестiгiн ... 154 ... ... ... қасиетi мемлекеттiк билiктiң үстемдiгi
болып табылады. Бұл мемлекеттiк билiктiң үстемдiгi шексiз ... сөз ... ... Конституциямен, басқа заттармен және заңға сәйкес актiлермен
белгiленедi.
Қазақстан КСРО – ның ыдырауы ... ... ... мемлекет болды.
Қазақстанның шынайы егемендiгiне жол ашқан бiрiншi құқықтық құжат Қазақ
КСР–ының мемлекеттiк ... ... ... ... ... ... Декларация егемендiкке тұңғыш рет ... ... бiр ақ ол да iс ... ... әлi де ие болған жоқ. Онда
тек Қазақ ... ... ... ... ... және оның ... шығу
құқықтарын сақтайды деп жазылды. Тек ... ... ғана ... ... ұлы ... басы болды.
Әрине мемлекеттiң iшкi және сыртқы саясатының белгiлеуге және жүзеге
асыруға мүмкiндiк беретiн белгiлi атрибуттары ... ғана ... ... ... бола алады. Оның бiрiншi аумағы болу керек. Қазақстан аумағы
ерте заманнан қалыптасты. Мемлекеттiң Қазақстан аумағындағы ... ... ... ... мемлекеттiк органдар арқылы жүзеге асырылады. ... ... ... яғни iшкi сондай – ақ ... ... мен ... ... әсер ... қоймайды. Мысалы ретiнде заң
шығару ... мен ... ... ... ... ... Республикасы заң шығару органының кеңестiк нысаны – бiрпалаталы
жоғарғы кеңестi қабылдады. Соңғы жылдары Жоғарғы ... ... екi ... ... ... ... ... Кеңесi бiрiншi ретте 1993
жылдың соңында өкiлеттiк ... ... ... ... Жоғарғы
Кеңеске екiншi сайлау 1994 жылғы наурызда өттi және дәл бiр жыл ... ... деп ... ... 1995 ... жаңа Конституциясы бойынша
Парламенттiң Қазақстанның халықаралық шарттарын бекiту және ... ... ... бар. Жаңа ... екi ... ... және ... тұрады
және оның Конституциялық өкiлеттiгi iшкi және сыртқы саясаттың аса ... заң ... ... ... заңдық негiзiн жасайды.
Қазақстан Республикасының егемендiгiнiң жүзеге асыруға ... ... ... бiр ... бар. Ол ... ... – экономикалық
саясатының, қорғаныстық қабiлетiнiң ... ... ... ... ... қамтамасыз етiлуiн және оның жүзеге асырылуын
ұйымдастырады, сыртқы ... ... ... ... ... қорғау үшiн қарулы күштер, ... – ақ ... ... ... ... арнаулы заңдарда белгiлендi.
Республика егемендiгiнiң маңызды элементi – оның өз ... ... ... ... Төрт ... ... ... екi
Конституция қабылданды: Бiрiншiсi 1993 жылғы 28 ... ... ... екiншiсi 1995 жылғы 30 тамызда референдуммен қабылданды.
Бiрiншiсi сияқты екiншiсi де: 1) ... ... ... 2) басқа
мемлекеттердiң конституциялық даму тәжiрибесiн; 3) социалистiк деп аталатын
саяси, экономикалық және ... бiр ... көшу ... 4) ... ... ... нормаларын ескере отырып әзiрлендi. Тәжiрибеде
көрiнгендей, Қазақстан ... ... ... әлем ... даму тәжiрибесiн ескере ... ... ... 750 жуық ... ... отырды 40-тан астам мемлекетпен
дипломатиялық қатынас орнатты және 15 халықаралық ұйыммен тығыз байланыс
жасайды.
Егемендiктiң ... ... бiрi - өз ... ... ... 1991 ... 20 желтоқсанда ... ... ... азаматтығы туралы заң қабылданды. Әр ... ... ... ... оның iшкi iсiне ... өз ... оның құныны қорғап заң шығарушылық, атқарушылық билiктi және сот
билiгiн жүзеге асыруға мiндеттi. Бұл БҰҰ - ның 1970 ... 24 ... ... мемлекеттер арасындағы достық қатынаспен ынтымақтастыққа
қатысты халық аралық құқықтың ... ... ... ... ... ... ... қатынасын аталған принциптер
негiзiнде құрады. Сонымен бiрге, ...... ... ... iшкi ... басқа мемлекеттiк мүддесiне зиян
келтiрмеуiнiң барлық жолын қарастырады. Атом ... ... өзi, ... ... ... ... мемлекеттерде осылай iстеулерi тиiс. Бұл ғылыми ... ... ...... қол ... ... iшкi ... араласудың қауiптiлiгiн ... ... ... ... ... ... мәселе.
Қазақстан тарихында шұғыл бетбұрыс болып, өшпес iз қалдырған Алматыдағы
1986 ... ... ... Ол ... бiздiң елдi ғана емес, бұрынғы
Кеңес Одағына кiрген елдердiң ... дүр ... ... ... ... ... отаршыл саясаты мен әкiмшiл - әмiршiл жүйесiнге
ашық ... ... ... ... ... ... Бұл көтерiлiс
азаттық жолындағы күреске, жаңа саяси ұйымдар мен қозғалыстардың ... ... ... 1987 жылы ... СОКП Орталық комитетiнiң қазақ
халқын ұлтшыл деп кiналаған қаулысы жағдайды одан әрi ... ... ... ... ... ... шыққан тегiне бет бұру, тiлiн,
дiнiн, ұлттық мәдениетiн ... ... ... алға ... бастамашы
топтар пайда бола бастады. Осы мәселелердi ... ... ... ... дүниеге келдi, кейiн (1990 жылы мамырда) соның
негiзiнде осы аттас партия құрылды.
Республикадағы алғашқы қоғамдық - ... ... ... ... ... ... болды. Кейiнiрек тәуелсiздiктi алып, ... ... ... ... күрестiң басты мәселелерi болып
азаматтың, мемлекеттiң, жердiң жеке меншiкке сатылуы және тағы ... ... ... ... ... ... қоғамдық
бiрлестiктер туралы” заңы айтарлықтай роль атқарды. Ол азаматтарға ... құру ... ... ... ... ... ... мен
бiрлестiктер заңды жұмыс iстеуiне мәртебе алды. Олар тiркеуден ... ... ... ... ... ... ... негiзгi мәселе Республикамызда тәуелсiз әлеуметтiк бағыт
алған, демократиялық, құқықтық мемлекет құру. Оған ... ... ... ... жоқ бәрi де ... ... тек оны қалай
жүзеге асыру керек, ол ... ... ... мен ... пайдаланған
жөн: батыл, түбегейлi түрде ме әлде ақырын, бiрте-бiрте ме ... ... ... ... саяси партиялар алдыңғы қатардағы орынның бiрiн
алады. Олар осы мемлекеттiк ... ... ... ... оны ... ... Партиялар бұқара халықтың мүддесiн ... ... ... ... Олар ... ... ... маңызды көрсеткiшi болып
саналады.
Қорытынды
Осы жұмыста біз саяси тәртiп туралы негізгі мәселерді қарастырып өттік.
Сондай –ақ бұл ... шет ... және ... ... ... болады) ғалымдардың пікірлерімен таныстық, оларға талдау жасадық.
Мұнда біз осы ... ... ... көрсетуді мақсат еттік, осы
жерде оның біздің отанымыз Қазақстан үшінде маңыздылығы ... ... яғни ... ... ... ... ... мемлекеттік-құқықтық режімді бөліп қараудың ... ... ... ... ... саяси ұйым, әлеуметтік кереғарлыққа
сүйенген және “ортақ істерді” орындау қажеттігінен туған ұйым. Оның ... ... және ... ... ... ... болады. Ол
ең алдымен экономикалық, саяси және идеологиялық ... ... ... мүдделерін білдіреді және белгілі бір дәрежеде қоғамның әралуан
топтары ... ... ... ... Бұл ұйым, ең алдымен, халықтың
әкімшілік–аумақтық бөліністерге бөлу мен азаматтық институт негізінде
құрылады [23,28 ... ... ... ... мәні бар және ол ... кеңінен пайдаланылады. Мемлекет нысанын ғылыми зерттеулерге
пайдаланғанда оны ... ... ... ... ... Бірақ іс жүзінде бұл тұтастық та жүйенің ішкі байланысын және
оның ортаға ... ... жүйе ... ... ... оның
элементтерін ойланбай қоса салу болып отыр. ... ... ... оның ... ... беріледі де, ал нысанға анықтама беру жалпы
философиялық ұғыммен шектеліп отыр. Мұндай ... ... ... ... ... деген ұғым конституция мәтініне де енгізілді.
Мемлекет нысаны тек элементтерден ғана ... ... үш ... ... ... мемлекет нысанының басты жақтарын көрсетеді, яғни
ол өз сапасын аяғына дейін сақтап қалады. Кез келген түр ... ... оның ... айқындалады. Ондай мазмұн мемлекеттік ... ... ... бір ... өзге нысаны мемлекеттік билікті тиімді
жүзеге асырудан ... ... Осы ... ... ... ... бір ... бөлініс қолданылып, мемлекеттік
билікті жүзеге асырудың бір немесе өзге де әдістері ... ... ... ... ... ... ... мазмұнмен ғана
анықталмайды, ол биліктің нақты әлеуметтік мазмұнына да тәуелді.
Көп жағдайда мемлекеттік нысан ... ... ... немесе
оның мүлде тәуелді болмайды, олар басқа факторлардан – ... ... ... ... ... ... жеке ... ниет еткен әрекеттерінен туындайды.
Қолданылған әдебиеттер тізімі
1. ... ... ... ... Конституциясы. Алматы
"Қазақстан", 2000 ж. ... ... ... мен ... еңгізу тұралы" 1998 ... 7-гі ... ... ... ... ... Республикасы Конституциясының түсіндірме сөздігі,
Алматы, "Жеті Жарғы", 1996 ж.
3. Қазақстан Республикасының Конституциясы. 1993 ... ... ... ... ... ... 1998ж. 24 наурыз.
5. Қазақстан Республикасының 1998ж. 24 наурыз “Нормативтік
құқықтық актілері туралы” ... ... мен ... ... туралы
заңы 2001ж. 17 қазан.
6. Қазақ Советтік Социалистік Республикасының ... ... ... ... 1990 ж. 25 ... "Қазақстан Республикасьшын Мемлекеттік ... ... ... конституциялық ... 1991 ж. 16 ... ... ... ... ... Қазақстан
Республикасы Президентінің ... заң күші ... ... 1995 ж. 26 ... ... ... ... туралы" Қазақстан
Республикасы Президентінің конституциялық заң күші ... ... 1995 ж. 18 ... ... Республикасының Парламенті және ... ... ... ... ... ... заң күші бар Жарлығы. Алматы, 1995 ж. ... ... ... ... Н. ... ... 1997 ... арналған ішкі және
сыртқы саясаттың негізгі ... ... ... ... ... ... ... //
"Ақиқат", 1996 ж. №12.- 340 с
2. Новгородцев П.И. "Кант и ... в их ... о ... ... 245 ... ... "Закон и его толкование". М., 1986 г.- 133 с.
3. Сабикенов С.Н. ... ... ... Как ... в проекте ... ... ... ... 1992 г. 25 сентября.
4. Курашвили Б.П. "Очерки теории государственного управления" М. 1993 – 289
с.
5. Сапаргалиев Г.С. ... ... ... ... ... г.г.). ... ... Алматы Жеті жарғы.
1997г. – 560 с.
6. Сапаргалиев Г.С., Ибраева А.С. ... және ... ... Жеті ... 1997 ж. – 235 ... ... Р. "Заң терминдерінің түсіндірме ... ... ... 1995 ж. – 359 ... Сапаргалиев Г., Ибраева А. "Мемлекет және ... ... ... Өнд., толықт. 2-бас. Алматы, Жеті-жарғы 1998 ж. – 263 б.
9. Сапаргалиев Г.С. "Қазақстан Конституциясы: кеше, ... ... №2. 1998 ... ... Н.А. На ... ХХІ века. Алматы, 1996.- 196 с.
11. Зиманов С.З. ... и ... РК. ... 1996. – 245 ... ... Е.Б. ... ... кезеңдері. Алматы, 1997.- 249 б.
13. Ғ.Сапарғалиев, А.Ибраева. Мемлекет және құқық. А, 1998. – 235 б.
14. ... ... ... РК. ... 1998.- 356 ... Хропанюк В.Н. Общая теория государства и права. ... 1998.- 560 ... ... М.Т. ... Л.М. ... А.К. ҚР егемендігінің қалыптасуы.
Алматы, 1994. – 152 с.
17. Котов А.К. Суверенный Казахстан: гражданин, ... ... ... 236 ... Ким. В.А., Ким Г.В. Конституционный строй РК. А, 1998. – 198 ... ... В.Н. ... государства и права. М, 1997. – 560 с.
20. Жамбылов Д. Саясаттану негіздері. А,1998. – 269 ... ... В.Н. ... ... ... Москва,1998. –
523 с.
22. С.Н. Сәбікенов. Салыстырмалы мемлекеттік құқық. А,2000. – 230 ... Заң ... ... ... сөздігі. А, 1986 ж. – 256
б.
24. Қазақ тілі терминдерінің салалық ғылыми түсіндірме ... ... 2002. – 563 ... ... –2030. ... – 45 ... ... энциклопедия. Москва, 1998. 458 с.
27. Конституционное права зарубежных стран. М, 1996. – 452 ... ... ... и ... ... М,1996. – 489 ... Аюпова З.К. Теория государства и права. М, 2002. – 331 ... ... А.М. ... ... ... ... 1988. – 156 ... Словарь иностранных слов. М, 1987. – 546 с.
32. Платон "Политика" М., 1982 г. – 265 с.
33. К.С. Гаджиев. Введение в ... ... ... 265 ... Дос ... Демократия негiздерiне кiрiспе. Алматы, 1997 б. – 196 б.
35. ... Е.Б. ... ... ... мен ... ... 2003 ж. – 256 ... Аристотель "Афинская полития" М. 1937г. – 145 с.
38 "Общая теория ... и ... под ... академика РАЕН
В.В. Лазерева М. 1994. – 561 с.
-----------------------

Пән: Саясаттану
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 39 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Саяси тәртіп3 бет
Демократиялық қоғамдағы адам құқықтары6 бет
Тоталитарлы саяси режим және авторитарлы саяси жүйе5 бет
Қоғамның саяси жүйесі4 бет
"Dala Group" компаниясының қарыз капиталын тарту саясатын талдау 60 бет
"АТФ Банкі" АҚ-ның тартылған қаражаттарын талдау және бағалау61 бет
110/220 кв – тағы түйіспелі тартылым қосалқы стансасын жобалау17 бет
Magic planet қонақ үйіндегі тіркеу тәртібі жане қонақтарды орналастыру22 бет
Абай әлемі: Абайдың қара сөздері. Аудармашылық мектебі. Ақындық мектебі жөнінде көтерілген айтыс, тартыстар (М.Әуезов, Қ.Мұхамедханов еңбектері). Абай мұрасының зерттелу тарихы32 бет
Автокөліктің тартуын есептеу62 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь