Қазақстан Республикасының ұлттық мүдделері мен қауіпсіздігіне саяси сараптама, жан-жақты талдау

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...3

І. Тарау. Қауіпсіздік және мүдде проблемаларын зерттеудің теоретико.методологиялық негіздері

1.1 Ұлттық мүдде ұғымы және ұлттық қауіпсіздіктің түсінігі мен деңгейлері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..5

1.2 Қазақстан Республикасының ұлттық қауіпсіздігін қамтамасыз етудің концептуалдық негіздері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 12

ІІ. Тарау. Қазақстан Республикасы ұлттық қауіпсіздігінің моделі

2.1 Қазақстан Республикасының ұлттық қауіпсіздігін қамтамасыз етудің негізгі механизмдері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .21

2.2 Қазақстан Республикасының ұлттық қауіпсіздігіне әсер ететін ықтимал ішкі және сыртқы саяси қауіп.қатерлер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 34

ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...50

ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..53
Жұмыстың өзектілігі. Адамзат дамуының бүкіл тарихи тәжірибедегі мемлекеттің алға басуы және тұрақты өсуі жүзеге асырылатын қажетті шарттардың бастауында оның ұлтының қауіпсіздігі мен мемлекеттілігінің сақталуы тұрғанына куә.
Бостандық пен тәуелсіздікті жеңіп алу жеткіліксіз, оны табанды түрде қорғап, нығайтып, ұрпақтарға қалдыру қажет[1].
ХХ ғасырдың соңы әлемдік саяси жүйеде ғаламдық өзгерістерге толы мезгіл болды. КСРО мемлекеті ыдырап, оның орнына жаңа тәуелсіз мемлекеттер пайда болды. Социализм мен капитализм жүйелерінің текетіресі аяқталып, ол тарих еншісінде қалды. Әлемдік саяси жүйенің осылайша өзгеруі дүние жүзінің геосаяси құрылымын айтарлықтай шиеленістіріп жіберді. Биполярлы әлем көп полюстіге айналып кетті.
Қазақстан Республикасы өз тәуелсіздігін алғаннан кейін ұлттық қауіпсіздікті қамтамасыз ету проблемаларына тап болды. Жас мемлекет өзінің ұлттық мүдделеріне жауап бере алатын сыртқы саяси бағыт пен қауіпсіздік жүйесін қалыптастыруға міндетті болды. Қоғамда әлеуметтік-экономикалық реформалар жүргізуге, сонымен қатар елдің дербес өмір сүруін қалыптастыру үшін мемлекеттің ұлттық қауіпсіздігін қамтамасыз ету қажет болды. Қауіпсіздіктің басымдығы анық: егер еліміз қауіпсіздігін сақтамаса, онда тұрақты даму жоспарлары туралы сөз қозғауымыздың өзі қисынсыз.
Қазақстан Республикасының Президенті Н.Ә.Назарбаевтың «Қазақстан-2030» стратегиясында ұлттық қауіпсіздікті бірінші ұзақ мерзімді басымдық деп атауы кездейсоқтық емес.
1997жылдың 10 қазанында Қазақстан Республикасының Президенті Н.Ә.Назарбаев өзінің халыққа жолдауында еліміздің ішкі және сыртқы саясатының негізгі бағыттарын айқындап берді. Жолдауда Қазақстанның ұзақ мерзімді даму стратегиясы жарияланып, онда мемлекетіміздің ұлттық қауіпсіздігі бірінші орынға қойылды. Өйткені, ұлттық қауіпсіздік Қазақстанның тәуелсіз ел ретінде оның территориялық тұтастығын, жалпы дамуын қамтамасыз ететін негіз болып табылды.
Осынау өтпелі кезеңде еліміз ұлттық мүдделерін жүзеге асырып және өз қауіпсіздігін қамтамасыз етуге міндетті, себебі әлемнің кез-келген мемлекетінің өмір сүруінің негізі оның ұлттық мүдделері және қауіпсіздігі екені баршаға аян. Дана халқымыз «Сақтықта қорлық жоқ»,- деп бекер айтпаған.
Зерттеудің мақсаты мен міндеттері. Дипломдық жұмыстың негізгі мақсаты Қазақстан Республикасының ұлттық мүдделері мен қауіпсіздігіне саяси сараптама жасап, жан-жақты талдау болып табылады. Қазақстан егеменді ел ретінде әлемде өз орнын айқындады. Мемлекетіміз өзінің ұлттық мүдделерін, территориялық тұтастығын, Қазақстан халқының еркіндігі мен тәуелсіздігін қорғауды қамтамасыз ететін ұлттық қауіпсіздік жүйесін құрды. Осыған байланысты дипломдық жұмыста еліміздің ұлттық қауіпсіздігінің қалыптасу проблемаларын жан-жақты зерттеп, саяси сараптама жасау аталған жұмыстың мақсаты болып табылады.
1. «Қазақстан - 2030» стратегиясы. Алматы, 2007.
2. Нысанбаев А.Н. «Политология» Алматы: Ақыл кітабы, 1998.
3. Бокаев С.О. «Реализация независимой политики и стратегии национальных интересов Республики Казакстан». Алматы, 2002.
4. Пархалин Т.Г. «Военная политика стран Западной Европы». – М., 1995.
5. Кирк Э. «Оборона, мир и политика бозопасности». Вашингтон, 2000.
6. Лезер И., Проектор Д. «Революция в политике безопасности». – М., 1992.
7. Нысанбаев А.Н. «Политология» Алматы: Ақыл кітабы, 1998.
8. Сосновский А.А. «Национальная безопасность в современной американской политологии». – М., 1994.
9. Миронов А.В. «Политология». – М., 2001.
10. Гаджиев К.С. «Введение в геополитику». – М., 1996.
11. Қазақстан Республикасының Заңы. «Қазақстан Республикасының ұлттық қауіпсіздігі туралы». – Алматы: «Жеті Жарғы», 26 маусым 1998.
12. Копылов Г.К. «Информационная безопасность сегодня – проблемы правового регулирования. Государство и право». - №3 (14) 2004.
13. Стратегия обеспечения экономической безопасности Казахстана на 2001 – 2005 гг.
14. Қазақстан Республикасының Заңы. «Қазақстан Республикасының қорғанысы және Қарулы күштері». 7 қаңтар, 2005. №29 – III.
15. Бельков О.А. Понятийно – категориальный аппарат концепции национальной безопасности. // Безопасность. – 1994. - №4.
16. Федосеев С.Г. «Система военной безопасности Республики Казахстан». Алматы, 2003.
17. Жатканбаев Б.Е. «Приоритеты национальной безопасности в условиях глобализации». Алматы, «Қазақ Университеті», 2006.
18. Концепция экологической безопасности РК на 2004 – 2015 гг. // Казахстанская правда. – 2003. – 10 декабря.
19. Уолтц К. «Роль национального государства в обеспечении политической безопасности» // МЭМО. – 2002. №9.
20. Гали Д. «Региональные особенности формирования трудовых ресурсов в контексте национальной безопасности Казахстана» // Экономика и статистика: - 2003. - №1.
21. Уранхаев Н.Т. «Энергетическая безопасность: понятие, сущность и классификационные признаки». 2003.
22. Жатканбаев Б.Е. «Приоритеты национальной безопасности в условиях глобализации». Алматы, «Қазақ Университеті», 2006.
23. Аманжолов Ж.М. Международно – правовое обеспечение национальной безопасности Республики Казахстан. Диссертация на соискание ученой степени канд. юрид. наук. –М: МГИМО (у) МИД РФ, 2001.
24. Қазақстан Республикасының Заңы. 26 маусым 1998 ж. №233 – 1. «Қазақстан Республикасының ұлттық қауіпсіздігі туралы» // Егемен Қазақстан. – 1998. - №165.
25. Ожегов С.И. Словарь русского языка: 70000 слов / Под ред. Н.Ю. Шведовой. – 21 – е изд., перераб. и доп. – М.: Русский язык, 1989.
26. Қазақстан Республикасының ұлттық қауіпсіздігі туралы заң. Алматы, 1998.
27. Тажибаев Р.Х. «К вопросу обеспечения безопасности границ Республики Казахстан». 2003.
28. Назарбаев Н.А. «Тәуелсіздіктің бес жылы». Алматы, 1996.
29. Лаумулин М.Т. «Геополитика в Центральной Азии и безопасность РК». Алматы, 2003.
30. Лаумулин М.Т. Проблемы современной безопасности Казахстана. // Спектр. КИСИ. №1. 1998.
31. Назарбаев Н.А. «XXI ғасыр табалдырығында». Алматы, 1996.
32. Қазақстан Республикасының Заңы. «Қазақстан Республикасының ұлттық қауіпсіздігі туралы». 9 – 15 баптар.
33. «Айқын апта» газеті. «Ұлттық қауіпсіздік ұстыны». 3 сәуір, 2008.
34. Қазақстан Республикасының Заңы. «Қазақстан Республикасының ұлттық қауіпсіздігі туралы». 16-бап.
35. Международное право: Учебник / Отв. ред. Ю.М. Колосов, Э.С. Кривчикова. – 2 – е изд., - Москва: Международные отношения. 2005.
36. Мустафин Т.Т. «Политология». Алматы, 1993.
37. Нысанбаев А.Н., Абенов С.М. «Евразийская интеграционная политика в Республике Казахстан». Алматы, 1998.
38. Гыска А. Угрозы национальным интересам России: их социальная сущность и классификация // Управление риском. – 2000 г. - №1.
39. Илеуова Г.Т., Коновалов С.А., Туреханова Б.К. Жизненно – важные национальные интересы и иерархия угроз национальной безопасности Республики Казахстан // http: // www. unesco. kz. / ci /projects / omrc / pechbillosh / pubister 03. htm
40. Қарин Ерлан. «Қазақстан Республикасы ұлттық қауіпсіздігінің ішкі саяси аспектілері». Алматы, 1999.
41. Қазақстан Республикасының Заңы. «Қазақстан Республикасының ұлттық қауіпсіздігі туралы».
42. Арын Е.М., Абенов Е.М. Стратегия в области внешней безопасности и оборонная политика РК // Саясат. – 1999 г. - №10.
43. Токаев К.К. «Под стягом независимости». Алматы, 1997.
44. Байтенова Н.Ж. «Проблема взаимоотношений государства и новых религиозных образований в контексте национальной безопасности». Алматы, 2007.
45. Балапанова А.С., Мушанова Р.М. «Нелегальная миграция как угроза национальной безопасности Республики Казахстан». Алматы, 2007.
46. Арын Е.М., Акишев А.А. «К вопросу о вызовах национальной безопасности Республики Казахстан». Алматы, 2007.
47. Иватова Л.М. «Взаимосвязь проблем национальной безопасности и устойчивого развития». Алматы, 2007.
48. Пухович Л. «Государственный язык и национальная идентификация как факторы обеспечения безопасности и стабильности Республики Казахстан». Алматы, 2006.
49. Ильясов Т.Т. «Рост коррупции как угроза национальной безопасности государства». Алматы, 2007.
50. Бұлұтай М. Демографиялық ахуалымыз: ойлар мен ұсыныстар / Ақиқат №4, 2003.
        
        ЖОСПАР
КІРІСПЕ.....................................................................
..........................................3
І. Тарау. Қауіпсіздік және мүдде ... ... ... ... мүдде ұғымы және ұлттық қауіпсіздіктің түсінігі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасының ұлттық қауіпсіздігін қамтамасыз
етудің ... ... ... ... ... әсер ... ішкі және ... саяси ... ... ... ... ... ... тарихи тәжірибедегі
мемлекеттің алға басуы және ... өсуі ... ... ... ... оның ... қауіпсіздігі мен мемлекеттілігінің
сақталуы тұрғанына куә.
Бостандық пен ... ... алу ... оны ... ... ... ұрпақтарға қалдыру қажет[1].
ХХ ғасырдың соңы әлемдік ... ... ... ... ... болды. КСРО мемлекеті ыдырап, оның орнына жаңа тәуелсіз мемлекеттер
пайда болды. Социализм мен капитализм жүйелерінің текетіресі ... ... ... ... ... ... ... осылайша өзгеруі дүние жүзінің
геосаяси құрылымын айтарлықтай шиеленістіріп жіберді. Биполярлы әлем көп
полюстіге айналып ... ... өз ... ... ... ... ... ету проблемаларына тап болды. Жас мемлекет өзінің
ұлттық мүдделеріне ... бере ... ... ... ... пен ... ... міндетті болды. Қоғамда әлеуметтік-экономикалық
реформалар ... ... ... елдің дербес өмір сүруін ... ... ... ... қамтамасыз ету қажет болды.
Қауіпсіздіктің басымдығы анық: егер ... ... ... ... даму жоспарлары туралы сөз қозғауымыздың өзі қисынсыз.
Қазақстан ... ... ... ... ... ұлттық қауіпсіздікті бірінші ұзақ мерзімді басымдық
деп атауы кездейсоқтық емес.
1997жылдың 10 қазанында ... ... ... ... халыққа жолдауында еліміздің ішкі және ... ... ... айқындап берді. Жолдауда Қазақстанның ұзақ
мерзімді даму стратегиясы ... онда ... ... ... ... ... Өйткені, ұлттық қауіпсіздік
Қазақстанның тәуелсіз ел ретінде оның ... ... ... ... ... ... болып табылды.
Осынау өтпелі кезеңде еліміз ұлттық мүдделерін жүзеге асырып және ... ... ... міндетті, себебі әлемнің кез-келген
мемлекетінің өмір сүруінің негізі оның ұлттық мүдделері және ... ... аян. Дана ... ... ... жоқ»,- деп бекер
айтпаған.
Зерттеудің мақсаты мен міндеттері. Дипломдық жұмыстың негізгі мақсаты
Қазақстан ... ... ... мен ... ... ... ... талдау болып табылады. Қазақстан егеменді ел
ретінде ... өз ... ... Мемлекетіміз өзінің ұлттық мүдделерін,
территориялық тұтастығын, Қазақстан халқының ... мен ... ... ететін ұлттық қауіпсіздік жүйесін құрды. Осыған
байланысты дипломдық жұмыста ... ... ... ... ... ... ... сараптама жасау аталған жұмыстың
мақсаты болып табылады.
Мұндай мақсаттың қойылуы сәйкесінше зерттеудің міндеттерін ... ... және ... ... ... ... негіздерін қарастыру.
2. Қазақстан Республикасының ұлттық қауіпсіздігін қамтамасыз
етудің концептуалдық негіздеріне сараптама жасау.
3. ... ... ... қауіпсіздігінің моделін
зерттеу;
4. Нақты материал негізінде Қазақстан Республикасының ұлттық
қауіпсіздігін қамтамасыз ... ... ... ... ... ... ... әсер ететін
ішкі және сыртқы ... ... - ... ... жасау.
Зерттеу жұмысының объектісі. Саяси үрдіс негізінде ... ... ... ... және ... жұмысының пәні. Қазақстан Республикасының ұлттық қауіпсіздігі
және халықаралық қауіпсіздік жүйесін құрудағы Қазақстанның ролі.
Тақырыптың зерттелу ... ... ... ... және қауіпсіздігі тақырыбы айтарлықтай деңгейде зерттелген.
Отандық авторлардың бұл ... ... ... ... ... ... ... да ұлттық қауіпсіздік тақырыбындағы ... ... өз ... алып ... ... ... Президенті Н.Ә.Назарбаевтың еңбектері;
Қазақстан Республикасы сенат төрағасы Қ. К. Тоқаевтың ... ... ... Қазақстандық авторлар Е. М. Арын, Л. К. Бакаев, Е. Т.
Қарин, Лаумулин М. Т, Л. М. ... ... А. А. ... Е. М. Абен және шетелдік авторлар ... ... ... Чжен Кок Фу, ... ғалымдар бұл тақырыпта, зерттеу
жүргізіп, еңбектер жазған.
Дипломдық жұмыстың құрылымы. ... ... ... екі тараудан,
қорытынды және пайдаланылған әдебиеттер тізімінен тұрады.
1. Тарау. Қауіпсіздік және ... ... ... ... ... Ұлттық мүдде ұғымы және ұлттық қауіпсіздіктің түсінігі мен
деңгейлері.
Кеңестер Одағы мемлекетінің ... ... ... саяси моделінің ауысуы, ... ... ... ... ... өту –бұл біздің еліміздің бүгінгі күнгі тарихының
маңызды оқиғалары. Аталған ... ... ... ... ғылымы үшін маңызды түсінік - ... ... ... ... әкеп ... ... ұғымының мағынасы қазіргі кезде
оның ... ... ... «Ұлттық мүдде» ұғымының тек ... жағы ғана ... ... қатар прагматикалық жағы да бар. Бұл
дегеніміз – мемлекеттің өз алдына белгілі бір мақсаттарды қоюы және оны ... ... қол ... ... болып табылады.
Мемлекеттің нақты стратегиялық мақсаттары – бұл саяси элитаның
ротациясы ... ... ... ... күрес мақсатында); әскери
күшті иемдену, ішкі экономикалық қауіпсіздік және бәсекеге қабілеттілік.
Мемлекетте өз ... ... ... ... ... мақсаттарды
шешу қабілеттілігінің бар болуы – «ұлттық мүдде» ұғымын анықтайды. Қазіргі
жағдайда «ұлттық мүдде» ... ... ... ... ... ... ... «Батыстық» немесе «Еуроазияшылдық» тенденциялар байқалады.
Қазақстан үшін ... ... ... ... бұл ... орны және ... мемлекеттілігінің даму тарихымен ұштасып жатыр.
Жалпы алғанда ұлттық мүдде проблемасы белгілі бір талаптарға жауап
беруі ... ... – ол ... әрі ... ... ... ... өйткені ол мемлекеттіліктің тағдырын қарастырады. ... ... жаңа ... ... ... ретінде емес, керісінше
халықтың еркіндігін, тәуелсіздігін және гүлденуін қамтамасыз ете ... ... ... қайта өрлеуі деп қабылдануы тиіс. Үшінші – ұлттық
мүдделер қоғамның әлеуметтік проблемаларының шешілуін ... ... Осы ... ... ішкі ... қол жетеді [2, б. 326-328]
Ұлттық мүдде проблемасы 100 жыл көлемінде талқыланып келе жатқан
мәселе. Бұл ... ... ... де ең ... сұрақтардың бірі болып отыр.
Көптеген теоретиктер ұлттық мүдделер ұғымын анықтағанда, оған ... ... ... ... шешуші мән-мағына береді.
Кейіннен осы екі ұғым қосылып, бір мағына беретін болды. ... ... бару үшін осы екі ... ажырата білу керек.
Әртүрлі ғалымдар мүдделер иерархиясын өзінше құрды. Мысалы, Р.Осгуд
«ұлттық тірі қалу және өзін-өзі сақтау»ұғымдарын ең бірінші орынға ... ... ... ... ... ... ... және өмір сүріп
отырған сана режимді қолдау терминдерінде анықталды. Дж. Чейз АҚШ –ң ... ... ... ... ... АҚШ –қа ... ... ықтимал агрессорларды базаларға
жібермеу;
2) Шет елдерде өзін-өзі басқару мен ... ... ... ... қорғау және дамыту;
4) Әлемде дұрыс күш балансын орнатуға әсер ету.
Осы екі мысалдан ... ... ішкі және ... ... ... анық ... болады.
Ұлттық мүдде, саяси ғылымда ұлттың ... ... ... ... және ... даму деп ... ... жүзеге
асырылуынан ұлттың болашақ тағдыры және әлемдік қауымдастықтағы орны
айқындалады.
Қазақстан ... ... ... ... ... ... ... және басқа да шарттарын ... ... ... ... Республиканың мемлекеттің тұтастығы мен
тәуелсіздігін ... ... ... ... ... ... қарым-қатынасты дамыту; өзге елдермен қарама-қайшылықтар
пайда болған кезде, оларды шешу үшін әскери күштерді қолдануға жол ... ... және ... ... ... ... тойтарыс беру,
икемділігін қолдану; азаматтық ... пен ... ... ... қамтамасыз ету және республиканың ғылыми-техникалық
потенциалын арттыру: [3].
Ұлттық қауіпсіздік ұлттық мүдделердің қорғалу дәрежесі мен жағдайын
сипаттайды. Ол ... үш ... ... ... ... ... дегенмен, ұлттық мүдделер мемлекеттің ұлттық қауіп сіздігімен
тығыз байланысты. ... ... ... ... ... ұлттық
мүдделерден келіп туындайды және «өмірлік маңызы бар ұлттық мүдделерді»
білдіреді.
Қауіпсіздік проблемасын ... ... ... ... бірі ... отыр. Саясаттану ғылымы саяси ... ... және ... ... ... ... ретінде қарастырады. Тарихи тұрғыдан алып қарасақ, «қауіпсіздік
ең алғаш рет ХІІ ... да ... ... және өзін ... ... ... деп санайтын адам рухының бір қалыпты тыныш жағдайын
білдіретін болған.
Уақыт өте болып жатқан қоғамдық өзгерістерге байланысты бұл ... ... ... ... ... түсінігінің бүгінгі күні мән
мағынасы соғыстан кейінгі уақытта (60-50жж) ... ... ... мен ... мемлекеттің ішкі және сыртқы
жағдайлары оның бостандығы, тәуелсіздігі, тұтастығы, мүдделері және ... мен ... ... ... ... ... жою деп
қарастырсақ, онда мұны қоғамдық өмірдің барлық сферасы мен ... көп ... ... деп ... ... ... айтсақ, ұлттық
қауіпсіздік тек қана мемлекеттің қауіпсіздігін ғана емес, сонымен қатар
қоғамның және ... ... де ... ұлттық қауіпсіздік, жеке адамның зорлығының ... ... (ХVІ ... ... өзге ... келетін
қауіп-қатерден қорғанумен байланыстырылады. Тек ХХ ... ... ... ... ... ... экологиялық және ақпараттық қауіпсіздікті қорғауды білдіретін
болды.
Ерте ... ... ... ... ... ... яғни ... шекараларды шынайы адамдармен қорғауы. Ал,
психологиялық ... ... ... ... ... ... ... бүгінгі күнгі көзқарастар оны жеке тұлғаның, қоғамның,
қауіпсіздігімен мемлекеттік және ... ... ... Ішкі ... ... қауіпсіздік заңдарды қатал сақтаумен,
адамдарды, әлеуметтік қорғаумен, құқық және еркіндікке ... ... қол ... ... ... және ... ... шешілумен қамтамасыз етіледі.
Ресейлік саясаттану сөздігінің логикасына сүйенсек, ұлттық
қауіпсіздіктің анықтамасы ... ... ... ... ... ... өмір ... және дамуын қамтамасыз ететін әлеуметтік институттардың
жағдайын қарастыратын, саяси ... ... ... ... ... өзін ең ... рет 1904 жылы АҚШ президенті Т.Рузвельт
АҚШ конгресіне деген ... ... Бұл ... ол ... ... қосылуын «ұлттық қауіпсіздік» мүддесінен шығып отырғанын
дәлелдеген. Одан ... ... бұл ... Американдық
саясаттанушылардың зерттеулерінде ең басты ... ... ... ... жылы ... ұлттық қауіпсіздік туралы заң қабылданса, 1994 жылы АҚШ
қауіпсіздік стратегиясын белгіледі. ... ... ... түсінігінің пайда болуын ұлттық мүдделер теориясынан ... ... ... ... ұсынды.
Зерттеулердің көбісі ұлттық қауіпсіздікті күш арқылы ... бір ... ... бір ... күшінің басым болуы, немесе
мемлекеттердің қарым-қатынасы жағынан анықтайды, яғни ... ... ... ... ... ... ... Ұлттық қауіпсіздік
проблемасы бойынша ең ... ... ... ... М.Гальпери,
Г.Кан, Г.Киссинджер, Г.Ласвелл, Г.Моргентал, Дж.Шлессингер және ... ... ... ... ... ... ... зерттеу қызметінде орталық мәселе болып отыр.
Ұлттық қауіпсіздікте қауіпсіздіктің үш ... ... ... ... және ... ... ... орны мен ролі динамикалық
және қоғамдық қатынастардың жағдайымен ... ... ішкі және ... ... ... үшін қиын ... ... және мемлекеттің қауіпсіздігі басым
болады. әсіресе авторитарлық және тоталитарлық ... ... ... ... ... ... да, ең ... орынға тұлғаның қауіпсіздігі
арқасында мемлекет қауіпсіздігін қояды. Демократиялық ... үшін ... ... ... мен ... ... ... қоғамдар
үшін мемлекеттің және қоғамның қауіпсіздігі ... ... ... ... еркіндігі мен қауіпсіздігін қамтамасыз ететін ... ... ... ... ... ... ... бар
болуымен және саяси күштер мен қоғамдық топтардың іс-әрекетін реттеумен
жүзеге ... ... ... ... ... ... ... топтарының құқығы мен еркіндігін жүзеге
асыруды және қоғамды қақ жаруға апаратын іс-әрекеттерге қарсы тұра ... ... ... ... бар болуымен қамтамасыз етіледі.
Тұлғаның ... оның ... ... бар ... мен қажеттілігін
дамытып және жүзеге асыруға мүмкіндік беретін комплекстік ... ... ... ұғымдардың қалыптасуынан тұрады.
Сонымен қатар тұлға қауіпсіздігі қоғам және мемлекет ... ... ... ... ... ... тұрғысынан ұлттық қауіпсіздіктің әртүрлі бағыттары,
құрылымдық элементтері бөлініп шығады. Ең алдымен оған мыналар жатады;
саяси, ... ... ... ... ... Әр ... ... (мемлекеттік) қауіпсіздік доктриалды
жоспар негізінде ... ... - а) ... қол ... б) ... тұру ... ... бере алатын қарулы күштердің жоғары
деңгейін қолдау; в) ... ... ... - а) территориялық
тұтастықты қамтамасыз ету; б) ... және ... ... ... в) ... ... бір ролді сақтау; г) мемлекетте бар саяси күшті
қорғау [4, б.13].
Ғылымды дамыту ... ... ... ... екі ... мән ... бөліп көрсетеді, тар мағынасында –
территориялық шекараларды, ... және ... ... қорғау; кең
мағынасында – мемлекеттің гүлденуін және оның азаматтарын қорғау. ... ... ... өсуі байқалып отыр; 1) локальды, 2) ұлттық
немесе ... , 3) ... 4) ... 5) ... ... анықтамасын Э.Кирк ұсынады. Оның ойынша «Әрбір
мемлекеттің қауіпсіздігі оның халықының өмір ... ... ... ... ... ... және де мемлекет аталған шарттарды болашақ жас ... ... ... Бұл көзқарастың одан әрі дамуында басқа теоретик
Б.Бузан ... ... ... анықтады; әскери қарулы күреске деген
мүмкіндіктер жиынтығы және ... ... ой ... ... мемлекеттің, басқару жүйесінің және идеологияның
тұрақтылығы; экономикалық ресурстарға қарсы және ... ... ашық ... ... ... салттың дәстүрлі моделін сақтау. Сонымен
қатар діни және ұлттық шынайылықты, қоршаған ортаны қорғау[5, б.6].
КСРО ... ... ... ... ... өз қолданысын
таппады. 1990 ж. басында ғана ең ... ... мен ... шыға
бастады. Ресейде және ТМД ... ... ... ... ... қалыптасу үстінде болды. Жан-жақты және ... ... ... ... – бұл ішкі және сыртқы қауіп-
қатерлерден қорғану, сырттан келетін ... ... ... беру, қоғамның
және азаматтардың жан-жақты дамуына кепілдік бере алатын мемлекеттің ішкі
және сыртқы жағдайларын ... ... Осы ... ... екі негізгі
факторды көруге болады. Сыртқы қауіп-қатерден әскеои ... ... ... және ішкі ... ... ... қауіпсіздік мемлекеттің
қауіпсіздігімен теңбе-тең. Бұл жайлы ғасырлар бұрын ... мен ... ... ... ойы бойынша ұлттық қауіпсіздік «жеке бір
мемлекет азаматтарының аман қалуымен ғана ... ... ... «тұрақты
көбеюді қамтамасыз етумен» байланысты.
Ұлттық қауіпсіздік, біріншіден - ... ... ... ...... ... ... болып отырған саяси
күштердің қарым-қатынасы, көшбасшылардың симпатиялары мен ...... ... ... ... пайдалы,
пайдасы аз, пайдасыз нұсқаларымен келісу және келіспеу. Ұлттық қауіпсіздік
теориясы саяси ғылымның ерекше бөлімі ... ... ... келе ... (ТМД ... жыл бұрын А. Волферс өзінің «Разногласия сотрудничество» атты
кітабында ұлттық қауіпсіздікті «анық емес ... деп ... ... бұл ... ... анық мән-мағынасы жоқ. А. Буханның ... – бұл көп ... бар ... ... ішкі ... яғни елге ... ... қауіп-
қатердің төнуі ретінде анықталады. Халықаралық қауіпсіздік бүгінгі ... ... ішкі ... ... ... әлемнің дамуы мен
жаһандық проблемаларға байланысты ұлттық қауіпсіздік көп нәрсені қамту
керек. қоғам ашық ... ... ... ... ... ал ұлттық
қауіпсіздік компромисті болу керек. жаһандану ... ... тағы бір ... ... ... ... – адам ... алып келді.
Ұлттық қауіпсіздік қорғаныс жағдайы ретінде – бұл ... ... ... ... біздің алдымызда ол – динамика, үрдіс. Тек қана алыстан
еске түсіретін статика – бұл ... ... ... ... ... әлеуметтік өмірдің қиында көпжоспарлы құбылысы ... ... ... және пәндік сфералары бойынша бөліп
көрсетуге болады. ... ... ... ... ... ... қауіпсіздігі, тұлғаның құқығы мен еркіндігін қамтиды;
- Қоғамның қауіпсіздігі, яғни материалдық және рухани құндылықтар;
- Мемлекеттің қауіпсіздігі – оның ... ... және ... ... сфера тұрғысынан қарасақ, қауіпсіздікті қоғамдық
мемлекеттік, техникалық, экологиялық және т.б. деп ... ... ... ... факторлар бар. Оларды төрт
негізгі топтарға бөлуге болады;
1) Әлеуметтік - саяси факторлар (адамдардың саналы ... ... ... ... қақтығыстар, шерулер,
терроризм, ұйымдасқан қылмыс, конституциялық құрылыстың өзгеруі,
диверсиялар, соғыстар;
2) Техногендік факторлар - ... ... ... жарылыстар, өрттер, химиялық қауіпті заттардың
тасталуы, радиоактивті заттардың тасталуы, ... ... ... бедерінің ластануы, ас-тағам өнімдерінің зиянды заттармен
ластануы;
3) Табиғи факторлар;
4) Биологиялық факторлар;
Әлеуметтік - саяси, техногендік, табиғи, ... ... ... ... ... ... ... қоғам және мемлекеттің
өмірлік маңызы бар мүдде қауіпсіздігі үшін ... ... ... ... ... өмірлік маңызы бар мүдделеріне
мыналарды жатқызуға болады: мемлекеттік ... және ... ... ... қауіпсіздігін, материалдық және рухани
құндылықтарын қамтамасыз ету, конфликтілерді шешу үшін әскери ... жол ... ... дамуының тұрақтылығын қамтамасыз ету,
қоғамның, мемлекеттің және азаматтың тіршілік етуіне дұрыс ... ... ... ... ... оның ... ... сұрақтарын ашып берді. Мысалы, А.Уолферс ұлттық ... ... ... ... ... негізгі құндылықтары
ретінде анықтады. Бірақ, ол сонымен ... екі ... ... ... 1) ... ... әсіресе әлемдік державалардың
маргиналдық құндылықтарды ... ... ... ... негізгі
құндылықтардың минимумнан кеңеюіне әкеп соғады. 2) ... ... ... негізгі құндылықтарын қорғауы үшін аз ғана тырысыуы.
Ф.Грегер мен Ф.Симонидің айтуынша, ұлттық қауіпсіздіктің ең негізгі
мақсаты белгілі ... ... ... және ... ... ... ... құндылық ретінде халықтың тірі ... ... және ... ... ... ... және осы
құндылықтар қорғалуы тиіс.
Мемлекет ұлттық ... ... ... ... ал ... халықаралық жағдайдан келіп туындайды. Себебі ұлттық қауіпсіздік
сыртқы қауіп-қатер негізінде қалыптасуы ... ... ... ішкі ... ... сыртқы қауіп-қатерлер
мемлекеттің барлық компоненттеріне бағытталуы ...... ... ... және ... ... ғ. ... саясатының дамуы 4 шартты ұстануы керек:
-мемлекеттің қауіпсіздігі тек қана оның әскери күшімен ғана емес,
ең алдымен оның ... ... ... ғылыми-техникалық
және гуманитарлық дамуымен қамтамасыз етіледі;
- адам-азамат, оның ... ... ... ... ... және ... ... ету- мемлекет
қауіпсіздігінің негізі;
- шынайы қауіпсіздік әріптестік болған кезде ғана ... ... мен ... достастығы, олардың халықаралық және
әлемдік қауымдастыққа өз ... ... ... қауіпсіздік үшін ең қорқыныштысы – ... ... ... адамдар ғана ақылды билік жүргізе алады [6, б.36].
Ұлттық қауіпсіздіктің объектісі – мемлекетті сақтау ... ... ең ... ...... оның ... мен ... жақсы дамуы үшін жағдай жасау.
Ұлттық қауіпсіздік түсінігі оның бүгінгі күнгі ғылыми және ... ... ... Бұл түсінік «ұлттық мүдде», «күш»
және «күштер балансы» сияқты ұғымдармен ... ... ... ... ... ... мемлекеттің ішкі және сыртқы ... ... ... қызметі, сонымен қатар олардың шынайы патриотизмі
кепіл бола ... ... ... ... өз ... ... емес, қоғамның
қолындағы құрал болып табылады. Сондықтан қауіпсіздікті ... ... ... тұлға, қоғам, мемлекет табылады.
Ұлттық қауіпсіздік кез-келген ... үшін ... ... қоғамның қауіп-қатерлерімен олардың салдарын ... ... ... екіншіден, пайда болған қауіп-қатерлерге стратегия
және құралдар арқылы комплекстік жауап беру; ... ... ... ... ... ... ... жасап шығару; төртіншіден,
қауіп-қатерді қайтару үшін ең дұрыс стратегияны ... және ... ... ... ... ... ... және арттыру
[7, б. 327].
1.2 Қазақстан Республикасының ұлттық қауіпсіздігін қамтамасыз етудің
концептуалдық негіздері.
Қазақстан Республикасының ұлттық ... ... ... ... ... ... ең ... жалпы ұлттық
қауіпсіздіктің ... ... ... Осы ... Х. ... ... ... анықтамасын қоса кеткім келіп отыр. Оның
айтуынша, қауіпсіздік- бұл жүйенің құндылықтары және оған ... ... ... ... қолдау. Американдық саясаттанудың соңғы
жетістіктерінің бірі – ... ... ... ... ... ... ... қорытындыға келуі және «ұлттық
қауіпсіздік» ... ... ... оның ... ... ... ... қарай дамуын қарастыру керек [8, б.4-5].
Ұлттық қауіпсіздік концепциясы – бұл ұлттық мүдделердің пирамидалық
балансының жалпыланған немесе ... ... ... ... Ұлттық
қауіпсіздіктің нормативті концепциясының негізгі мазмұны:
- мемлекеттің бірлігін және тұтастығын қорғау;
- алдын-ала ұзақ ... ... ... ... ... жүргізу;
- әлемдік нарықтың мүмкіндіктерін ескере отырып, ұлттық
экономиканың тиімділігін ... ... ... ... және мәдени өзін-өзі анықтау өзара тығыз
байланысты. Бұл ... ... ... бір ... ... көрсетіп отырғандай, қауіпсіздіктің барлық негізгі
сфераларында өзінің басты проблемалары ... ... – ол ... ... бас ... ... , ... және химиялық қару-жарақты жою, қарапайым
қарулардың санын азайту, әскери шығындарды кеміту. Саяси салада - ... ... ... және ... ... ... ... жағынан
қамтамасыз ету, әлемдік дағдарыстар мен аймақтық қақтығыстырды әділетті
түрде саяси ... ... ... ... ... ... – дискриминацияның кез-келген формаларынан бас тарту,
жаңа экономикалық ... ... ... ...... ... ... күресте барлық мемлекеттердің күш –жігерін біріктіру,
экологиялық таза, қалдықсыз технологиялар мен өндірісті дамыту, жер шарының
озондық қабатын сақтау. Гуманитарлық ...... ... өнер, білім
және медицина салаларында халықаралық әріптестікті кеңейту, адамның саяси
және басқа да құқықтарын ... [9, ... ... концепциясы сыртқы саяси және ... ... ... ... ... ... ... Ұлттық
қауіпсіздік концепциясы сырттан келетін қауіп-қатерлер мен мемлекетті
әлсіздендіруге немесе ... ... ... ... отырып
құрылады. Сонымен қатар, бұл концепция қоғамның қал- ахуалымен байланысты
ішкі ... де ... ... ... ... концепциясы ең алдымен сыртқы бағытты қамтыды
және бұл мағынада оның басты конструкциялары – сыртқы ... ... ... ... ... ... мен оның әскери-күштік
қамтамасыз етілуі болды. Ұлттық қауіпсіздік концепциясын дайындаудағы ең
бірінші шарт – бұл ... ... ... ... мен ұлттық қауіпсіздіктің
универсалды, жалпымойындалған компоненттері және стандарттарын ескеру.
Оларға мыналар жатады: ... ... ... орны мен ... ... ұлттық мүдделерді, мемлекеттің мақсаттары мен басымдықтарын
қорғау; экономикалық, ... және ... ... ... ... мен ... ... сақтау және
қамтамасыз ету; мемлекеттің барлық азаматтарының құқықтарын, еркіндігін, ар-
ожданын және материалдық ... ... ... ... ... өмірлік маңызы бар мүдделері тарайтын аймақтар мен ... ... мен ... ... ... және ... ... белгілеу.
Ұлттық қауіпсіздік концепцияларының негізгі параметрлері мемлекет
стратегиясының ... ... ... [10, ... ... Қазақстан Республикасының ұлттық ... ... ... негіздеріне тоқталсақ. Бұл нәрсені біз,
«Қазақстан Республикасының Конституциясына», ... ... « ... ... ... қауіпсіздік туралы
заңына», «Ел Президентінің Қазақстан халқына жолдауына», ... ... ... ... ... сүйене отырып
қарастырамыз. Ұлттық қауіпсіздік концепциясына ... ... ... ... ... ... ... концепциясы – тұлға мен
азаматтардың конституциялық құқықтарын, ... ... ... ... ... ... қамтамасыз ететін
көзқарастар мен іс- шаралардың ... ... ... [11]. ... ... заң ... ... түсінігіне оның негізгі бағыттарын
қосады. Олар: экономикалық, ... ... ... ... ... және т.б. ... бұл барлық түрлері бір-бірімен
өзара байланысты. Бұлардың әрқайсысының қамтамасыз етілуі мемлекет үшін де,
қоғам және тұлға үшін де ... ... ... ... ... қауіпсіздіктің маңызы арта
түсуде. Бұл ақпараттың саяси, экономикалық, әскери және мәдени үрдістерге
ықпалымен байланысты ... ... ... ... құралдарының және коммуникациялардың
жедел дамуы трансшекаралық ақпараттық виртуалды кеңістіктің қалыптасып,
дамуына ... ... ... ... ... ... жедел дамуы – бизнестің, өнеркәсіптің, білім ... ... және ... ... ... революциялық түрде
қайта жаңаруына әкеп соқты.
Ақпарат бағасы жағынан шикізат және өнеркәсіптік тауарлар бағасынан,
кейбір кезде 100 есе ... ... ... ... айналды. ХХІ ғасырдың
ұраны – интеллектуалдық бәсекелестік.
Бүгінгі күні ... ... ... коммерциялық және
басқа да құрылымдардың қауіпсіздігіне ақпараттық ресурстарды қолдану арқылы
шынайы қауіп-қатер төніп ... ... ... ... ақпараттық
қару қазіргі кезде кең қолданысқа ие. Бұл ... ... ... ... ... ... соғыстардың
барынша тиімділігімен, ақпараттық қарудың белгілі арзандығымен және т. б.
Ақпараттық қауіп-қатерлер ХХІ ... ... ... ... зиян ... ... ... болып отыр. Заңда ақпараттық
қауіпсіздік деп тұлғаның, қоғамның және мемлекеттің ақпараттық ... ... ... ... ... барлық субъектілердің
мүдделерін қамтиды: мемлекет, қоғам және жеке тұлға. Осылардың ... ... ... және ... ... ... қауіп-қатерлер
жоғарыда айтып өткендей, ұлттық қауіпсіздік үшін маңызды болып тұр. ... ... ... кезде әлемде ақпараттық соғыстардың өріс ... ... Бұл ... соғыстар Ирактағы, Шешенстандағы қарулы
қақтығыстарға әкеп соқты. Ақпараттық қару, ... ... ... жиі ... жүр. ... ... ... конъюнктураға әсер еткен
Қытай мен АҚШ-тың ақпараттық – қаржылық күресін мысалға келтіруге болады.
Теоретикалық ... ... ... ақпараттық қауіпсіздік үш негізгі
түрге ... ... ... қауіпсіздігі, қоғамның ақпараттық
қауіпсіздігі және ... ... ... ... алғанда,
ақпараттық қауіп-қатерлерді техникалық және идеологиялық деп бөлуге болады.
Өз кезегінде бұл екеуінде сыртқы және ішкі деп ... ... ... өзге ... және мемлекетаралық
бірлестіктердің әр ... ... ... ... өзге саяси, экономикалық,
әскери және ақпараттық құрылымдардың қызметін жатқызуға болады. Ішкі ...... ... мен жеке тұлғалардың қызметтері жатады.
Екеуінің де ... ...... мен ... ақпараттық
мүдделері, жеке және заңды тұлғалардың ақпараттық құқығы мен еркіндігі
болып табылады.
Техникалық қауіп-қатерлер дегеніміз – ол ... ... ... ... және жабық ақпараттарға өзге де жолмен қол ... ... ... және ... ... қалыпты жұмыс
істеуін бұзу мақсатында ақпараттық ... ... ... ... ету ... үшін де, ... ... құрылымдар
үшін де салмақты тапсырма болып отыр[12]. АҚШ пен Батыс Еуропа ұйымдарының
17 % - ы IT ... 1/10 ... ... ... ... ... ... байланысты екі түрлі проблема бар. ... және ... 2) IT – ... ... дамуы. Ақпараттық
қауіп-қатерлердің мемлекеттік және мемлекеттік емес құрылымдар үшін ... ... ... әлем ... ... ... – сұрақтың ... ... ... ... ... ету басым бағыттары бойынша
былай орналасқан: Экономикалық (49,3%), саяси (39,3%), ... ... (27,7%), ... (20,7%). ... ... ... ... тәжірибесі көрсетіп отыр.
Дамыған елдерде экономикалық қауіпсіздікті қамтамасыз ету ... ... ... бағыты болып табылады. Себебі экономикалық
қауіпсіздік мына деңгейлерде ... ... ... ... ...... ... ішкі саясатта – қоғамның әлеуметтік-
саяси тұрақтылығы.
Ұлттық қауіпсіздіктің барлық ... ... ... ... ... ... ... аса алмайды. Мысалы, әлсіз
экономика жағдайында, ... ... және ... ... ету ... емес.
Экономикалық қауіпсіздік –бұл ұлттық мүдделерді ... және ... ... ... мемлекеттің және қоғамның тұрақты
дамуын қамтамасыз ету. Американдық ... ... ... кем дегенде екі түрлі сиротқа жауап беруі тиіс: 1) ... ... ... 2) ... өмір сүру ... ... және оны әрі қарай көтеру.
Қазақстанның ұлттық экономикалық мүдделер сферасына мыналар кіреді:
- Қазақстанның ... ... ... ету;
- Әлемдік экономикалық жүйеден Қазақстанның бөлініп қалуына жол
бермеу;
- Мемлекет экономикасының ресурстық – энергетикалық ... және ... ... ... аз ... етілу дәрежесін барынша
азайту;
- Отандың және халықаралық қаржылық институттармен ... ... ... ету, ішкі және ... ... ... ... отандық экономиканың
қайта қалыптасуына және дамуына бағыттау басымдығы;
- Мемлекеттік бюджеттің ... ... ... нормадан асырмау
және оның кіріс бөлігін күшейту;
- Бюджеттік құралдармен ... ... ... жол бермеу;
- Республикалық бюджет туралы заңда көрсетілген мөлшерде сыртқы
қарыздың артуына жол ... ... ... ... ... ... төндіретін дисбаланс пен дифференциацияға жол
бермеу;
- Бәсекелестікті қолдау мен монополизмді шектеу негізінде мемлекет
экономикасында қазақстандық тауар өндірушілердің үлесін ... ... және ішкі ... мөлшерін азайту;
- Негізгі стратегиялық кәсіпорындарды трансұлттық компаниялармен
шетелдік ... ... ... ... ... ... үшін жоғары табысты жұмыс орындарын
дайындау;
- Елдегі өнімдерді қайта өңдеу деңгейін арттыру;
- Әлеуметтік ... ... ... ... ... территория және халықтың табиғи және
техногендік сипаттағы төтенше жағдайлардан қорғану жүйесін одан
әрі дамыту ... ... тағы бір ... ... бірі ... ... ... кез-келген мемлекттің қорғаныс қабілетін
айқындайтын нәрсе. «Әскери қауіпсіздік» ... ... ... оған қарама-қарсы «әскери қауіп» түсінігі көмегімен түсіндіруге
болады. «Әскери қауіп» ... ... ... ... ... күштері туралы» атты заңында (7 қаңтар, 2007ж) мынандай анықтама
берілген [14]. «Әскери ... ... ... қандай да бір субьектінің
саяси және ... да ... жету үшін ... ... ... ... тәсілдерін қолдану мүмкіншілігін болжайтын, ... Осы ... ... ... ... ... көтеріліс,
қарақшылық, тероризм және басқа да қауіп-қатерлерді жатқызуға болады [15,
б.93].
Жас мемлекеттердегі оның ... ... ... ... даму ... ерекшеліктерін ескере отырып,
мемлекеттің әскери ... ... ... ... бағыттары деп
мыналарды есептеу керек:
1. Әскери қауіпсіздік жүйесін, оны жалпы әлемдік және аймақтық
қауіпсіздік жүйесіне интеграцияландыру арқылы ... ... ... қауіпсіздік құрылымдары үшін кадрларды даярлау.
3. Әскери қауіпсіздіктің материалды ... ... ... ... ... әскери қауіпсіздікке
юылайша анықтама беріледі: «Территорияны, егемендікті, экономиканы,
мемлекеттік институттарды, ... ... ... ... ... және әскери қақтығыстарды болдырмау».
Әскери қауіпсіздіктің сыртқы және ішкі объектілері бар. ... ... ... – бұл ... ... ... күшке төтеп
беру немесе қарсы іс-әрекет ету. Әскери ... ішкі ... ... ... және ... ... ... қарсы тұру
дайындығын қолдау бойынша іс-шаралар ... ... ... ұйымдасуының негізі қарулы күштер болған, бола
береді де. Олар Қазақстан ... ... ... ... ... роль ойнайды. Қазақстан Республикасы ... ... ...... және орта ... ... болдырмау.
Қазақстан Республикасы әскери ... ... ... ... ... негізгі принциптері:
1) Өзге мемлекеттердің егемендігін, мемлекеттің шекараларының
бұзылмауын, территориялық тұтастығын сыйлау және олардың
ішкі ... ... ... ... ... ... мен ... күшейту.
3) Халықаралық қарама-қайшылықтарды бейбіт түрде реттеу;
4) Халықаралық міндеттемелерді сақтау және келісім шарттардың
мақсаттарына жетуге атсалысу;
5) Өзара пайдалы ... ... ... ... достық қарым-қатынасты қолдап отыру;
6) Әскери жанжалдарды болдырмау үшін, бейбіт өмірді ... ... ... үшін ... және айақтық қауіпсіздік
жүйелерін құруға қатысу [16, б.7].
Экологиялық қауіпсіздік ұлттық қауіпсіздіктің құрамдас ... ... ... ... ... ... ... және тұлғаның, қоғамның, мемлекеттің өмірлік маңызы бар
мүдделерінің ... ... ... [17, ... экологиялық қауіпсіздігіне қауіп төндіретін негізгі
факторларға табиғи ... ... ... ... салаларының ресурстық-шикізаттық бағытталуын, өндіруші және
қайта өңдеуші кәсіпорындардың экстермалды ... ... ... ... ... ... ... әсер ететін факторлар:
экстенсивті түрде ауылшарушылық жерлерін пайдалану, өндіріс қалдықтары,
Арал теңізінің құрғауы, Каспий теңізі шельфон ... ... ... ... ... ... проблемаларды шешу өзекті мәселе болып
отыр. Осыған байланысты Қазақстан Республикасының 2004-2015 жж. ... ... ... қабылданды. Ол үш этап негізінде жүзеге
асады: [18].
-бірінші этап (2004-2007жж) – қоршаған ортаның ластану ... және оны ... ... жоспар жасау;
-екінші этап (2008-2010жж) - қоршаған ортаның сапа көресеткіштерін
тұрақтандыру және экологиялық талаптарды күшейту;
-үшінші этап (2008-2015жж) – ... ... ... ... ... ... тұрақты даму деңгейіне қол жеткізу;
Бүгінгі күні Қазақстанда бар негізгі ... ... ... ... қауіпсіздікті қамтамасыз ету саласында келелі
тапсырмалар жасақталды.
-Жер шары климатының өзгеруіне және озондық қабатының бұзылуына ... ... ... ... ... ... және ... деградациялануына жол бермеу;
-Экологиялық апат аймақтарын әскери-ғарыштық полигондар мен тәжірибе
өткізетін комплекеттерді реабилигациялау;
-Каспий теңізі шельфінің ластануын ескерту;
-Су ресурстарының ластануын ескерту;
-Өндірістік және ... ... ... ... азайту;
-Табиғи және техногендік сипаттағы төтенше оқиғаларды ... ... ... ... Бұл да ... қауіпсіздіктің
негізгі бағыттарының бірі.
Саяси қауіпсіздік мыналардан тұрады; конституциялық ... ... ... ... азаматтық бейбіт өмір мен
ұлтаралық ... ... ету, ... ... көппартиялықпен
плюрализмді дамыту. Бұлар саяси жүйенің бірқалыптығы мен тұрақты дамудың
негіздері ... ... ... ... ... негізгі бағыттарына мыналарды
жатқызуға болады:
-Қазақстанның мемлекеттік егемендігі мен аумақтық тұтастығын сақтау;
-қазіргі конституциялық құрылысты сақтау және оның ... ... ... дағдарыстар қаупінің алдын алуға қабілетті,
өркениетті саяси пікір алысу тетіктерін жасау;
-құқықтық тәртіп және тұрақты демократиялық саяси жүйе қалыптастыру;
-адам ... ... ... ... құқығын сенімді
қорғауға жағдай жасау.
Қазақстанның ... ... ... параметрлері: мемлекеттің
қоғамның, тұлғаның өмірлік маңызы бар мүдделерін оң қорғаушы; мемлекет
құрылысының конституциялық негіздерінің тұрақтылығы, ішкі және ... ... ... үшін ... ... ... бар болуы [19,
б.18].
Әлеуметтік қауіпсіздікке осы жерде кеңірек тоқталсақ. Қазіргі кезде
Қазақстанда ... ... ... ... негізгі бөлігінің
әлеуметтік қорғалмауы кең етек жаюда. Жұмыссыздықтың көлемі республиканың
ұлттық мүдделеріне қатер төндіруде. Жұмыссыздық жастар, ... және ... ... ... ... көрсеткішке ие. Жұмыссыздық халықтың
демографиялық өсімінің төмендеуіне әсер етеді. Демографиялық ... ... ... ... ... ... ... жоғарғы
эммиграция есебінен болып жатыр [20, б.85].
Жалпы әлеуметтік саладағы жағдайды күрделі деп сипаттауға ... ... ... ... ... қордаланып, қоғамның
әлеуметтік тұрақтылығына қатер төндіре бастады. Мұндай жағдай әлеуметтік
қауіпсіздікті ... ету ... ... екенін меңзейді.
Мемлекеттің әлеуметтік қауіпсіздігін ... ... ... ... ... мемлекеттердің әлеуметтік тәуелсіздігі,
- әлеуметтік қорғау жүйесінің тұрақтылығы,
- әлеуметтік қорғау ... ... ... ... мекен-жайлығы,
- әлеуметтік қорғау жүйесінің өзін-өзі реттеуі, дамуы және
өркендеуі.
Еліміздегі тағы бір ... ... ... – ол ... ... жеңудің негізгі бағыттары мыналар болуы тиіс:
- жұмыспен қамтамасыз ету;
- еңбек тиімділігін ... ... ... ... ... белсенді бөлігі үшін өзін-өзі қамтамасыз ... ... ... әлеуметтік жағынан аз қамтылған бөлігі үшін әлеуметтік
көмектің тиімді жүйесі.
Энергетикалық қауіпсіздік - бұл ... ... ... маңызы бар мүдделерін, энергетика саласында ішкі және сыртқы қауіп-
қатерлерден қорғау болып табылады. ... ... ... ... ... ... ... беретін экономикалық игілік.
Энергетикалық қауіпсіздіктің қауіп-қатерлері дегеніміз – тұлғаның,
қоғамның және мемлекеттің ... ... ... ... шарттар
немесе факторлардың жиынтығы.
Энергетикалық қауіпсіздікті қамтамасыз ету – бұл ... және ... ... ... ... ... ... энергетикалық
қауіпсіздіктің қауіп-қатерлерін табу, ескерту және қарсы тұру ... ... ... ... ... элементі болып
табылады және аталған ... ... ... Энергетикалық
қауіпсіздікті қамтамасыз ететін ең басты субъект – ... ... ... қауіпсіздік стратегиясын жүзеге асырудың негізгі бағыттарына
мыналар жатады:
- қоғамның қауіпсіздігін ... ету. Бұл ... ... болып
табылады, себебі мемлекет қоғамды басқаруды жүзеге асыратын
негізгі саяси институт. Мемлекет басқаруды жүзеге ... ... ... мен ... ... ... қорғауды қамтамасыз
етеді;
- мемлекеттің өзін-өзі қорғауы. Мемлекет қоғамды қорғаумен қатар,
өзінің тұрақты қызмет етуі үшін ... ... ... жүйе ... ... ... ... қарсы
механизмдер ойлап табады.
Қорыта келгенде, республиканың ұлттық қауіпсіздік стратегиясы
мемлекеттің рационалды ... ... ... ... ұзақ ... - максималды мүмкін болатын экономикалық өсімді, саяси салмақты
және мемлекеттің гүлденуін қамтамасыз етеді, ал қысқа ... ... ... қойған мақсаттарға жету жолында залалдарды төмендетеді [22, б.82-83].
Қазақстан Республикасының ұлттық қауіпсіздігін ... ... ... бұл ішкі және ... ... қорғанудың
басты жолы. Бұл қорғану заңды құжаттар негізінде ғана жүзеге асады.
ІІ. Тарау. Қазақстан Республикасы ұлттық қауіпсіздігінің моделі
2.1 ... ... ... ... қамтамасыз
етудің негізгі механизмдері.
Ұлттық қауіпсіздікті қамтамасыз ету Қазақстан Республикасының
тәуелсіз егеменді мелекет ретінде дамуының ... ... ... ... ... ... ... ұлттық қауіпсіздігі» туралы заңының
басында тікелей айтылған. Осы жерде «Қазақстан Республикасының ... ... ету» ... анықтама беріп өтсек. Қазақстан
Республикасының ұлттық қауіпсіздігін қамтамасыз ету дегеніміз –Қазақстан
Республикасының ұлттық мүдделері ... ... ... жету ... ... ... ... және азаматтардың мақсатты қызметін
айтады. Аталған ... ... ... ... объектілері
категориясына келесі ұғымдарды жатқызуы растайды:
1) тұлға, оның құқықтары мен еркіндіктері;
2) қоғам, оның материалдық және рухани құндылықтары;
3) ... оның ... ... ... ... ... қатар, ұлттық қауіпсіздік субъектілеріне мыналар жатады:
1) өзінің құзыретін заң ... ... және сот ... ... асыратын-мемлекет;
2) азаматтар;
3) ұйымдар.
Нәтижесінде мемлекеттің, қоғамның және азаматтардың дуалистік
спецификасы расталады, яғни олардың бір ... ... ... және субъектісі ретінде көрініс табуы [23, б.9-10].
Ұлттық ... ... ... ... бір ... қалыптасуы керек. Бұлар мемлекеттің ұлттық ... ... ... ... ... ... ... мен негізгі ережелері болып табылады. ... ... ... ... ... байланысты Қазақстан Республикасының
ұлттық қауіпсіздігін қамтамасыз етудің принциптері болып мыналар ... ... ... қауіпсіздікті қамтамасыз ету бойынша қызметті атқарғанда
заңдылықты сақтау;
- ... ... ... ету ... өзара шұғыл түрде
ақпарат алмасуы және іс-қимылдарының келісімділігі;
- ... ... ... ... ... өзара байланысы
және баланстылығы;
- саяси, экономикалық және ақпараттық шаралардың басымдығы;
- ... ... және ... ... жауапкершілігі;
- ұлттық қауіпсіздікті қорғау бойынша барлық іс-қимылдардың жүзеге
асуын бақылау.
«Ұлттық мүдделер» категориясы ұлттық қауіпсіздік ... ... ... ... ... ... Қазақстандық зерттеуші Ж.М.
Аманжоловтың көрсетуінше, ... ... ... өзі ... ... негізінде құрылған. Қазақстан ... ... ... ... ... экономикалық, әлеуметтік және
басқа да қажеттіліктерінің жиынтығы. Мемлекеттің адам мен ... ... ... ... құндылықтарын, негізгі
мемлекеттік институттарды қорғауды қамтамасыз етуі аталған қажеттіліктердің
жүзеге асуына тәуелді.
Қазақстан Республикасының ұлттық мүдделері болып ... ... адам және ... ... мен ... ... ... елдегі қоғамдық келісім мен саяси тұрақтылықты сақтау;
3) Қазақстанның бүкіл халқының игілігі үшін экономикалық даму;
4) Қазақстандық ... ... және ... ... нығайту;
5) Қазақстандық қоғамның материалдық және рухани құндылықтарын
сақтау мен көбейту;
6) Қазақстан ... ... ... ... ... ... ... унитарлық құрылымы мен президенттік формасының,
мемлекеттік шекаралардың тұтастығы мен қол сұғылмауын және ... ... ... ... ... ... институттардың үздіксіз қызмет ету, ... ... ... және ... ... Республикасының Қарулы Күштерінің, басқа ... және ... ... ... мен ... ... ... заңдарды сөзсіз орындау, және тәртіпті қолдау;
10) достастық негізінде ... ... ... тікелей Қазақстан Республикасының ... ... ... ... ... тоқталсақ. Орыс тілінің түсіндірме
сөздігінде «механизм» түсінігі үш түрлі мағынада анықталады, соның біреуі
ғана біз ... ... ... ... қатысты: механизм «қандай да
бір қызметтің ... ... жүйе ... ... ... [25, ... түсінікті негізге ала отырып, ұлттық қауіпсіздікті ... ... ... анықтама беруге болады. Ұлттық қауіпсіздікті
қамтамасыз ету ... ... ... ... ... ... деңгейіне жету және қолдау үшін мемлекеттің, қоғамның ... ... ... ... ... ... ... туралы заңның 17-ші бабының өзі ... ... ету ... іс-шаралар» деп аталады. Заңның ... ... ... ... ... ... ету мына ... жүзеге асады:
а) мемлекеттің барлық ... мен ... ... түрдегі қызметін қамтамасыз ету және құзыреттерді айқын шектеу
негізінде біртұтас мемлекеттік саясатты сатылы ... ... ... ... қатар, ұлттық қауіпсіздікті қамтамасыз ету бойынша ... ... үшін ... ... ... азаматтар арқылы;
ә) ұлттық мүдделерді қорғау негізінде нақты және ықтимал қауіп-
қатерлерге ... қою ... ... ... және мемлекеттің өзара жауапкершілігі,
олардың мүдделер балансы арқылы.
2. Қазақстан Республикасы өзінің ұлттық қауіпсіздігін қолында ... ... мен ... ... ... етеді. Оның ішінде біржақты
немесе халықаралық келісімдерге ... ... ... ... ... ... құралдар арқылы.
3. Ұлттық қауіпсіздікті қамтамасыз ету ұлттық мүдделерді ... ... жету мен ... тұрады:
а) мемлекеттің аталған саладағы қызметінің ... ... ... ... ... ... және болжау;
б) ұлттық қауіпсіздіктің қауіп-қатерлерін алдын-ала ескерту мен
нейтрализациялау бойынша шұғыл және ... ... ... ... оның ... осы ... тудыратын себептер мен
жағдайларды жою;
в) ұлттық мүдделерге қауіп төнген жағдайда ұлттық ... ету ... мен ... мобилизациялау, оның ішінде ішкі
мемлекеттік, трансшекаралық және ... ... ... және
төтенше жағдайлар болған кезде;
г) ұлттық мүдделерді қорғау бойынша шешімдер мен іс-қимылдарды тез
арада қабылдау, ұлттық қауіпсіздікке әсер ... ... ... жолын
кесу, басқа да құқықшектеушілік іс-шараларды жүзеге ... ... ... әсер ... залалдың салдарын локализациялау
және жою, қалпына келтіру іс-шаралар ... ... ... ... ... ету ... ... заң негізінде
және біртұтас мемлекеттік саясат ... ... ... ... ... өзге де ... ... мен ұйымдар құрайды. Олар өзінің
құзыреті шеңберінде ұлттық қауіпсіздікті қамтамасыз ету үшін ... ... ... ... ... ету ... ... функциялары
болып мыналар табылады:
а) ұлттық қауіпсіздіктің қауіп-қатерлерін болжау және анықтау;
ә) ұлттық қауіпсіздіктің ... ... ... ... ... ... және ұзақмерзімді іс-шаралар комплексін
дайындап, жүзеге асыру;
б) ұлттық қауіпсіздікті ... ету ... ... және ... ... ... халықаралық келісім-шарттарына сәйкес
жалпы және аймақтық қауіпсіздікті қамтамасыз етуге қатысу.
1. Ұлттық қауіпсіздікті қамтамасыз ету күштеріне мыналар жатады:
а) Қазақстан Республикасының ... ... ... да ... және
әскери құрылымдар;
ә) ұлттық қауіпсіздік, ішкі істер, сыртқы барлау, әскери және ... ... ... ... ... ... қызметі,
салық және кедендік қызметтер, төтенше жағдайлардың салдарын ... ... ... ... ету ... ... бекітілген
шеңберде бір-бірімен өзара әрекет жасайды және ... ... ... ... ... ... ... алмасады.
3. Ұлттық қауіпсіздікті қамтамасыз ету барлық өзге де мемлекеттік
органдар мен ұйымдар үшін ... ... ... Мұны олар ... ... жеке, сонымен қатар ұлттық қауіпсіздікті қамтамасыз ету
күштерінің тапсырмалары бойынша ... ... ... ұлттық қауіпсіздікті қамтамасыз ету
механизмдеріне ... ... ... ақпараттық, сыртқы саяси
және экологиялық ... ... ... ... ... ұлттық қауіпсіздігіне халықаралық
кепілдіктер алу мақсатында халықаралық ... ... ... ... ... саласында ұлттық қауіпсіздікті қамтамасыз
ету мыналардан құралады:
1) жаһандық тәртіпті қалыптастыру үшін халықаралық іс-
шараларға ... ... ... ... ұжымдық қауіпсіздіктің
тиімді жүйесін қалыптастыру және күшейту;
3) Қазақстан Республикасының ... ... ... беру ... бар, ... ... ... Республикасының халықаралық келісім-шарттарына
сәйкес, ұлттық ... ... ... мемлекеттен тыс іс-шараларға қатысу;
5) ұлттық қауіпсіздікті қамтамасыз етуге ... ... ... ... ... бірігіп шешу.
Қазақстан Республикасы сенімді шекаралық бақылауды жүзеге асыру
мақсатында мемлекеттік шекараны қорғау ... ... және ... ... шекаралардың қауіпсіздігіне қатысты екі негізгі принцип
анықталады: мемлекеттің шекаралары мен территориялық тұтастығының бұзылмауы
және осы екі ... де ... ...... ... рәсімделген
шекара болып табылады.
Өзінің Қазақстан халқына жолдауында біздің мемлекеттің ... ... ... ... басым мақсаттарын анықтап берді: «Біз
өз саясатымыздың бейбітшіл бағытын насихаттаймыз және әлемнің ешқандай
мемлекетіне территориялық ... жоқ ... ... ... ... отырып және кез-келген әскери қақтығыс апатты
салдарға алып келетінін түсіне отырып:
- ... ... ... ... ... ... ... мойындаймыз;
- соғысты немесе әскери күш қауіп-қатерін саяси, экономикалық
және басқа да ... жету үшін ... ... ... ... ... ... бұзылмау принциптерін, басқа
мемлекеттердің ішкі істеріне араласпау принциптерін ұстанамыз.
Қазақстан Республикасының шекаралық ... ... ... ... ... ... ... мен нормалары негізінде
қалыптасқан. Қазақстан Республикасының Конституциясына сәйкес «Қазақстан
Республикасының территориясы белгіленген шекараларда ... қол ... ... ... ... ... өзінің құрлықтағы шекараларын барлық
периметрлері бойынша анықтап алды. (1992-2005жж.). Ал АҚШ пен ... ... ... 114 жыл бойы ... ... ... Қазақстанның қысқа мерзім ішінде ... ... ... қөруге болады.
Қазақстанның геосаяси оорналасуын ескерсек, мемлекеттік шекарада айқын
халықаралық-құқықтық режимнің орнатылуы бақылаудың шекаралық, ... және ... да ... ... ... ұйымдасуына өз
септігін тигізді. Тиімді бақылаудың арқасында мемлекет ... ... ... ... ... тауарлардың өтіп кетуін қорғауды
қамтамасыз етеді [27].
Сонымен қатар біздің мемлекет сенімді шекаралық бақылауды жүзеге ... ... әуе ... ... ұлттық жүйесін
қалыптастырады;
2) заңсыз иммиграцияға жол бермеу үшін барлық қажетті іс-
шараларды ... ... ... ... ... ... негізнде
құрылады:
- саяси шаралар мен экономикалық өзара әрекетті тереңдету көмегі
арқылы республиканың қауіпсіздігін, оның ... ... ... ... ... ... ... ұлттық қауіпсіздікке жауап беретін ведомстволардың биліктің
жоғарғы органдары мен ... ... ... жеткілікті қорғаныс ... ... ... ... ... ... қауіптерді қайтаруға дайын болуы;
- ұлттық қауіпсіздік жүйесін құрудың құқықтық мемлекет принциптері
мен халықаралық ... ... ... болуы, ұлттық – тарихи
дәстүрлер мен әлемдік тәжірибені ескере отыру.
Республиканың ұлттық қауіпсіздігі жүйесінің орталық бөлігі - ... ... ... ... ... ... ... қауіп-
қатерлерді болдырмайды және оларға қарсы іс-әрекет жасайды.
Қазақстан ... ... ... ... ... және ... ... іс-шараларға белсенді түрде қатысуды өзінің басты мақсаты
етіп отыр. Кез-келген егеменді мемлекет сияқты, Қазақстанда өзінің қорғаныс
қабылетін ... ... ... ... ... бірі ... ... ісі деп есептейді. Қазақстан халықаралық қауіпсіздіктің
жалпы қамтылған жүйесі құрылғанша, онымен қорғаныстық одаққа кіргісі ... да ... ... ... бірлесе жүргізіп отырады. Біздің
ең басты мақсатымыз – ... ... ... ... [28, б. ... оның егемендігін, территориялық тұтастығын, сонымен қатар
ішкі тұрақтылығын қамтамасыз ету ... ... ол ... ... ... ... кейін,
басты тапсырмаларының бірі болып табылды. Бұл ... ... ... ... ... ... ... аз жауап беріп жатқан, кеңестік
дәуірде негізі қаланған ... арқа ... ... ... немесе Қазақстанның орналасуының геосаяси ... ... жаңа ... ... қауіпсіздігін қамтамасыз ету проблемасы тәуелсіздік
алғаннан кейін пайда болды. Үлкен ... бар, ... ... қорғалған,
шекаралары ұзын мемлекеттің, әскери және экономикалық тұрғыда бұрынғы
метрополиядан толық ... ... ... аралас, сонымен қатар сол
халқының көп бөлігі ұлы ... бет ... екі ... ... қалып қойған, супердержавалардың бұрынғы кеңестік континентаралық
ракеталардың мұра болып қалуына байланысты көз ... ... ... және сол ... ... бар, ... саны көп ... қаржы жүйесі және экономикасы сын көтермейтін ... ... ету ... ... ... ... беру ... болды
[29].
Қазақстан Республикасының қауіпсіздікті қамтамасыз ету саясатында
мемлекеттіліктің дамуымен жаңа этап байқалды. ... ... ... ... ... ... халықаралық этап,
Қазақстанның қауіпсіздікті ... етуі мен ... ... ... ... ... ... көрсетеді. Қазақстандағы жаңа этап
ұлттық ... пен ... ... ... ... ... Бұл этап ... саласында жаңа өлшемдерді алып
келеді және оны жүзеге ... жаңа ... ... Жаңа ... ... әртүрлі геосаяси векторлардың өзара ықпалдастығы күшейеді,
саясат ... бола ... ... ықпал ету үшін күресте ұлы
державалардың ролі мен мүдделері және ... ... ... арта ... ... ... ... Қазақстанның сыртқы саясатының
жаңа арнаға түскендігін көрсетеді.
Бірінші «пассивті» фазадан екінші «активтіге» өту кезінде Қазақстанның
қауіпсіздігін жүзеге ... ... ... ... ... ... болды.
1. Бірінші деңгейді халықаралық немесе халықаралық ... деп ... ... Бұл ... ... бар, ... ұйымдар мен келісім –
шарттарға қатысуын ... БҰҰ, ... ... ... МАГАТЭ, қаруды бақылау ... ...... және т.б. ... ... – 1, СНВ – 2 ... ... асыруға байланысты
қауіпсіздік кепілдігін алуын жатқызуға болады.
2. Екінші деңгейді шартты түрде аймақтық деп ... ... ... ... ... ... кең ауқымды
саласы, сондықтан мұнда бірнеше бағыт ... ТМД: бұл ... ең ... элементі – ұжымдық қауіпсіздікке
байланысты Ташкент келісім – шарты (1992 ж, 15 мамыр).
ә) еуропалық және батыстық бағыт: бұл ... ... ... ... қару - ... жөніндегі келісім –
шартқа, НАТО – ның «Бейбітшілік үшін әріптестік» бағдарламасына
қатысу.
б) ... ... ... басшылығы, Қазақстанның көп
бөлігінің азияда орналасқандығын ескере отырып, 1992 –1993 ... ... пен ... әрекет ету кеңесін шақыру туралы
ұсыныспен шықты. (СВМДА) [30, б. 22-23].
1997 жылдың қазан айында БҰҰ – ың Бас ... 47 – ... ҚР ... ... ... – ны дайындау жөнінде ұсыныс
тастады. ... ... ЕҚЫҰ – ның ... ... ... ... қалыптастыру болып табылды. Азиядағы сенімдестік пен өзара әрекет
ету кеңесінің орнауы үшін Қазақстанның ... ... ... ... ... ... саясаттағы осы және басқа да
біздің ұсыныстарымыз қауіпсіздікті күшейту қажеттігінен ғана емес, сонымен
қатар ұзақмерзімді ... ... ... Бұл ...... ... мен екіполюсті әлемнің күйреуінен кейін, жаңа әлемдік
тәртіп пен мемлекеттер қатынасы жаңа типінің қалыптасу проблемалары [31, ... ... ... – локальды және екіжақты ... Бұл ... ... Азия ... қатысуы – орталық мәселе болып табылады.
Орталық Азия ... 1994 жылы үш ... ... негізінде қалыптасты:
Қазақстан, Қырғызстан және Өзбекстан, сонымен ... ... 1997 ... ... мен ... ... ... қатысты. Орталық Азия Одағы –
ең ... оған ... ... экономикасын интеграциялауға
бағытталған экономикалық одақ.
Қазақстан Республикасының ұлттық қауіпсіздігін қамтамасыз етудің
негізгі механизмдерін зерттей ... біз ... ... қамтамасыз
ету саласындағы ҚР – ның Президентінің, Парламентінің, ... ... ... мен ... ... қарауға
міндеттіміз.
Қазақстан Республикасының Президенті:
1) елдің ұлттық мүдделерін қорғау ... ... ... ... ... іс – ... қамтамасыз етеді;
2) ұлттық қауіпсіздікті қамтамасыз ету сұрақтары бойынша ... ... ... ... оның ... мен ... ... Республикасының ұлттық қауіпсіздік концепциясын
мақұлдайды;
4) ұлттық қауіпсіздіктің нақты, ықтимал қауіп – қатерлерін анықтайды және
барлық ... ... ... ... ... ... ... Кеңесінің ой – ... ... ... ... қабылдайды;
5) Конституция мен Қазақстан Республикасының заңдарына сәйкес ұлттық
қауіпсіздікті қамтамасыз ету ... ... өзге де ... жүзеге асырады.
Қазақстан Республикасының Парламенті:
1) ұлттық ... ... ету ... ... ... ... ... мен толықтырулар енгізеді;
2) соғыс пен бейбітшілікке байланысты сұрақтарды шешеді;
3) Қазақстан Республикасы Президентінің ұсынысы бойынша бейбітшілік пен
қауіпсіздікті қолдау ... ... ... орындау
үшін Республиканың Қарулы Күштерін пайдалану жөнінде шешім қабылдайды;
4) ұлттық қауіпсіздікті қамтамасыз ету сұрақтары бойынша ... ... ... ... ... ... ұлттық қауіпсіздікті
қамтамасыз ету сұрақтары бойынша өзге де құзыреттерді жүзеге асырады.
Қазақстан ... ... ... ... Парламентінің Мәжілісіне заңдар жобасын
енгізеді және ұлттық қауіпсіздік ... ... ... етеді;
2) Қазақстан Республикасының ... ... ... ... ... ... ... ету бойынша орталық ... ... ... ... ... ... Конституцияға, заңдарға және Президент актілеріне сәйкес ... ... ... өзге де ... құзыреттерді жүзеге
асырады.
Соттар:
1) тұлғаның, қоғамның және мемлекеттің қауіпсіздігіне қатер ... ... ... ... ... ... мен ... құқықтарын, еркіндігін және заңдық ... ... ... ... аталған заңның және өзге де
нормативті – құқықтық актілердің, ... ... ... ... ...... орындалуын қамтамасыз етеді.
Қазақстан Республикасының мемлекетік органдары бірінші басшылардың
негізінде және өздерінің құзыреттері шеңберінде:
1) ұлттық қауіпсіздікті қамтамасыз ету ... іс – ... ... өзінен төменгі ұйымдардың қызметіне басшылық етеді;
2) өзінен жоғары тұрған мемлекеттік органдарға ... ... ... ... ... ... ... қауіпсіздік саласындағы заңдар мен өзге де нормативті құқықтық
актілердің сақталуын қамтамасыз ... ... ... ... ... іс - ... іс - әрекетсіздігі) ҚР – ның ұлттық мүдделерінің бұзылуына,
ұлттық қауіпсіздігіне қауіп – қатер ... алып ... онда ... ... ... ... ... және атқарушы органдар, ұйымдар, меншіктің
формасынан тәуелсіз, өзінің ... ... ... ... ... ету бойынша, сәйкес әкімшілік -
территориялық бірліктерде шаралар қабылдайды және ... ... ... ... ... ... мен ... резервтердің (ресурстардың) сақталуын
қамтамасыз етеді.
Қауіпсіздік Кеңесі:
1 ) Қауіпсіздік Кеңесі ҚР – ның ... ...... ... ... ... ... Кеңесі қызметінің ұйымдасуы мен тәртібі ҚР – ның
Президентімен анықталады ... ... 5 - ші ... ҚР – ның ... ... және есеп беретін, «Барлау» сыртқы барлау органы құрылды.
Қауіпсіздік Кеңесі, ұлттық ... ... ... ... ... ның ұлттық қауіпсіздігін қамтамасыз ету жүйесі мен механизмінде ұлттық
қауіпсіздікті қамтамасыз ету күштері болып табылады.
Кез - ... ... ... ... айнасы – сыртқы
барлау қызметі. Сыртқы барлау қызметі ... ... елді ... АҚШ – та ... ... ... орталық барлау басқармасы,
федералды тергеу бюросы, ... ... ... Ресейде бас барлау
басқармасы, сыртқы барлау қызметі, федералды қауіпсіздік қызметі ... ... ... ұзын құпия органдар. Бүгінде әлемнің кез – келген нүктесін
жіті қадағалап отырған АҚШ ұлттық қауіпсіздік ... (NSA) 1952 ... – дан ... ... ... ... ... Әр мемлекеттің сыртқы
барлау органдары бар. Мысалы, Германияда БНД ... ... ... MI – 6 барлау қызметі, Қытайда Синьхуа
ақпарат агенттігі қауіпсіздік ... ... ... ... ... «Истихбарат әл – Амма» арнайы қызметі, ... ... және «Шин - Бет» ... ... қызметінің кәсіби шеберлігіне көп
елдер қызыға қарайды.
Қазақстанның ұлттық қауіпсіздік жүйесі де кешегі ... ... ... ... ... ... ... орган. Қазақстанның озық
техникамен жарақтандырылған ұлттық қауіпсіздік органдары ТМД ... ... ... саналады. ҰҚК Әскери институтының 70 жылдық
тарихында оның 40 түлегі мен 5 ... ... ... ... ... ... Ұлттық Қауіпсіздік Комитеті, Президенттің күзет қызметі, ... ... ... ТМД ... ... ... рет топ ... шеберліктерін паш етіп келеді.
Ұлттық қауіпсіздік органдарының қызметі ... дара ... заң ... ... адам және ... құқығы мен еркіндігін
құрметтеу және сақтау, саяси партиялар және өзге ... ... ... болу ... ... ҰҚК құрамына «Барлау
қызметі», аумақтық органдар, әскери қарсы барлау органдары, ... ... ... ... ... ... бөлімшелер, оқу орындары,
ғылыми – зерттеу мекемелері кіреді.
ҰҚК – нің «Арыстан» арнайы қызметі 1990 жылы ... ... КГБ – ... ... ... ... ... - А» қызметі атауымен 1991 –
1993 ... ... ... күзет қызметіне бағынышты құрылым болып,
1993 жылдан бастап ҰҚК – нің қарамағына өткен. Негізгі ... ... ... ... ... құтқару, содырлық және қылмыстық
топтарды қолға түсіру, есірткі ... ... қою ... ... жүргізу болып табылады [33].
Ендігі жерде, ұлттық ... ... ... ... мен ... ... ... сөз қылсақ.
1.Қазақстан Республикасы ұлттық заңдар мен ... ... ... сәйкес өзінің территориясындағы әрбір адамның және ... ... ... Қазақстан Республикасынан тысқары жерде
жүрген Қазақстан азаматтары үшін мемлекет оларға қорғау мен ... ... ... ... қауіпсіздікті қамтамасыз етуде адам және ... мен ... ... тек қана мына жағдайда шектелуі
мүмкін. Егер конституциялық құрылысты, қоғамдық тәртіпті, адамның құқықтары
мен еркіндіктерін, ... ... ... ... қажет болса.
Бұған қоса, ... және ... ... ... ... ... құқықтары мен еркіндіктерінің шектелуіне байланысты, ұлттық
қауіпсіздікті қамтамасыз ету субъектілерінен түсініктеме алуға құқылы.
3. Ұлттық ... ... ... ... ... ... ... тұлғалар заңда көрсетілген жағдайда жауапқа
тартылады.
4. ... ... ... ... ... ... ... мен
ұйымдарға мемлекеттік қолдау жөнінде кепілдік беріледі. Оған қоса, ҚР – ның
заңдарына сәйкес ... ... ... қорғалуына кепілдік беріледі
[34].
Каспий теңізі аумағындағы ұлттық қауіпсіздікті қамтамасыз ету КСРО
ыдырап, жаңа ... ... ... ... ... ... ... айналды. Каспий теңізі аумағындағы ... ... ету – ... теңізінің жаңа құқықтық мәртебесін анықтауда
орталық мәселеге айналды. 1991 жылға ... ... ... ... 1921 ж. 26 ақпанындағы Ресей мен Парсы және 1940 ж. КСРО мен
Иран ... ...... реттеліп келді. Алайда, бұл келісім –
шарттар қазіргі кезде өзінің реттеушілік ... ... ... ... жаңа ... ... жауап бере алмады.
Каспий маңы елдері болашақта өздерінің әлемдік энергетикалық балансқа
әсер ететінін біліп отыр. Оның ... ... ... түбінде жатқан
ауқымды энергетикалық ресурстар бүкіл әлемдік қауымдастықтың назарында тұр.
Осыған байланысты, экономикалық даму үшін ... ... ... ... ... түсініспеушіліктің ошағы және жанжалды
жағдайдың туындауына алып келуі мүмкін.
Каспий теңізінің қауіпсіздігін қамтамасыз етуге ... іс ... ... ... мына ... ... ... болады.
Олар: мемлекетаралық келіссөздер, аймақтағы сенімдестікті күшейту және
қарусыздану ... іс – ... ... деңгейдегі қауіпсіздіктің
механизмін дайындап шығару.
Каспий аймағының ... ... ... теорияларға сүйене отырып,
екі аспектіні көрсетуге болады. ... ... ... ... ... Каспий маңы елдерінің көзқарастар қайшылығынан
туындайтын халықаралық жанжал. ... ... ... жағдайлардың
туындауына аймақтың ауқымды энергетикалық байлығы, әртүрлі мемлекеттердің
мүдделері, сол мүдделердің ... ...... өсіп ... алып ... Алайда аталған аспектілерді халықаралық құқық ... жаңа ... ... ... ... ... маңы
елдерінің барлығы БҰҰ – ның мүшесі ... ... ... ... – қайшылықтарды бейбіт жолмен реттеу әрбір мемлекетке міндетті болып
табылады. Екіншіден, Ираннан басқа, Каспий маңы елдерінің барлығы ТМД – ... ... ... Ал, ТМД - ның негізгі бағыттарының бірі – ... ... ... ... ету ... ... аян.
Каспий маңы елдерінің ішінде Қазақстан мен ... ... ... ...... ... болып табылады. Бұған қоса, оған
Армения, Беларусь, ... және ... ... Мысалы, егерде
Қазақстанның қауіпсіздігіне қатер төнетін болса, оған ... ... ... ... ... ... ... келісім – шарты базасы
негізінде ... ... ... ... – шарт ұйымын құру туралы
шешім қабылданды. 2002 жылдың 7 – ші қазанында ... ... ... ... ... екі ... құжатқа қол қойылды – ұжымдық
қауіпсіздік жөніндегі келісім – шарт ... ... және ... ... мәртебесінің жағдайы туралы. Бұл құжаттар 2003 жылдың 18 – ... өз ... енді ... 1999 жылдың көктемінде аталған
келісім – шарттан Әзірбайжан, Өзбекстан және Грузия шығып ... ... ... ... ... бір ... ұйым ... Шанхай Ынтымақтастық Ұйымы. Ұйым 2001 жылдың 15 маусымында Шанхай
қаласында ... ... мына ... ... ... ... Қытай және Тәжікстан. Хартияның 1 - ші бабына сәйкес, ШЫҰ – ... ... мен ... ... ... ... ... мүше – мемлекеттер арасындағы тату көршілікті күшейту; ... ... және ... ... мен ... ... ынтымақтастықты дамыту; лаңкестікке біріге қарсы тұру;
халықаралық жанжалдарды болдырмау үшін өзара іс - ... ету және ... ... ... жоғарыда айтылған келісімдер мен халықаралық ұйымдар Каспий
аймағындағы қауіпсіздікке ... ... бере ... ... олар
аймақтағы көп елдерді қамтымайды.
Өзінің сыртқы саясатында Қазақстан өзгеріп ... ... ... ... ... ... бере алатын іс – қимылдың жаңа
ережесін ойлап табуға тырысты. Кез - ... ... өмір ... ... ... ... стратегиясын сыртқы және ішкі қауіп –
қатерлерден қорғану, сырттан келетін әсерлерге төтеп беру, ... мен ... ... жан – ... ... ... беру деп елестетуге
болады. Қазақстанның ұлттық қауіпсіздігін ... ету – бұл, ... өмір ... ... ету ғана емес, бұл сол халықтың өзін - өзі
дамытып, ... ... ... болып табылады [36,б.286]. Мемлекет
қауіпсіздігінің ең ... ...... Адам ... ... ... адам ... азаматтық еркіндіктерді
қамтамасыз ету.
Еуразиялық Одақ тұрақтылық пен қауіпсіздікті, посткеңестік кеңістікте
әлеуметтік – экономикалық модернизациялауды ... ... ... ... ... ... ... болып табылады.
Сыртқы саяси қауіпсіздікті күшейту мақсатында ... Одақ ... ...... қол жеткізу ұсынылады: Еуразиялық ...... ... ... ... ... бойынша бірлескен іс –
қимылдар және Еуразиялық Одақтың сыртқы шекараларын ... ...... жаңа ... ... екі кереғар факторлармен жолы
түйісіп қалуы мүмкін. Қазіргі кезде ол гипотетикалық ... ... ... ші ғасырда посткеңестік мемлекеттер үшін қатаң шынайылыққа ... ... ... – қытайлық, екінші фактор – мұсылмандық.
Қазақстанның әскери доктринасы қорғаныстық – шабуылдық сипатта болуы
тиіс. Жаңа тәуелсіз мемлекеттердің ... ... ... ... кеңістікті құру мен НАТО – ның «Бейбітшілік үшін серіктестік»
бағдарламасына белсенді ... ... етіп ... ... ... ... өте күрделі тапсырма тұр. ... ... ... жаңа ... доктриналарды құру, мемлекеттің
егемендігі мен территориялық тұтастығын қорғай алатын, қазіргі заманғы
армияны ... ... ... ... күштерін реформалау
[37,б.85-88].
XXI ғасыр экологиялық, халықаралық ... ... ... ... толы болуы мүмкін. Ол Шығыс – Батыс конфронтациясын,
Қытай ... ... ... және АҚШ ықпалының әлсізденуін алып келуі
мүмкін. Еуропада тұрақсыздық болуы мүмкін және посткеңестік кеңістік ... ... ... ... ...... ... өзара пайдалы қарым – қатынас
жасауға дайын, ашық еуразиялық мемлекет. Қазақстан халқы ... және ... ... ... ... ... ... іс –
шараларға қатысуын қолдайды.
2.2 Қазақстан Республикасының ұлттық қауіпсіздігіне әсер ететін ... және ... ... ... ... ... ... шикізаттық байлықтарын және
территориясының әлсіз қоныстануын ескерсек, ... ... ...... ... деңгейде екенін көруге болады.
Қарқыны жылдам жаһандық үрдістер және ... ... ... ету ... ... қамтамасыз етудің перспективалары мен қал – ахуалын
бағалау, ...... ... табу және жою ... ... іс ... дайындау қажеттігін алдын – ала анықтайды.
Қауіп – қатерлер әсер ету сипатына қарай ішкі және ... ... ... Ішкі ...... дегеніміз – қарама – қайшылықтардың
нақты және ықтимал түрде көрініс табуы ... ... Бұл ... ... қоғамда жеке адамдар, топтар, этностар арасында, қоғам мен
тұлға арасында, тұлға мен мемлекет ... ... ... ... дамиды. Сыртқы қауіп – қатерлер дегеніміз – халықаралық және
мемлекетаралық қатынастарда ... және ... ...... ... ... табылады [38]. Ішкі және сыртқы қауіп – қатерлерге
экономикалық, ... ... ... ... ...... қауіпсіздік концепциясы мемлекетті әлсіздендіруге ... ... ... сыртқы қауіп – қатерлер мен қоғамның өзінің қал
– ахуалына байланысты ішкі ...... ... ... ... – қатерлер нақты және ықтимал, жаһандық, аймақтық және ... ... ...... кеңірек тоқталсақ. Бұл қауіп –
қатерлер республиканың ұлттық мүдделеріне ... әсер ... ... деңгейінде басты қорлардың физикалық және ... ... ... өнеркәсіптік айналымнан шығып қалуы, кәсіпорындардың инвестициялық
белсенділігінің төмендеуі, ... ... ... ... ... ... ... дамудың экспортты –
шикізаттық бағытының күшеюі, отандық ... ... ... ... ... маңызы бар салаларында ... ... ... мен іс – ... технологиялық тұтастығын
бұзу.
Республиканың ұлттық мүдделеріне әсер ... ... ... ... ... бай адамдардың шағын тобы мен аз қамтылған азаматтардың
көп болуы, жұмыссыздық және кедейліктің ... ... ... ... ... алып ... ... экономиканың шикізаттық бағытының болуын, өнеркәсіптік
өндірістің төмендеуін және ... ... ... ... – қатерлердің ішінде қаупі жоғары проблемалар екенін мойындап отыр.
Осы ... ... ... ... ... ... соғуы мүмкін. Әлеуметтік саладағы ҚР – ның ұлттық қауіпсіздігінің ішкі
қауіп – ... ... ... ... мен қоғамның поляризациялануы,
сонымен қатар, халықтың ... және ... ... ... үшін ... қауіп – қатерлердің бастауларының
ішінде мыналарды атауға болады: ... ... ... ... қоршаған ортаның деградациялануы, экономикалық
өсімнің бәсеңдеуі немесе тоқтауы, ядролық және химиялық қарудың таралуы.
Әлеуметтік, экономикалық, территориялық, діни, ... ... ... ... ... әсер ететін ықтимал қауіп – ... ... ... жүйелі талдау жасау ісін тірек ете отырып, ішкі ...... ... бастау көзін бөліп айтуға болады: [40].
1) билік пен қоғам арасындағы ... тыс ... және ... ... ... ... ... арналарының болмауы;
2) әлеуметтік шиеленісті реттеп отыратын сындарлы оппозицияның
болмауы және партия жүйесінің бұлыңғырлығы;
3) мемлекеттік басқару ... ... ... ... ... тұрақсыздығы, бюрократтық
аппараттың өсуі;
4) мемлекеттік билік орындарына деген сенімнің төмендеуі, оның
заңдылығына ... ... ... ... арасында жұмыссыздықтың өсуі және жұмыспен
қамтудың қысқаруы;
6) орта тап түрінде қалыпқа келтіруші ықпал ... ... ... ... ... ... жемқорлық жайлауы және
лауазымдық қылмыстың ұлғаюы, қылмыстық құрылымдардың барлық
деңгейдегі шенеуніктермен жең ұшынан жалғасуы, ұялы қылмыс
топтарының биліктің әртүрлі ... ... ... ... ... тепе – ... әсерімен жікшілдік туу
ықтималдығы.
Қазақстан Республикасының ұлттық қауіпсіздігіне әсер ... ... ... ... – қатерлер болып мыналар табылады:
1. конституциялық құрылысты зорлап ... ... ... қоса ҚР – ның ... ... ... қол
сұғылмауына, оның территориясының өзгеленуіне әкеп соғатын іс –
қимылдар;
2. мемлекеттің қорғаныс қабілетінің ... ... ... ...... ... мен ҚР – на
қатысты күш қолдану, оған қарсы агрессия;
3. Қазақстанның ұлттық қауіпсіздігіне залал тигізуге бағытталған
барлаушылық, ... ... және өзге де ... ... ... ... мен ... сонымен қатар, жекелеген адамдардың қызметі;
4. мемлекеттік органдардың қызметінің ұйымдастырылуына жол бермеу,
олардың үздіксіз қызмет етуін ... ... ... ... заң мен ... тәртіптің әлсізденуі, оған қоса қылмыстың
өршуі, оның ұйымдасқан түрлерін қоса, мемлекеттік ... ... жең ... ... адам ... құқықтары мен еркіндіктерін қорғауды төмендетуге әкеп
соғатын, қаржының ... ... ... қару – жарақ
пен есірткі заттарының заңсыз айналымына лауазымды тұлғалардың
қорған болуы;
6. саяси ... оның кез – ... ... оған ... нәсілдік, ұлттық, таптық және рулық алауыздық ... ... ... және ... ... мен ... негізінде көрініс табатын, әлеуметтік - саяси
жағдайдың ушығуы;
8. ҚР – ның ... ... ... ... ... экологиялық жағдайлардың бірден нашарлауы, табиғи және
техногендік сипаттағы апаттар мен өзге де ... ... ... ... қауіпсіздігіне залал тигізу,
стратегиялық ресурстарды мемлекет мүдделерінен тыс ... ... ... оның ... ҚР – ... инвестициялардың құйылуына ... ... тыс ... ... ... ... [41].
Қазақстан өз тәуелсіздігін алғалы бері ол үшін ықтимал сыртқы қауіп –
қатерлер болған және бола ... ...... ...... тұрақсыздығы (Тәжікстан және Ауғанстан). ... арта ... ... іс – ... ... ... саяси
қауіп – қатер төндіреді. «Ауғандық жанжал» саяси ... ... ... ... кейін, Ауғанстанның ішкі ісі болудан қалды. Себебі тәлібтер
шариат негізінде жаңа исламдық мемлекетті құруды көздеп отыр.
Ауғандық ... ... ... ... және ... ... Азия ... ұстанымдарын жақындаттырады.
Жанжалдардың перманентті ... ... ... ... ... исламизациялану
қауіп – қатері мұсылман әлемімен қарым – қатынаста бірыңғай ұстанымды жасап
шығаруды талап етіп ... ... ... ... ... Бір жағынан, ол
қазіргі даму этапында өзінің қауіпсіздігін жеке ... ете ... ... ... және Қытаймен одақтық қатынастарға ... ... олар ...... ... ... бастаулары болып табылады.
Осыдан келіп, Орталық Азия Одағын құруға, сонымен қатар АҚШ және НАТО – ... ... ... ... ... ... ... мен
оңтүстігінде қуатты әскери және ядролық арсеналдардың бар болуы (Ресей:
әскерінің саны 1,5 млн. адам және ... 3 млн. ... ҚР – ның ... әсер ... ықтимал сыртқы саяси қауіп – қатердің маңызды
факторы [42,б.49-57].
Қазақстанның әскери доктринасы құрылған кезден бастап – ақ, ... ... ... ... ... Ең ... бұл сапалы
факторлар (саяси іс – шаралар, халықаралық ... ... ... ... ... ету:
- Қарулы Күштердің үстінен азаматтық бақылауды қамтамасыз ету;
- қорғаныс принципі негізінде, нақты әскери қауіпке Қарулы Күштер
құрылымы мен ... ... ... деңгейінің сәйкес
болуы;
- шабуылды қайтару және агрессорларды жеңу;
- ... ... ... Қытай Халық Республикасына қатысты саясат маңызды басымдық
болған және бола ... де. ... ... ... ол Қытай мен
достық және тату көршілік дәстүрлерін дамытуға бағытталған. Біз екіжақты
қатынастарды экономика және ... ... да ... және динамикалық
байланыстар ұстауға мүдделіміз. Бұл мүдде қауіпсіздікті ... ... ... ... қызметінің сенімдестігін қамтиды. Қазақстан – ... ... ... ... ... күш ... ... немесе оның қатері, анықталған шекаралардың бұзылмауы. Мұндай
тапсырма ... ұзақ ... ... ... ... ... қауіпсіздік төрт түрлі фактормен анықталады: тепе –
теңдік, қорғаныс, келісімділік, қарусыздану.
Осы факторлардың барлығында біз ... ТМД – ның жаңа ... ... ... атсалысуын көреміз. Президент Н. Ә. Назарбаев пен
үкіметтің жүргізіп отырған ішкі және сырты саясаты, көп жағдайда мемлекетке
төнетін әскери қауіп ... ... ... 2030 ... дейін ұлттық қауіпсіздікті алдыңғы қатарлы
мемлекеттер мен ... ... ... жаңа ... доктринаны жасау
арқылы, өзінің айналасындағы стратегиялық паритет болып қалыптасып келе
жатқан ... ... ... ... ... ... Бұл мақсаттарды
жүзеге асыруда Қазақстан Ресей және Қытаймен, Орталық Азия мемлекеттерімен,
Ислам мемлекеттерімен және ... ... ...... ... етіп ... Мемлекеттің ұлттық қауіпсіздігі, № 1 ұзақ ... ... ... ... ... ... үрдістердің
жақтаушысы екенін меңзейді. Ең бірінші бұл – Қазақстан, Қырғызстан және
Өзбекстан арасындағы ... Азия ... ... және ... ... ... ... және жан - жақты ынтымақтастықты күшейту
мен дамытуды талап етіп отыр. Қазақстан интеграциялық үрдістерді ... ... отыр және ТМД – ның өзге де ... ... ... қала ... ұлттық қауіпсіздігі екі түрлі ... ... ... ... ... қауіпсіздік жер шарындағы болып жатқан
үрдістерден тәуелді. Қазіргі әлемнің тұтастануы мен ... ... ... мемлекеттік егемендіктің ішкі негізі деп қабылданып
келген қауіпсіздік, халықаралық ынтымақтастық пен келіссөздердің пәні ... ... ... ... ... ... және локальды,
аймақтық, жаһандық деңгейлерде қабылданатын ұжымдық іс – ... ... Бұл ... ... ... ... дамыту,
жаңа мемлекеттердің жан – жақты интеграциясы, Еуразиялық Одақтың құрылуы
ерекше мәнге ие.
Қазақстан Республикасы өзінің тәуелсіздігін ... ... ... тап ... ... бірі – жаңа діни ... республика
территориясында пайда болуы. Бұл жердегі негізгі мәселе – ол мемлекет пен
жаңа діни бірлестіктердің арасындағы ... ...... ... ... жағдайда жаңа діни бірлестіктердің өріс алуы күшейіп бара ... ... жаңа діни ... мен ... ... ... бірлестіктердің қызметін реттеу ... ... ... отыр.
Егерде Қазақстанда 80 – жылдардың аяғында 13 жаңа діни ... ... 2005 ... ... ... саны 450 – ге жетті. ... діни ... ... жаңа және ... тәжірибені зерттеуді
қажет етеді.
Қазіргі заманғы Қазақстан үшін, жаңа діни ... ... ... ... ... ... ... ерекше
қызығушылық тудырып отыр. Батысеуропалық мемлекеттер өзінің жаңа діни
бірлестіктермен қарым – ... екі ... ... ... ... Бір ... кез – келген демократиялық ... ... ... еркіндігіне кепіл болу керек, бірақ сонымен қатар
өзінің азаматтары мен ... діни ... ... ... ... ... ... керек. Бұл екі принцип мемлекет ... ... ... реттегенде негізгі болуы керек. Әсіресе, жаңа ... ... ... ... ... мына тәжірибесі біздің мемлекеттің ерекше
қызығушылығын тудырып отыр. Ол мемлекеттер жаңа діни ... ... ... ... ... дифференциациялық әдіс негізінде бірнеше іс
– шараларды ... ... ... ... мен жаңа ... ... ... ... ... жүйесі [44].
Заңсыз миграция проблемасы ... ... ... үлкен қатер төндіріп тұр. Миграциялық үрдістер ... кез – ... ... ... ... мүмкін.
Орталық Азиядан Қазақстанға тарайтын заңсыз еңбек миграциясының
өсуінің ... ...... мен ... ... мемлекеттердің
арасындағы экономикалық дамудың алшақтығы. Қазақстанның ... ... ... ... ... Өзбекстан, Тәжікстан, Қырғызстан,
Түркменстан, сонымен қатар Қытай азаматтары үшін ... ... ... Орталық Азиядан Қазақстанға келетін заңсыз мигранттардың саны
жөніндегі көрсеткіштер қазіргі кезде біркелкі ... ... ... ... 700 ... ... шетелдік азаматтар келеді, олардың басым
көпшілігі – 600 мыңға жуық адам – ТМД ... Оған ... жыл ... ... ... ... ... түрде заңсыз мигранттарды үш топқа бөлуге болады. Бірінші топқа
таңертең жолшыбай теміржол, автомобиль ... ... пен ... базарларға алып келіп және сатып, кешке үйіне қайтатын ... ... ... ... топ – маусымдық жұмысшылар. Олардың негізін ... егін ... және т.б. ... топ – бұл ... ... ... ұзақ мерзім тұратын
шетелдік азаматтар. Олар негізінен кішігірім бизнеспен айналысады.
Сыртқы еңбек миграциясы ... ішкі ... ... ... етеді. Бұл келесідей жағдайлармен байланысты.
Біріншіден, миграция республиканың оңтүстік аймағына экономикалық
қысымның күшеюіне әкеп соғады.
Екіншіден, ... ... ... ... мен ірі ... ... салаларында жұмыс орындары үшін бәсекелестік
күшейеді.
Үшіншіден, заңсыз еңбек мигранттары ... ... ... ... дисбалансына әсер етеді.
Төртіншіден, заңсыз еңбек мигранттары квалификациясы жоқ ... ... ... ... ... заңсыз мигранттардың ағылып келуі көлеңкелі сектордың
өсуіне алып келеді [45].
Ұлттық қауіпсіздіктің ...... ... ... ... болып отыр. Тәуелсіздік алған күннен ...... ... ... орталыққа бағынбау тенденциялары мен
олардың бой ... ... ... ... ... таразыланған
ұстанымы мен жүргізген саясаты сепаратистік көңіл – ... ... ... ... ... өсіп ... жол ... Аймақтардағы
саяси және экономикалық сепаратизмнің дамуы, елбасы атап ... ... ... ... бірі болып отыр.
Сепаратизм – бұл бөлінуге, жекеленуге ұмтылыс: ... ... ... ... алу үшін ... және жаңа ... құрылымды немесе
автономияны құру. Сепаратизмнің ұлт – азаттық қозғалыстан айырмашылығы – ол
жергілікті этно – және бизнес ... ... - ... ... бір топтарының мүддесін көздейді. Бұған қоса, сепаратизм ұлттық
азшылық топтардың жеке ... ... ... ... ... ... көрсетуі мүмкін.
Сепаратизмнің мотивтері экономикалық, саяси, этникалық және діни
факторлар болуы мүмкін.
Қазақстандағы ... ... ... болу ... мен ... ... ... этникалық элементтері бар саяси ... ... ... ... ... ... ... потенциал, өзбек және ұйғыр диаспораларымен, ... ... және ... орыс ... тұрғындармен өзектелінуі
мүмкін.
Тәуелсіздік алған күннен бастап – ақ, ең ... ... ...... 1994 жылы Өскемен ... ... ... ... ... және ... орыс ... тұрғындар
мемлекеттен бөлінгісі келді. Оған сол ... ...... ... ... ... Алайда Шығыс Қазақстан облысы, Алматы облысының ... ... ал ... ... ... облысы және Павлодар
облыстарының Ресеймен белсенді түрде қарым – ... ... ... ... ... ... Азиядағы мемлекетаралық жанжалдардың ықтимал ошағы – ұлттық
сепаратизмнің таралу зонасы болып табылады. Ұйғыр сепаратистері негізінен
ҚХР – ның ...... ... ... ... ... осы жерде Ұйғырстан немесе Шығыс Түркістан тәуелсіз мемлекетін
құру үшін. Белгілі бір топтар Алматы ... ... ... ... ... ... сүйенсек (1999 ж.) Қазақстан
Республикасындағы өзбектердің саны 1989 – 1999 жж. ... 331 ... 371 мың ... ... яғни 12 % - ға ... ... өмір сүріп
отырған негізгі ареалдары – Оңтүстік Қазақстан ... ... ... ... (100000) ... Жамбыл облысында 22500 өзбектер ... ... ... және ҚХР – дің СҰАА – нан ... бақылаусыз артуы, Өзбекстанның ОҚО – мен ... ... алып ... ... бірі ... мүмкін. Жалпы
алғанда Қазақстан территориясында ашық түрдегі сепаратистік қозғалыстар
мен ұйымдарға қатысты жағдай тұрақты. Алайда ... ... ... ... - ... ... әрдайым дайын болып отыруы керек [46].
Ұлттық қауіпсіздік және тұрақты даму проблемалары бір – ... ... ... ... мәнісін түсіне білу, кез – келген жеке және
тәуелсіз мемлекеттің әрқарайғы даму жолдарын ... ... ... даму ... ... ...... және экологиялық аспектілердің бірегейлігі және экономикалық,
әлеуметтік, саяси, экологиялық қауіпсіздіктердің тұтас жүйеге біріктіру
қажеттігі анық ... ... пен ...... мен
саясаттың маңызды сипаттамалары [47].
Соңғы кездері ғылыми әдебиеттерде қазақ еместерді қазақтандыруға
байланысты мақалалар ... бола ... ... ... ... көрсетуінше, қазақтардың болашағы – этноәлеуметтік мобилизация
нәтижесінде барлық ... ... және ... Қазақстанды
постэтникалық Қазақстанға айналдыру негізінде жатыр. Осыған ұқсас идеяларды
бірнеше өзге де ... ... ... Б. ... ... ... модельді өмірге алып келуі тиіс: бір ... ... ғана ... тіл; ...... ... ... тілді біледі, өзінің тілі болса да, және өзінің азшылық
ұстанымы мен келісе ... ... ... ... ... ... көптеген орыс ұлтының өкілдерінің көңілінен шықпайды, олар «Тілдер
туралы заңды» өздерін ... ... ... қоятын
антидемократиялық заң деп қарастырады. Басқа жағынан ... ... екі ... ... ... ... тілдерін кемсітушілік деп
қарастырылады. Сондықтан да мемлекеттік тіл ... ... ... ... мемлекеттің қауіпсіздігі мен тұрақтылығына
белгілі түрде қатер төндіреді. Егер де, тіл проблемасы табысты шешілсе, ол
демократияның одан әрі ... ... ... беруі мүмкін және мемлекеттің
әлемдегі 50 барынша бәсекелестікке қабілетті мемлекеттердің ... ... ... ... ... ... ... түсінігінің
қашан пайда болғанын ең алдымен анықтап алу керек. «Ұлт» ... ... ... ... деп ... кейбір ғалымдар, «ұлттың
туылуы жеке адамдар тобы өзін өмір сүріп ... ... және ... ... ... ... деген ».
Қазақ тілінің аясы әлі де тар болып тұр. Сондықтан, ... ... ... ... ... ... ... қорқатындай,
ассимиляция саясаты емес, тек қана мемлекетте ұлттық ... үшін ... ... ... және ... ... көрсеткеніндей, екі немесе үш тілді еркін меңгеру
шектеушілік емес, ереже ... ... ... тілінің аясын одан әрі
кеңейту үлкен мәселеге айналып отыр. Себебі қазақ ұлтының болашағы ... Ана тілі ... ел, ... бола ... ... ... ҚР – ның ұлттық қауіпсіздігіне қатер төндіріп тұрған
нәрсе – ол ... ... ... ... ... ... ... Н.Ә.Назарбаев парақорлықпен және қылмыспен күресу
қажеттігіне ерекше көңіл аударды. Бүгінгі күні Қазақстанда ... ... ... парақорлықтың өрістеуіне жағдай жасаған
заңдық ... ... ... ... ... себептерін зерттеу проблемасы көп жыл
бойы эксперттер, зерттеушілер, шетелдік және отандық ғалымдар ... ... ... болу ... ... ... әдістер орын
алады: моралистикалық, функционалды және құрылымды – функционалдық.
Моралистикалық әдіс парақорлықтың әлеуметтік ... ... ... ... Бұл әдіс ... қоғамның басқару жүйесіне
сенімділігін, мемлекеттік саясаттың ... ... ... алып ... ... деп қарастырады.
Функционалды әдіс – парақорлықты оны әлеуметтік басқару ... ролі ... ... Бұл әдістің жақтастары,
парақорлықты күрделі әлеуметтік құбылыстарға ... және ... ... ... ... ... ... – функционалдық әдіс – парақорлықты кереғар әлеуметтік
құбылыс ретінде – оны ... ... ... ... атрибут деп
қарастырады.
Парақорлықтың пайда болу ... мен ... үш ... ... болады.
1. Қоғам мен мемлекеттің құрылымдық ... ... ... ... ... ... ...
саяси себептері.
2. Материалдық игіліктердің бақылаусыз үйлестіріп берілуі ... ... ... ... Бұл ... болуының және артуының экономикалық себептері.
3. Әлеуметтік құндылықтар мен моральдың өзгеруі, сонымен қатар
халықтың көп бөлігінің жалпы ... ... ... парақорлықтың пайда болуы мен артуының психологиялық
себептері.
Парақорлықтың пайда болуының аталған ... ... ... ... алып отыр. Парақорлық қоғамның ең зияны көп паразитіне ... бұл ... шешу ... бір ... ... мемлекетіміздің
тұрақтылығы мен қауіпсіздігін қамтамасыз етеді [49].
Қазіргі – ... ... Ол тек ... ... ... ... ... әлем тек экономикалық жағынан мықты, ішкі тұтастығы берік,
ауызбірлігі күшті және ... ... ... ... ғана ... ... аса күрделі мәселлердің бірі ретінде қаралуға тиісті
егемен ел- жас ... ... ... ... ұстанатын өзіндік
дербес демографиялық саясаты біздерге не үшін қажет болады? деген заңды
сауалдан ... ... ... Не үшін ... ... ... ... отыр? Республика президенті Нұрсұлтан Назарбаев «Ұлттық
қауіпсіздік басымдылықтарының деңгейіне мықты демографиялық және көші- қон
саясаты шығарылуға ... егер ... ... ... ... ... қарайтын болса, онда біз ХХІ ... ... ... адам саны ... ... ... ғана емес, табиғи
жолмен кемей беретін демграфиялық «Крест-оппа» жағдайына тап ... ... ... ... тиіс деп ... 2030 ... дейінгі елдің
стратегиялық дамуы туралы Қазақстан халқына жолдауында ... әрі ... ... 2030 жылға дейінгі даму стратегиясы бойынша Қазақстанда
ұзын саны 25 млнға жетерлік дені сау, ... ... ... ... ... ... мен тұрғындары болуы керек.
Біріккен Ұлттар Ұйымының халықаралық ЮНФПА қоры 1 ... 2001 ... ... ... ел ... бойынша Қазақстан 1990 жылдардан
бері қарай 1 млн 470 мың ... ... ... саны 2001 жылы 14 млн ... ... құраған. 2001 жылы Қазақстан халқының табиғи өсуі небәрі 73 мың
адам десек, осы өсу қарқыны бүгініг ... ... ... 10 ... –жоғы 700 адма ғана қатарымызға қосылмақ.
Қазақтар бүгінде ... ... ... ... ... ... ... 5 млн. 600 мың басым көпшілігі Қазақстанмен шекаралас мемлекеттерде
тұрып жатыр. Соңғы кездегі ... ... ... 2 млн. 260мың,
Өзбекстанда 1 млн. 750 мың, Ресейде 1 млн 100 мың, ... 150 ... 150 мың, ... 95 мың, ... 30 мың, ... ... АҚШ- та 14 мың, Тәжікстанда 10 мың, Иранда 10 мың, ... 9 ... ... Қазақстанда, 2006 жылғы мәліметтер бойынша, 15 млн. 301 ... ... оның 60 % ға ... ... ... ... Осы мәліметтерді
қорыта келе әлемде шамамен 15 млн- ға жуық қазақ бар деп болжауға болады.
Ауылда – 6 млн. 537 мың (42,7%) ... – 8 млн. 763 мың ... ... ... ... ... алған соң, шетел қазақтарының
Отанына бағыталған көшіпқонысының ең күшті толқыны басталды. ... ... ... ... 137 мың 919 ... ... ... басым көпшілігі (50,6%) таяу шетелден, негізінен Рессейден,
Тәжікстаннан, ... ... ... болды. Алыс шет елден –
Моңғолиядан, Ираннан, Туркиядан, Қытайдан, Ауғаныстаннан ... ... – 49,4%. ... ... ... ... қандастар саны 60
мың адамға жетіп, кейінгі жылдары олардың легі біртіндеп бәсеңдеді. 1996
жылдан ... ... ... келген қандастарымыз саны небары
2259 адамды құрап, бұрынғымен салыстырғанда 25,1 есе аз болды. Осы жылдары
олардың 623 ... кері ... ... Жалпы 1989 жылдан 199 жылдары
аралығында республикаға ... 43057 ... (21636 ер ... ... ... ... қоныстанған.
Олардың басым көпшілігі (76,8%) Ақмола, Қарағанды, Павлодар және ... ... ... ... ... ... ... қазақтар
Алматы, Оңтүстік Қазақстан және Маңғыстау облыстарына қоныстануды жөн
көреді. Олар ... ... ... ...... ... танытуда. Мұндай жағдай Туркиядағы қазақтарға да ... ... ... ... 2968 ... Туркиядан 1755 қазақ келіп
қоныс тепті. Қандастарымыздың өз атамекеніне оралуы ... ... ... елдің әлеуметтік-экономикалық жағдайына бейімдеу өзекті мәселе
күйінде қалуда. 90-жылдардың ... ... ... ... деген ұранның
көтерілуі асығыс болғандығын мойындауымыз ... ... ... ... ... таппай, бірқатар қиындықтар бастан кешкены
көпшілікке аян. Сонымен қатар ... ... ... ... саны ... қарамастан, 90-жылдардың аяғында ... ... ... азая түскендігі көңілге маза кірбің келтірмей
қойған жоқ. Өз тарихи отанына оралушылар үшін ... 10 мың ... ... ... ... ... ол кейінгі жылдары қысқара түсіп, 1994-жылы 7
мың отбасына, 1995-жылы 5 мың ... ... 4 мың ... ... мың отбасына, 1998-жылы да тағы 3 мың ... ... 500 ... 600 ... ғана ... бөлінді. Кейінгі жылдар ғана квота көбейе
түскен. Мысалы, 2004-жылы 10 мың отбасына, 2005-жылы 15 мың отбасына, ... тағы да 15 мың ... ... ... ... қазіргі демографиялық ахуал және шетелдердегі
қазақтар мәселелеріне қорытынды жасай ... ... ... ... ... туындайды. Ол заңды да себебі ұлғайыр жері бар, ол халқының
саны бар ... 15 млн. 219 мың ғана ... ... ... ... 5,5 адамнан келіп, әлемдегі халық аз қоныстанған елдер қатарына
жататыны ... ой және ... ... ... Ұлттық қауіпсіздігімізді
сақтап қалу және экономикамызды жаңа еңбек ... ... ... ... ... 20 ... жеткізу қажеттігін туғызады. Алайда,
Біріккен Ұлттар Ұйымы Дүниежүзілік Банк және АҚШ санақ ... ... ... саны ... 14,7 млн., ал ... небары 14 млн.
болмақ.
Аталмыш ұйымдардың болжамы тура болса, жан санының өсуі 3 пайыз болған
жағдайда халықтың саны 23 ... 2 ... ... 35 ... ғана екі ... екен. Мысалға, өсу мөлшері орташа 2,2 пайызға ... 25 ... ... бар ... жан ... ... ұйымдардың болжамы
бойынша, 2025-жылы 34,1 млн, ал 2050-жылы 40,4 млн болмақ. Біздің есебіміз
бойынша, Қазақстан халқының санын екі ... ... үшін 140 жыл ... ... ... ... ... баяу жүруін мынадай
мәселелермен түсіндіруге болады:
– Солтүстік және Орталық Қазақстан ... ... ... ... сан ... аз ... Бұл жердегі мәселенің себебі:
Урбанизацияның төмен ... ... өзге ... ... ... ... ... республикаға өз атын берген қазақ ұлтының демографиялық
қасиеттерін көрсете кеткен жөн ... ... ... барлық облыстарда
дерлік қазақтар саны мен ... өсе ... ... Шетелдердегі қандастарымыздың елге оралу мәселесі. ... көшу ... ... бастан өткеріп жатқан
қиыншылықтарына байланысты алыс - жақын шетелдерден келуші
қазақтардың саны ... ... ... ... ... ... бейімделе алмауы
(адаптациялық орталықтардың жоқтығы); ... ... ... ... ... көптігі мен сыбайлас
жемқорлық); квотаның аз бөлінуі ... бар ... 15 ... ... үймен қамтылмауы. Осы жылдың қаңтар- маусым
айларындағы миграциялық оң сальдо 18 мың 746 адамды, оның ... ... 15 мың 892 ... қамтыды. 2005 жылмен
салыстырғанда Қазақстанға келушілердің саны 5008 ... ... 13,2 % ал ... ... ... ... ... құраған. 2005 жылы иммигранттар 88, 1%, эмигранттар ... . 2006 ... ... 86,1% эмигранттар 87.9% құраған.
– Жастардың әлеуметтік ... ... ... кеш
отбасы құруы. Себебі: жастардың дер кезінде жұмыспен қамтылмауы;
тұрғын үй ... ... жас ... арасындағы
неке бұзылуының көбеюі (жастардың отабысылық өмірге дайын
болмауы, осы жылдың қаңтар – ... ... ... 54994
ажырасу тіркелген); мемлекет тарапынан «Жас отбасыларды қолдау»
бағдарламасының болмауы.
– Қазір Қазақстанда 14-29 жас аралығындағы жастар ел ... ... ... ... жүгінсек, 2004 жылдың 1-
қаңтарындағы ақпарат бойынша жастардың жалпы саны 4 млн 93 ... ... ... екі ... ... саны 150 ... ... қамтылған халықтың саны 2003-2005 жылдары 7,0млн
адамнан 7,2 млн ... ... 2006 – ... үшінші тоқсанда 7,5 млн- ды
құрады. Елдегі ... ... 2003 ... 8,8 ... 2005- жылды 8,1
пайызға дейін төмендеді, ал үстіміздегі жылғы үшінші тоқсанда 7,5 пайызды
құрады. ... ... ... ... орташа елдер тобына
кіреді. Еуростат ... ... ... ... ...... ... деңгей Данияда -3,5 пайыз тіркелген. Бельгияда, Гермаияда және
Францияда ол 8,6 - 8,9 пайыз. Португалия, Испания, ...... ... ... ... және Люксембургте – 4 – ... ... ... ... ... ... ... экономикалық
дамудың төмендеуі салдарынан бола ... ... жөн. ... даму ... жаңа технологиялар енгізу есебінен Еуропаның көп
елдерінің даму қарқыннынан едәуір артық болғанымен, бұл ... ... ... Ғылым мен техниканың соңғы жетістіктерін, жоғары өнімді
жабдықты ... ... ... бөлігінің босауымен қатар
жүреді.
Қазақстан Республикасы Статистика жөніндегі агенттігінің әдіснамасы
бойынша, өзін-өзі ... ... ... ... ... ... ... - өз кәсіпорын басқаратын немесе экономикалық
қызметтің кез-келген түріндегі тәуелсіз кәсіпкерлік ... және бір ... ... жолдамалы қызметкерлері бар
адамдар; ақы төленбейтін отбасылық қызметкерлер – туыс ... ... ... сый ... жұмыс істейтін
адамдар; өндірістік коорператив мүшелері ... ... ... ... мүшелері болып табылатын
адамдар; өзін- өзі жұмыспен қамтығандар өзі немесе бір, ... ... ... істей отырып, өзін-өзі жұмыспен
қамту негізінде қызметпен айналысатын және ... ... ... ... ... өзі жұмыспен қамтыған халық
үлесінің салмағы, мәселен, 2003жылы 39,4 пайыздан 2005- жылы 36,1
пайызға ... ... ... – 89,6 мың; ... ... ... – 2,4 млн; өндірістік ... – 33,2 мың; ақы ... ... ... мың ... ... идеологияның жоқтығы. Себебі: ұлттық ... ... бір ... алдында дәрменсіздік таныту;
жастар санасының Батыс мәдениетімен улануы; қыз балалардың көптеп
бұзылуы; Батыс мәдениетіне еліктеп көп ... ... ... ... табиғи өсуіне кері әсерін тизігіп отырған келесі фактор
– ауылдық аймақтардағы кедейлік ... ... ... ауыр ... зейнеткерлер мен мүгедектер, аналар мен балалар
шегуде. Облыстарымыздағы кедейлік ... де әр ... кең ... ... ... облысы – (48 пайыз),
Жамбыл облысы – ... ... ... (44 ... ... тең жартысы кедей өмір кешуде деген сөз. Қалалардың
жағдайы ауылға қарағанда бір шама жақсы. Мәселен, ... ... 13,7 ... ... ... ... ... 57 пайыздан әйелдер құрайтынын ескерген
жөн болар.
- Медициналық қызметтің нашарлығы. 2005 жылы Лондонның ... Unit ... ... ... ... ... ішінде адамның өмір сүру деңгейінің көрстекіштері
бойынша Қазақстан 96 орында екен. ... ... ... ... ... ... жабдықтармен қамтылмауы;
сыбайлас жемқорлық; санитарлық – эпидемологиялық талаптардың
бұзылуы; ... ... ... ... ... ... Айтып кетер жайт, жыл басынан бері осы уақытқа дейін
елімізде 79840 адам мерт болған, қалада- 51186 және ... ... ... 100 мың ... 61-і ... айрылып жатса, бұл
көрсеткіш Өзбекстанда – 20, Британияда – 17 ғана. Еуропа Одағы
бойынша ... ... – 15 ана. ... ... сақтау Министрлігінің мәліметі бойынша, еліміздегі
әйелдер денсаулығы индексі 20- ақ ... ... ... бұл ... 10 пайызға шейін төмендеуде.
Әйелдердің 60 ... бала ... ... әр түрлі
қиыншылықтарға душар болуда. ... ... ... ... 35 ... кей ... – 25 ... Денсаулығы
жақсы деуге жарайтын балалы әйелдердің мөлшері республика
бойынша ... 11,4 ... Әр үшін ... ... ... ... Бір ... дейінгі нәрестелердің
өлім коэффициенті 1000 ... 14,7 өлім ... ... тағы бір ... болып отырған мәселе
бұл – «Жасанды түсікке» жол ... ... ... ... ... деректері бойынша Қазақстан
Республикасында ... ... ... ресми түрде
жалпы саны 777750 ... ... жол ... ... қабілетті елу елдің қатарына ену үшін және ... ... хал- ... ... ... ... мәселелерді шешу Қазақстанның стратегиялық мақсаты
болып табылады.
Бірінші ... шешу үшін ... және ... ... ... ... ... келген қандастардың және жергілікті
ауыл ... ... ... ... ... мәселені шешу үшін адаптациялық орталықтарды құрып, шамамен
жарты жылдан бір ... ... ... ... ... ... құжаттардың санын қысқарту және азамттықты беруді жеделдету.
Елбасымыздың 2015- жылға ... ... ... 20 млн- ға ... ... ... үшін төмендегі жобаны ұсынамыз; квотаның ... ... ... байланысты жыл сайын квотаның санын 10
мыңға ұлғайтып тұру).
Егер біз 2007- 2015 жылдар аралығында жыл ... 10 мың ... ... ... осы ... аралығында 585 мың отбасын, яғни әр
отбасында орта есеппен 5 ... ... ... ... 2 млн 925 ... ... алу ... ие бола аламыз. Шет елдерден ... ... үй ... ... шешу ... ... ... үшін (шаруашылықпен айналысу үшін) жер телімдерін беру немесе
мемлекет ... ... ... ... ... ... ... қамту» бағдарламасы), бағдарлама бойынша оларды толық тұрғын үймен
қамтамасыз ету.
Үшінші мәселені шешу үшін мемлекет ... «Жас ... ... ... керек, мектеп қабырғасындағы жастарды(10-сыныптан
бастап) отбасылық өмірге тәрбиелеу үшін арнайы орталықтар құру ... ... ... орталығы). Жастарға демографиялық ... бара бер ... ... ... бала ... ынталандыру.
Туу мөлшерін көбейті үшін әр отбасындағы ... ... ... кәмелеттік жасқа дейін асырау, оқыту. Ал, көп ... ... және ... жеңілдіктерді беру.
Төртінші мәселені шешу үшін тарапынан субмәдениеттерге төтеп беру үшін
ұлттық идеологияны жасақтау. БАҚ – нан ... ... ... ... ... пен бұзақылықты дәріптейтін туындыларына
шектеу қою. ... БАҚ ... ... ... ... көтеретін, нағыз
қазақи тәрбие беретін, соынмен қатар көп бабалы болуды ... мен ... ... ... ... Көп балалы отбасы
болу біздің Ұлттық идеологиямызға айналу керек.
Бесінші мәселені шешу үшін ... ... ... ... ... елдегі жұмыс күшін дұрыс бағытта пайдалану қазіргі
заманның талабы».
Алтыншы мәселені шешу үшін Қазақстандағы ... ... өмір ... ұзарту үшін халықтың ұрпақты болу денсаулығын қорғау жөніндегі
шараларды ... ... сәби мен ана ... азайту. Арнайы
геронтологиялық бағдарламалар қабылдау жолымен егде жастағы ... ... ... ... Шет ... білікті мамандарын еліміздің ... ... ... ... ... ... озық елдерінде
қолданылып жатқан медициналық құрал- жабдықтар мен ... ... ... ... енгізу арқылы жоғарғы медициналық
технологиялар орталығын ... Ана мен бала ... ... ... ... ... жақсарту, ұрпақ әкелетін жастағы ерлер мен
әйелдер денсаулығын нығайту қажет.
ВИЧ / СПИД – тің ... ... (өсу ... төмендету) жөніндегі
шараларды іске асыру. Халықты қолайлы физиологиялық өлшемдерге сәйкес
келетін сапалы ауыз ... ... ... ету және ... ... ... қауіптердің алдын-алу мен оны ... ... ... жан ... шаққандағы табиғи
шырындармен тұтынуын ұлғайту, дұрыс ... ... Заң ... ... жасатуға шектеу қою.
Қорыта айтқанда, кез-келген мемлекеттің даму деңгейін ... ... ... ... жер асты ресустары, ауыл шаруашылығын
жарамды жер ... ... ... негізгі экономикалық саны мен
өнідірістік қабілеті, білім деңгейі мен денсаулығы да ... ... ... Корея сияқты дамыған мемлекеттерге қарағанымызда адам
ресустарының табиғат ... ... ... ... ... ... ... тұрақты экономикалық даму қарқыны
көңілді көншіткенімен, халықтың саны мен ... туу ... ... және өлім ... әлеуметтік- мәдени қажеттіліктерінің
қамсыздандырылу деңгейі сияқты көрсеткіштері әлде де өз ... ... ... ... ... экономикалық, экологиялық,
биологиялық себептердің болатыны белгілі. Халықтың ... ... ... ...... ... ... екі жолды,
табиғи өсім мен сырттан келетін көші – қонды оң пайдалану ... ... ... ... ... үшін ... әсіресе жаңа отбасыларға,
көп балалы аналарға, олардың жас ... ... ... ... нақтылы, тұрақты және ... ... ... ... ... Ал, Сырттан келетін оң көші- қонға ... ... елге ... үшін ... да күрделі шаралар іске
асса артық болмас. Мүмкіндігінше қазақтар ... шет ... ... көші-қон үрдістерін жеңілдетіп, тездету, ал ... үшін ... ... ... ... ... ... берген осындай мүмкіндіктерді ... ... ... ... ... ... ... нығайта түсіп,
өркениетті қауымда өз орнымызда алғанымыз жөн. ... мен ... ... ... ... ... әлсіз болуы, әлсіздің әлді болуы осы
заманда қиын емес. Жігер керек, ... ... ... аты ... ... емшек бемейді» деп Смағұл Сәдуақасұлы жазғандай, қазақ
елінің алдындағы басты мақсаты да осы болуға тиіс. Ұлан ... ... жер ... ... үшін ... жұрттың дұрыс орналасуын
ұдайы қадағалап, олардың ара салмағын аймақтар бойынша өсіп-өну және ... ... ... ... мүмкін болатыг келеңсіз сепаратизм мен
жікшілдіктің және жүзшілдік пен рушылдықтың ... ... алу ... ... ... ... феменизациясы мен жалған эмансипациясы отбасын
сақтауда және бала тәрбиелеуде ... ... ... ... ол бар жақсы мүмкіншіліктерін сарқа ... ... ... ... ... ... бойынша, жанұяда баяғынша ерлердің,
әкенің орнын нығайтуды дәстүрлідемографиялық ... ... ... ... оның заңды иесі-өзіміз сайлаған
Президентіміздің қолында. Сондықтан оның ... ... ... ... үлесі көп болмаса, аз емес. Мемлекеттік маңызы бар
әрбір істі ... ... ... ... ата ... ... ... есте ұстап, ана тіліміздің мемлекеттік мәртебесін көтерсек, ал
ұлысымызды ұлы етіп, ұлтымызды ... ... ... ... ... ... биігіне көтеру үшін, дербес демографиялық саясатты жан-
жақты жүргізу алдағы өркениетті өмір талабы.
Жоғарыда айтылған ішкі және ... ... ... - ... ... ұлттық қауіпсіздігіне үлкен әсер етіп отыр. Сондықтан біздің
мемлекет бұл қауіп – қатерлерден барынша тиімді қорғана білуі керек ... ... алуы ... ... ең ... оқиға.
Осы уақытқа дейін біздің территорияда мемлекеттіліктің нышаны болғанымен,
шекарасы айқындалған ... ... ... жоқ. Осы ... қол
жеткізгеннен кейін, мемлекеттілікті қалыптастыру мен оның одан әрі ... ... ... Бұл ... жүзеге асыруда ең маңызды басымдық
ұлттық қауіпсіздік стратегиясы мен оны ... ету ... ... ... ... 1998 ж. 26 – шы ... «Қазақстан
Республикасының ұлттық қауіпсіздігі туралы» заңның қабылдануы ... ... ... ... – 2030» ... ең
бірінші ұзақ мерзімді басымдық ұлттық қауіпсіздік болып ... ... ... ... тәуелсіз мемлекет ретінде ... ... ... ... ... ... ұлттық қауіпсіздік проблемаларына үлкен басымдық
беру бірнеше себептерге байланысты:
Біріншіден, қауіпсіздікке, өзін - өзі сақтауға ұмтылыс жеке ... ... ... үшін де ... ... ... проблемасы өтпелі кезең жағдайында, ескі
байланыстар жойылып, жаңалары қалыптасқанда ерекше мәнге ие болады.
Үшіншіден, ... ... ... жүйесін құру, енді ғана
тәуелсіздігін ... ... үшін ... ... ... табылады.
Төртіншіден, ұлттық қауіпсіздік жүйесі ... ... ... ... ... және ... институттарды, тұлға мүдделерін
қорғау механизмі болып табылады.
Ұлттық қауіпсіздік стратегиясының басым мақсаттарына ... ... ... егеменді Қазақстан – тұлға, қоғам, мемлекет
қауіпсіздігінің ... алу, ... және ... ... ... жаңадан қарауды міндеттейді. ... ... ... ... мен ... ... ... жүргізу сұрақтарына тап
болды. Алайда, Қазақстан ... ... ... ... ... ... ... ішкі тұрақтылығын сақтап, әлемдегі халықаралық беделін
біршама күшейтті.
Ұлттық ... ... ... ... ... қамтамасыз ететін және ішкі тұрақсыздық пен сыртқы ... ...... ... ... ретінде анықталады.
Сыртқы саяси ... ... ... ... ... және тәуелсіздігін сақтау және оның қауіпсіздігін
күшейту тапсырмалары маңызды орын алады.
Ішкі саяси қауіп – ... ... және ... ішкі ... ... етуде мыналарды жүзеге асыру керек:
- еліміздің барлық азаматтары үшін мүмкіндіктердің теңдігіне
негізделген ... ... ... ... ... түсініспеушілік себептерінің жойылуын, барлық этникалық
топтар құқықтарының, тең болуын қамтамасыз ету;
- қоғамымыздағы ... мен ... ... ... және ауыл ... ... ерекше көңіл
бөлу;
- өтпелі және кейінгі кезеңдерде ... ... ... ... шешіп отыру;
- ұзақ мерзімді болашақта саяси тұрақтылықты да, қоғамның топтасуын
да қамтамасыз ететін бай Қазақстанды барынша ... ... ... ... ...... пен ... барлық нысандарын дамыту;
- әр түрлі конфессиялар арасындағы өзара құрмет, ... ... ...... ... ... миграцияға, парақорлыққа қарсы күрес жүргізу.
Мемлекеттің қауіпсіздігіне әсер ететін ықтимал қауіп – ... ... ... ... діни, этноұлттық қарама ... ... ... ... ... ... ... сыртқы саяси
қауіп – қатерлері ретінде ... ... ... ... ... және олардың коалицияларының
басымдыққа ие болуға ұмтылуы ... ... ... ... ... бел ... Бірқатар мемлекеттерде немесе олардың коалицияларының қарулы
күштерінде қуатты топтардың болуы және ... ... ... ... ... Бірқатар мемлекеттерде ішкі саяси тұрақсыздықтың нәтижесінде
мемлекеттер арасында қарулы жанжалдардың пайда ... ... бір ... ... әскери қуатын арттыру.
Қазіргі әлемнің даму тенденциялары мен халықаралық ... ... ... ... ... ... жүйесін құру
мен қарусыздануға байланысты халықаралық ынтымақтастықтың барлық
үрдістеріне ... ... ... ... Азия мемлекеттері Қазақстанда, Өзбекстанда ... ... пен ... ... ТМД ... ... халықаралық қауіпсіздік пен
қарусыздануға байланысты интеграциялық саясаты.
Үшіншіден, бұл Азиядағы Сенімдестіктік пен Іс – ... ... ... ... ЕҚЫҰ – ның ... ... ... аймақтық және жаһандық қауіпсіздікті қамтамасыз етуде біршама
жетістіктерге қол жеткізді. Бұл мақсаттарда Қазақстан:
1. Қуаты жағынан әлемде төртінші орын ... ... ... жер шарындағы ең үлкен сынақ полигонын жапты.
2. 100 – ден астам халықтардың ... ... бір ... ... - 2030 стратегиясының даму жоспарында мына басым мақсаттарды
жүзеге асыру керек:
- ішкі саяси тұрақтылық пен ... ... ... ... ... қол ... ... қал – ахуалды одан әрі жақсарту;
- Қазақстанның Ресей және Қытаймен, Орталық Азия мемлекеттерімен,
Ислам елдерімен қарым – ... одан әрі ... ... Америка Құрама Штаттарын қоса алғанда, басты демократияшыл
индустриясы дамыған мемлекеттермен байланысын күшейту. Бұл ... және ... ... ... ... ... сай келетінін ұғына бастады;
- БҰҰ, Халықаралық валюта қоры, Дүниежүзілік, Азиялық, Еуропалық
және Ислам даму банктері ... ... ... ... ... мен ... ... пайдалану;
- Еліміздің ұлттық егемендігі мен аумақтық тұтастығын қорғау үшін
сенімді негіз бола ... бай ... ... ... ... ... азаматтарының отаншылдық сезімі мен өз еліне
деген сүйіспеншілігін ... ... ... түрде жас мемлекет болып табылады.
Сондықтан оның ұлттық қауіпсіздігін қамтамасыз ... ... ... ... ... ... болып қала бермек. Ата – бабаларымыз ... иен ... мұра етіп ... ... ... ... ақтап болашақ
ұрпаққа дамыған, гүлденген Қазақстанды өз негізінде қалдыру керекпіз. ... ... әрі ... Дана ... ... ... ел ... туған
жердей жер болмас» демекші, туған ... ... ... етіп, оның Отансүйгіш азаматы болу бізге аманат.
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
1. «Қазақстан - 2030» стратегиясы. Алматы, ... ... А.Н. ... Алматы: Ақыл кітабы, 1998.
3. Бокаев С.О. «Реализация независимой политики и стратегии национальных
интересов Республики Казакстан». Алматы, 2002.
4. Пархалин Т.Г. ... ... ... ... ... – М., ... Кирк Э. ... мир и политика бозопасности». Вашингтон, 2000.
6. Лезер И., Проектор Д. «Революция в политике безопасности». – М., 1992.
7. Нысанбаев А.Н. «Политология» ... Ақыл ... ... Сосновский А.А. «Национальная безопасность в современной американской
политологии». – М., 1994.
9. Миронов А.В. «Политология». – М., ... ... К.С. ... в ... – М., 1996.
11. Қазақстан Республикасының Заңы. «Қазақстан Республикасының ұлттық
қауіпсіздігі туралы». – Алматы: «Жеті ... 26 ... ... ... Г.К. ... безопасность сегодня – проблемы правового
регулирования. Государство и право». - №3 (14) 2004.
13. Стратегия обеспечения ... ... ... на 2001 ... ... ... Республикасының Заңы. «Қазақстан Республикасының қорғанысы
және Қарулы күштері». 7 қаңтар, 2005. №29 – III.
15. Бельков О.А. Понятийно – ... ... ... ... // ... – 1994. - ... ... С.Г. «Система военной безопасности Республики Казахстан».
Алматы, 2003.
17. Жатканбаев Б.Е. «Приоритеты ... ... в ... ... ... ... ... Концепция экологической безопасности РК на 2004 – 2015 гг. ... ... – 2003. – 10 ... ... К. ... ... государства в обеспечении политической
безопасности» // МЭМО. – 2002. №9.
20. Гали Д. «Региональные особенности формирования ... ... ... ... ... ... // ... и
статистика: - 2003. - №1.
21. Уранхаев Н.Т. «Энергетическая безопасность: ... ... ... признаки». 2003.
22. Жатканбаев Б.Е. «Приоритеты национальной безопасности в ... ... ... ... ... Аманжолов Ж.М. Международно – правовое обеспечение национальной
безопасности Республики ... ... на ... ... ... ... наук. –М: МГИМО (у) МИД РФ, 2001.
24. Қазақстан Республикасының Заңы. 26 маусым 1998 ж. №233 – 1. ... ... ... ... // ... Қазақстан. –
1998. - №165.
25. Ожегов С.И. Словарь ... ... 70000 слов / Под ред. ... – 21 – е изд., ... и доп. – М.: ... ... ... Қазақстан Республикасының ұлттық қауіпсіздігі туралы заң. Алматы,
1998.
27. Тажибаев Р.Х. «К вопросу обеспечения безопасности ... ... ... ... Н.А. ... бес ... Алматы, 1996.
29. Лаумулин М.Т. «Геополитика в Центральной Азии и ... ... ... ... М.Т. Проблемы современной безопасности Казахстана. // Спектр.
КИСИ. №1. 1998.
31. Назарбаев Н.А. «XXI ... ... ... ... ... Республикасының Заңы. «Қазақстан Республикасының ұлттық
қауіпсіздігі туралы». 9 – 15 ... ... ... ... «Ұлттық қауіпсіздік ұстыны». 3 сәуір, 2008.
34. Қазақстан Республикасының Заңы. «Қазақстан Республикасының ... ... ... ... ... ... / Отв. ред. Ю.М. ... Э.С.
Кривчикова. – 2 – е изд., - Москва: Международные отношения. 2005.
36. Мустафин Т.Т. «Политология». ... ... ... А.Н., ... С.М. ... ... ... в
Республике Казахстан». Алматы, 1998.
38. Гыска А. Угрозы национальным интересам России: их социальная сущность
и классификация // Управление ... – 2000 г. - ... ... Г.Т., ... С.А., ... Б.К. Жизненно – важные
национальные ... и ... ... ... ... ... // http: // www. unesco. kz. / ci ... /
omrc / pechbillosh / pubister 03. htm
40. Қарин ... ... ... ... ... ішкі саяси
аспектілері». Алматы, 1999.
41. Қазақстан Республикасының ... ... ... ... туралы».
42. Арын Е.М., Абенов Е.М. Стратегия в области внешней безопасности и
оборонная ... РК // ... – 1999 г. - ... ... К.К. «Под ... ... ... 1997.
44. Байтенова Н.Ж. «Проблема взаимоотношений государства и ... ... в ... ... ... 2007.
45. Балапанова А.С., Мушанова Р.М. ... ... как ... ... ... Казахстан». Алматы, 2007.
46. Арын Е.М., Акишев А.А. «К ... о ... ... ... ... ... ... Иватова Л.М. «Взаимосвязь проблем национальной безопасности и
устойчивого развития». Алматы, ... ... Л. ... язык и национальная идентификация как
факторы обеспечения безопасности и стабильности Республики Казахстан».
Алматы, 2006.
49. Ильясов Т.Т. ... ... как ... ... ... ... 2007.
50. Бұлұтай М. Демографиялық ахуалымыз: ойлар мен ұсыныстар / Ақиқат №4,
2003.

Пән: Саясаттану
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 54 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Сот баллистикалық сараптама6 бет
Қоғамдық тамақтандыру есебінің ерекшеліктері8 бет
Қаржы жүйесін ұйымдастыру5 бет
Бейбітшілік пен адамзат қауіпсіздігіне қарсы қылмыстар24 бет
Бейбітшілік пен адамзат қауіпсіздігіне қарсы қылмыстар жайлы22 бет
Диверсияның қылмыстық құқықтық сипаттамасы21 бет
Жарма сапасына қойылатын талаптар9 бет
Консервілеу13 бет
«Экологиялық сараптама түрлері »19 бет
Істің мән-жайын жан-жақты, толық және объективті зерттеу принципі76 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь