Дауыссыз дыбыстардың фонетикада зерттелуі. Дауыссыз дыбыстардың жекелген ерекшеліктері

Кіріспе
I.тарау. Дауыссыз дыбыстардың фонетикада зерттелуі.
1.1 Ž(ژ) спирантының артикулациялануы.
1.2 Š(ش). дыбысының әдебиетте анықталуы.
II.тарау. Дауыссыз дыбыстардың жекелген ерекшеліктері.
2.2 Х (خ) дауыссыз дыбысының артикуляциялық сипаты.
2.2 Һ(ح,ه) спирантының сөздерде келгендегі ерекшелігі.
Пайдаланған әдебиеттер тізімі
Консонантизм (латынша consonans, consonantis – дауыссыз дыбыс; ағылшынша consonantism, немісше konsonantismus). Тілдегі дауыссыз дыбыстар жүйесі. Нақты тілдегі консонантизм сипаттау кезінде дауссыздардың саны, оларды қолдану ережесі, түрлі белгілердің фонетикалық көрініс табуы және оның варианттылығы, сөйлеу сәтіндегі функциялық күш ескеріледі. Дауыссыздар кедергіге ұшырау нәтижесінде үш (үнді және ұяң дауыс) мен шудың (қатаң дауыс) қатысуымен жасалатын дыбыстар. (Дауыстыларға қарама - қарсы) дауыссыздар жүйесі тілді немесе диалектіде консонантизм деп аталады.
Б.В. Миллердің айтуынша, <<парсы тілінің консонантизмі әлі күнге дейін ғылыми зерттеу нысанына айнала қойған жоқ>>. Мәселен, парсының p, t, k әріптері қандай сапаға ие екенін айту қиын. Олардың бастапқы p әрпі үнемі грузин, армян не ағылшын p әрпіне сәйкес пе, ал алғашқы t – грузиннің t-на сәйкес деп ойлауға болама деген сұрау шешілмеген.
Тіпті дауыссыз фонемалар саны мамандардың дауын туғызуда, біреулер 22 – дауыссыз десе, біреу 23, басқалар 24 әріп дейді.
1. К. Аханов «Тіл білімінің сөздігі» Алматы, 1993
2. Ш.Г. Гаприндашвили, Дж. Ш. Гиунашвили «Фонетика персидского языка » Тбилиси ,1964
3. Л. Жирков. Персидский язык, б. 18
4. В.И.Завьялова, характеристике персидских согласных,б.43,46
К. Г. Залеман и В. А.Жуковский, Краткая грамматика… б. 46
5. И .К. Овчинникова, Учебник персидского языка, б. 25
6. В.С.Расторгуева,Краткий очерк грамматики персидского языка,б.619
7. Ю. А. Рубинчик. Современный перскидский язык, б. 21
8. Э.Д. Сүлейменова «Тіл білімі сөздігі » Алматы, Ғылым 1998
9. В.Н. Ярцева « Лингвистический энциклопедический словарь » Москва 1990 «Советская энциклопедия»
10. A.K.S.Lambton. Persian Grammar, б XYII: M. Shaki, Ar. Or., XXY, б. 46
11. G. Lazard, Grammaire du persan contemporain, б. 5
12. D.C. Phillott, Higher Persian Grammar, б. 19
13. E. Trumpp, SKAW, I, 1 бю 235: G. Lazard, Grammaire du persan contemporanin, б.4
14. M. Shaki, Ar. Or.., XXY, б. 46
        
        Кіріспе
Консонантизм (латынша consonans, consonantis – дауыссыз дыбыс;
ағылшынша consonantism, ... ... ... дауыссыз дыбыстар
жүйесі. Нақты тілдегі консонантизм сипаттау кезінде дауссыздардың ... ... ... ... белгілердің фонетикалық көрініс табуы және
оның варианттылығы, сөйлеу сәтіндегі функциялық күш ескеріледі. Дауыссыздар
кедергіге ұшырау нәтижесінде үш ... және ұяң ... мен ... ... ... ... дыбыстар. (Дауыстыларға қарама - ... ... ... немесе диалектіде консонантизм деп аталады.
Б.В. Миллердің айтуынша, . Мәселен, парсының p, t, ... ... ... ие ... айту ... Олардың бастапқы p әрпі ... ... не ... p ... сәйкес пе, ал алғашқы t – грузиннің t-на
сәйкес деп ойлауға болама деген сұрау шешілмеген.
Тіпті дауыссыз фонемалар саны мамандардың ... ... ... ... ... ... ... 23, басқалар 24 әріп дейді.
I-тарау. Дауыссыз дыбыстардың ... ... Ž(ژ) ... ... ... ұяң таңдай – алды дауыссыз [10,46] ретінде ... j ... ... ... > [12,5] ... Ал
орыс тілінен Z өзінің жіңішкелігімен ерекшеленеді. [4,619]. Ол ерекшелік
айтылуында тілдің арқасының ортасы таңдайға ... арты ... ... ... ... көбінесе қатаң дыбыс болады, тек кейде сөз басы мен ... ұяң ... ... - ысыл ұяң спирант, ол ауыз ... ... ... ... ол қуыс ... ... ... бөлігінің артқы
жағының қатты таңдай иіріміне жақындауы арқылы жасалады.
Z әрпінің айтылуының рентгенограммасы бойынша, тілдің алды ... ... ... ... еті арасында ұзыншақ кең қуыс пайда болады,
биіктігі қырынан 3-5мм. Тілдің ұшы ... ... ... ... ... ... ... (тістің қызыл еті) үсті, төменгі жағына тіл
тимейді. Тіл арқасы мен ішкі ... ... иек ... ... ... ... ойық пайда болады, ал алға шығыңқы және төртбұрыш ... ерін ... ... ... құрайды, олар артикуляциялық тарылу
орнын жасайды. Бұл ызыңды дауыссыз ... ... рөл ... ортасынан бастап тіл арқасы түбіне дейін доға сияқты ... ... түбі ... арғы қабырғасынан барынша алыс орналасқан.
Ара қашықтығы жалпы ауыз ... ... ... 30 мм, ал ...... (зева). Көмейдің үсті сәл жоғары көтерілген және фаринкстің арғы
қабырғасына сәл ... ... және ... ... ... аралық 11мм, ал осы
спиранттан кейін келетін i дауыстысына тар ... тән. ... ... ... ... ... жоғары – төмен жылжиды, жоғары –
төменгі иекті көрсетеді, сонымен ... өзі ... ... ... ызыл дауыссызын сипаттағанда, еріннің дөңгеленуі сөз ... ... ... ... қарағанда өзгеше болады. Дауыстыда ерін
алға шығып, дөңгелектенеді. Ерінді алға созу мен оған ... ... ауыз ... ... ... ... ... «сыртқы»
резонаторды.
30 суреттегі 1 келесі рентгенограмма ХХ-ң ... ... ... ... ... да ... тілдің артикуляциясы ұқсас
болады. Артикуляциялық ... ... ... ... ... ... бұл қуыс ызың ... қуысымен салыстырсақ, кең де, биік ... қуыс ... 3,5 – 4,5 мм ... адам ... өте терең,
сондықтан оның тілінің алдыңғы арқасы жоғары көтеріңкі келген.
Тілінің ұшы тігінен төмен ... де, ... ... жақ ... ... Төменгі тістер мен иек еттері арасында және ... ... ... ... қуыс бар, бос ... ол «сыртқы» резонатордың
көлеміне кіреді. Жоғары иек еті мен ... иек ... ... жоқ.
Еріндері, әсіресе төменгі ерні жақсы артикуляцияланады, ... ... ... аса күшті емес. Алдыңғы тілдің таңдайға ең ... ... ... ол азу ... ... мен ... сойдақ тістер
жұбының деңгейінде тұр, ал тіл арқасы қисық сызық құрайды: артқа және ... ... тіл ... ... ... ... ... көрсетеді,сонымен қатар өзі төртбұрышты формалы болады.Әдетте,
ызыл дауыссызын сипаттағанда, еріннің дөңгеленуі сөз ... ... ... қарағанда өзгеше болады.Дауыстыда ерін алға
шығып, дөңгелектенеді.Ерінді алға созу мен оған ... ... беру ... ... ... ... ... резонаторды.
30-суреттегі1келесі рентограмма Х.Х-тің айтуындағы тілдік органдардың
профилін береді.Мұнда да алдыңғы тілдің артикуляциясы алдыңғыға ... ... ... ... ... дөңес қуысынан биігірек,
бұл қуыс ызың спирантының қуысымен салыстырсақ, кең де биік те. ... ... 3,5-4,5 мм ... адам ... өте ... ... ... алдыңғы арқасы жоғары көтеріңкі келген.
Тілінің ұшы тігінен төмен түседі де, ... ... жақ ... ... ... ... мен иек ... арасында және алдыңғы тілдің
арқасымен шұңқыр тәріздес қуыс бар, бос орын ол ... ... ... ... иек еті мен ... иек ... ... жоқ.
Еріндері әсіресе, төменгі ерні жақсы артикуляцияланады, бірақ ... ... аса ... ... ... ... ең ... жерінен бастап, ол азу тістер деңгейі мен алғашқы ... ... ... тұр, ал тіл ... ... ... құрайды: артқа және төмен
қарай.Артқы тіл толықтай тігінен төмен түседі.
Тіл тамыры жұтқыншақтың (фаринкс) қабырғасынан ... ... ... мм. Тілдің негізгі массасының алға жылжуынан, тік ... мен тіл ... ... бос ... ... ... құбырдың резонаторы біршама кеңейген (төмен
жағында). Жұтқыншақтың жоғарғы жағында ол біраз ... да ұзын ... ... Ең ... ... ž ... Д.Г айтуындағы
артикуляциясын бейнелейді.
Алдыңғы тілдің соңғы ... ... ... ... өте кең, кей жерлерде 6 мм ең тар жерінде. Тілдің ұшы төмен
түскен және ... жақ ... ... ... Төменгі иек еті мен
тістерге тіл тимейді. Бұл қуыс ызыл дауыссыздарды айтқандағы ... ... ... ... ... оның ... ... салыстырса тіл
ортасы мен арты, тамыр алды эллипс формалы болып келеді, төмен және ... ... ... ... ... ... мен арты
біршама иілген, сонысымен жұтқыншақ қуысының орта және ... ... ... ... ... ... кең ... формада болады. Қырынан ... ... ... 25 мм. ... иек еттері көрініп
тұрады, «сыртқы» резонатор артикуляциялық тарылу орнында 40 мм-ге ... ие ... Егер ... ауыз ... ... 110 мм болса. Бұл
резонатор төмен парциалды үнді (тон) және ... ұяң ... ... шуды күшейту үшін қызмет етеді.
Ž-спиранты сөз басында дауысты, алдында žāli-«шық» (роса) деген сөзде
116 мс ұзақтығымен ... ... ... ... ... дауыс шымылдығының периодтық тербелісі үздіксіз жүреді. Алғашында
ол өте әлсіз болады. Мәселен, микрофондық ... ... ... ... ... ... ... кетеді, кейін периодттық тербеліс айырылмай
қалады. Ары қарай оның қарқыны өседі де, өз ... ... ... х қысаң спирантының ... ... ...
«пустомеля»(көкмылжың) сөзін алсақ, ž ... ... ... ... ... тең. ... жазбада алғашқы 80м\с-та ешбір тербеліс
байқалмайды.
Қорытсақ ž спиранты таза ұяң дауыссыз ... ... ... ... ... ол басылып қалады.
1.2 Š(ش)- дыбысының әдебиетте анықталуы.
Š(ش)
Ž дыбыс әдебиеттерде қысаң таңдай алды дауыссыз [10, ΧΥΙΙ] ретінде
анықталады, ... ... ... тіліндегі әріптен ... [4,619] ... ... ... ... ... ... тиеді, ал орыс тілінде арты тиеді.[7,21]
Парсы тіліндегі ž ... ... ž ... гоморганды болып
келеді.
Š-тың išq –«махаббат» деген сөздегі рентгенограммасы ... ... ... иек ... ... ... алдыңғы тілдің
дөңгеленген арқасы тиеді.Артикуляциялық қуыс биіктігі 3-4 ... бұл ... ... ... ... 2-3 есе үлкен.Тіл
ұшы төмен қарайды,төменгі жақсүйек түбінде жатады.Тіл ұшының ... ... қуыс ... ... ... ... мен астыңғы тістер мен
иек еттері болып ... ... ... ... ... ... артқы және тамыр алды ... ... ... ... иек етіне қатысты артикуляциясында тілдің
артқы ... ... қуыс ... ... әсер ... ... 4 ... аспайды.
Тілдің тамыры жұтқыншақтың артқы қабырғасынан ... ... ... 32мм ... ауыз қуыс ... 100мм).
Көмекей тікірейіңкіреп,тіл тамырынан шығып,жоғары және артқа созылған.
Олар мен тіл тамыры арасында кеңістік бар.
Астыңғы және ... ... ... 5мм ... ... ... ... және астыңғы иектер сыртқа
көрінеді.Еріндер арасы 15мм.
Тілдің негізгі массасының алға ... мен ... ... ... ... ауқымды кеңейтеді.Ең кең жері-жұтқыншақ
қуысының төменгі жағында болады.Резонатор осы жерден бастап тарылады,ауыз
қуысының ... ... ... ... қуысында «сыртқы»
резонатор кеңейіп,ашылған еріндер деңгейінде максимумге жетеді.Келесі
рентгенограммада Д.Г. ... ... ... ... ... ... алдыңғы жағы жоғары көтерілген ,дөңгелектенген жоғарғы
альвеолға жақын орналасқан.Тіл ұшы төменгі ... ... ... ... ... шеткі тістер иегіне ... ... ... ... тарылу жерінен төмен кейін артқа,төртінші мойын
омыртқасына дейін бағытталған.Тілдің тамыры жұтқыншақтың ... ... алыс ... ... ... ұшымен тілдің
түбір алды бөлігімен жанасады.Тіл тамыры мен ... ... баяу ... ... аса ... ... және жоғарғы
иек арасындағы аралық үлкен емес.Еріндер тез ... ... ... және үстіңгі ерін ... және ... ... ... ... ... резонаторы
төменгі бөлікте тарлау.Жұтқыншақтың ... ... ... ... ... ... ... ауыз қуысында қайта
тарылады.Артикуляциялық қуыстан кейін тағы да кеңейеді.
Соңғы рентгенограмма – š ... й ... ... ... šur –
«тұздалған» сөзіндегі Д.Г айтуындағы сөйлеу органдарының ... ... тіл ... ашық дауыстының алдында келсе де,
артикуляциялануында ... ... ... Атап ... ... тілдің арқасында ұзыншақ науа тәріздес қуыс кездеспейді,
себебі й дауыстысы а мен салыстырғанда ... ... ... – 21 мм. ... келеді.
Š спирантының рентгенограммасын қарастыру арқылы ... ... тән ... ауыз ... алдыңғы жағында болатын
қуыс, оның көлемі де ысқырық спиранттар артикуляциясына қарағанда үлкенірек
болады деген қорытындыға келуге болады.
Š артикуляциясының ... ... тән ... ... жақ сүйектін
алдыңғы бөлігінде шұңқыр тәріздес қуыс, ол ... ... ... ... ... жиі ... мен оның төрт бұрышты формаға
келуі – š ... ... ... тән ... Ž пен š – ті
қарастырғандағы ... ... ... ... ызыл ... үшін ... ... көтерілуі мен оның жұмсақ таңдайға жақындап, «екінші шу
тудыратын фокус» жасауы керек емес екенін дәлелдейді.
Парсының ... ... ... ... пен ... сол
дыбыстың позициясымен шарттасады. Мәселен, резонатордың артқы ... ... š ... ... ... көбінесе «жуан» әріп ретінде
қабылдауға жол береді. Рентгенографиялық зерттеу көрсетуінше, парсы әдеби
тілінде ызыл спиранттар артикуляциясы ... ... шу ... ... Ызыл мен ... ... салыстыру бізге ызыл эффектісін
(ысқырық емес) алуды түсіндіруге мүмкіндік береді. Ол ... ... ... қуыс ... ... ығысуынан, ауыз қуысының
алдында шұңқыр ... ... ... ... Шұңқыр тәріздес
қуыс «сыртқы» резонатордың мөлшерін өсіруге әсер етеді, ызыл ... ... ... ... ... мен оның ... құбыр резонаторын ұзартуы мен
төменгі жиілікті, үн мен шуды күшейтуге әсер етуінен байқалады. Ал ... алу үшін ызыл ... ... ... ... ... керек: артикуляциялық қуыстың кіші ... мен ... ... ... ... ... жақ сүйектін алдыңғы иекке ... ... ... ... ... ... Бұл факторлар жоғары
жиілікті шу мен тон ... ... ... ... тән ... ... спиранты šāхšār «чаща» сөзінде Д.А айтуында таза қысаң дыбыс болады.
Оны жұтқыншақ жазбасындағы құбылмалардың жоқ болуы ... ... ... ... бір қалыпсыздығы, артикуляциялық органдардың
қабырғасының тербелісінің арқасында ... ... ... ... ruŭsan – ... ... Д.Г ... спирант ұзындығы 166
м/с. Мұның 60м/с алдыңғы дауыстыдан келесі спирантқа ... ... ... ... Жұтқыншақтың жазбада артикуляцияның дауыстыдан š спирантына
өткен кезеңінде ғана дауыс ... өте ... ... ... ал дәл š ... ... кезінде бұл тербеліс толық
жоғалып кетеді
Ал āš – «ботқа» ... ... ... ... ұзақтығы 190м/с.
Жұтқыншақ жазбасында тербеліс жоқ.
II-тарау. Дауыссыз дыбыстардың жекелген ерекшеліктері.
2.2 Х (خ) дауыссыз дыбысының артикуляциялық сипаты.
Х (خ)
Арнайы әдебиетте х ... ... ... тілшіктік дауыссыз ретінде,
артикуляцияланғанда «сықыр» (скрипом), (with scrape) [10,46] неміс
тіліндегі ch «buch» ... ... ... ... ... х ... тіл арты х-ға [5,17] сәйкес келмейді. Х спиранты барлық фонетикалық
жағдайда қысаң ... ... ... ... ... әдеби тілінде х спиранты ызың дауыссыз болады.Ол тілшік пен
артқы тілдің арқасы мен ... ... ... ... ... ... тарылу орнында қалыптасады.Рентгенограммада хār –«тікенек»
(колючка) сөзіндегі х спирантының ā дауыстысы алдында келгендегі ... ... ... ... ... тіл ... ... , жұмсақ таңдайдың арты мен тілшікпен жанасады,ол жерде ... ... ... ... ... артикуляциясы арқасында тілдің
жалпы массасы артқа ығысады.Алдыңғы тіл төменгі иектен ... ... ... ... ... тіс ... деңгейінде
жатыр.Қырынан алған проекцияда тіл корпусы ... ... ... тіл ... ... жылжығанда оның тамыры керісінше алға
ығысып,көмейден алыстайды. Тамыр мен фаринкстің (көмей) қабырғасы арасында
34 мм ... ... ауыз қуыс ... -102мм ... алды ... ... ... және жоғарғы иектер арасы 15мм.
Еріндер артикуляцияда аса көп қызмет атқармайды: астыңғы ерін ... ... ... ... ... жағы сыртқа
көрінеді.Үстіңгі ерін ... ... ... сәл ... ... иек сыртқа көрінеді.
Жалғамалы құбырдың резонаторы тіл артикуляциясына екі тең ... ... ... ... ... ... жағында кеңейтілген.Ал фаринкстің (көмей) жоғарғы бөлігінде
резонатор ені ... ... да, ... құбырға өтеді.
Артикуляциялық тарылу ауыз-көмейден алдыңғы ... ... ... ... ... ... үлкен ені-35-38 мм.(ауыз қуысы-
102мм болса)
Ауыз қуыс резонаторының көлемі үлкен ... ... ... ... ... ... каналдың жоғарғы
бөлігінің иілгіштігі мен фонациялық ағымның күштілігі,жұмсақ таңдай пердесі
мен тілшіктің вибрациясына әсер ... арты ... ... ... ... бірінен соң бірі келетін дүрсін ... ... ... ... ... ... Д.Г айтуындағы х профилі берілген.Бұл да ... ... ... тіл ... ... ... ... және артқа
бағытталған.Тіл арқасының қарқынды ... ... ... ... ... ... тістердің ішкі жағынан алыстайды.Тіл ұшы төменгі
жақсүйектің түбінде ... ... ... кіші азу ... ... Тіл ... алға ... Тамыр мен көмейдің артқы ... 28 мм ... ... ... ауыз қуысы 110 мм болса). Көмей
үсті жоғары созылып ... ... ... қатар тіл тамырына ... ... ... негізінде біраз ғана кішкентай кеңістік пайда
болады. Нәтижесінде ... кіре ... ... ... ... ... резонаторы бүйірінен проекциялағанда төменгі жұтқыншақ
өңірінде ені кең ... ... ... резонатор тарылып, ауыз
қуысында ... ... ... ... канал ауыз-
көмейден қатты таңдай басына дейін созылады. Ауыз ... ... ... таңдай тереңдігіне жеткенде ең үлкен енге ие ... кіре ... ... ... ... ... ... жоғарғы
иектер арасы 16 мм болады; ал ауыз ... ... ені ... 40 ... тең.
Х спирантын артикуляциялауда еріндер қатыспайды. Астыңғы ерін тістің
сыртқы беті мен төменгі иекке жақын жабысып ... ... сәл ... Үстіңгі ерін біраз жоғары көтерілген. Артқы тіл арқасының
төменгі шетінде кішкене науа ... ... ... ... ... бұл х
спирантының жалпы артикуляциясына еш қатысы жоқ, тек ... ... ... керек.
Х спирантының әдеби парсы ... ... тән ... ... тіл арқасының жұмсақ таңдай мен тілшікке
артикуляциялануы тілдің ... ... ... ... ... ... ... кетуі, көмейдің артқы арқасынан тіл тамырының алыстауы; көмей
үстінің тіл тамырына барлық ұзындығы бойынша ... ... ... көмей көтерілуінен жұтқыншақ кіре берісінің ... ... ... ... ... және ... бөліктерінің кеңеюі мен
оның төменгі жиілікті шулардың күшеюіне әкелуі тән.
Х спиранты šахsār – ... ... Чаща ... жыныс) сөзінде 86м/с
ұзақтығымен сипатталады. Жұтқыншақ жазбасында біртіндеп азаятын ... ... ... Бұл ... ... жұтқыншақтық
жазбада фонацияның үлкен күшін білдіреді. Ал микрафондық жазбада ... х ... ... ... ... ... бірден
төмендейді де, өз периодтығын жоғалтады. Бірдей мезгілде жоғарғы ... ... ... ал ... ... х ... тән шуыл ... – «бақыт» сөзінің басында жұтқыншақ ... ... ... Ал ... ... мен жұмсақ таңдай мен артқы
тілдің тербелуі байқалады. Бұл ... ... ... аса
мардымды емес. Микрафондық жазбада периодсыз тербелістер 160-180 ... ... ... және де ... ... шуылға тән тербелістер
қосылады. Xāni - «үй» сөзінде Д.Г айтуында х спирантының ... 170 ... ... периодсыз тербелістер байқалады, ол артикуляциялық
тарылуда вибрациясы болуын білдіреді. ... ... аз ... ... ... ... үдемелілік дауыстыға қарағанда
фонацияның әлсіздігін білдіреді.
Dižxim – «палач» Д.А айтуында ұзақтығы 144 мм. Жұтқыншақ ... ... ... ... ауытқулардың үдемелі қарқыны байқалады.
Микрафондық жазбада жоғары жиілікке периодсыз тербелістер байқалады.
2.2 Һ(ح,ه) спирантының сөздерде келгендегі ... ... ... һ ... «һ» [4,9] әрпіне ұқсас,
ол ашық тұрған көмейден дем ... ... ... ол тіл мен ... дауысты а [3,18] әрпін айтуға дайындалғандағыдай болады. Ол жіңішке
глотталды ... [14,46] деп ... ... ... оны ... ... [5,15;17] деп есептейді. Біреуде ол ... ... (decided ... ... ... ... (souflé fаible). [11,6]
Х спирантын негізінде ызың жалғастырушы дауыссыз, ол ... ... ... ол фонациялық ауа ағымы өткенде шуыл тудырады. Бұл спиранттың
рентгенографикасының зерттеуі айтуында тек дауыс жарғағы ғана емес, ... мен тіл ... да ... ... ... мен ... үсті
фаринкстің артқы қабырғасына жақындағаны сонша, ... ... ... ... ... Дем шығаратын қысаң спирантқа тән қосымша шуыл
тудырады. ... ... һаvā – ... ... Д.Г айтуындағы
сөйлеу мүшелерінің профилі берілген.Тіл тамыры көмеймен ... ... ... ... ... да,4мм тарылу
қалыптастырады.Артқы тілден бастап, тіл ... ... алға ... және ... иек ... 28мм ... ауыз ... болса.)
Еріндер индифференті (қатыссыз) жағдайда ерін мен ... ... ... ... болады.Көмей кіреберісі кеңейген, ал фаринкс
қуысында төменгі бөлігінде резонатор ... ... ... ... ... ... ені үлкен.Фаринкстің орта қуысында резонатор
бірден тарылады.Ал үстіңгі фаринксте ол ... ... ... ... сагитталды бөлігінде науа тәріздес қуыс болуы да ... ауыз ... ... кең ... ... ... ең ашық дыбыс,себебі ол ең кең резонаторда
пайда болады.Бірақ бұл оны ... ... ... ... ... ... ... вокализацияға себеп болады.Келесі
рентгенограммада һūš-ақыл, сана сөзіндегі һ ... й ... ... ... ... фаринкстің артқы қабырғасынан
біршама алыстағандығы,й дауыстысына тән сипат.Көмей үсті ... ... ... ... ... бөлігі фаринкстің артқы қабырғасына қарай
ығысады.Соның нәтижесінде көмейдің асты мен ... ... бос ... ... ... болады.Тіл массасының артқа жылжуы себепті алғы тіл төменгі
иектен ... ұшы ... ... ... ... түбінде
жатады.Төменгі және жоғарғы иек арасы өте кішкене, й ... тән ... ... да дауыстыға ұқсас: ерін
дөңгелектенген, оның алға ... ... ... және ... ... бос ... пайда болады.Соңғы рентгенограммада (37 сурет).Д.Г
айтуындағы Аһvāz-«Ахваз» сөзі ... а ... ... ... артикуляциясын белгілейді.Ол фаринкстің ... аса ... ... жоқ.Бұл жерде тіл тамырының
фаринкстің артқы ... ... анық ... ... ... ... ... арасындағы өткен 2,5мм дейін тарылған.Көмекей тіл
тамырына жабысқан,ал арасындағы бос кеңістік алдыңғыдан сәл ... ... орта ... науа ... ойық ... ... III рентгенограммада рельефті көрсетілген.Оның ең биік көтерілген
нүктесі бүйір ... ... ... және ... иек арасы
27мм.Еріндер артикуляциясы алдыңғыға ұқсас.Тіл ... ... ... ... ... көлемі кішірейеді,ол
жалғамалы құбыр көлемін кішірейтеді.Жалпы, бұл ... ... I ... ... да ... ... жайт өз кезегінде һ спирантын
артикуляциялаған кезде негізгі ... ... ауа ... ... ... жарғақтарының ... ... ... ... бұл ... ... ... тамырының артикуляциясы көмекеймен бірге фаринкстің артқы
қабырғасына ығысуы ... орта ... ... ... Һаq-
«әділдік» сөзінде Д.Г айтуында 120м/с ұзақтығымен сипатталады.Микрафондық
жазбада жоғары жиілікті тербелістер ... ... ... ... ... білдіретін периодсыз тербелістер
байқалады.Жалпы фонацияның қарқындылығы мұнда аса ... ... ... арасына келгенде Һ спиранты толықтай
вокализмге (дауысты ... ... ... ... ... ... мен ... арасындағы Һ
спирантының ұзақтығы 150м/с-ке тең ... ... ... ... Һ ... ... ... периодтық тербелістері
әлсірейді.70м/с өткен соң периодты тербеліс ... ... ... ... микрафон жазбасында үлкен амплитудалы ... ... ... ... ... ... шу басым түсетінін көрсетеді.
MāҺ-«ай» сөзінің соңында келетін кезде Һ спиранты таза қысаң дауыссыз
болады.Жұтқыншақ жазбасында өте әлсіз периодсыз ... ... ... ... ... шу ... ... әлсірейтін периодсыз
тербелістер тіркелді.Һ спирантының осциллографиялық зерттеуі сөз ... ... ... ... ... ... ... тынысты
болатыны анықталды.
Микрафондық жазбада шу тудырушы жоғары жиілікті амплитуда ... ... бір ... ... жазбасында периодты, бірақ төмен
жиіілікті дауыс жарғағының вибрациясы тіркелді. Бұл вибрацияның болуы тек
тыныстағандағы ... ... ... моменті осцилограммада 170
м/с. Дауыстының алдында тынысты қысаң спирант келуі дауыстының көтерілуін
шу тудырушы дауыссыздың ... мен ... ... ... ... ... ... жазбасында тұншықтырылған
дауыстының көтерілуі кезінде, ... ... ... ... ... ... суреттері әр түрлі тербелістерге тіркеледі.
Һ спиранты екі дауысты немесе дауысты мен ... ... ... ... ... ... бір тілдің дыбыстық құрамын, ондағы дыбыс заңдарын
зерттейді. Жалпы ... ... тіл ... бір ... ретінде адамның
сөйлеу аппаратының дыбыстық мүмкінддігін анықтайды, тіл ... ... ... тіл ... тіл ... өмір сүру жағдайларын
зерттеуден басқа, оларды сөйлеудің түйдегінде зерттейді, басқаша айтқанда,
ол бірінші жағынан фонетикалық ... ... ... ... ... фонетикалық құбылыстар мен фонетикадан тыс құбылыстардың
себепті байланыстарын қарастыра отырып, тіл ... ... ... ... К. ... «Тіл ... сөздігі» Алматы, 1993
2. Ш.Г. Гаприндашвили, Дж. Ш. Гиунашвили «Фонетика персидского языка »
Тбилиси ,1964
3. Л. ... ... ... б. ... В.И.Завьялова, характеристике персидских согласных,б.43,46
К. Г. Залеман и В. А.Жуковский, Краткая грамматика… б. 46
5. И .К. Овчинникова, Учебник ... ... б. ... ... ... грамматики персидского языка,б.619
7. Ю. А. Рубинчик. Современный перскидский язык, б. 21
8. Э.Д. ... «Тіл ... ... » ... ... 1998
9. В.Н. Ярцева « Лингвистический энциклопедический словарь » Москва 1990
«Советская энциклопедия»
10. A.K.S.Lambton. Persian Grammar, б XYII: M. Shaki, Ar. Or., XXY, б. ... G. Lazard, ... du persan ... б. ... D.C. Phillott, Higher Persian Grammar, б. 19
13. E. Trumpp, SKAW, I, 1 бю 235: G. Lazard, ... du ... ... M. Shaki, Ar. Or.., XXY, б. 46

Пән: Тілтану, Филология
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 17 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Дауысты дыбыстар жүйесі12 бет
Еліктеуіш сөздер8 бет
Жұмыстың негізгі мазмұны49 бет
Кәсіби қазақ тілі.Орта және кәсіптік оқу орындарының студенттеріне арналған оқулық57 бет
Латын тілінің жалпы тарихы және ғылымдағы маңыздылығы51 бет
Орхон, Енисей, Талас ескерткiштерi және қазiргi қыпшақ тiлдерiндегi моносиллабтардың құрылымдық ерекшелiктерi232 бет
Сахна тілі интонациясының дискурстық сипаты24 бет
Стилистика және оның проблемасы туралы4 бет
Сөйлеу қабілеті бұзылған балалардың ерекшелігі5 бет
Тіл дыбыстарының түрлері. Дауысты, дауыссыз дыбыстар26 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь