Мектеп оқушыларында салауатты өмір салтын қалыптастыру мәселелері

Кіріспе.
І Тарау. Оқушылардың бойында салауатты өмір салтын
қалыптастырудың ғылыми .теориялық негіздері.
1.1 Салауатты өмір салтының мәні, мазмұны және құрылымы
1.2 Оқушылардың бойында салауатты өмір салтын
қалыптастырудың педагогикалық мәні.
ІІ .Тарау. Оқушыларда салауатты өмір салтын қалыптастырудың
әдістемелік негіздері
2.1 Мектеп оқушылардың бойында салауатты өмір салтын
қалыптастырудың бүгінгі күнгі ерекшеліктері.
2.2 Оқушылардың бойында салауатты өмір салтын қалыптастырудың әдіс тәсілдері.
Қорытынды.
Пайдаланылған әдебиеттер.
Қосымша А
Қосымша Б
Қосымша В
Зерттеу көкейкестілігі: Болашақта ел тұтқасын ұстар азаматтардың өнегелі тәрбиесі бүгінгі күн тәртібінде тұрған маңызды мәселелердің бірі: олардың отан сүйгіштік сезімін, білім мен біліктілігін, дағдысы мен шеберлігін, асқақ адамшылдық пен адамгершілік қадір – қасиеттерін, жаңа дүниетанымдық көзқарастарын, салауатты дағдыларын -ұнамды мінез -құлық нормалары мен рухани адамгершілік құндылықтар арқылы қалыптастыру қажет екені, Ел президенті Н.Ә. Назарбаевтың «Қазақстан – 2030» жолдауында жан -жақты негізделген.
Бұл мәселе Қазақстан Республикасының «Білім туралы» Заңында білім беру жүйесінің басты міндеттерінің бірі ретінде көрініс тапқан.
Атап айтқанда, Қазақстан Республикасының бұл заңында ұлттық және адамзаттық құндылықтар, ғылым мен практика жетістіктері негізінде және адамдарды қалыптастыруға, дамытуға және кәсіби шыңдауға бағытталған білім алу үшін қажетті жағдайлар жасау жолдары белгіленген.
Ал, «Қазақстан Республикасы жалпы білім беретін мектептері білім мазмұнын ізгілендіру тұжырымдамасында»... жеке адамның рухани және күш қуат мүмкіндіктерін ашу, адамгершілік пен салауаттылықтың берік негіздерін қалыптастыру, әрбір адамды дамыту үшін жағдайлар жасау» -міндеті ерекше аталуы біз көтерген мәселенің қоғам талабынан туындап отырғандығы, тақырыбымыздың өзетілігін дәлелдейді.
Қазіргі кезеңде қоғамды ізгілікке, руханилыққа бетбұрыс оқу -тәрбие жұмысында оқушыларда салауатты өмір салтын қалыптастыру қажеттілігін айқындап отыр.
Бұл міндетті шешудің алғы шарттары соңғы кездері дайындалған кейбір зерттеулерде қарастырылған. Ол зерттеулердің мынандай бағыттарда дамып келе жатқанын атап көрсетуге болады:
Салауаттылықтың мәні, тәрбиелік маңызы туралы қазақ ғұламалары, қоғам қайраткерлері мен ағартушы -педагогтар ой -пікірлері мен көзқарастары (Әл – Фараби, Ж. Баласағұн, Өтеубойдақ Тілеуқабылұлы, Қ.А. Ясауи, А. Құнанбаев, Ш.Уалиханов, Ы.Алтынсарин, Ш.Құдайбердиев, А.Байтұрсынов, М.Жұмабаев, Ж.Аймауытов, Х. Досмұхамедов, Н.Құлжанова және т.б.)
1. Назарбаев Н.Ә. «Қазақстан-2030: Ел Президентінің Қазақстан халқына
Жолдауы». Егемен Қазақстан №194, 1994.
2. Қазақстан Республикасының « Қоршаған ортаны қорғау туралы Заңы ».
Егемен Қазақстан. №151, 1997.
3. Балтер.К. Шейнберг Л. Здоровый образ жизни/Пер. с.ан. яз. М., 1997.
4. Дубровский В.И. Валеология. Здоровый образ жизни. -М., 1999.
5. Куховицкий Л.М. Помощь своей судьбе. -М., 1999.
6. Малахов Г.П. Создание собственной системы оздоровления СБП., 1995.
7. Педагогика здоровья. -М., 1991.
8. Петрушин В.И. Психологические аспекты деятельности учителя и
класного руководителя. М., 2000.
9. Прихожан А.М. Психология неудачника. Тренинг уверенности в себе.
М., 1999.
10. Система образования П.С. Брегга. М., 1994.
11. Амантурин Ш. Мұғалім және оқу тәрбие жұмысы А., 1978.
12. Әбенбаев С. Сынып жетекшісі. А., 2004.
13. Әбенбаев С. Тәрбие теориясы мен әдістемесі. А., 2004.
14. Тәрбие үрдісі мен оқушылардың тәрбиелілік деңгейін бағалаудың
өлшемдері. -А., 2006.
15. Каплиева А.Қ. Оқушылардың бойында рухани -адамгершілік
құндылықтар негізінде салауатты өмір сүру дағдыларын қалыптастыру
Автореферат. А., 2002.
16. А. Жамбылова Формирование 30Ж подрастающего поколения в
условиях целюстного педагогического процесса школы. А., 2002
17. Жарықбаев Қ. Қалиев С. Қазақтың ой -пікірі антологиясы. А., 1995.
18. Салауатты өмір салтын қалыптастыру негіздері (оқу- әдістемелік құрал)
А., 2000.
19. Мектеп жүйесіне салауатты өмір салтын енгізу әдістемесі. /
Республикалық әдістемелік кеңес жинағы. А., 2002.
20. Жатқанбаев Ж. Валеология. Оқулық. А., 2004.
21. Агаджаиян Н.А. “Ритмы жизни и здоровья”.
22. Қазақстан Республикасының білім беру туралы заңы. Қаз. мұғалімі.
1992. 18 қаңтар.
23. Қазақстан Республикасының Орта білімді вдамыту тұжырымдамасы
Алматы, 1997.
24. Қазақстан Республикасының Гуманитарлық білім беру
тұжырымдамасы. А., 1994.
25. Қазақстан Республикасының Білім беру туралы заңы. А., 2000.
26. Қазақстан Республикасының тәлім – тәрбие тұжырымдамасы. А., 1993.
27. Қазақстан Республикасының Үздіксіз білім беру жүйесінде салауатты
өмір салтын қалыптастыру тұжырымдамасы. А., 2002.
28. Әтемова Қ.Т. Оқушылар бойында гумандық қасиеттерді қалыптастырудағы отбасының ролі. А., 2002.
29. Теория и практика воспитательних систем / Ред. кол. Л.И. Новикова и
др. М., 1993.
30. Қоянбаев Ж.Б., Қоянбаев Р.М. Педагогика А., 1980.
31. Болдырев Н.И. Тәрбие методикасы. А., 1980.
32. Усманов Ә.Ә. Педагогика. А., 2005.
33. Машанов А., Әл -Фараби және Абай. А., 1994.
34. Бержанов Қ., Мусин С., Педагогика тарихы. А., 1984.
35. Сейталиев К.Б. Тәрбие теориясы. А., 1986.
36. Айтмамбетова Б.Р., Керилов Л.К. Төлеубекова Р.К. Тәрбие процесінің
мәні мен мазмұны. А., 1991.
37. Мұхамбетова С.Қ. Педагогика. негізгі ұғымдар, анықтамалар, сызбалар
мен кестелер, ықшам сызықтар. А., 2002.
38. Ілиясова А.К. Класс жетекшісінің жүргізілетін тәрбие жұмысының
жүйесі. А., 1991.
39. Қалиев С. Қазақ этнопедагогикасының теориялық негіздері мен
тарихы. А., 1991.
40. Хрепкова А.Г. Колесов Д.В. Жаманнан жирен.
41. Хрепкова А.Г. Колесов Д.В. “Ұл өссе ұяға, қыз өссе қияға” А., 1987.
42. Нурғалиев Х. Мектеп оқушыларының гигиенасы. А., 1980.
        
        Кіріспе.
Зерттеу көкейкестілігі: Болашақта ел ... ... ... ... ... күн тәртібінде тұрған маңызды мәселелердің
бірі: олардың отан сүйгіштік сезімін, білім мен ... ... ... асқақ адамшылдық пен адамгершілік қадір – қасиеттерін, ... ... ... ... ... мінез -құлық
нормалары мен рухани адамгершілік құндылықтар арқылы қалыптастыру қажет
екені, Ел президенті Н.Ә. ... ... – 2030» ... ... ... ... Қазақстан Республикасының «Білім туралы» Заңында білім
беру жүйесінің басты міндеттерінің бірі ... ... ... ... ... ... бұл заңында ұлттық ... ... ... мен ... жетістіктері негізінде және
адамдарды қалыптастыруға, дамытуға және кәсіби ... ... алу үшін ... ... ... жолдары белгіленген.
Ал, «Қазақстан Республикасы жалпы білім беретін ... ... ... ... жеке ... ... және ... мүмкіндіктерін ашу, адамгершілік пен салауаттылықтың ... ... ... ... ... үшін ... жасау»
-міндеті ерекше аталуы біз көтерген ... ... ... ... ... ... дәлелдейді.
Қазіргі кезеңде қоғамды ізгілікке, руханилыққа бетбұрыс оқу ... ... ... өмір ... ... ... ... міндетті шешудің алғы шарттары соңғы кездері ... ... ... Ол ... ... ... дамып
келе жатқанын атап көрсетуге болады:
Салауаттылықтың ... ... ... туралы қазақ ғұламалары, қоғам
қайраткерлері мен ағартушы -педагогтар ой -пікірлері мен ...... Ж. ... ... ... Қ.А. ... А.
Құнанбаев, Ш.Уалиханов, Ы.Алтынсарин, Ш.Құдайбердиев, А.Байтұрсынов,
М.Жұмабаев, Ж.Аймауытов, Х. ... ... және ... Оқу тәрбие процесінде оқушылар мен студент жастардың салауатты өмір
салтын қалыптастыру мәселелері (Ж. ... Б.Қ. ... ... Ю.В. ... Г.Ж. ... Б.Қ. ... Ж.З.
Торыбаева, Е.Ю. Шуберт және т.б.)
- Валеология ғылымының теориялық және әдіснамалық мәселелері ... ... Ж.Ж. ... және ... ... беру жүйесінде салауатты өмір салтын қалыптастыру
тұжырымдамасын ... (Х.К. ... А.С. ... Л.З. ... ... А.А. ... К.Ә. Жанабердиева, З.Г. Брусенко, С.Р.
Рахметова және ... ... ... ... оқушыларды салауатты өмір салтын
қалыптастыру мәселелерінің біркелкі зерттелгенін айқындайды. ... ... ... оқушылардың салауатты өмір салтын
қалыптастыру қажеттілігі мен бұл ... ... ... ... ... ... ... қажетті деңгейде ... ... ... орын алып ... ... біздің зерттеу мәселеміз оқушылардың салауатты өмір салтын
қалыптастыру үрдісін теориялық ... ... ... ... ... ... ... өзектілігін анықтап тақырыбын ... ... өмір ... ... ... деп таңдауға
мүмкіндік берді (5-9 сынып).
Зерттеу объектісі - ... ... оқу – ... ... пәні - оқушылардың бойында салауатты өмір ... ... ... ... ... өмір ... «Салауаттану », «өмір салты» ұғымдарының
анықтамаларын нақтылау;
2. Оқушылардың ... өмір ... ... ... ... ... салауатты өмір салтын ... ... ... ... ... ... өмір салтын қалыптастырудың әдістемесін жасау,
оның тиімділігін ... ... ... базасы: Эксперимент Шымкент қаласындағы № 65 ... ... ... 90 оқушы, оның ішінде 30 эксперимент
тобында 60 ... ... ... жұмысы кіріспеден, екі тараудан, қорытындыдан, әдебиеттер
тізімі мен ... ... ... ... ... салауатты өмір салтын
қалыптастырудың ғылыми -теориялық негіздері.
1.1 Салауатты өмір салтының мәні, мазмұны және ... ел ... ... ... ... ... бүгінгі күн
тәртібінде тұрған маңызды мәселелердің бірі: олардың отан ... ... мен ... ... мен шеберлігін, асқақ адамшылдық
пен адамгершілік қадір ... жаңа ... ... ... ... ... ... нормалар мен адамгершілік
құндылықтар ... ... ... ... Ел ... ... «Қазақстан -2030 » жолдауында жан ... ... ... ... ... өмір салтын қалыптастыру» атты
бағдарламасы жұмыс жүргізілуде. Осы іс – шараларды ... іс ... ... ... ... ... ... денсаулықты күте
білудің негізгі мықтап қалатыны белгілі. Сонымен қатар, бұл, ... мен ата ... да бір ... ... жұмыс жүргізуін
қажет етеді.
Адам болмысының ... -тек қана ... ... ... және ... шектелмейді, әрі
қарай адамның күрделі табиғатына, өмір сүрудің түпкі ... ... пен ... ... ... ... ... адамгершілік қасиеттерден
тұратын негізгі болады. Адам өзінің ... ... адам ... ... өзі ... дүние туралы ақыл -ой көмегімен жиналған
білімдерін адамгершілікпен ұйымдастырғанда ғана ... ... ...... ... ... білім мен тәрбие барысында оқушылардың салауатты өмір сүру
дағдысын рухани – адамгершілік құндылықтар арқылы ... ... ... ... Аймауытов, ... ... М. ... ... Н. ... Ш. ... ... салауатты өмір сүрудің дана ... адам ... ... ... ақыл -өнеге, өсиет сөздерінен басты ... ... Әл ... «адам көп нәрсеге мұқтаж ... ... ... ... ... Осы қоғам арқасында жетіліп өз
қабілетін шыңдап, өзіндік өмір сүру мәні ... ... Қ.А. ... ... ... – оның ақылдылығы, ал анықтаушысы -
адамгершілік кемелінде» - ... ... ... бірге жұғыспау», «Жетіге тиіспеу»,
«Он екіден айрылмау», ... ... ... ... ... ... ... ережелерін ұсынады.
Қазақтың ұлттық ғалымы Ш.Уалиханов салауатты өмір ... ... ... ... деп ... ... ... тәрбиелеуде, иман, әділдік,
адалдық -ақ көңілділік, сыпайылық – шын ... адал ... ... ... ... – орынды жұмсау мәселелерімен
байланыстырды.
Абайдың тәлім – тәрбиесінің ... оның қара ... ... ... ... ... адамның санасын
салауатты өмір сүруге қажетті екеніне ... ... ... Ұлы ойшылдардың және ... ... ... ... ... ... мәнін жойған жоқ.
Одан кейінгі ұлттық ... ... ... ... ... ... ... парасаттылық идеаларын кеңінен уағыздап,
денсаулық, салауаттық туралы көптеген мәдени деректер қалдырды. ... «Үш ... ... жан мен ... ... ... отырып, ақылдылыққа, мейрімділікке, парасаттылыққа шақырады. Х.
Досмұхамедовтың ... ... ... ... ... », ... тән тіршілігі» еңбектері салауатты өмір сүрудің
алғашқы әліппесі ... ... ... ... ... ... өте бай. ... бір жағынан, халықтың тұрмыс тіршілігі
болса, екінші жағынан, тәрбие өзегі мен өмір сүру ... ... ... ... ХХ ... 80 жылдарынан бастап
назар аударылып, бұл ... ... ... ... философия,
әлеуметтану, медицина, педагогика, ... ... ... осы ... ішінара зерттеу нысанасы болғандығын
көптеген ғылыми ... ... ... ... ... жан ... қалыптасу ерекшеліктерін зерттесе, философия
ғылымы – өмір сүру ... ... ...... сақтау,
валеология ғылымы - салауатты өмір салтын қалыптастыруды зерттейді.
Салауаттылық ұғымын педагогикалық тұрғыда, өзінің өмір ... ... ... мен мән ... түсінуі (К.Оразбекова), салауаттылық -
адам өмірінің құндылықтары (өмір, денсаулық, тұрмыс, төзімділік, күш ... ... ... ... ... (Қ.М. ... және т.б. ... ұмтылған мақсатты айқындайтын рухани күш деп ... ... - ... ... тұжырымдамасының өзекті мәселесі
бірегей ... ... ... табылады, яғни денсаулықты өзара байланысты
бөліктерден құралатын бүтін дүние ... ... тура ... ... ... үш қасиеттерден ... ... ... және ...... ... ... өмір салтын қалыптастыру тұжырымдамасының негізгі мақсаты
ҚР ... беру ... ... ... ... ... ғылыми
зерттеулер жүргізіп, салауатты өмір ... ... ... жасау болып табылады.
Бұл мақсат мына төмендегідей міндеттерді шешуді көздейді:
- ... беру ... ... өмір ... ... ... ... ендірудегі дүниежүзілік тәрбиені зерттеу;
- салауатты өмір ... ... ... ... ... ... алғанда жеке тұлғаның, қоғамның, табиғаттың
денсаулығы туралы ғылым. Адам ... тән, ... ... -адамгершілік және әлеуметтік денсаулықтар ... ... мен ... үйлесімді әрекеттерінен қалыптасады. Кез -келген
өзара әсер, әрекет етуші ретінде де, ... ... ... де анықталады.
Әлеумет себепші болған ... ... ... адамның әлеуметтік
биологиялық мәні арасындағы ... ... ... - ... пайда болуы заңдылық.
Салауаттану ғылымы аурудың ... ... алу ... ... және нығайту амалдары мен әдістерін зерттейтін ... ... ... ... ... ... табылады.
Салауаттанудың ролі – адамның ішкі ... ... ... тірі және өлі ... ... ... ... өзгерту, кекілжіңнің
көзін жою болып табылады.
Салауаттанудың зерттеу пәні ... ... ... ... ... ... ... қолдану тосқауылдары
организмнің сыртқы ... ... ... ... ...... термодинамикалық, денелік ... ... ... ... Адам ... ... және ... ұстанымдарын жеткізуші жеке тұлға ретінде
қаратырылады.
Тек осындай кешенді ... оның ... ...... ... береді.
Адам денсаулығы ең алдымен өмірін сара жолға тәуелді, ал өмір ... ... ... мен тұлғаның бейімділіктер бойынша анықталады.
Денсаулық ұғымына берілген анықтамалар өте көп. ... ... ... ... бойынша « Денсаулық дегеніміз – бұл аурудың
немесе дене кемтарлығының жай ғана жоқ ... ... ... ... ... ... ойдағыдай толыққан күй».
Академик Н.М. Амосов адам ... ... ... ... толық сақталған кезде олардың барынша көп өнім ... ... ... ... деп жорамалдайды.
И.И. Брехман денсаулықты «сезімталдық ауызша айту және ... ... ... ... ... және ... көрсеткіштерінің
әртүрлі өзгерістері жағдайында ... ... ... ... қабілеті» ретінде анықтайды.
Сібірлік ғылыми мектебі ұсынған денсаулық ... бұл ...... ... ... ... процесі, психологиялық
-әлеуметтік әлеуметтер, ... ... ... және ... ... ... өмірдің барынша ұзаққа созылу процесі».
Келтірілген денсаулық анықтамалары негізінен ... ... ... ... ... яғни организмнің сыртқы орта жағдайлары ... ... ... ... айқындайды.
Денсаулықтың мынадай: физиологиялық, сезім әрекетіне берілгіштік,
зияттылық, ... ... ... ... ... бар. Ал ... ... бірегей тұтастыққа -денсаулыққа біріктіреді.
Денсаулықтың физиологиялық түрі - ... ... ... ... ... организмнің қоршаған орта әсеріне
қайтаратын жауабына бейімделу ... ... ... және ... ... ... түр дегеніміз -денсаулық туралы білімнің ақпараттық көзі.
Сезім ... ... түр ... ... өз ... ... ... сол қалпында анықтай айта алу жағымсыз эмоцияға ұстамдылық
жасап, жағымды эмоцияны мадақтау.
Әлеуметтік түр - ... ... өзін ... ... ... ... ... өмір сүру.
Тұлғалық түр – өзін тұлға түрінде түсіну, тұлға ретінде анықтау. ... ... ... түр – адам жеке ... біртұтастығын қамтамасыз ететін
қоғамның рухани құндылығын көрсетеді.
Қазіргі кезде денсаулықтың бірнеше түрі бар ... ... ... Физикалық денсаулық - ағза жүйесі мен ... өсу ... ... ... және функциялық кезектер қалайды. Олар
ағзаның бейімделу реакциясын ... ... ... ... -ол адам ... мен ... ... жағдайы. Оның негізін ағзаның жеке басы дамуының биологиялық
бағдарламасы ... ... ... -ол ... ... ... ... болдырмау, адекватты реакцияларды жасау, адам ... ... ... бәрі биологиялық және әлеуметтік қажеттіліктен туындайды.
Ағзасында функциялардың өздігінен реттеуі, функциялық ... ... ... ... ... ... орта ... бейімделу қасиеттерінің жоғары дәрежелі жағдайда болуы.
4- Рухани денсаулық – ол адамның информацияны ... ... ... іс ... ... ... -қатынастардың
сипаттамасын көрсетеді. Оның негізгі барлық жүйесі, индивидтердің
қоғамдағы орны мен ... ... ... ... Ол ... ... анықтайды. Өйткені ... ... ... ... ... және жан ... ... көрсетеді.
Денсаулық туралы М.Монтель былай ... – баға ... ... ғана асыл дүние. Ол жақсы болу үшін
не күш ... не ... ... ... дүниені аямай жұмсау керек:
Денсаулық үшін ... бір ... ... болады. Денсаулықсыз өмір
қызықсыз әлем деп есептеймін».
Шынында да денсаулық – адам ... ең ... ... ... ... мен ... ... байланысты. Адам бақыты –
денсаулық.
«Денсаулық зор ... » - ... ... Ол адам ... дені сау ... ауру хандардан артық деген нақыл бар. Дені сау адам ... ... ... ... ... ұсақ түйектерге ол ешқандай көңіл
аудармайды.
Көңілді ... неше ... ... ... ... ете ... ... ерекшеліктеріне сәйкес салауатты өмір сүру
салты біркелкі ... Әр адам ... тән ... өмір салтымен
тіршілік етеді. Ол ұрпақтан ұрпаққа «ген» арқылы беріліп отыруы ... ... ... ... өмір сүру ... үш ... ... өмір сүру деңгейі
2. Салауатты өмір сүру сапасы
3. Салауатты өмір сүру стилі.
Салауатты өмір сүру деңгейі ...... ... Дене ... Жеке бас ... ... ... « салауаттану – денсаулықты ... ... ... өмір ... қалыптастыру балалар мен жасөспірімдерде салауатты
өмір салтын жүргізуге күш салады.
Салауаттану ғылымға қандай амалдардың ... ... ... ... ... ... ... Осыған байланысты
салауатты өмір салтын қалыптастырудың негізгі бағыттары мыналар:
- тұлғалық және ... ... дене ... ... ... ... жаратылыс – табиғи факторлармен су, су булау, күн
жарығымен және т.б. ... күн ... ... ... ... толық теңдестіру;
- жұқпалы аурулардың алдын алу;
- тән ауруларынан сақтандыру;
- ... ... т.б. ... ... әдеттерді (темекі тарту, алкаголь, есірткілік улы ... ... ... ... ... түрлері;
- экология және денсаулық.
Салауаттанудың негізгі мақсаты – әрбір жеке адамның және ... ... ... ету. ... өмір ... қалыптастырудың
негізгі мақсаты - балалар мен жастарда жас ерекшеліктеріне, құндылық
бағдарларына және ... - ... ... ... ... ... дағдыларын және уәждерін қалыптастыру.
Бұдан мынандай міндеттер туындайды:
– оқушыларға салауатты өмір салтының әдістерін үйрету;
– өз денсаулығына ... ... ... ... ... ретінде
жауапкершілікпен қарауға тәрбиелеу;
– оқушыларды негізгі гинетикалық дағдыларға төселдіру;
– осы заманғы ауру ... және ... ... алу ... мына № 1 ... арқылы көрсетуге болады.
Салауатты өмір сүру салтының негізгі биологиялық және ... ... ... салауатты өмір сүру салты адамдардың жас ерекшелігі.
ә) салауатты өмір сүру салты ... ... ... өмір ... ... қызметке;
в) салауатты өмір салты ритмикалық үрдістер;
г) салауатты өмір салты ... ... ... болу ... Әлеуметтік принциптерге
а) салауатты өмір сүру салты және эстетикалық қызмет.
ә) салауатты өмір сүру ... ... ... салауатты өмір сүрудің рухани түрде жеткіліктілігі.
в) салауатты өмір сүруде ... ... ... ... ету.
Осы жоғарыда көрсетілген принциптерді іске асыру оңай шаруа емес.
Өйткені бұл ... бір ... ... ... келеді. Әрқашанда
көңілдегідей болып шықпайды.
Салауатты өмірді бұзатын факторлар.
Салауатты өмір сүру ... ... ... бірі ... ... ... өз мезгілінде тамақтанбау. Сондықтан да адамның массасы
өсіп, шектен тыс ... ... Ол ... ... ... ... қоштасуға себепші болады.
Салауатты өмір сүру салтын сақтау үшін ... ... ... алыс ... ... ... ... іздеу керек.
Халықтың денсаулығын сақтау аурулардың алдын алу мен ... ... ... ... ... ... ... мәселе. Адамның еңбек пен тұрмыс жағдайын жақсарта беру,
аурулардың ... ... ... ғылымдарының ұлы өкілдері, ... ... ... ... сыйы деп ... Медицина ғылымдарының пайда
болуына, оның дамуы мен қазіргі жағдайына зер ... ... ... ... ... ... аурулардың алдын алуға,
ауруларды емдеу әдістерін тауып, оны ... ... ... ... ... ... ... Медицина ғылымдары адамды
және оның ... ... ең ... роль ... ... сақтау ісімен денсаулық сақтау министірлігі
айналысады.
Адамзат баласының тіршілік өмірінде ең ... ... оның ... ... оны ... ... кетпеу керек, үнемі денсаулықтың
қорын көбейтіп отыру керек. Денсаулықты көздің қарашығындай етіп ... Оған ... ... ... түрде қарау керек. Денсаулықты
сақтаудың жолын үйрету әрбір адамның ... ... ...... және ... өмір сүру салты туралы
ғылым.
Салауатты өмір сүру ... ... ... ... ... гр. және ... тілінен алғанда «Валео» - ... ...... ... ғылым. Оның алғаш негізін қалаған
И. И.Брехман. Ол медицина ... ... ... 1987 ... Валеология ғылымын медицинаға, биология және ... ... – И.И. ... ... ... оны ... ... айту керек.
Оның көздеген мақсаты адамдардың денсаулығын арттыру, ... ... ... алу. ... ... «Адам және биологиялық
белсенді заттар» деп аталатын кітапты ... ... ... ... ... алғы ... ... – денсаулық сақтау ғылымы» -деп жазды.
Қазіргі кезде валеология ғылымы өз алдына дара ғылым ... ... Ол ... ... ... ... ... Бұл ғылымның
негізгі адам денсаулығы мен дені сау адам ... ... ... И.И.
Брехман.
Валеология – айналаны, қоршаған сыртқы ортаның ... ... ... әсер ететінін қарастырады. Сондай -ақ ... ... ... ... де ... адамдардың физиологиясы мен тек физиология ... Ұлы ... И.П. ... ... ... ... деп
жазады:
«Өкінішке орай, бізде әлі күнге дейін организмнің негізгі принципі -
«денсаулық» деп ... ... және ішкі ... ... ... ... Ия, медицина ғылымы қаншама көне ... ... ... бере алмайды. ХХ ғ әртүрлі себептер әсерінен
медицина емдік, госпитальдық, емханалық соңғы онжылдықтар ... ... ... бере бастады.
Сондықтан да осы уақытта медицинаны ... ... деп ... ... ... ... энциклопедиядан тиісті орын алған.
Бұл ғылыми жинақта ... ... ... ... ... берілген.
Медицина -көне заманнан бері қарай адам ... ... ... ... мақсат еткен ғылыми жүйе деп жазған. Бұл ... ... ... ... ... ... ешқандай сөз келтірілмеген.
Адамзат баласының денсаулығы айналаны қоршаған сыртқы орта факторлары
мен ішкі және ... ... ... ... ... ғылымының өзіне тән категориясы және негізгі зерттейтін
міндеттері бар. ... ... ... қалай сақталуын білу;
2. актуалдығы және потенциалды мүмкіндігін анықтау.
3. денсаулықтың сақталу факторларын зерттеу.
Осы және ... ... шешу үшін өмір ... ... ... өмір ... ... арасындағы заңдылықтарды зерттеп, ... ... -ақ ... ... мен ... арасындағы
байланыстардың заңдылықтары анықталуы тиіс, ... ... ... мен ... ... қажеттілігін анықтап барып,
барлық мәселелерді ... ... ... – биология ғылымдарымен салыстырғанда жас ғылым. Оны
зерттейтін мамандар аз ... ... ... ... ... ... әлі де болса ... ... ... жоқ. ... ғылыми зерттеулер жүргізуді қажет етеді.
Валеологияның интегративтігі ... ...... ... ... адам ... күшейтеді.
Экология – айналаны қоршаған сыртқы ортамен тірі ағзалардың қарым ... ... ... Ол ... қоршаған сыртқы орта
факторларының ... ... ... ... Ал ... ... ... үрдістерді, олардың денсаулықтағы маңызын
анықтайды. ... ішкі ... ... ... ... жас ... ... этапты түрде анықтама береді. Дәрігерлер
дені сау адамның ... ... ... емдейді, аурудың алдын
алады. Осыған орай медицина ауруды емдейтін мекеме болып саналады. ... ... ... тек дәрігерлердің ғана жұмысы емес,
сондай -ақ бұл жұмысқа педагогтар да ... ... ... ... ... Тұлғаның қалыпты жағдайда өсуі мен ... өз ... Жас ... ... өмірде өз орнын тауып, белгілі бір
тіршілік стилін тауып өмір ... ... ... ... ... ... дайын болуы керек.
Валеология -И.И. Брехманның айтуына қарағанда, оны «адамтану ғылымы »
деп тану керек. Оның ... ... ... денсаулығын арттыру,
ауруларды болғызбау, аурулардың алдын алу. Денсаулықты сақтау – адам ... ... зор. ... ... ... ... және ... кездегі
жағдайы адамзат баласының мәдениеті мен ... ... ... ... ... ... ... отыр. Космос кеңістігін
игеруге байланысты валеология ... ... ... Неге ... қазіргі заман ғылымы. Денсаулық сақтау ғылымы.
Адамды емдеу ... ... ... бастап осы уақытқа
дейін адамдардың ... ... ... ... ... ... Кейін ол ғылым ретінде дамыды. ... ... ... да ... айтарлықтай үлес қосып келеді. ... ... ... деп ... И.Давыдовский және отандық ғалымдар және шетел
ғалымдары адамдар ағзасының қасиетін дамытуға да болса, ... ... ... өзіндік табиғи қорғаныс күш бар екенін дәрігер байқады.
Ағзаның қорғаныс қасиеті өте ... ... ... ... ... ... 1960 ж ... санология ғылымы пайда болып, дами
түсті. Саналогия - ... ... ... ағзаның ауруларға қарсы тұру
күші. Оның негізін санагенез құрайды. Санагенез – ... ... ... орта ... ... бейімділік механизмдерінің
динамика комплексі. Ол төтенше қоздырғыш факторлардың әсерінен ... Бұл ... ... С.М. ... мен С.Ф. Олейник еді.
Ал И.И. Брехманның айтуына қарағанда «саналогия – ... ... ... ... ... да ... медицина ғылымының негізінде ... ... ... жеке дара ... ... ... ... дәлелдене түсті.
Валеологиялық мәселелерді ойдағыдай шешу үшін биология, ... ... ... және т.б. ... ... ... керек. Валеология тұлға денсаулығына ерекше мән ... ... ... ... үлес ... жолдары мен тәсілдерін
көрсетеді.
Қорыта келе айтарымыз, валеология денсаулық сақтау, салауатты ... ... И.И. ... ... ... ... деп ... «Адам және
биологиялық белсенді заттар» атты кітабында валеология терминін ... ... ... ... ... ... мен дені сау ... құрайды деп
тұжырымдайды И.И. Брехман Валеология айналаны ... ... ... адам ... ... әсер ... қарастырды.
Санитарлық гигиеналық сауаттылық деңгейін жоғарылатуда, адамдардың
денсаулығын сақтап, ... ... ... руханилықты көтеруде
тиімділікпен жалпы табыстарға қол жеткізу үшін ... өмір ... ... ... ... ... Республикасы білім
беру ұйымдарының жоспарына ... ... ... ... ... өз ... сақтауға, жауапкершілігін едәуір ... Н.М. ... ... «Денсаулығы мықты болу үшін тұрақты
да, мәнді өз күшінің болу қажет, оны еш ... ... ... қатерінің негізгі факторлары – ... ... ... ... кешуі (гиподинамия) дене массасының артуы, жүйесіз
тамақтану, ... орта ... ... ... ... ... ластануы, өндірісте және тұрмыста күйзеліс ... ... ... (шылым шегу, алкаголь пайдалану, нашақорлық) ... ... ... ... өмір ... «Салауаттылық», «Салауатты өмір
сүру дағдысы», «Рухани адамгершілік құндылық» ұғымдарының мағыналарын
негізге ала ... өз ... ... ... » - ... адам бола ... ... қасиетін сезіну, өмірдегі
өз орны (кәсібі, тәртібі, мінез ... ... мен ... мен өмір ... білу деп ... өмір сүру ... дегеніміз өмір сүру қажетті іс
-әрекетімен мінез -құлқын көрсететін нормалар мен өмір сүру ...... ... »- ... ... ішкі жан
дүниесінің даму жағдайын көрсететін, адамдық деңгейін ашатын сипаттайтын
оның тұлғаның ішкі ең ... ... ... -деп ... ... ... ... құндылықтың салауатты өмір сүруге
қатысы, адамның ортамен қарым -қатынасы, айналысатын ісі, ... ... өмір сүру ... ... ... ... мен сапасынан тұратын
жүйе. Бұл жүйе ... ... ... ... және салауатты
өмір салтын қалыптастырудың ... ... ... қарастырамыз.
1.2 Оқушылардың бойында салауатты өмір салтын
қалыптастырудың ... ... ... ... – экономикалық жағдай, тіршілік деңгейінің
құлдырауы және экологиялық қолайсыздық Қазақстан Республикасының ... ... ... ... ... ... әсерін тигізуде.
Балалардың денсаулық күйінің ... ... ... оқушылардың
имандылық – рухани құндылығының күрт төмендеуі, санитарлық мәдениеттің
жеткіліксіздігі, қарапайым ... ... ... және ... ... ... ... табылады. Оқушыларды барлық
деңгейде оқытып, тәрбиелеу ... ... ... ... ... өмір ... ... дағдыландыру болмағандықтан,
үйлесімді мінез -құлық дағдылары кеміген.
Мектеп оқушылары ... ... ... ... болуы
салауаттанудан алатын білімді жетілдіру жөніндегі шараларды, денсаулыққа
мұқтаждық ... ... ... ... ... Осыған
байланысты Ы.Алтынсарин атындағы Қазақ білім ... ... ... институты, салауатты өмір салтын қалыптастыру проблемаларының
Ұлттық орталығы, Ақмола ... ... ... ... ... ... Абай ... Алматы мемлекеттік универститеті
және басқа да ... беру ... бір топ ... мен ұстаздары
(Х.К. Сатпаева, А.С. ... Л.З. ... Е.Д. ... А.А. Аханов,
К.Ә. Жанабердиева, З.Г. Брусенко, С.Р. Рахметова және т.б.) «Қазақстан
Білім беру ... ... өмір ... ... тұжырымдамасының
» жобасын жасады.
Аталған тұжырымдамада осы бағытта ғылыми ... ... ... әрі дамытуға қажетті салауатты өмір ... ... ... қамтылып көрсетілген.
Әлем ғалымдары бүгінгі таңда адам денсаулығына кері әсер тигізетін
маңызды ... ... ... қам ... қоғамды
сауықтырудың тиімді жолдарын іздестірумен ... Бұл ... өмір ... ... проблемаларын жетілдіре, ос
саладағы басымдықтарды ... ... да, ... ұрпақты оқыту,
тәрбиелеу формалары мен жаңа ... ... ... де ... үлес
қоса алады.
"Бақытты болу жағдайы біздің денемізге жасаған ... ... Дене ... ... салтанатты рух пайда болады. ... ... ... негізделеді" (П. С. Брегг) - ... ... ... өмір ... ... олардағы әрекеттің
барлық түрінің жоғары нәтижелі болуы өзін-өзі жақсы ... және ... ең ... деңгейде қызмет етуімен тығыз байланысты. Осы бағытта
жас жеткіншектерді тәрбиелеу әрі ... және онша ... ... дені сау бала ... бастамалар мен істерге қанағаттанарлық
сезіммен, көтеріңкі ... ... ... ... Дүниеге сеніммен шаттана
қарайды. Мұндай жағдай тұлғаның барлық жағынан дамуына ... ... Бұл, ... ... ... ... әлеуметтену жағдайына
нәтижелі ықпал етеді. Сондықтан да, біз оқушылардың салауатты өмір салтын
ынталандыру - тәрбиешілердің және ... ... ... ... ... болу керектігіне айрықша маңыз береміз.
Платон "мемлекет туралы" өзінің философиялық трактатында жазған пікірі
бойынша біздің назарымызды екі жағдайға ... ... ... үшін
гимнастика, жаны үшін музыка" қажет. Онда айтайын деген ойы, ... ... ... тек ... жаттықтыру үшін ғана емес, ол
адамды "әдемілік заңы" ... дене ... ... пен
көтеріңкілікке тәрбиелеудің, ал "музыка" - тар ... ... ... ... ғана ... деп түсінбеуімізді, керісінше барлық музаға
(көркем өнер мен ғылымның ... ... ... ... деп ... көрсетеді.
"Салауаттылық", яғни "деннің саулығы" -Бүкіләлемдік денсаулықты сақтау
ұйымының Жарғысында көрсетілгендей дененің, ... және ... ... ... түрдегі жағдайы. "Деннің саулығы" -
адамның қоршаған ортаға байсалды, ... ... ... ... қалыпты жағдайы.
"Өмір салты" - адамның дене, интеллектуальдық және ... ... ... қарым-қатынасын; дағдысын, орныққан мінез-құлық тәртібін,
өмір сүру қарқынын; бірсарынды жұмысы, ... және ... ... болады. Олай болса, "өмір салты" - деннің саулылығына
нәтижелі ықпал ететін ... өмір ... ... білдіреді.
Қазіргі таңда педагогика ... ... өмір ... ең ... ... ... иммунитетті және денені шынықтыру;
- дұрыс тамақтану;
- орнықты өмір сүру әдеті;
- зиянды әдеттің болмауы ("ауыру қалса да - әдет ... ... ... ... - деп ... ... ... - бастың амандығы" - деген ұғым ... ... ... өмір ... және оны ... ... ... бойы күн тәртібіне қойылып келе жатқан әлеуметтік маңызы бар
күрделі мәселе. Себебі, жаңа XXI ... ... - дені сау, рухы ... жан
дүниесі таза адам болуы шарт. Сондықтан, оқушылардың салауатты өмір сүруін
қалыптастыру - мемлекеттің қамқорлығы. Дені сау адам - ... ... сау ... - ол, яғни ... шексіз сүю, қуаныш сезіміне бөлену,
өмірден ләззат алу, баланың жаңа жыл сыйлыгын шыдамсыз ... ... ... ... ... ... күймен тосу және кешкілік қам-көңілсіз,
кіршіксіз тәтті ұйқыға кету, ең ... ... өзің сүю, ... үшін ... ... ... ... мақсат қоя білуге
тәрбиелеу қажет. Оған жету, шалдықбай үлкен еңбек етуді қажет етеді. ... ... сау ... ... ... ... осы тұрғысында оқушылардың
санасы таза, сенімі айқын болуы шарт. ... кім ... ... ... ... ... ... арам қылықпен өмір сүрсе, сол ... ... ... Ол үшін ... өзін ... ... ... күңгірт болып келеді. Осы қағиданы әрбір ... ... ... ... ... ... ... мектеп пен ата-
аналардың мемлекет, қоғам, бала ... ... ... ... бақытты адамдардың көніл күйі тек оларды
қоршаған қандай да болмасын өмірге ғана ... ... ... ... сол өмір туралы адамның өз ойы қандай болатындығына ... ... ... баланың өзін-өзі дұрыс бағыттап, күш-
жігерін реттеп отыруына көмектесуі мумкін. Табиғат адам ... ... ... өмір ... ... ол оны ... және төзімділікпен
қарсы ала білуге дағдылануы қажет.
Бала кезден бізге мәлім болғаныңдай: "Қозғалыс - ол ... ... - ... ... " ... ... ... - дұрыс өмір сүру және
деннің ... ... ". "Күн, ауа және су - ... ең жақын досымыз" -
бүгінгі мектепте осы мәселе қалай қарастырылады? Ал, табиғатты ... ... ... көл және дала, оның әртүрлі табиғи ... ... ... - оның ... ... ... немесе түнгі аспан - өзінің
айы мен ... ... - ... бәрі ... ... мектеп
оқушыларының санасына жетерлік пе, әсірссе қала жағдайында ол ... ... ... ... өмір сүру" мәселесіне ... ... ... ... ... ... Мәселе, оның санында емес. Мәселе,
оның түпкі нәтижесінде! ... ... оның ... ... "Салауатты өмір сүру салтына" 3 идея негіз ... дене ... жан ... ... ... Бұл ... жұмысының мақсатын анықтау мен оны ұйымдастырудың негізгі қазығы,
діңгел және баланың өзін-өзі тәрбиелеуінің жекелеу бағыты ... ... ... ... өзі осы ... маңызды жетекшісіне айналуы тиіс. Ол өзінің
педагогикалық әрекетін "АҚИҚАТ, ЖАҚСЫЛЫҚ, ... ... ... және ... сай өзі де өмір сүре білуі тиіс. Сонда ғана ол ақиқат
дүниеге айнала алады.
Салауатты өмір сүру ... және ... ... ... жұмысының
өзегіне айналуы міндетті. Ол тәрбие процесінің нәтижесін жоғары көтереді.
Ол үшін ... ... өмір ... ынталандыру және оның ... ... Ең ... оның ... ... немесе басшылыкқа
алатын әдістемелік ережелерін анықтағаны жөн. Олар, мысалы, төмендегідей
болып құрылуы мүмкін:
- ''Мен ең ... ... ... ... ... - ... өмір сүру ... қуануы және өзіне өмір берген
табиғатқа жоғары ... ... ... ... сүю, ... тұлға ретіңде құрметпен қарау.
- "Басқа белгісіз адам және барлық адамзат - ол да жоғары ... ... ... ... ... ... ғана сен адам ... Н. Радищев) Қайсы бір адамды немесе ... - ... ... ... - оның барлық жағынан қандай екеніне қарамастан
қабылдау. Содан кейін өз мүмкіншілігіне сай оны ... ... дара ... ... ... ... ... "Мені коршаған өмір жағдайы әртүрлі болып келуі мүмкін: жақсы немесе
жаман, бірақта менің өзімнің тікелей оған қатынасыма ... оны ... ... ... Қиыншылықты жеңу барысында дене мүшелері
шыңдалады, рух қатаяды, ... ... ... да ... өмір
құбылысының, заттың, адамның, өнер ... ... мен ... ... де, олардың әр кайсысын өзімнің ... ... ... көрсетілген ұстанымдарға сәйкес, әрбір адамның өзіндік
бағдарламасы ... ... ... "Сила жизни" (Варшава, 1988) ... ... ... Грей ... көп ... бастан кешті: фашистік
конслагерде тұтқын болды, басқыншылық кезде ата ... ... ... ... ... және төрт ... ... Ойлап қараған адамға,
оған осыдан кейін өмір сүру, болмаса жүрекке түсксн ауыр жарадан ... ... емес ... ... ... Дегенмен де, ол кітап жазып,
сол арқылы басқа адамдарға тірек ... ... ... ... ... ... Оның ... берген бірнеше кеңесін ұсынамыз:
- ең алдымен, өзіңді ойлауға тырыс, нақтылы қажеттілікті бос әуре
сарсаңнан ... ... ... зер сал: ... ... ... ... тырыс;
- өмірге зер сала қара: әрбір минут сайын біздің айналамыз өзгеріске
ұшырайды;
- қоршаған ортаға қызығушылықты сақта: жылдар өткен сайын ... ... ... шаршау, жалығу күйге қарамастан, оларды артқа сырғыт.
Мұндай әрекет біздің ... ... ... ... ... ... жұмыс істеуге үйрен: ол жалқаулықтан сақтануға ... сен! ... ... ... ... ... бір ... кері
әсерін тигізеді. Адамның мүмкіншілігін жүзеге асыруға, оның ... ... ... кедергі болады;
- дұрыс ұйықтауға ... ... ... - ... ... ... және ... белгісі. Оған дененің
толыққанды босаңсуы көмектеседі.
Оқушылардың жеке басының ... өмір ... мен оны ... ... - ... өмір ... Ол ... мұғалімдерде көптеген
ғылым саласынан жинақтаған білімдердің болуы шарт: философия, психология,
анатомия және физиология, медицина, гигиена, валеологая, педагогика, ... ... ... өмір салтын құруға қатысты дәрігерлердің берген ... Күн ... ... мүмкіндігіне орай күннің көзінде жиі болуға тырысыңыз. ... ... ... ... оның ... ... Ол ... демалыс
кезіңде 2-3 апта мөлшерінце күннің көзінде болуды әдетке ... ... ... ... ... бақша өсімдіктері
және жеміс-жидектермен ... ... ... ... ... ... көптеп пайдаланыңыз. Ол ... де және ... үшін де өте ... тамақ болып есептелінеді;
- үлкендердің және балалардың ... ... ... бейнелеу әдетке
айналсын: сурет салу, бөлмені немесе интерьерді безендіру, қабырғаға сурет,
картиналарды ілу, ... ... ән ... ... ... құру барысында күннің адам өміріне, құстарға, өсімдіктер мен
жан-жануарларға, ... ... ... ... өте ... қызметі
туралы әңгіме құруды ұмытпаңыз. Одан кімде болмасын үлкен әсер алады.
- балалармен қарым-қатынаста күнге қатысты ... жиі ... ... ... менің”, "Сен бүгін күн сәулесі секілді
әдемісің немесе жарқырайсың" т.с.с.
2. Таза ауамен демалу.
- таза ауа, ең ... ол ... ... - тек ... суық ауа -
оның денесін шынықтырады, соққан жылы әрі ... жел - ... ... ... Сол үшін де таза ... жиі ... ... керек: серуен
құру, жұмысқа жаяу бару немесе одан жаяу қайту, сенбі-жексенбі күндері қала
немесе ауыл сыртында демалу. Яғни, тәуліктің 24 ... таза ... ... ... ... ... ... үйде терезенің ашық көзінде ұйықтауды, таза ауада дене шынықтыруды
әдетке айналдыр;
- киіміңіз денеңізге ауа ... ... ... ... ... ... тігілген киімді кимеңіз. Әуе былауын ... ... ... ... қабылауды да ұмытпаңыз;
- тыныс алу ... ... ... пайдаланып
отырыңыз (Мүмкін П. С. Брегг ... ... ... алу", Г. П. ... "әр түрлі тыныс алу", К. П. Бутейко бойынша "терең ... ... ... ... ... ... отыру т.с.с;
-Өзіңнің организімінді темекі түтінімен улама!. Өзіннің ... адам ... ... ... ... ... ... Ол сенің коғам алдындағы борышың.
3. Таза суды пайдалану.
- құрамында суы бар бақша ... ... және ... пайдалануды ұмытпа! Бұлақ, күмістелген, ... ... ғана ... Оны 15-30 ... ... ... ас ішер алдында,
шөлдеген жағдайда және полиэтилен бөтелкесін ... ... ... қатар сапасы төмен қызал шараппен қосып ішкін.
- міндетті түрде денеңе суды ... ... - ... сумен шайыну, кешкілік ыстық сумен ... ... ... ... таза
әрі жұмсақ орамалмен дененді ысқылау, ... суды ... ... ... ашық су суаттары мен көлдерде, өзендерде шомылуға әдеттен және ... ... ... да ... су ... ... ... өлең, тақпақ, әнді пайдаланып отыру
жүйке тамырларының шаршауын бәсеңдетуде және оған ем ... ... ... зор.
4. Табиғи тамақтану.
-егерде М. Киммелдін сөзіне сенсек ... ... - бұл ... ... өнер". Ашу, ыза, ... ... ... ... ... ... ... Демалыс, тыныштық өмірге
сүйіспеншілікпен ... ... ... сүю - ... ... ... ең
маңызды жағдайы. Тамақ қабылдау барысында ұрсу, дауыс көтеру, жүйкені
шаршату, реніш ... ... ... ең ... ... жетекшісінің "Салауатгы өмір сүру салты" жұмысының бағытында, ата-
аналармен, балалармен әртүрлі тәрбие жұмысының формаларында және ... ... ... мәдени жорық, саяхаттарда ол негізгі
тақырыпқа айналуы тиіс.
5. Ашығу.
П. С. Брегг бойынша ашығудың мақсаты - адамның ... ... ... ... ... оның барлық қызметін жандандыру, ... ... ... процесінен кейін қан айналым жақсарады, өмір суру
"ұзарады, тамақ жақсы қорытылады, ақыл-ой күші мен дене күші ... ... ... ... ... ... ішкі жан ... апарар
жол. Сондықтан, ашығу әдістемесі мен технологиясы жайында жазылған
кітаптарды ... ... ... бағдарламаларын жасауда алып қолдануы
мүмкін (мысалы, "Чудо ... Дене ... ... болып келеді. Бізге дене жаттығуларының емдік касиеті
бұрыннан мәлім және ол ... ... ... ... кешенді
ықпал етеді. Ж. Ж. Руссо: "Жүру және қозғалыс ми мен ойдың ... ... ... - ... Олай ... ... мен тәрбиешілердің сауықтыру
бағдарламасында:
- жас және дене ... ... ... даму ... ... және балалардың таңертеңгілік, күндізгі және кешкі "дене жаттығу
бағдарламаларын" жасаулары тиіс;
- спорт ... ... ... ... ... ... ... дене жаттығуларын күн сәулесімен, таза ауамен, таза ... ... ... ... ... ... сабақ барысында "Физкультминут және ... ... ... ... ... ... ... жоғарыда
аталған 3-5 ... ... ... ... шынықтыру
үзілісінің" окушылар үшін маңызы ерекше. Ол ... ... ... ... ... сол үшін де қан айналым ... ... ... ... ... ... жандандырады;
-сабақ барысында ойын элементтерін, ... ... ... да ... ... ... оқушылардың ақыл-ойы және әсерленуі, сезім әрекеттің күшейуіне оң
ықпал етеді.
7. Жақсы демалыс.
Бұл әркім үшін ... ... ... ... ... толыққанды
тыныштықты, енді біреулер еркіндікті, тағы біреулер өздері ... ... ... ... ... ... би ... қатысуды қалайды.
Олар, әсіресе күнделікті отырып жұмыс істеу салтынан айыруға, ... ... ... береді;
- күнделікті бір мәрте дене шынықтыру, ұйықтап алу, серуен құру т.с.с.
қысқа мерзімдік демалыс жасауды немесе ... ... бір рет ... шығуды және жылына бір мезгіл демалыс алып өзен, көл жағасында,
орман-тоғай ... ... ... әдетке айналдыру;
- адамдармен қарым-қатынаста, отбасында, мектепте, табиғат аясында,
мәдени орындарда, өзіңнің ішкі жан ... мен ... ... ... ... ... пен әдемілік қатар жүрсін. Осының бәрі ... ... ... ... Жақсы мүсін (хорошая осанка).
-тік жүру, түзу ... ... ... ... бір-біріне айқастыра
отырмау. Басты тік алға ... ... ішті ... Бұл тек ... сырт
көрінісінің эстетикасы емес, сонымен бірге дене мүшелерінің – мидың,
жауырынның, жүректің, ... ... ... және арқа ... ... ... атқаруында маңызды рөл атқарады;
-"Мен адаммын", "Менде мақтанатын нәрсе бар!", "Менде бәрі де жақсы"...
Осындай жақсы пішін мен ... ... де ... ... ... ... шаттануына мүмкіндігі болады. Өмір сүруге, сүюге құлшынысы пайда
болады. Бұл ... үшін ... ... бірі ... ... Ақыл-ес.
- бұл салауатты өмір салтын ынталандыруды ... ... ... бір сәт ойлануыңыз да мүмкін? П. С. Брегг. "Сіздің ойыңыз өзіне тарту
немесе өзінен кері итеру қабілетін ... ... күш, ... ... жетістікке қол жеткізеді, жағымсыз - жолы ... ... әкеп ... - ... өзіңді және оқушылардың нәтижелі рухани-
интеллектуальдық көңіл-күйін орнықтыруға қамқор болуды әсте естен ... ... ... ... жоғары болуына жол бермеу қажет;
- әртүрлі интеллектік және ... ... ... ... ... өрісін сабақтан тыс жұмыстары барысында кеңейту, ... ... ... ... қалыптастыру;
- сабақтан тыс жұмыстарда оқушылармен бірге ақыл-ой еңбегін ғылыми
тұрғыда ұйымдастырудың жолдарын меңгеру (қалай оқу, ... ... ... ... ... тыңдау, сабаққа әзірлену керек т.с.с);
- күнделікті өзіңнің ақыл-ойынды қызықты ... ... ... сай ... ... ... викторина сұрақтарын, сөздік
ойындарды т.с.с. шешу;
- өзіңнің және ... ... ... ... ... сақтандырып
отыр (Г. П. Малахов бойынша).
Мүмкін, ақыл-ойды дамытуға қатысты бұдан басқа да ... ... ... ... ... Ол әркімнің өзінің ынтасы ... сай ... ... отырады.
Оқушыларды салауатты өмір салтын қалыптастыру жүйесінің сапасы
төмендегідей бөлімдерден құралады.
Білімділік ... ... ... ... белгілі бір дәрежеге
көтеру үшін керек дүние. Сол кезде Сократ "Менің ... ... ... ... ... әлі де ... құпиясынан бейхабар екенін
көрсетеді. Қазіргі ақпарат ағыны заманында адам баласы күнде ... ... өз ... ... үлес ... мәжбүр болып
отыр. Сондықтан алған білімді жинақтауда сандық нәтижеден ... ... ... көп мән ... ... өмір өз ... тигізеді.
Имандылық сапа - немесе рухани күштердің адал жанды қолдайтынына сенім,
болашаққа деген үлкен үміт, адамды, ... және ... ... жан ... ... сапа - бұл адамның жан сұлулығы, ой тазалығы, іс - қимыл
мен ... ... ... ... өте қас ... үшін өз жүрегінің
әмірімен жасалған өнер әрқашанда адам жанына әсер етері ... ... ... байланысы да адам үшін құндылық болып есептелінеді.
Психологиялық сапа - бұл адам ... ... ... ... ... ... ... жылылыкқа, сұлулыққа
әкелелетін дүние. Бұл физиологиялық қажеттілік емес, бұл психологиялық
ерекшеліктерден ... ... ... сапа - өнерге құндылық ретінде дұрыс қатынасты қалыптастыру
қажеттілігін туғызуы. Өнер арқылы адам ... ... ... сапа - бұл ... ... әлемді тануға ұмтылысы, оны тек
бейнелеп қана қоймай, әрі қарай жетілдіріп, ... ... Бұл ... ... ... ... біліп, мәнін түсініп, сол арқылы ... ... ... ... айналдыра отырып, салауаттылыққа
тәрбиелеуде маңызы үлкен. Осы сапа негізінде адамның салауатты өмір ... ... ... жасайтын құндылықтардың жүйесі құрылады.
(Кесте-3)
Оқушылардың ... ... өмір сүру ... ... 3 ... қатынастардың өзгеруіне орай, білім беру жүйесі де жаңа
кезеңде, күрделі ... бет ... ... ... білім берудегі ең
негізгі мәселесі -адам проблемасы, оны ... ... ... ... ... мұны ... ғалымы - гуманистік бағытта
дамыту деп ... ... ... ... ... ... ... бұл адам өз
мүмкіншілігін түсіну, өмір сүру жолындағы ... мен ... ... жолы, адам өмірінің рухани дамуы, өзінің өмірдегі орны, атқаратын
қызметі, дүниенің күрделі құрылымы - ... ... ... төмендегідей білім мен танымнан тұрады:
- Өмірлік философияның мәнін іздеу (адам өмірі, өмірдің мәнін іздеу,
өмірді ... ... өмір сүру ... ... өзін-өзі тану (өз мүмкіндіктерін түсіну, өзіне - өзі жаксылық
тілеу, адамдарға көмек ... ... ... даму ... ішкі ... ... отырып, рухани
дүниесіне қажеттіліктер іздеу, жетілу, өсу арқылы бүкіл ... жас ... ... ... ... құндылықтарды (рухани,
адамгершілік, жауапкершілік т.б.) сіңіру - адам өмірінің құндылығын, рухани
үйлесімділігін, ... ... ... ... ... ... ... "Философия образования XXI века" атты еңбегінде:
"рухани-адамгершілік құндылықтардың сапалық деңгейінің төмендеуі, өркениет
пен ... ... ... XXI ... ... өмірдің үш
жүйесін: білім, дін, ғылымды қамтитыны сөзсіз. Келешекте білім беру арқылы
білім мен сенімнін ... ... ... ... және ... ... және ... әлемді тану көзделеді" - деген болатын.
Олай болса, оқушыларды ... ... ... іс ... ... ... ... беру жүйесінде қалыптасқан неше түрлі
"ойын түрінде" өткізілетін өзгерістерді бастан өткермей , оны ... ... ... ... ... ... ... салауатты өмір сүру дағдыларын қалыптастыру ... ... көз ... беру ... ... адам ... ... тараптан көңіл
бөлінген Қазақстан Республикасының соңғы жылдарда ... ... тек 14% ... сау, 50% -нде ... ... ... %- нде созылмалы аурулары бар екендігі анықталған. ... мен ... ... ... жиі ... түрде бұл көрсеткіштер келешек ұрпаққа әсерін тигізеді.
Мектеп оқушыларының ... ... ... ... ... ... салмағының аздығы, бұлшықет күшінің ... өкпе ... ... т.б. ... ... ... қабілеттері бойынша келеңсіз мәселелер туғызады.
Әсіресе олардың денсаулығына алькаголдың, ... ... ... орасан зор. Кәдімгі сыныптарда оқитын оқушылардың басым
көпшілігі жүйке психикалық ... ... ... ... ... ... ... денсаулығын сақтау және оны ... ... ... бойынша мектеп оқушыларының денсаулықтарына әсер
ететін факторлардың 21 % - і ... ... ... сыныптағы оқушылардың көп болуы, көпшілік мектептерде
жарықтың ... ... ... ... тыс ... және ... ... мектеп ұжымдарындағы психологиялық келеңсіздіктер
т.т. оқу бағдарламасының ... ... ... ... мен
безендірулері ауру оқушылардың санын күрт көтеруде.
Жоғарыда ... ... ... ... ... ... ... ғана байланысты емес, сонымен бірге сол адамның ... ... ... ... Бұл ... мектептен
бастау керек. Себебі мектеп еліміздің барша халқының өтетін оқу ... ... оқу ... ... ... ... дайындап
беретін шаралар болып табылады. Сондықтан да денсаулықты ... ... ... ... ... ... ... рол атқарады.
Адамда денсаулықты (соған сәйкес салауатты өмір салтын) сақтап қалу
өз ... ... ... ... Ол педагогикалық әсердің нәтижесінде
қалыптасады, сондықтан өмір ... ... ... ... ... ... құрамдас бөліктің ерекше басты ... ... (1995) ... ... ... ... ... нәрестелік шақтан басталуы керек.
Денсаулық сақтау педагогикасы – салауаттылықтану ғылымындағы біршама
жаңа бағыт. Оның ... ... ... ... ... ... өзінде балалардың, жасөспірімдердің, жігіттер мен қыздардың
дамуы кәмелетке ... және ... ... ... ... қана
қоймай белгілі дәрежеде құралады. ... ... ... ... және жасөспірімдік шақ денсаулық қалыптастырудың
көкейкесті мәселелеріне ... ... ... ... тағы бір ұстанымы денсаулық қалыптастыру ұстанымы пайда болады.
Оқушылардың саулығын сақтауға ... ... ... ... ... ... аударып, осы тақырыпта екі рет кітапша
жариялады, ... ол ... ... ... ... жасады.
Бұл ғылым келе дами бастағанымен, келешегі жарқын, барлық сынып ... да ... етіп ... ... ... ... танылатын
өскелең ғылым салауаттану курсының мақсаты -салауатты өмір ... ... дене ... ... - биологиялық негіздерін
меңгеруді қамтамасыз ететін білім ... ... ... ... -ақ ... ... тиісті деңгейде сақтап қалу.
Жалпы білім беретін мектептегі салауаттану курсына мынадай тараулар
қосылады:
1. Салауаттану пәні, оның ... мен ... ... өмір ... ... әдіснамалық негіздері.
3. Мектепте салауаттанудың білім ... ... және ... ... ... қалыптастыру үлгісі.
5. Денсаулық нышаны және диагностикасы.
6. Денсаулықтың ... ... ... ... ... әдістері мен құрамдары.
8. Денсаулық сақтаудың ұлттық дәстүрлері және олардың денсаулық
сақтаудағы ролі.
9. Денсаулықты сақтау және ... ... ... ... ... ... ... ауруға біржақты қараудың алдын алу.
11. Мектеп оқушыларының денсаулығын сақтау және нығайту
факторы ретіндегі мұғалімнің ... және ... ... ... оқу іс ... салауаттық тұрғыдан
түсіндіру.
13.Психикалық денсаулықтың адам денсаулығының құрамдас ... және ... ... алдын ала
сақтандыру.
15. Компьютерлендіру және мектеп оқушыларының денсаулығы.
16. Ұрпақтық денсулық
17. Созылмалы аурулардың алдын ... ... ... ... ... Жас және қартаю.
Балалар мен жасөспірімдерге салауатты өмір ... ... ... ... дейінгі мекемелерде, мектептерде,
гимназияларда, лицейлерде колледждерде, орта және жоғарғы оқу ...... ... мен ... ... ... ... жолға
қоюмен анықталады.
“Салауаттану -денсаулықты сақтау ” бағдарламасы бойынша ... ... ... ... ... міндетті түрде жеке сабақ ... ... ... ... ... ... бойында салауатты өмір салтын
қалыптастыру мүмкіндіктерін мына № 4 кесте арқылы көрсетуге болады.
Сыныптан сыныпқа ... ... ... ... салауаттанудан алған
білім кеңейтіліп, тереңдей түсуі тиіс. Гигиеналық дағдылар салауаттану
бағдарламасының ... ... ата ... ... пен ... құралдарын тарта отырып, сыныптан тыс жұмыстар кезінде белсенді
аралық әдісін (ой ... ... ... ойындар, салауаттану
тақырыбына құрылған оқиға желісі, ролдік ойындар т.б.) ... ... ... ... ... денсаулықты сақтау және нығайту
жөніндегі тұрақты генетикалық ... мен ... ... ... мен ... көптеген гигиеналық ережелерді
меңгеруде қиналып, уәжді ... ... яғни ... ... ... ... жүргізе алмайтынын ескере отырып, сыныптан
сынапқа көшкен сайын ... кең дами ... ... кейінгі
тақырыпты күнделікті қайталай ... осы ... ... ... ... ... 4 диагностикалық, оқыту, дамыту және
түзету қызметерін атқаруды талап етеді. Әрбір ... ... ... шешуі үшін мұғалім тұлға аралық ... ... ... өз ... ... алатын болуы қажет. Мұндай сабақтарды
академик Л.В. Занков ... ... ... ... бойынша өткізген
орынды ... Ол ... ... ... дене ... жекеленген жақта дамуы ретінде емес, тар мағынада емес
тұлғаның жалпы ... ... ... ... ... ... өмір сүру ... қалыптастыру
моделі.
ІІ -Тарау. Оқушыларда салауатты өмір салтын қалыптастырудың
әдістемелік негіздері
2.1 Мектеп оқушылардың ... ... өмір ... ... күнгі ерекшеліктері.
Соңғы жылдары жас ... ... ... мен ... “қоғамға салауатты өмір салты дағдыларын ... ... ... ... ... келеді. Демек, бүгінде әрбір ... ... ... және ... ... құндылықтармен молайту
көзделіп отыр. Бұл мақсат міндеттер салауаттылық тәрбиесінен ... ... ... ... ... ... ... ұйтқысы болатын мектеп болып отыр. Осы тұста мектепте салауатты
өмір ... ... ... ерекшеліктеріне тоқталуды жөн
көрдік.
Қазақстанда 1999 ... бері ... ... ... ... ... ... беретін Европалық мектептер торабы ”
жобасы жүзеге асырылуда. Бұл жобаның мақсаты – балалар мен ... ... және ... үшін мектептік ортада қолайлы жағдайлар
жасау, сондай -ақ заттарды қолдануға ... салу ... ... ДДСҰ ... Республиканың 155 жалпы білім ... ал ... ... ... 24 ... оқу
орындарына енгізілді.
Салауатты өмір салтын қалыптастыру мәселелерінің ұлттық ... ... ... отырып, ДДСҰ Европалық аймақтың бюросымен
ынтымақтастықта мына тақырыптар бойынша жүйелі ... ... ... ... ... туралы балаларға білім беру жүйесінде интерактивті
әдістерді пайдалану”;
2. “Мектеп ... таза ас ... ... ... ... ... киім гигиенасы”.
4. “Жазғы дем алу орындарында балалар жарақаттануының алдын алу”
Қазақстанда “Жастардың ... ... ... ... ... ... Халықаралық күрес күніне “Сау ... ... ең ... шығармаларға Республикалық бәйге өткізіледі.
Республика мектептерінде салауатты өмір салтын қалыптастыру ... ... ... ... алуға назар аудару жөнінде 3 фестиваль
өткізілді. Әрбір ... ... ... мысалы мынадай шаралар:
“Темекісіз айлық”, “Денсаулық күні”, “Отбасы және ... ИТИС -ке ... ... ... ... ... ... плакаттар конкурсы, ата
-аналармен әңгімелесу, аурудың алдын алу жөніндегі шаралар , ... “ой ... ... ... өмір ... ... ... көріністерінен шығармалар бәйгесін және т.б. өткізу көзделуде.
“Салауаттану денсаулықты сақтау ” ... ... ... ... ... осы ... енгізудің тиімділігі туралы
пікір айтуға мүмкіндік беретін ... ... ... ... ... және ... ... жолымен
оқушылардың дене белсенділігін, үлгерімділікті, сабаққа 100% ... ... және ... ... ... қол жеткізіп
денсаулықтың және салауатты өмір салтының бағасын түсінуге ... ... ... ... ... ... ... балалар мен жастар денсаулығын нығайту;
2) гигиеналық салауаттықты арттыру;
3) денсаулықты сақтау ... мен ... ... ... өмір ... негіздері мен түрлерін танып білу;
5) психопрофилактика және психологияның әдістерін қолдану;
6) өз денсаулығын сақтауға ... ... ... дене ... ... ... ... жұқпалы және тәндік созылмалы аурулардың пайда болуынан
сақтандыру;
9) ауырсындыратын әуестіктерге – темекі тартуға, ... ... улы ... ... ... қарауға үйрету;
10) адамгершілік -имандылық негіздер және соларға барабар әлеуметтік
мінез -құлыққа жатықтыру;
11) ауру себепті ... ... ... ... ал ... ... беру
ұйымдарына оқыту сапасы арта түседі.
Қазіргі уақытта салауаттану әр ... ... ... бұл ... нәтижелерінің бірегей мол ақпараты болмағандықтан, аймақтық
қарым -қатынастың алшақтау болуына ... ... ... ... ... ... әкеліп отыр.
Қазақстан мекептерінде салауаттанудан сабақ беру әр ... ... ... ... ... ... ... өмір салтын қалыптастыру бойынша ... ... және ... жатқан ғылыми ... ... ... болмауы салдарынан,
салауаттануда сынау және қателіктер әдісі басым ... ... ... ... ... ... ... және лицейлердің 85 % - дан астамында
салауаттанудан білім ... ... ... ішінен 77 мектепте
салауаттану жеке пән ретінде оқытылып анықталады. ... ... ... аптасына 1 рет (оқу жылына 34 ... ... ... ...... цикл арқылы да ... ... одан әрі ... және ... өмір салтының қисынды,
дәйекті стратегиясын жасау үшін жүйеге ... ... мен ... ... ескертпе, көрсеткіштер және басқа қосымша
мағлұматтар қажет ... Бұл ... ... ... мына
бағытта жүргізуге болар еді:
- салауаттану зерттеулерінің бірегей ... ... ... ... ... беру ... жасау;
- салауаттанудан сабақ беруді әдістеме құралдарымен қамтамасыз ету;
Өсіп келе ... ... ... сақтандырып, салауатты өмір салтын
қалыптастыруда ... ... рол ... ... ... ... ... дамуын және өз денсаулығын сақтауға жауапкершіліктерін
арттыруын ескере ... ... өмір ... ... дағдыларын және
уәжін қалыптатыру ... ... ... өмір ... қалыптастырудан
мектеп оқушыларының гигиеналық ... ... ... ... болған
кездегі ауруды алдын алуда берік негіз болатыны ... ... ... ... және ... ... салауаттану жөніндегі
материалдарды меңгеру нышанына ерекше ... ... ... деректері
төмендегідей кейбір әдістемелік нұсқаулар жасауға мүмкіндік береді:
1) Оқу үрдісін ұйымдастыру 7-11 жастағы балалардың ... ... және ... ерекшеліктеріне дәлме дәл сай келуі
қажет;
2) Салауаттану сабағы 35 минуттан ... ... ... ... ой
шабуыл, іскерлік ойындар және 1-2 мин ... ... ... жасап, белсене қатыстырылуы тиіс;
3) Кез келген ауа райында сабақты ашық ... ... ... мен
тынығуды кезектестіріп өткізсе тіпті жақсы, бұл бала организмінің , оның
орталық ... ... ... ... ... ... үшін
қажет.
4) Сабақтар бастауыш мектеп жасындағы балалардың психологиялық, дене
ерекшеліктерін ескере отырып, осы ... ... ... ... ... өткізілетіні жөн.
Бүгінгі таңда Қазақстандағы жалпы ... ... ... өмір ... қалыптастыру жұмыстарының жалпы күй жайын ... ... ... мақсат міндеттерін орындауға мүмкіндік берді.
Тәжірибиелік – эксперименталдық жұмыстың мақсаты – ... ... ... салауатты өмір ... ... ... ... ... ... табылады.
Тәжірибелік -эксперименталдық жұмыс Шымкент қаласындағы № 36 Қазыбек
би атындағы орта мектепте ұйымдастырылды.
Бұл ... ... 30 ... ... ...... ... бірнеше іс -шараларды, олардың міндеттерін ... ... ... ... ... педагогикалық талдау
негізінде орта сынып оқушыларының бойында ... өмір ... ... ... мектептің жағдайын үйренілді. Сонымен ... ... ... сауалнама жүргізу арқылы олардағы салауатты
өмір салты дағдыларының ... ... ... экспериментте ... ... ... ... ... ... салауатты өмір салтын қалыптастыру деңгейін анықтауға
байланысты мынадай сауалнамалар ... ... өмір ... ... ... түсінесің?
2. Салауатты өмір салтының мақсаты неде?
3. Салауатты өмір ... ... ... ... ... ... ...
мәтелдерді білесің?
4. Салауатты өмір салтын құруға қатысты дәрігерлердің қандай
кеңестерін білесің?
5. Сен салауатты өмір ... ... ... Салауатты өмір салтын құруға алғашқы қадам неден басталады?
7. Салауатты өмір сүрудің адам бойында ... ... ... ... сауалнамаға берген жауаптарын талдайтын болсақ,
1- сұраққа оқушылардың 20 % ... ... деп ... ... ал
30 % - ы “өмір ережелерін сақтау” деп жауап берді, ал қалғандары ... және т.б. ... ... ... оқушылардың 22 %- ы “денсаулықты нығайту” деп жауап берсе,
ал 27% -ы “жақсы өмір ... ... деп ... ... ал қалған
оқушылар “Денені шынықтыруға бағытталған жұмыстар” деп жауап берген.
3- ... ... 25% - ы ... ... бірнеше
мақал – мәтелдерді айта ... ал 30% - ы ... ... ... аз ғана ... ... сұраққа оқушылардың 30% - ы ... өмір ... ... ... ... ... қана ... оны орындайтындығын
айтса, ал 20% -ы ... ... ... оны үнемі
орындалмайтындығын айтты.
5- ... ... 25% - ы ... өмір ... айтса, ал 30%- салауатты өмір ... ... ... ... ... ... 20% - ы “салауатты өмір салтын құрудың ... ... таза ... өзін -өзі ... деп ... ... ал 25% -ы ... салтын құрудың алғашқы қадамы – ... ... және ... ... өзін -өзі ... салауаттылыққа тәрбиелеу
десе, ал қалғандары бұған жауап беруге ... ... ... 35% - ы ... өмір сүрудің жағымды
жақтары өте ... деп ... ... ал 25 %- ы “салауатты өмір ... ... ... ... бере алмайтындығын білдірді.
Сондай -ақ, оқушыларға тест ... ... ... ... мен ... (А) көрсетіледі. Мұны талдайтын
болсақ, оқушылардың 60 %- ы ... өмір ... ...... ... ... ал ... 40% -ы жаттығу деп ойлайтындығын ... ... үшін ... ... ... ... ... оқушылардың 60 %- ы “жеке бас гигиенасын сақтау ” деп ... ал ... 40% - ы ... ... деп ... деген не сұраққа оқушылардың 70% - ы ... ... ... берсе, ол қалған 30% - ы дұрыс жауап бере алмады.
Шынығу ... ... бе, ... деген не? сұрақтарға
оқушылардың 80 %- ы ... ... бере ... ... не ... ... сұраққа оқушылардың 25 % - ы “көз,
құлақ, мұрын ” деп жауап ... ал ... ... ... берген.
Денсаулыққа зиян келтіретін не? деген сұраққа ... ... ... деп ... ... берген.
Біз не үшін тамақтанамыз? деген сұраққа оқушылардың 60% -ы ... ... болу үшін ... деп ... ... ал қалғандары “ күш ... үшін ” деп ... ... қай жастан бастауға болады? деген сұраққа оқушылардың ... ы ... ... туғаннан бастап” деп дұрыс жауап берсе, ал ... ... ... болады” деп жауап берген.
Осы жүргізілген зерттеу ... ... ... ... өмір
сүру дағдыларын қалыптастыру өлшемдері мен көрсеткіштері, деңгейлерін
анықтауға ... ... оқу ... үрдісі жағдайында оқушылар бойында ... ... ... ... бір білімділік пен ... ... ... қасиеттердің қалыптасуымен анықталады.
|№ |Оқушыларда салауатты|Оқушылардың салауатты өмір салтын |
| ... ... ... ... |
| ... ... |
| | ... ... ... ... |Жоғары |
| | | | ... |
|1 ... ... ... өмір ... |Салауатты |
| | ... ... ... ... ... |
| | ... мен ... салты |туралы толық|
| | ... анық ... ... |
| | ... ... |түсінігі ... ... | ... ... ... |
| | ... |білуге ынталы |қызығушылығы |
| | ... өмір ... ... мен |
| | ... тәрбиесі|саналы |көргенін |
| | ... ... ... |
| | ... ... мен ... |
| | ... |зеректігі | |
| | ... ... | |
| | ... ... | |
| | ... ... ... | |
| | ... | | |
|2 |Іс ... | ... ... |Әрекетінде |
| |компонент ... ... ... |
| | ... ... ... | ... т.б. ... |, |
| | ... орын ... т.б ... |
| | ... ... ... бір ... |
| | ... үнемі|жағдайға |және т.б. |
| | ... ... ... |
| | ... бой ... |орын алған |
| | ... ... ... |
| | | | ... |
| | | | ... |
| | | | ... |
| | | | ... |
| | | | ... |
| | | | ... |
|3 |Сезімділік компонент|Салауатты өмір |Салауатты өмір|Салауатты |
| | ... ... ... ... ... |
| | ... |құбылыстар |жағдайларымен|
| | ... ... ... | ... ... алғанымен|бейтарап |
| | ... ... ... |
| | ... алуы баяу ... ... әсер|
| | ... ... ... ... | ... |байқалады. |сай бойында |
| | ... т.б. | ... |
| | ... | ... |
| | ... | ... орын|
| | ... | ... |
| | | | ... ... ... нәтижесінде оқушыларда салауытты өмір салты
дағдылары қалыптасқан, өмір ... ... ... ... ... ... - ... өмір салты ... өмір сүру ... ... оны ... іс ... ... көрсете, орта деңгейде салауаттылықтың мәні туралы
ұғымы бар, ... ... өмір сүру ... білгенмен, күнделікті
өмірде сақтамайтындығын көрсетті. Ал төмеңгі деңгейді- ... ... ... аз, ... өмір сүру ... ескермейді, оны өзіне
жасауға тәрбие ретінде қабылдайтындығын көрсетті.
Білімнің ... ... ... ... ... ... өмір салтын қалыптастыру туралы түрлі деңгейдегі дайындықты
талап етеді. Бұл үшін ... жан ... әсер ... ... мен
тәсілдер, формалар механизімін жасау қажет болады. Оқыту ... ... ... ... салауаттану материалдарын оқыту процесіне енгізу
мүмкіндігін ... ... ... ... ... өмір ... қалыптастырудың
әдіс тәсілдері.
Қазақстан Республикасының 2015 жылға дейінгі білім беруді дамыту
тұжырымдамасында: ... ... ... оқу мен ... оң ... және оқу ... білуге, оқу, жазу, санаудың берік
дағдыларын үйренуге, тілдік қарым – ... ... ... өзі ... ... таныта білуге, мінез құлықтың мәдениетіне,
жеке гигиеналық және салауатты өмір салтының негізіне ... ... ... орай, мектеп оқушыларының бойында салауатты өмір
салтын қалыптастыру ... ... ... ... ... ... бойынша оқушылардың салауатты өмір ... ... ... ... ... ... салауаттылық туралы білімдерін, ... ... ... ... ... ұйымдастырылды.
Қалыптастыру эксперименттің мақсаты – оқушылардың салауатты ... ... ... ... білім мен білікті қамтамасыз ету.
Міндеті – салауатты өмір салтын оқу ... ... пән ... ... тыс ... ... арналған арнайы курс (факультатив
сабақ, арнайы ... ... ... ... ... ... ... эксперименті төрт бағытта жүргізілді.
І – бағытта. Жалпы білім беретін негізгі ... ... ... ... ... ... ... арнайы
курстарының типтік оқу ... ... ... отырған
мәселеміздің қажеттілігіне байланысты оқушылардың салауатты өмір сүру
дағдыларын ... осы ... ... ... ... ... енгізілген тақырыптар төмендегідей ... ... ... ... ... өмір сүру ... қалыптастыру мақсатында
білімдерін кеңейтіп, оқу тәрбие іс- әрекетінде қызығушылығын арттыру;
- Салауатты өмір салтының ... ... ... жеке ... ... Пәндер арқылы сыртқы мінез -құлықтың көрінісінің негізін ішкі
мүмкіндік арқылы ... ... ... ... іс- ... ... ... білуге
дағдыландыру.
Пәндер арқылы салауатты өмір сүру ... ... ... ... ... адам ... ерекшеліктерінің маңызы,
олардың өмір сүру ... ... ... қарым -қатынасты
бағалауын қалыптастыру;
Валеология пәні арқылы ... ...... ... ... пәні ... ... білік, түсінік, тәсіл, яғни
экологиялық салауаттылық ... ... ... Экология пәндеріндегі салауатты өмір ... ... ... ... тақырыптар мыналар:
5 сыныпта «Валеология» пәніне енгізілген такырыптар: ... сау ... ... - өмір ... ... - ... ... сынып «Биология» пәнінін «Өсімдік тану» бөліміне қосымша енгізілген
тақырыптар: Өсімдіктерге байланысты ... тиым ... ... ... адам өмір сүру үшін маңызы. Өсімдікті қорғау ... ... ... пәнінің «Адам ағзасынын реттелуі» бөліміне:
«ұлттық ойындар мен ... ... ... маңызы», «Жан
саулығы - тән ... «Сау ... ... «Жұқпалы ауру - өмірдің
азабы», «Адамның асыл қасиеттері».
7 сынып «Биология» пәнінің ... ... ... ... ... ... салт - дәстүр, әдет - ғұрыптағы бейнелер.
Табиғаттағы аңдар әлемі. Құсбегілік, ... - ... ... сынып «Валеология» пәніне «Ден қойсаң - ем қонады», «Дені сау ... ... ... және ... ... ... өмірде», «СПИД
-заман жарасы».
8 сынып «Биология» пәнінің «Табиғат білестіктері» бөліміне: Адам ... ... ... ... ... Адам қоғамындағы тиым сөздер
(жеке басқа қойылатын тиымдар, денсаулыққа байланысты ... ... ... ... «Валеология» пәнінің «Валеология - салауатты өмір негізі»
бөліміне: «Тазалық - саулық негізі. Саулык – ... ... ... ... ... ... даналығы есіңде болсын».
8 сынып «Экология» пәнінін «Биосфера іліміне жалпы түсінік» ... мен ... ... ... Ноосфера - ақыл - ой
сферасы. ... ... ... ... ... ... ел», ... «туған өлке» құндылықтарының маңызы.
9 сынып «Биология» пәнінің «Тән тану» сабағының «Тірек - ... ... ... ... және ... ... ... және
денсаулық», «Ішкі мүше қимылы», «Ұрық тазалығы – ұрпақ саулығы», «Қазақ
дәстүріне жат ... ... ... ... ... - ... өмір ... такырыбына: «Денім сау болсын десең», «Валеология мен
медицинаның ... ... өмір ... - ... ... табын, Адам», «СПИД-тен сақтау», «Шылым шегудің ... ... шегу ... ... «Өз денсаулығын - өз қолыңда».
9 сынып “Экология” пәнінің “Табиғатты қорғау ... ... ... салт – ... ... ... ... адамның
алтын бесігі”, “Қазақ ақындарының ... ... ... ... таңдағы табиғатты қорғау туралы тұжырымдамалар ... ... бірі ... ... ... өмір сүру дағдыларын
қалыптастыруда жүйелі білім алуына ... ... ... ... өмір сүру ... қалыптастыру
үшін білім және білікпен ... ету, ... өмір сүру ... ... өмір ... ... ” атты ... курс
жүргізілді. Кесте № 7. Факультативтік курстың тақырыптары жоспар бойынша
жүйелілікпен, ... жас ... ... ... ... 7 кесте. “Салауатты өмір салты негіздері” атты факультативтік
курстың тақырыптық жоспары.
|Р/с|Тақырыптары ... саны ... ... ... келсе, өзіңді таны» |1 ... ... өмір ... " ұғымын |1 |
| ... ... ... | |
| ... маңызы. | ... |Ұлы ... ... ақын-жыраулар |1 |
| |мен ... ... | |
| ... тәрбиелейтін құндылыктар | |
| ... | ... ... ... ... |1 |
| ... даму ... | ... ... өміріндегі денсаулығының ... |1 |
| ... ... ... негіздері. | ... ... өмір ... ... ... |
| ... мен ... берудегі орны. | ... ... адам ... ... ... |1 |
| ... біл. | ... |СПИД-ғасыр проблемасы. |1 ... ... ... жөн ... аурулар, арақ, |1 |
| ... наша ... ... ... | ... ... ... танымдық - іс-әрекеттік|1 |
| ... | ... ... ... тазалығы - адам |1 |
| ... Кеш. | ... ... ... тест, сауалнама, көрме|1 |
| |т.б.) | ... |12 ... ... ... - ... өмір сүру заңдылықтарын
құндылықтар негізінде үйрете отырып, жан дүниесіне, санасына мейрімділік,
қайырымдылық ... ... ... ... шаралар кезінде
окушылар белсенділігін арттырып рухани өсіп-жетілуіне ... ... курс ... ... қасиет пен рухани қасиеттегі
білім мен білікті айқындауда дұрыс көзқарас тудыруға бағыттайды.
Ал, ... ... ... ... ... ұлы ойшыл
ғұламалар мен ... ... ... ... ... күнделікті өмірде пайдалануды
үйретуді көздейді. Бағдарламада Әл-Фараби, Ж.Баласағұн, Өгейбойдақ "Жетіге
тиіспеу", "Он ... ... ... ... т.б. ... "Адам
болам десеңіз...", Х.Досмұхамедовтың "Адамның тән тіршілігі", М.Дулатовтың
"Салауаттылық - өмір сүру ... ... ... ... ... салауаттылыққа, парасаттылыққа, ... ... ... Осы ... ... оқушылар
санасымен түсініп, дұрыс қабылдап, дағдысына сіңіріп қалыптастырулары
қажет. Факультатив сабақ кезінде ... әр ... ... ... ... пікір сайыстар, көрмелер ... ... ... ... ... оқушылардын салауаттылыққа
деген білімдерін молайтып, адам болып қалыптасуына ықпал етті.
ІІІ-бағытта. ... ... өмір сүру ... ... тыс ... ұйымдастыру барысында қалыптастыру. Бұл бағытта
мектептің тәрбие жұмысынын сыныптан тыс ... ... ... іс-әрекеттік ойындар, дебаттық ойындар, жарыстар, ... ... ... ... ауыл ... ... ... т.б.)
кездесулер өткізу арқылы өз білімдерін толықтырып отырды.Осы сыныптан тыс
іс-шаралардың бірі, "Саугер" сауықтыру орталығын ... ... ... - оқушылардың жас ерекшеліктеріне
байланысты, салауатты өмір сүруге білім мен ... ... ... ... ... ... ... отырып дағдыны қалыптастыру. ... ... ... "Сау" ... ... ... сау ... ал “гер” -
дәрігер, тазалық, алдын-алу, ... ... ... ... ... ... жолы-сау болу, салауатты адам тәрбиелеу.
"Саугер" сауықтыру орталығын ұйымдастыру кезінде өтілген:
- ... және дене ... ... ... ... дене және ойды ... іс-әрекеті
- әлеуметтік сауықтыру іс-әрекеті
- тәрбие тәлімі іс-әрекеті бағытыңдағы жұмыс түрлері, ... өмір сүру ... ... әсерін"тигізді;" Мәселен,
рухани сауықтыру іс-әрекетін алсақ, мұнда "Ақындарша жырлағанда" әдеби-
қазыналық ... ... ... ... салауаттылыққа
талпындыратын өте құнды тәрбиелік аталы сөздері дағдыны қалыптастыруға
себебін ... ... ... ... ... ... ... оқушылар өзін еркін сезініп, практика жағынан
әдіс-тәсілін, жолдарын үйренді.
- Оқушы ағзасының жұмысы реттеліп, дене ... ... ... ... ... ... бөлінеді.
- Оқушылардың ... ... ... ұқыптылыққа,
ұстамдылықка, ... ... ... ... ... 1
Сонымен, эксперимент тәжірибесі көрсеткендей "Саугер" орталығы
оқушыларды салауаттылыққа тәрбиелеуде өз нәтижесін беріп ... өз ... ... ... ... ... жұмыс түрлеріне орай, сынып жетекшілеріне, ата-аналарға
арналған әдістемелік нұсқаулар ... ... ... ... ... ... ... жетекшілері мен ата-аналарға арналған тәрбие жұмыстары
негізінде "Дем ала білеміз бе?" (интеллектуалдық ойын), "Өзіңді-өзің таны"-
(тренинг) "СПИД-ХХІ ғасыр індеті", ... ... ... ... және
т.б. тақырыбында өткізілген жұмыстардың көмегі зор ... ... ... ... ... ... жұмысының
қосымшасында беріледі.
ІҮ - ... ... ... ... ... салауатты
өмір сүру дағдысы негізінде ... ... ... ... (пән ... факультативтік курстар, сауықтыру орталықтары
т.б.) нәтижелерінің ... ... ... ... тест ... ... ... пен бақылау топтары ... ... ... ... 5-9 сынып оқушылары алынды. Эксперимент тобына № 36 Қазыбек
би атындағы орта мектеп 60 ... ... ... салауатты өмір сүру дағдысын қалыптастыруда дәстүрлі
әдеттерді қолданған.
Эксперимент тобы- зерттеу жұмысымыз кезінде жүйелі іс ... ... ... ... ... ... өмір сүру ... білім деңгейлері өсіп отырғандығын ... ... егер ... ... ... ... ... – 25, 5%
көрсетсе, қорытынды эксперимент кезінде 40,3 % - ке ... ... ... ... 31, ... ... кейін
34,0 көрсетті. Төменгі деңгей – экспериментке дейін 43,1%, ... 17,3 %-ке ... ... 5- 9 ... ... ... өмір сүру ... білім деңгейлерінің көрсеткіштері.
|№ |Деңгей ... тобы ... тобы |
| | |Экс. ... | Экс.кейін |Экс.дейін |Экс. кейін|
|1 |Жоғары |25,5% |40,3% |21,2% |2,8 % |
|2 ... |31,2 % |34,0% |30,7% |31,9% |
|3 ... |43,1% |17,3 % |48,3% |45,5% |
|4 ... |60 |60 |30 |30 ... ... өмір сүру ... ... қалыптастыруға
әсер ететін пәндердегі материалдарды ... сай, ... ... ... ғана оқушылар жалпы сауаттылыққа теориялық білім
негізін қызыға меңгеретіндігі анықталды.
Зерттеу ... ... бұл ... ... ... (Сурет -2)
Сонымен, жүргізілген эксперимент жұмыстарының нәтижесі ... ... ... ... ... мүмкіндік берді.
Мұны мына № 8 кесте арқылы көрсетуге болады.
Эксперимент нәтижесі көрсеткендей, оқушылардың салауатты өмір ... ... ... ... қол ... ... жасаған әдістеменің тиімділігін дәлелдей келе ... ... ... ... ... өмір ... ... өмір сүру дағдысы” ұғымдарын
ғылыми ... ... ... ...... ... ... көзқарастар, іс -әрекеттік жүйе ретінде
қарастыруға ... ... ... ... ... ... ... деңгейін сақтауға көмектеседі.
2. Оқушыларды салауаттылыққа тәрбиелеуде негізгі мектептің ... ... ... ... ... ... мектеп жасындағы
оқушылардың жас ерекшеліктеріне сай, салауаттылықты ... ... Пән ... ... ... ... ... өмір сүру дағдыларын қалыптастыруда адам - табиғат -қоғам
біртұтастығы ... сана ... ... ... ... мазмұндары мен әдіс – тәсілін ұйымдастыруға
жағдай туғызылды.
Оқушылардың ... ... өмір ... ... “Салауатты
өмір салты” негіздері факультативтік сабағы, ... ... ... ... ... ... жасалынып, өткізілген тәрбие
түрлері, оқушылар белсенділігін ... ... өте зор ... ... ... ... оқу тәрбие үрдісінде оқушыларды
салауатты өмір салтына тәрбиелеу мақсаты ешқашан күн ... ... Бұл ... ... ... ... тәрбиелік жұмысының бүкіл жүйесі
арқылы сабақтарда, сыныптан тыс тәрбиелік іс -шараларда, балалар қоғамдық
ұйымдарының мектеп пен ата ... ... ... ... жүзеге
асырылады.
Педагогикалық – психологиялық әдебиеттерді талдау, мектепте, ... ... ... озат ... ... және ... тәрбиесінің маңызы. Оның тиімділігі, жеке тұлғаны жан жақты
адам ... ... ... ... ... ... ... республика негізгі мектептері оқушыларды салауатты өмір
салтына тәрбиелеу барысында ... ... ... ... ... салауатты өмір салтын қалыптастыру ... ... ... ... ... оқу ... үрдісінде
салауатты өмір салтын насихаттауға аз назар ... келе ... ... ... бұл ... өз ... ... таппаған.
Сондықтан, біздің зерттеу жұмысымыз негізгі сыныптарда оқыту ... ... өмір ... қалыптастырудың ғылыми теориялық
негіздерін ... оның ... әдіс ... ... ... барысында қол жеткізген нәтижелер ... ... мен ... жасауға мүмкіндік береді:
1. “Салауатты өмір салты”, “Салауатты өмір сүру дағдысы”, ... ... ... ... ... нәтижелері философиялық,
психологиялық, педагогикалық бағыттағы көзқарастар іс -әрекеттік ... ... ... ... ... ... ... мен зерттелу деңгейін анықтауға көмектеседі.
2. Оқушыларды салауаттылыққа тәрбиелеуде ... ... ... ... ... ... айқындалады. Негізгі мектеп жасындағы
оқушылардың жас ерекшеліктеріне сай салауаттылықты қалыптастырудың ... Пән ... ... ... экология және т.б.)
оқушылардың салауатты өмір сүру ... ... адам ... ... ... сана сезімін қалыптастырудың әдістемелік
негіздерін анықтауға, мазмұндарымен әдіс- тәсілдерін ... ... ... салауатты өмір салтын қалыптастыруда “салауатты өмір
салты негіздері” атты ... ... ... ... ... ... ... әдістемесі жасалынып, өткізілген тәрбие
түрлері оқушылар белсенділігін арттыруда маңызы өте зор екені дәлелденді.
Қазіргі таңдағы ... ... ... ... өмір ... ... жетілдіру үшін төмендегідей ұсыныстар беріледі.
- білім беру ... ... ... ... ... сай
салауаттылық негізінде білім кеңістігін құру және оның ... ... де ... жан ... ... ... ... оқушылардың салауатты өмір сүру дағдысын ... ... ... ... маңызын жүйелі, мақсатты, кешенді жетілдіру,
оқушылар мен ата – ... ... ... ... ... ... ... шығару.
- оқушылардың дағдысын қалыптастыруда салауаттылыққа тәрбиелейтін
кешендерді: ... ... ... сабақтар, тележарыстар,
спорт жарыстары, іс -әрекеттік ойындар және т.б. кеңінен дамыту.
- негізгі мектептің оқу ... ... ... жұмыстары мен оқыту
пәндеріндегі мазмұндарға сай, күнделікті ... ... ... ... ... осы ... жұмыс жасайтын
ұстаздардың озық тәжірибелерін насихаттау үшін облыстық, аудандық ... ... ... ... ... ... оның ... салаларын
түбейгейлі талдап, қамтып шығу мүмкін емес. Біздің пайымдауымызша ... ... өмір сүру ... қалыптастырудың жалпы білім
беретін мектептің (бастауыш, жоғары) ... ... және ... оқу ... және т.б. ... ақ мектеп мұғалімдерін
салауаттылыққа ... ... ... ... өз ... мән ... ... жан жақты зерттелері сөзсіз.
Пайдаланылған әдебиеттер.
1. Назарбаев Н.Ә. «Қазақстан-2030: Ел ... ... ... ... Қазақстан №194, 1994.
2. Қазақстан Республикасының « Қоршаған ортаны қорғау туралы Заңы ».
Егемен Қазақстан. №151, 1997.
3. Балтер.К. ... Л. ... ... ... с.ан. яз. М.,
1997.
4. Дубровский В.И. Валеология. ... ... ... -М., ... ... Л.М. ... своей судьбе. -М., 1999.
6. Малахов Г.П. Создание собственной системы оздоровления СБП., ... ... ... -М., ... ... В.И. ... ... деятельности учителя и
класного руководителя. М., 2000.
9. Прихожан А.М. Психология неудачника. ... ... в ... ... ... ... П.С. Брегга. М., 1994.
11. Амантурин Ш. Мұғалім және оқу тәрбие жұмысы А., 1978.
12. Әбенбаев С. Сынып ... А., ... ... С. ... ... мен ... А., ... Тәрбие үрдісі мен оқушылардың тәрбиелілік деңгейін ... -А., ... ... А.Қ. Оқушылардың бойында рухани -адамгершілік
құндылықтар негізінде ... өмір сүру ... ... А., ... А. Жамбылова Формирование 30Ж подрастающего поколения в
условиях целюстного педагогического процесса ... А., ... ... Қ. ... С. ... ой -пікірі антологиясы. А., 1995.
18. Салауатты өмір салтын қалыптастыру негіздері (оқу- әдістемелік ... ... ... ... ... өмір ... ... әдістемесі. /
Республикалық әдістемелік кеңес жинағы. А., 2002.
20. Жатқанбаев Ж. Валеология. ... А., ... ... Н.А. “Ритмы жизни и здоровья”.
22. Қазақстан Республикасының білім беру туралы заңы. Қаз. ... 18 ... ... Республикасының Орта білімді вдамыту тұжырымдамасы
Алматы, 1997.
24. Қазақстан Республикасының Гуманитарлық білім беру
тұжырымдамасы. А., 1994.
25. Қазақстан ... ... беру ... заңы. А., 2000.
26. Қазақстан Республикасының тәлім – тәрбие тұжырымдамасы. А., 1993.
27. Қазақстан Республикасының ... ... беру ... ... салтын қалыптастыру тұжырымдамасы. А., 2002.
28. Әтемова Қ.Т. Оқушылар бойында гумандық қасиеттерді ... ... А., ... ... и практика воспитательних систем / Ред. кол. Л.И. ... ... М., ... ... Ж.Б., ... Р.М. Педагогика А., 1980.
31. Болдырев Н.И. Тәрбие методикасы. А., ... ... Ә.Ә. ... А., ... ... А., Әл ... және Абай. А., 1994.
34. Бержанов Қ., Мусин С., Педагогика тарихы. А., ... ... К.Б. ... ... А., ... Айтмамбетова Б.Р., Керилов Л.К. Төлеубекова Р.К. Тәрбие процесінің
мәні мен мазмұны. А., ... ... С.Қ. ... ... ... анықтамалар, сызбалар
мен кестелер, ықшам сызықтар. А., ... ... А.К. ... ... ... ... жұмысының
жүйесі. А., 1991.
39. Қалиев С. Қазақ этнопедагогикасының теориялық негіздері мен
тарихы. А., 1991.
40. ... А.Г. ... Д.В. ... ... ... А.Г. Колесов Д.В. “Ұл өссе ұяға, қыз өссе қияға” А., 1987.
42. Нурғалиев Х. ... ... ... А., ... ... ... өмір салтын қалыптастыру
а) денсаулық в) ... ... г) ... ... сақтау үшін қандай ережелерді орындау қажет?
а) ойнау в) жеке бас ... ... ... ... г) ... ... ... деген не?
а) денсаулық әкелуші в) ... ... ... ... г) ... беру
4. Сезім мүшелеріне не жатады?
а) көз, құлақ, мұрын в) ... ... қол, аяқ г) ... ... ... түрлерін білесің бе?
а) тамақтану в) ... ... жазу жазу г) ... ... Денсаулыққа зиян келтіретін не?
а) темекі шегу в) ән ... ... салу г) доп ... не үшін ... адам ... үшін в) адам ... мықты болу
үшін
б) шаршағанды басу үшін г) күш қуат ... ... ... ... ... адам ... қоршаған ортаның жағдайына төзімділігін ... ... ... ... жасау г) ... ... ... қай ... ... ... 7 жастан бастап в) адам ... ... ... 12 ... ... г) 21 ... ... ... ... ... үздіксіз жүргізіліп, әр ... ... ... күрделену бағытында берілген болғандықтан, бұл кезде
мұғалім сыныптардағы ... ... ... ... ... ... Ол үшін алдағы сыныптардың көрнекіліктерін пайдалануға
болады.
Салауаттану ... ... ... бағытында құрас-
тырылғандықтан, әдістемеде берілген шығармашылық тапсырмаларды ... ... ... ... ... ... ... шешім қабылдау
бағытындағы жұмыстарды толығымен орындаған дұрыс. Сонымен қатар берілген
тапсырмаларды мұғалім ... ... ... ... не ... ... жаттығулармен толықтыруына болады.
Салауаттану сабағында жаңа педагогикалық технология элементтерін, соның
ішінде жобалау әдісін пайдалану тиімді.
Салауаттану пәнінен алған ... ... ... ... оны сабақ материалын игергенде естен шығармаған дұрыс.
Осы әдістеме бойынша салауаттану пәнін оқытудың тағы бір ... ... ... мен ... бойынша жұмыстар істелінеді,
жалпы осылайша алған білімді жинақтауға, белгілі бір ... ... ... ... болады.
Салауаттану пәнінің негізгі мақсаты денсаулықты сақтау мен ... ... ... келетіндігіне, оған организмнің резервтік мүмкіндіктерін
пайдалануға болатындығына оқушы ... ... ... ... бұл ... ... ұстауға тырысты.
Сонымен қатар қазіргі кездегі ... ... ... ... ... әрекет етуге, өз денсаулығына жауапкершілікпен ... ... ... берілген тапсырмалар арқылы көрсетілген.
Соңғы жылдардағы стрестің етек алуы, ... ... ... ... ... ... әр адам ... өз организмін сақтай алу
мүмкіндігінің бар екендігін түсінуі қажет.
Дау-жанжалдардың (кикілжіңдердің) ... оны тани және ... ... ... ... ... бұл ... да салауаттану пәні көмектеседі.
Мұны әр ... ... ... ... пәндерді жоспарлаған кезде
ескергені жөн.
Жұқпалы аурулар, олардың алдын алу жолдары, репродуктивті денсаулықты
сақтау ... ... ... өткізілген салауаттану сабағының көмегімен
оқушының өзі қиындықсыз, қажетті материал ... ... ... дағды ретінде игере алады.
Қазіргі кезде түрлі технологиялардың дами ғасырында ... ... ... ... жасауының маңызы артып отыр.
Білімді, проблеманы көре және түсіне алатын, оның шешу жолдарын таба
алатын, өз ... ... ... алатын, өзін қоршаған
адамдармен ... ... ... ... жеке ... болып қалыптастауға
көмегін тигізетін салауаттану ... ... ... ... нәтижесінде өзінің алдына қойған мақсаттарын "шеше алатыны сөзсіз.
1-сабақ
Сабақтың тақырыбы: «Салауаттану - денсаулық ... ... ... ... ... ... ... гигиеналық
дәрігерлік біліктерді қалыптастыру оларды практикада ... ... ... екендігін түсіндіру.
Қөрнекіліктер: "Салауаттану пәнінің мақсаты мен міндеті", және
"Денсаулық ұғымының ... атты ... ... бұл ... өткізуге 5-6 сыныптарда өтілген "Салауаттану
пәнінін ... мен ... және ... ұғымының анықтамасы,
түрлері" атты сабақтарда " пайдаламған көрнекіліктерді пайдалана отырып,
мына ... ... ... ... ... қандай?
- Салауаттану пәнінің міндеттері қандай?
- Денсаулық ұғымының толық анықтамасы қандай?
- Денсаулық аспектілерін ата?
Міне осы ... ... ... ... ... одан әрі
дамытады.
Сонымен, салауаттану ғылымы - денсаулық туралы дәрігерлік - гигиеналық
біліктердің және оны ... ... ... ... оны ... ... ... кейін орнына
келтіруге қажетті нұсқаулар мен кеңестер береді.
Міне, осы бідіктер негізінде дұрыс гигиеналық дағдылар қалыптасады.
Осы біліктер мен ... ... ... пайдалана отырып мына
тапсырмаларды оқушыларға орындатуға болады.
Қосымша В
Салауаттылық сабағы.
(сыныптан тыс ... ... ... ме, құрметті ұстаздар мен оқушылар!
2-жүргізуші.
Атар ... сөз де, ән де ... ... ... құйылды.
Жыл қайыру дәстүрлері бойынша
Жылқы жылы аралап жүр биылды.
1-жүргіуші
Жылқы деген - асыл ... ... ... қысса да жаман судан таптаған.
Жылқы деген шашасына шаң жұқпас
Арғымар қой шабысы оның ... ... ... ... ... ... деп, ... әр таң нұрын.
1-жүргізуші. «Ауырып ем іздегенше, ауырмайтын жол ізде», - дейді халық
нақылы. Бізге ұсынылып отырған ... ... жол ... ... ... ... сабағы» - шоу ... ... ... ... I топ ... Жеке ... да, ... да ең басты байлығы - адам денсаулығы.
Денсаулық мәселесіне деген қамкорлық, ... ... да ... ... ... ... жүзі ... сақтау ұйымының ақпараты бойынша, адамдар
денсаулығының 18-20% сыртқы факторлар әсеріне, 18-20% тұқым қуалаушылыққа,
49- 52% өмір сүру ... 8-10% ғана ... ... ... екен.
3. Яғни, зерттеу нәтижесі дұрыс өмір ... ... ... ... ауру адамдардың көбейетіндігі анықталып
отыр.
4. Сондықтан өмір салтын дұрыс бағытқа өзгертіп, ... ... ... әр қайсымыз ынталы болғанымыз жөн. Осы ... ... ... ... еңбектену керек.
Салауатты өмір сүрудің басты қағидалары
1) ... ... ... ... ... дене ... ... Тиімді, дұрыс тамақтану.
4) Гиподинамиямен күресу.
5) Жеке бастьң, ортаның тазалығын сақтау. (Оқушылардың барлығы: Сонда
ғана деніміз сау ... ... ... ... шығып кетеді.
1-жүргізуші.
Елімізге бақыт құсы қонсын кеп,
Тіршіліктің бар қызығын көрсін ... ... ... де осы ... ... ... деп.
Бізге ұсынылып отырған бағдарлама «ауырмайтын жол іздеу» бағыттарың
көрсетеді.
2-жүргізуші.
Қараңдаршы, ... ... ... ... ... ... төкпек нұр.
Әттең, әттең өкінемін мен бірақ
Нашақорлық заманыма дерт боп тұр.
Нашакорлық туралы көрініс.
1-жүргізуші.
Осы дерттің көп екен ғой ... ... ... ... ... ... ана ... жасын бұлады.
Музыканың сүйемелдеуімен ортаға II топ шығады.
І.Біз XXI ғасырда өмір ... ... күн ... ... ... ... ... Мұны балаларға білім, ақпарат беру арқылы тоқтату
керек.
2. ... ... есеп ... ... ... ... ... 269 нашақор арнайы есепте тұр екен.
3. Нашақорлық ол сатып ... ... ... ... өте ... адам бір рет қана дәмін тарттқаннан оның құлына айналады.
4. Нашакорлықтың екі түрі бар екен: ... - ... ... ... ... ... бұлшық еті, сүйегі қақсайды, ... ... ... ... ... жағдайда болады.
5.Екіншісі - адамның өз психикасына тәуелділігі: жатса-тұрса ойлайтыны
есірткі болады. Қайдан ... ... ... ... адамның сана-сезімін
есірткі билейді. Аяғы өлімге әкеледі.
2-жүргізуші. СПИД деген тағыда бір жау шықты,
Жер ... ... не бір ... себер аждаһардан аулақ бол,
Жастар неге ... ... ... ... III топ ... ЖҚТБ ... - ғасырымыздың ең қауіпті дерт. Ол адамның қорғаныштық
қабілетін бұзып, (АҚТҚ) инфекция ... ... 1987 жылы ... ... ... тіркелгеннен бастап, 2002 жылдың 1
қаңтарына дейін ҚР-да 2442, ... ... 531, Ақсу ... ... ... АҚТҚ ... ... АҚТҚ аныкталған жағдайдың 99% нашақорлар болып отыр.
4. ЖҚТБ ... ... ... ем әлі ... жоқ. ... ... ... алып ... өмір ... ... ... ... және ... гигиена
дене шынықтыру, гиподинамиямен күрес
Организмді жаратылыс табиғи факторлармен шыңдау
күн тәртібін тиімді пайдалану
Жұқпалы аурулардың ... ... ... ... ... ... ауруларынан сақтандыру
Зиянды әдеттерді қолданудан сақтандыру
Жыныстық тәрбиенің гигиеналық түрлері
Психопрофилактика және психогигиена
Конфликт және ... және ... өмір ... ... іс ... ... тәлім -тәрбие білім жүйелері
Денсаулыққа кері әсер ететін факторларға
1.Тиімді тамақтану
2.Табиғатына орай
қимыл белсенділігі
3. Шынығу
4. Психикалық
денсаулық
5. Тұрмыстағы
гигиена
6. Ой ... ... ... ... ... тиімді
пайдалану
8. Экологиялық
жағымды мінез
-құлық
9. Ұлттық рухани
құндылықтар.
1.Денсаулық
жөніндегі
сауаттылығы,
білімі
2.Ұлттық салт
дәстүр тәлім
тәрбие
3. Ағарту білім
саласындағы оқу
-тәрбие үрдісі
4. Қоғамдық орта
5. Отбасылық
тектілік тәрбие
6. Өздігінен ... ... ... құлық
2.Жалқаулық, жауапсыздық.
3. Темекі, алкаголь
есірткі, орынсыз
дәрі дәрмек т.б.
пайдалану.
4. Жағымсыз
(тыйым салынған
әдеттер) азарт
ойын, видео,
бейне, жағымсыз
жыныстық
қатынас)
5. Шынықпау
6. Гигиена сақтамау
7. Ұлттық ... ... ... ... ...... болашағы
2007
2008
салауатты өмір салтын зерттеу
Оқушылардың салауатты өмір салты туралы білімін жетілдіру арқылы
көзқарастарына ықпал ету
Оқушыларды ... өмір ... ... ... еңбек етуге жеткізу
Мектеп пен қоғамдық ұйымдар жұмысын интеграциялау
салауаттылық ұғымы
Салауатты өмір ... өмір ... ... мен ... ... ... ... экология биология
Факультативтік курстар арқылы
Арнайы тәрбие жұмыстары арқылы
Тәрбиелік іс ... ... тыс және ... тыс ... іс ... көмек
Педагогикалық психологиялық ағарту кеңес жұмыстары
Материалдық көмек
Салауаттылық тәрбиесі туралы тәжірибелерді пайдалану
Мамандармен сұхбат
«Саугер» орталықтарын ұйымдастыру
Оқушылар бойында салауатты өмір салтын ... ... ... ... - ... дейін
● - Эксперименттен кейін
▲ - Экспериментке дейін
● - Эксперименттен кейін
Оқушылардың ... ... өмір ... ... ... ... ... өмір сүру салтын қалыптастыру
Ізгілендіру, салауаттандыру, гуманитарлық үндестік «Тазалық – ... ... ... ... ... ... ... «Ас адамның арқауы»,
«Ден қойсаң -ем қонады»
Адам құқы ... ... өмір ... » тұжырымдамасы, ҚР білім беру –
мекемелеріндегі тәрбие жұмысының кешенді бағдарламасы ҚР азаматтарының
денсаулығын қорғау ... ҚР ... беру ... ... ҚР ... білім беретін
орта мектептеріндегі зиянды заттарды пайдаланудың алдын алу
(әдістемелік оқыту бағдарламасы және т.б.)
Мазмұны
Сыныптан тыс жұмыстар, ... ... ... ... ойындар, жаттығулар, сауалнамалар өткізу. т.б
Салт, дәстүр, әдет ғұрып, ... ... ... ... ... ... ... мерекелер
-(Ата салты) арқылы әке өнегесі
-Ана жолы
-Жігіт ... қыз ... ... ... өмір сүру ... ... адам

Пән: Валеология
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 69 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Бастауыш сынып оқушыларының мінез-құлық дағдыларын оқу-тәрбие процесінде тәрбиелеудің педагогикалық негіздері51 бет
Орта мектеп оқушыларына кәсіби бағдар беру жұмыстарын ұйымдастыру54 бет
Оқушылардың денсаулық пен салауатты өмір салтына құндылық қатынасын қалыптастырудың сынып жетекшінің іс-әрекеті26 бет
Оқушылардың салауатты өмір салтын қалыптастырудың педагогикалық негіздері22 бет
«Информатика сабағында оқушылардың шығармашылық белсенділігін дамыту »57 бет
«Өзін-өзі тану» курсын оқыту барысында оқушылардың рухани-адамгершілік құндылықтарын қалыптастырудың ғылыми-педагогикалық негіздері110 бет
Бастауыш мектеп оқушыларының оқу-танымдық қызығушылығын зерттеу тәсілдері55 бет
Бастауыш мектеп оқушыларының сөйлеу дағдысын қалыптастыру әдiстемесi (1-2 сынып)119 бет
Бастауыш сынып оқушылардың таным процестерін дамыту жолдары13 бет
Информатикадан оқушылардың іс-әрекетін бақылау мен бағалау негіздері58 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь