Меншікке қарсы қылмыстар. Талан – таражыға салу

КІРІСПЕ 3

1 МЕНШІККЕ ҚАРСЫ ҚЫЛМЫСТАРДЫҢ ЖАЛПЫ СИПАТТАМАСЫ 6

2 ТАЛАН . ТАРАЖЫҒА САЛУДЫҢ ҚЫЛМЫСТЫҚ ҚҰҚЫҚТЫҚ СИПАТТАМАСЫ 10
2.1 Талан . таражыға салудың түсінігі 10
2.2 Талан . таражыға салудың объективті және субъективті белгілері 14
2.3 Талан . таражыға салудың нысандары және түрлері 23
2.4 Талан . таражыға салудың нысандарының қылмыстық құқықтық сипаттамасы 24

3 МЕНШІККЕ ҚАРСЫ ПАЙДАҚОРЛЫҚ ҚЫЛМЫСТАРЫНЫҢ АЛДЫН АЛУ 38

ҚОРЫТЫНДЫ 46

ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР 50
1959 жылғы ҚазССР – нің Қылмыстық кодексінің көптеген ережелері елімізде орын алған экономикалық, әлеуметтік және саяси қажеттіліктерге, сондай – ақ адам құқықтары туралы халықаралық шарттарға сәйкес келмеді. Сол себептен де 1997 жылы 16 шілдеде қабылданған Қазақстан Республикасының Қылмыстық кодексінде меншікке қарсы қылмыстар жаңаша көзқараспен баяндалған.
Меншікке қарсы қылмыстар тарауының құрылымы өзгергендіктен, ескі Қылмыстық кодекске бейтаныс болып келген қылмыстардың жаңа түрлері қарастырылғандықтан жаңа Қылмыстық кодекстің ережелерін теориялық тұрғыдан түсіндіруге және оларды қолдануға байланысты ғылыми негізделген нұсқауларды өңдеп шығару қажеттілігі туындады. Қымыстық құқыққа байланысты отандық және ресейлік әдебиеттерде монографиялық сипаттағы еңбектер және меншікке қатысты әртүрлі мәселелерді қозғайтын ғылыми мақалалар болғанымен де, олар қазіргі таңда едәуір дәрежеде ескірген. Себебі олардың барлығы да 1958 жылғы КСРО және одақтас республикалардың қылмыстық заңдар Негізінде және 1959 жылғы ҚазССР – нің Қылмыстық кодексі негізінде жазылған.
Осы себептен де Қазақстан Республикасының Қылмыстық кодексінің ережелерін қолдана отырып, меншікке қарсы қылмыстарға талдау жасаудың ғылыми -–тәжірибелік мәселелерін теориялық тұрғыдан қарастыру өте маңызды және өзекті болып табылады.
Жазылған жұмыстың маңыздылығының белгісі ретінде меншікке қарсы қылмыстардың жалпы жасалынған қылмыстардың арасындағы алатын елеулі үлес салмағын атап көрсетуімізге болады. Алматы қаласының өзінде ғана 2008 жылдың қаңтар – қыркүйек айларының арасында жасалынған меншікке қарсы қылмыстардың жалпы саны 6359; яғни барлық қылмыстардың 58,9 % құрайды. Бұл дегеніміз сот – тергеу тәжірибесінің қызметкерлерін де, теоретик ғалымдардың да алаңдаушылығын тудыруы қажет. Яғни, меншікке қарсы қылмыстардың санын азайту үшін, олармен табысты түрде күрес жүргізу үшін нақты теориялық база керек.
Осы жоғарыда аталған мән – жайлардың болуы дипломдық жұмыстың тақырыбын таңдап алуға негіз болды.
Зерттеудің мақсаты келесіде: 1997 жылғы Қазақстан Республикасының Қылмыстық кодексінің меншікке қарсы қылмыстар туралы, олардың басқа ұқсас қылмыстардан айырмашылығы туралы ережелерін ғылыми талдау, қылмыстық заңды жетілдіруге және оның сот – тергеу тәжірибесінде қолданылуын жақсартуға байланысты теориялық тұрғыдан негізделген ұсыныстарды кешенді түрде өңдеу.
1. Қазақстан Республикасының Конституциясы. 30 тамыз 1995ж. өзгетулер мен толықтыруларды қоса. Алматы, Жеті Жарғы, 2001ж.
2. Қазақстан Республикасының Азаматтық кодексі. 27 желтоқсан 1994ж өзгертулер мен толықтыруларды қоса. Алматы, Жеті Жарғы, 2000ж. 560бет.
3. Курс советского уголовного права. Особенная часть./Под ред. А.А. Пионтковского. М., 1959г. 810стр.
4. А.Н. Ағыбаев. Қылмыстық құқық. Ерекше бөлім. Алматы, Жеті Жарғы., 2000ж. 520бет.
5. Уголовное право. Особенная часть./Под ред. И.Я. Козаченко. М., 1998г. 768стр.
6. Научно – практический комментарий к Основам уголовного законодательства Союза ССР и союзных республик. М., 1961г. 200стр.
7. Қазақстан Республикасы Жоғарғы Соты Пленумының қаулыларының жинағы. 1 том. Алматы, 1997ж. 384бет.
8. Қазақстан Республикасының Қылмыстық кодексі. 16 шілде 1997ж. өзгертулер мен толықтыруларды қоса. Алматы, 2003. 151бет.
9. Г.А. Кригер. Квалификация хищений социалистического имущества. М., 1974г. 322стр.
10. В.А. Владимиров. Ответственность за корыстные посягательства на социалистическую собственность. М., 1986г. 296стр.
11. В.А. Владимиров, Ю.И. Ляпунов. Ответственность за корыстные посягательства на социалистическую собственность. М., 1986г. 325стр.
12. Определение Коллегии по уголовным делам Верховного Суда РК от 25 марта 1997г. №2-К-103-97
13. Б.С. Никифоров. Объект преступления по советскому уголовному праву. М., 1960г. 230стр.
14. А.В. Наумов. Уголовное право. Общая часть. М., 1996г. 560стр.
15. Уголовное право. Особенная часть /Под ред. Б.В. Здравомыслова. М., 1995г 544стр.
16. Курс советского уголовного права. Общая часть. /Под ред. М.Д. Шаргородского. Л., 1968. 647стр.
17. Нормативное постановление Верховного Суда РК от 11 июля 2003г. №8 «О судебной практике по делам о хищениях». Казахстанская Правда от 13 сентября 2003г. №263-264
18. Уголовное право Росси. Особенная часть. /Под ред. А.И. Рарога. М., 1996г. 480стр.
19. В.Н. Литовченко. Уголовная ответсвенность за посягательства на социалистическую собственность. М., 1985г. 264стр.
20. Н.Н. Смирнова. Уголовное право. Санкт – Петербург, 1998г. 675стр.
21. Комментарий к Уголовному кодексу Российской Федерации. /Под ред. Ю.И. Скуратова. М., 1996г. 832стр.
22. Қазақстан Республикасының Қылмыстық істер жүргізу кодексі өзгетулер мен толықтыруларды қоса. Алматы, Жеті Жарғы, 2002ж.
23. Практический комментарий к Уголовному кодексу РФ./Под ред. Э.Ф. Побегайло. М., 2001г. 864стр.
24. В.А. Владимиров, Ю.И. Ляпунов. Социалистическая собственность под охраной закона. М., 1979г. 200стр.
25. Новый комментарий к Уголовному кодексу РФ. / Под ред. А.С. Михлина. М., 1996г. 648стр.
26. Комментарий к Уголовному кодексу РК /Под ред. И.И. Рогова и Г.И. Баймурзина. Алматы,2000г. 412стр.
27. Е. А. Фролов. Объект уголовно – правовой охраны и общее понятие хищений социалистического имущества. Свердловск, 1969г. 311стр.
28. Комментарий к Уголовному кодексу КазССР./Под ред. В.Н. Маркелова и Г.Ф. Поленова. Алма – Ата, 1980г. 478стр.
29. Н.Н. Смирнова. Уголовное право. Особенная часть. Санкт-Петербург, 2000г.80стр.
30. В.А. Владимиров. Ответственность за корыстные посягательства. М., 1986г. 296стр.
31. Г.Н. Борзенков. Уголовно – правовые проблемы охраны имущества граждан от корыстных посягательств. М., 1991г. 308стр.
32. Г.А. Мендельсон, Ю.М. Ткачевский. Уголовня отвественность за мелкое хищение государственного и общественного имущества. М., 1957г. 148стр.
33. А.А. Пинаев. Уголовно – правовая борьба с хищениями. Харьков, 1976г. 154стр.
34. Курс уголовного права. Общая часть. Том1. /Под ред. Н.Ф. Кузнецовой. М., 1999г. 592стр.
35. Я.И. Гилинский. Криминология. Санкт-Петербург, 2002г. 384стр.
36. Уголовное право Российской Федерации. Особенная часть. /Под ред. Б.В. Здравомыслова. М., 1996г. 512стр.
        
        МАЗМҰНЫ
Кіріспе
3
1 Меншікке қарсы қылмыстардың жалпы сипаттамасы 6
2 Талан – таражыға салудың қылмыстық құқықтық сипаттамасы
10
2.1 ...... ... ... ...... салудың объективті және субъективті белгілері
14
2.3 Талан – таражыға салудың нысандары және түрлері
23
2.4 Талан – таражыға ... ... ... ... ... ... пайдақорлық қылмыстарының алдын алу
38
Қорытынды
46
Пайдаланылған әдебиеттер
50
Кіріспе
1959 жылғы ... – нің ... ... ... ... орын ... экономикалық, әлеуметтік және саяси қажеттіліктерге,
сондай – ақ адам құқықтары туралы халықаралық шарттарға сәйкес келмеді.
Сол ... де 1997 жылы 16 ... ... ... ... ... ... қарсы қылмыстар жаңаша
көзқараспен баяндалған.
Меншікке қарсы қылмыстар тарауының құрылымы өзгергендіктен, ескі
Қылмыстық кодекске бейтаныс ... ... ... жаңа ... жаңа ... ... ережелерін теориялық
тұрғыдан түсіндіруге және оларды қолдануға байланысты ... ... ... шығару қажеттілігі туындады. Қымыстық құқыққа
байланысты отандық және ресейлік әдебиеттерде ... ... және ... ... ... ... қозғайтын ғылыми
мақалалар болғанымен де, олар қазіргі таңда едәуір ... ... ... ... да 1958 жылғы КСРО және одақтас республикалардың
қылмыстық заңдар Негізінде және 1959 ... ... – нің ... ... ... себептен де Қазақстан Республикасының Қылмыстық кодексінің
ережелерін ... ... ... ... ... ... ... -–тәжірибелік мәселелерін теориялық тұрғыдан қарастыру өте маңызды
және өзекті болып табылады.
Жазылған жұмыстың маңыздылығының белгісі ретінде меншікке ... ... ... қылмыстардың арасындағы алатын елеулі үлес
салмағын атап ... ... ... ... өзінде ғана 2008
жылдың қаңтар – қыркүйек айларының ... ... ... қарсы
қылмыстардың жалпы саны 6359; яғни барлық қылмыстардың 58,9 % құрайды.
Бұл дегеніміз сот – тергеу ... ... де, ... да ... тудыруы қажет. Яғни, меншікке қарсы
қылмыстардың санын азайту ... ... ... ... ... жүргізу үшін
нақты теориялық база керек.
Осы жоғарыда ... мән – ... ... ... ... таңдап алуға негіз болды.
Зерттеудің мақсаты келесіде: 1997 жылғы Қазақстан Республикасының
Қылмыстық кодексінің ... ... ... ... ... ... ұқсас
қылмыстардан айырмашылығы туралы ережелерін ғылыми талдау, қылмыстық
заңды жетілдіруге және оның сот – ... ... ... ... теориялық тұрғыдан негізделген ұсыныстарды кешенді
түрде өңдеу.
Осы мақсат зерттеудің ... ... ... ... міндеттер:
- меншікке қарсы қылмыстардың әлеуметтік құқықтық ... ... ... ... Заңы мен ... ... заңына салыстырмалы түрде талдау жасау;
- меншікке қарсы қылмыстар үшін ... ... ... ... ... үшін ... ұсыныстар енгізу.
Зерттеудің объектісін және зерттеу пәнін 1997 жылғы Қылмыстық
кодекстің ... ... ... ... ... ҚК ... байланысты сот – тергеу тәжірибесі ... ...... объектісі ретінде меншікке қарсы қылмыстармен ... ... ... ... ... қылмыстық істер жүргізу заңдары
қарастырылды.
Зерттеудің әдістемелік негізі. Берілген тақырыппен жұмыс жүргізу
барысында салыстырмалы құқықтанудың жекелеген ... ... ... ... ... ... теориялық негізін аталған мәселе бойынша қылмыстық құқық
ғылымында орын алған ережелер мен қорытындылар құрайды.
Жұмысты жазу барысында арнайы әдебиеттер, оның ... ... ... кең ... ... нормативтік базасын Қазақстан Республикасының қылмыстық
заңы мен сот – тергеу тәжірибесі құрайды.
Жұмыста алғаш рет 1997 жылғы Қылмыстық ... ... ... ... ... ... кешенді түрде зерттеуге талпыныс
жасалынған. Меншікке қарсы қылмыстардың ... ...... салудың
нысандарының сипаттамасы берілген, меншікке қарсы қылмыстарға байланысты
сот – тергеу тәжірибесі талданылып, ... ... ... ... мен ... ... байланысты қорғауға ұсынылатын негізгі ережелер:
1. Қылмыстық кодекстің ... ... ... ... ... ұтымды емес. Себебі орыс тіліндегі нұсқада берілген «хищение»
термині қазақ тіліндегі нұсқада тоны айналдырылып ... ... Яғни заң ... ... ... ... дара ұғыммен бір
деңгейде қарастырған. Олай айтып отырған себебіміз «ұрлау» талан –
таражыға салудың бір нысаны ғана ... ... ... да ... ҚК 175 ... ... 1 ... берілген талан –
таражыға салудың анықтамасын былай деп беруді ұсынамыз: «Талан ... салу ...... ... ... ... осы
мүліктің меншік иесіне немесе өзге ... зиян ... ... ... басқа адамдардың пайдасына заңсыз,
қайтарымсыз алу ... ... Заң ... ... ... талан – таражының анықтамасында
талан – таражы меншік ... ... өзге де ... зиян
келтіруі қажет деген талап бар. Келтірілген зиян ... ... ... Осыған байланысты назар аударатын келесі
мәселеміз: заң шығарушы қылмыстық істі ... үшін ... ... ұрланған мүліктің құны 10 айлық ... кем ... ... деп ... Яғни 10 ... ... кем болса, ұсақ мөлшердегі талан - таражы деп
есептелінеді. ... жеке ... ... ұсақ ... – таражыға
салудың мөлшері көрсетілмеген. Сондықтан да, Қылмыстық кодекстің
175 бабының ескертуін келесі ... ... ... ұрланған мүліктің құны әрекет жасалған кезде Қазақстан
Республикасының заңдарында ... екі ... ... ... мөлшерінен аспайтын болса, талан – таражы ұсақ ... ... Бұл сот – ... тәжірибесінде орын алып отырған
негізсіз ... ... ... ... деп ... Сот – ... тәжірибесінде және қылмыстық ... ... ... ... ... ... заттың құнына және
жәбірленушінің материалдық жағдайына байланысты деген ... ... ... ... ... ... орта және
нашар адамдардың жағдайын ескере отырып келесі ұсынысты ... ... ... ... ... ... ... – таражының
ауырлататын белгісі ... ... ... ... ...
таражыға салуды көрсету орынды.
Зерттеудің ғылыми – тәжірибелік маңызы зерттеу ... ... ... сот – тергеу ... ... ... ... ... ... ... Жұмыс кіріспеден, үш тараудан, қорытынды және
пайдаланылған әдебиеттер тізімінен тұрады. Жұмыстың көлемі: 50 бет.
1 ... ... ... ... ... ... ... 6 бабының 1 тармағына
сәйкес Қазақстан Республикасында ... ... пен жеке ... және ... ... Меншік субъектілері мен объектілері,
меншік иелерінің өз құқықтарын жүзеге асыру көлемі мен ... ... ... ... ... [1, 2б.].
Қазақстан Республикасы Азаматтық кодексінің 188 бабына сәйкес меншік
құқығы дегеніміз субъектінің заң ... ... ... ... ... тиесілі мүлікті өз қалауынша иелену, пайдалану және оған
билік ету ... ... ... [2, ... иесі өзіне тиесілі мүлікке қатысты өз қалауы бойынша кез ... ... ... ... ... бұл ... ... адамдардың
меншігіне беріп, иелігінен шығаруға, өзі меншік иесі болып қала отырып,
оларға мүлікті иелену, ... және оған ... ету ... ... ... ... ... беруге және оған басқа да
әдстермен ауыртпалықтар түсіруге, оларға өзгеше түрде билік етуге құқылы.
Сондықтан да, ... ... ... ... ... ... және меншік құқығына қоғамға қауіпті қол сұғушылық
жасалғанда қылмыстық құқық нормаларымен де ... ... ... ... ... ... ... тең дәрежеде қорғалынады. Меншік ... ... тең ... ... құқықтық қорғалынуы үшін қылмыстық заң
қылмыстық жауаптылықтың негізін, шегін, қолданылатын ... ... етіп ... ... ... тең ... ... заң біріншіден, әртүрлі меншік нысандарына қол сұғатын ұқсас ... ... ... саралауды белгілеген; екіншіден, меншікке оның
нысандарына қарамастан қол сұғушылық үшін қылмыстың ауырлататын ... ... ... де ... ... ... меншік
нысандарына қарамастан оған қылмысты қол сұғушылық үшін заңда жазаның
бірдей түрлері және шегі ... ... ... ... ... ... әлеуметтік
игіліктерінің ішіндегі ең маңыздысы ретінде саналады. Сондықтан да, бұл
игілікке қол сұғушылық адамның өз басына қол ... ... ... алғанда. Меншікке қылмыстық қол сұғушылықтан қорғау ҚР Қылмыстық
кодексінің негізгі міндеттерінің бірі ... ... ... ... ... ... ... деп те атайды.
1922 және 1926- ... ... ... тиісті тарауларының
тақырыптары осылай деп аталған. Бұл екі түсінік бірдей, себебі меншікке
қарсы жасалған қылмыстардың көпшілігінің заты ... ... ... ... ... ... деп - ... меншік иесіне немесе өзге
иеленушісіне залал келтіре ... ... ... ... ... ... ... нысандар арқылы жасалатын қасақаналық немесе
абайсыздық іс-әрекеттерді айтамыз [4, 140б.].
Меншікке қарсы ... ... ... меншік иесінің иелену,
пайдалану немесе оған билік ету құқығын құрайтын меншікке байланысты
қоғамдық қатынастар ... ... ... ... объектісі болып меншіктің кез –
келген нысаны табылады. Меншіктің нақты нысаны ... ... ... ...... ... әсерін тигізбесе де, қылмыстық іс
бойынша анықталынуы міндетті ... ... ... ... іс бойынша дәлелдеу затының міндетті элементі; екіншіден,
кейбір ауырлататын белгілерді таңуға әсерін ... ... ... ... талдап қарасақ, қылмыстың тікелей
объектісі бөтеннің мүлкі екендігі туралы қорытынды жасауымызға ... ... ... ... ... объектісі ретінде өз мүлкі
бола алмайды. Өз мүлкіне ... ... егер де олар ... ... қорғалынатын құқықтары мен мүдделерін бұзған жағдайда
ғана заңсыз деп танылады. ... та, бұл ... ... ... ... ... ... емес, басқа игіліктер – қоғамдық
тәртіп, қоғамдық ... ... ... мен денсаулығы
қарастырылады.
Біз талдайын деп отырған қылмыс құрамдарында ... ... ... ... ... қарастырылған. Меншікке қарсы кейбір
қылмыстар көп ... ... ... яғни, оларды жасау барысында
өмірге, денсаулыққа зиян келтіріледі. ... ... ... ... ... заңсыз иеленуді жатқызамыз.
Меншікке қарсы қылмыстардың заты – ... ... ... ... кез – ... ... бола ... Осыған байланысты
интеллектуалдық қызметтің нәтижелері де меншікке қарсы қылмыстардың заты
ретінде қарастырылады. Ресей Федерациясының ... ... ... ... ... азаматтардың конституциялық құқықтары
мен бостандықтарына қарсы қылмыстар тарауында қарастырылған [5, 191б.].
Бұл мәселеге байланысты отандық заң шығарушының позициясы өте орынды
деп ... ... ... ... заты ...... яғни
ақша, бағалы қағаздар, кейбір кезде мүліктік құқықтар, интеллектуалдық
қызметтің нәтижелері, яғни ... ... ... ... ... немесе жылжымайтын мүліктер қарастырылады.
Меншікке қарсы қылмыстардың объективтік жағынан материалдық қылмыс
құрамдарының көмегімен құрылған. ... ... жағы үш ... тұрады: іс – қимыл, нәтиже және іс – ... мен ... ... ... Тек ... ... ... кезеңі
алғашқы қылмыстық қызмет сатысына көшірілгендіктен келте қылмыс құрамы
ретінде берілген. Ал қорқытып алушылық ... ... ... ... ... объективтік жағының міндетті белгісі ретінде
қылмыстық іс – қимыл қарастырылған.
Меншікке қарсы қылмыстарда іс – ... ... ... ... ... Тек қана ... ... сенімге қиянат жасау жолымен
мүліктік зиян келтіру әрекетсіздік арқылы жасалына алады. ... жою ... ... ... да ... болуы мүмкін.
Қылмыстық нәтиже әруақытта да материалдық сипатта болады да, мүліктік
зиян келтіруден көрінеді. Көп жағдайда ... ... ... ... өзге де ... келтірілген тікелей нақты залал құрайды. Тек
қана, ... ... ... ... жасау жолымен мүліктік зиян келтіру
кезінде залал жіберіліп алынған табыс ... ... ... ... ... көпшілігінің объективтік жағының міндетті
белгісі – қылмысты жасау әдісі (күш қолданып, күш ... ... ... қарсы қылмыстардың ішіндегі тек біреуі ғана абайсыздық
нысанындағы кінәмен жасалынады – ол ... ... ... ... ... ... ... тек қасақаналықпен жасалынады. Осыған
байланысты тек бөтеннің мүлкін қасақана жою немесе бүлдіру тікелей немесе
жанама ... ... да, ... тек ... жасалынады.
Жалпы ережелерге сәйкес меншікке қарсы қылмыстардың субъектісі –
жалпы ... ... ... Тек бір ғана ... – бөтеннің мүлкін
иемдену және ысырап етуде субъект арнайы. Кейбір ... ... ... ауырлататын белгі ретінде берілген. Мысалы: адамның қызмет
бабын пайдаланып алаяқтық жасауы.
Қылмыстық жауаптылық ... жас ... ... ... ... ... екі топқа бөліп қарастыруымызға болады. 16 ... ... ... ... ... ... ... мүлкін
иелену және ысырап ету, алдау ... ... ... ... ... зиян ... көрінеу қылмыстық жолмен табылған мүлікті сатып
алу немесе сату, интеллектуалдық меншік ... ... ... ... бұзу,бөтен адамның мүлкін қасақана жою немесе бүлдіру, бөтен
адамның мүлкін абайсызда жою немесе бүлдіру. ... ... ... ... ... ұрлау мақсатынсыз заңсыз иелену,
ауырлататын жағдайда ... ... ... жою ... ... ... 14 жастан бастап туындайды.
Мүлікке қарсы қылмыстар қылмыс ... ... ... ... табу ... және ... табу мақсатынсыз болып
бөлінеді.
Пайда табу мақсатындағы қылмыстардың ... ... ... - пайда табуды көздеу немесе сондай ... ... ... табу ... ... ... объективтік жақтарының
белгілеріне қарай, мүлікті алумен байланысты талан - ... деп ... және ... - ... ... емес қылмыстарға бөлуге
болады. Қазақстан Республикасының ... ... ... ...
таражыға ұрлық, алаяқтық, бөтеннің мүлкін иелену және ысырап ету, тонау,
қарақшылық және ерекше ... ... ... жатқызылады.
Талан – таражымен байланысты емес қылмыстарды: қорқытып алушылық,
алдау немесе сенімге қиянат жасау жолымен мүліктік зиян келтіру, ... ... ... мүлікңті сатып алу немесе сату, автомобильді
немесе өзге де көлік құралдарын ұрлау мақсатынсыз заңсызқ иелену ... ... ... ... ... меншік құқықтарын
бұзу, жерге заттай құқықтарды бұзу, бөтен адамның мүлкін қасақана ... жою ... ...... ... қылмыстық құқықтық сипаттамасы
2.1. Мүлікті талан - таражыға салудың түсінігі
Талан – таражыға ... ... – дәл ... бару ... ... анықтауға, қылмысты дұрыс саралауға, талан-таражыға
салудың жекелеген түрлерін басқа ұқсас қылмыс ... ... – ақ осы ... ... ... ... ... жүргізуге және
заңдылықты сақтауға мүмкіндік береді.
Күші жүріп тұрған заңдарға сәйкес ... ... бұл ... ... оның ... элементтерінің сипаттамасы талан – таражыға
салудың барлық нысандарына тән белгілерді ... ... ... Күші жүріп тұрған заңда талан – таражыға салудың ұғымын беру
барысында ескі ... ... ... – ақ ... құқық
ғылымында берілген анықтамалар қолданылған.
Қылмыстық құқық теориясы мен тәжірибе жүзінде соңғы уақытқа дейін
талан – ... ... ... ... ... ... ... себебін заңдарға талдау жүргізу арқылы іздестіріп көрейік.
КСРО және одақтас республикалардың ... ... ... - ... кең ... қолданғанымен де, бұл ұғымды заңда бекітпеді [6, 121б.].
Талан – таражыға салудың ұғымы қылмыстық құқық ғылымында теориялық
деңгейде қалыптастырылды. Яғни, ... - ... ... ... ... біртектес қылмыстық істерді қарау ... ... ... ... ... Бұл ... ... қорғау
органдарының меншікке қарсы қылмыстармен ... ... ... ... кедергі келтірді деп айтпасымызға болмайды.
Отандық тәжірибеге сүйенсек, ...... ... ... ұғымы
Қазақстан Республикасы Жоғарғы Сот Пленумының 25 шілде 1996 ... ... ... Осы ... ... тармақшасына сәйкес «бөтен
біреудің мүлкін талан – таражыға салу деп – ... ... ... ... ... тегін алуды және оны өз пайдасына немесе
басқаның пайдасына айналдыруды – бөтеннің мүлкін ... деп ... ... ... ... ... жасырын да, ашық та, алаяқтық, қорқытып алу,
меншіктену, жұмсап қою немесе ... ... ... қиянат жасау
жолымен де ұрлануы мүмкін» [7, 70б.].
Қазіргі ... ... рет заң ... ... – таражыға салудың
толық ... және ... ... 1997 жылы 16 ... Қазақстан Республикасының Қылмыстық кодексінде берілген [8,
65б.].
Яғни, ҚК – тің 175 ... ... 1 ... ... «осы
Кодекстің баптарында ұрлық деп пайдакүнемдік мақсатта бөтен мүлікті осы
мүліктің меншік ... ... өзге ... ... келтіре отырып
айыптының немесе басқа адамдвардың пайдасына заңсыз, қайтарымсыз алып қою
және айналдыру танылады».
Берілген ұғым ...... ... ... ... ... бір – ... ажырату үшін және осы қылмыстармен табысты күрес
жүргізу үшін маңызды, ... ұғым ... ... ... ... талан – таражыға салудың ұғымын қарастырған
кезімізде, бұл ұғымды қалыптастыруға түйткі болған ғалым – заңгерлердің
әртүрлі ... ... ... ... ... кезде
«талан - таражы» ұғымының мәселесіне байланысты екі негізгі көзқарас орын
алып отыр. Бұл теориялар Г.А. Кригер және В.А. ... ... ... ... ... ...... ұғымы осы
қылмыстардың белгілерін жалпылайтын ұғым болуы ... ... ... ... салу деп – «мемлекеттік немесе қоғамдық ұйымдардың қорларындағы
мүлікті пайдақорлық мақсатпен қылмыстық иелену немесе ... ... [9, ... А. Владимиров бойынша – талан – ...... ... ... иелігінен мүлікті құқыққа қайшы алу және ұрланғанды
кінәләнің меншігіне айналдыру мақсатында ... ... жеке ... ... ... беру үшін ... түрде алу» [10,
98б.].
Г.А. Кригермен берілген талан – таражының ұғымын ҚР ҚК ... ... ... ... ... ... «әрекетке» және
«ұрланған мүлік тиісті ... ... ... ... ... ... ... адамдарға» қатысты айырмашылықтарға қатысты,
қазіргі кезде ҚР ҚК жәбірленуші ретінде «меншік ... және ... ... таниды. Г.А. Кригер жәбірленуші ретінде «мемлекеттік
немесе қоғамдық ұйымдарды», олардың қорларын түсінеді [9, 121б.].
Бұл айырмашылықтың болуын ... ... ... ... ... жеке ... мемлекеттік меншікпен бірдей құқықтық статусқа ие
емес болатын. «Қорлар» ... ... ... ... ... қолданылмайды. Бұл термин шын мәнісінде де қолданылады қандай да
болмасын ұйымның мүлкі туралы айтылған ... ... та, ... нақты
мүлкің болмаса да, белгілі бір қорға ие болуға болады. ... ... ... берілген берілген жәбірленушіге қатысты ұғым шектелген
болып табылады. В.А. Владимировпен ... ... ... ... ... қоғамдық ұйымдардың «қорлары» емес, тікелей мемлекет
немесе ... ... ... [10, ... ... мемлекет немесе қоғамдық ұйым ... ... ... ... ... ... болсақ, ҚР ҚК талан –
таражы «бөтен мүлікті кінәлінің немесе үшінші жақтардың ... ... ... ... жасалынады деп бекіткен. Г.А. Кригер талан –
таражы «иелену немесе үшінші жақтарға мүлікті ... деп ... ... В.А. Владимиров «мемлекеттің немесе қоғамдық ұйымның иелігінен
мүлікті құқыққа қайшы алу және ... өз ... ... ... ... алу» деп ... [11, ... «талан - таражы» ұғымын анықтау барысында ғалымдар және заң
шығарушы арқылы әртүрлі терминологиялық базис қолданылған. ... әр ... дара ... ... бар. ... ... болсақ, «Словарь русского языка» атты С.И. ... ... ... ... ... ... ... – исключить,
устранить, изъять что – либо из обращения. Завладеть – ... в ... ... завладеть чужим имуществом. Передать – отдать,
вручить, сообщить кому – ... ... ... ... ... ... ... өзі де өте ұтымды емес. Себебі орыс
тіліндегі нұсқада берілген ... ... ... ... нұсқада тоны
айналдырылып «ұрлау» болып кеткен. Яғни заң шығарушы топтық ұғымды жеке,
дара ұғыммен бір ... ... Олай ... отырған себебіміз
«ұрлау» талан – таражыға салудың бір ... ғана ... ... да біз ҚР ҚК 175 бабының ескертуінің 1 тармақшасында ...... ... ... ... деп беруді ұсынамыз: «Талан –
таражыға салу дегеніміз – ... ... ... мүлікті осы
мүліктің меншік иесіне немесе өзге иеленушісіне зиян келтіре ... ... ... адамдардың пайдасына заңсыз, қайтарымсыз алу
немесе айналдыру».
ҚР ҚК және ғалымдар арқылы берілген ...... ... ... ...... үшін жауаптылыққа тартудың мәнді шарты
болса да, жәбірленушінің мүлікті иеленуінің заңдылығы ... ... ... ... жиі ... ... ... заңсыз
иеленушіден алынуы, яғни ұры ұрыдан ұрлайды. Бір жағынан ... бұл ... ... ... егер де олар мүлікті меншік
иесіне, заңды иесіне не болмаса құқық қорғау органдарына қайтару ... Осы ... ... сот тәжірибесіне талдау жүргізіп
байқайық. Жоғарғы Сот Пленумының қаулысына сәйкес «алынған мүлік ... ... ... да ... әрекеттерін бөтен мүлікті талан –
таражыға салу ретінде саралау қажет» деп көрсетілген [7, 71б.].
Бұл тұжырымдаманы ... ... ... болады.
Қазақстан Республикасы Жоғарғы Сотының қылмыстық істер бойынша
алқасы сотталған С.В. ... ... ... ... Сергей Владимирович, Семей қаласында 1974 жылы 25
наурызда туылған, бұрын сотталған, сотталғандығы ... ҚК 175 ... ... ... 2 жыл ... ... тәркілеумен сотталған. Сотталушы
келесі қылмысты жасауда кінәлі деп танылған:
2001 жылдың 18 ... Б.М. ... ... ... ... ВАЗ – 2106 ... ... талан – таражыға салу
мақсатынсыз заңсыз иеленген. Б.М. ... жоқ ... ... ... иеленіп, ізін жасырған.
Өзінің аппеляциялық арызында Михальченко автокөлікті кепілге осы
көліктің иесімін деп өзін сендірген ... ... ... Осы жағдайды куәландыратын куәларды сотқа шақыру және олардан
жауап алу туралы оның сұраулары ... ... Бұл ... таныстырылмаған сот мәжілісінің хаттамасында көрініс табуы қажет.
Михальченко берілген эпизод ... өз ... ... деп ... ... де ... ... істі қайта тергеуге жіберуді немесе жеңіл
жаза тағайындауды сұрайды. Соттың анықтағаны:
Михальченконың автокөлікті ұрламағандығы, тек ... ... Б. ... ... ... ... ... пайымдары жарамсыз деп
танылады, себебі, олар Б.М. ... ... – ақ ... ала ... ... көрсетулерімен жоққа шығарылған.
Михальченконың көрсетуі бойынша, ол дүкенге ішімдік алуға кеткен
Б.М. Рыбниковтың жоқтығын пайдаланып, автокөлікті от ... , ... ... ... де ... ... ... бірнеше күн қалада
сайрандаған соң, ол ақшадан қысылып, Терещенкодан 13 000 ... ... оған ... ... тастап кеткен.
Михальченконың баяндағандары Б.М. Рыбниковтың көрсетулерімен, яғни,
ол ... ... ... ... ... одан ... жүргендігі;
сондай – ақ Терещенконың көрсетулерімен, яғни, автокөлік Михальченконың
туысыныкі деп және де ... ... ... алып ... деп
әкелмегендігі, автокөлікті кепілге тастап 13 000 ... ақша ... ... ... автокөлікті жасырын ... және өз ... ... ... ... [12].
Осы мысалға сүйене отырып жасайтын қорытындымыз: мүлік заңсыз
иелікте болса да ...... ... ... бар деп танылуы
қажет.
Заң шығарушы деңгейінде берілген талан – таражының анықтамасында
талан – ... ... ... ... өзге де иеленушіге зиян келтіруі
қажет деген талап бар. Келтірілген зиян ... ... ... ... ... ... аударатын келесі мәселеміз: заң
шығарушы қылмыстық істі қозғау үшін ... ... ... ... құны 10 ... есептік көрсеткіштен кем ... ... ... Яғни 10 ... есептік көрсеткіштен кем болса, ұсақ мөлшердегі
талан - ... деп ... ... байланысты келесідей түсініксіз
жағдайлар туындауы мүмкін.
Біріншіден, бұл жағдайда меншік иесіне келтірілген қай ... ... тек қана ... ... ... ... есептеліне ме? Мысалы, ұрланған заттың құны шамалы болғанымен де ол
меншік иесіне немесе өзге де иеленушісіне өте бағалы болуы мүмкін.
Екіншіден, жай ...... ... мөлшері тек заңды тұлғаларға
қатысты ғана көрсетілген. Ал жеке тұлғаларға ... ... ... ... ... ... біздің қорытындымыз:
Келтірілген зиянның мөлшерін анықтауға байланысты меншік иесіне
келтірілген тек мүліктік зиян ғана ... ... Ал ... зиян
азаматтық құқықтық тәртіпте қарастырылуы қажет.
Заңда жеке тұлғаларға қатысты ұсақ талан – ... ... ... ... ... ... ... қажет.
Сондықтан да, қылмыстық заңдардың жаппай ізгілендіруі қарсаңында ... ... ... ...... ... ... 2 айлық
есептік көрсеткіш ретінде белгілеуіміз қажет.
2.2. Талан – таражыға салудың объективті және субъективті белгілері
«Талан - ... ... жан – ... ... ... кейін, тек
талан – таражыға тән, оны басқа ұқсас құрамдардан ажыратуға ... ... ... және ... ... бөліп
көрсетуімізге болады.
Талан – таражыға салудың объективті белгілеріне: қол сұғушылықтың
объектісі мен ... ... ... ... құқыққа қайшылығы; алудың
қайтарымсыздығы, яғни ... ... ... ... ... ... маңызды және қажетті
элементтерінің бірі болып табылады. Оның ролі екі ... ... ... ... ... оның ... ... белгілеу,
қылмыстың әлеуметтік саяси дәрежелігін ... ... ... ... ... ғылыми және зандық тұрғыдан топтарға бөлуге
мүмкіндік береді.
Күші жүріп тұрған ... ... ... ... ... ... арналған арнайы зерттеулер барысында, оның, яғни
объектінің көптеген сұрақтары дұрыс зерттелмеген. ... ... ... бір ... ғана ... ... бұл қоғамдық
қатынастар» [13, 113б.].
Қандай қоғамдық қатынастарға тікелей және ең алдымен нұқсан келеді,
бұл жайында қылмыстық құқық ... ... ... топтық және
тікелей объекгісін бөліп көрсетілген [14, 151б.].
Жалпы объект бұл - қылмыстық құқық нормаларымен қорғалатын ... ... ... ... объект барлық қылмыстарға бір.
Оның аныктамасы мемлекетіміздегі қылмыстардың ... ... ... береді.
Топтық объект болса біртектес және бір-бірімен тығыз ... ... ... ... ... ... ... әрекеттердің
қоғамға қауіптілік дәрежесін, оның деңгейін анықтауда маңызды орын алады.
Тікелей объект бұл - ... ... ... ... ... бірнеше қатынас. Қылмыстың тікелей объектісі қылмыстың қоғамға
қауіптілік дәрежесін ... және оның ... ... ... мүмкіндік туғызады. Нақты қоғамдық қатынасты бөліп шығару ... оның ... ... қоғамдық қатынастікі болуы мүмкін.
Талан – таражыға салудың мәнін анықтауда негізгі рөл ... ... ... ... Бұл ... ... құқық
теорясында жете зерттелінген қылмыстың объектісінің негізгі ережелерін
басшылыққа ала отырып, ... ... ... ... ... талан – таражыға
салу меншікке қарсы бағытталған [13, 162б.].
Бұл тұжырым Қазақстан ... ... ... ... ... яғни 6 тарау ... ... ... деп
аталынады. Бұл қылмыстар тікелей объект ретінде көрінетін мемлекеттік
меншікке де, жеке ... де ... ... ... ... топтық және
тікелей объект ретінде бөлу мүліктің қай түріне зиян келтірілгендігін
анықтау үшін ... ... жер, ... ерекше құнды заттар т.б.)
Объектіні дұрыс анықтау қылмыстың қоғамға ... ... ... іс – ... ... ... ... береді.
Кейбір авторлардың пікірі бойынша талан – таражыға салудың ... ... ... бір түрі ... ... [15, ... ... негізсіз болып табылады, себебі, объект –
қоғамдық қатынас, ал мүлік – бұл ... ... ... ... ... ... ... зиян келтіру тек талан – таражыға
салумен ғана емес, ... да ... ... ... ... диверсия, салақтық). Ендеше, талан – ... ... ... ... ... объектіден іздеуіміз қажет. Егер де,
мүлік объект ретінде ... біз ... ... ... ғана бір – бірінен ажырата аламыз.(Мысалы, талан – ... ... ... заңсыз иелену кезіндегі автокөлік, ерекше
құнды заттарды талан – ... салу ... ... ... ... ... ... талан – таражыға салудың объектісі
меншік қатынастары дедік. Адамдар ... ... ... ... ... ... Бұл ... сақталмаған жағдайда қоғамдық
қатынастар да өзгереді. Сондықтан да ... ... ... меншік
құқығы немесе белгілі бір затқа иелену құқығы (интеллектуалдық меншік
құқығын бұзу, жерге зат құқығын ... бола ... ... та, бұл ... ... мәнін және қоғамға қауіптілігін көрсете алмайды, себебі,
қылмыстың затымен ... ... ... сырт ... ... да, ...... салудың объектісінің сипаттамасын меншік
құқығымен шектеп қоюға болмайды, зиян келтірілген меншік қатынастарының
мазмұнын ашуымыз қажет. ...... ... мәні мынада: меншік иесі
немесе үшінші жақ өзіне тиесілі мүлікті ... ... ... мемлекеттік және жеке деп бөлінуін ескере отырып,
талан – таражыға ... ... ... деп ... нақты нысанын
түсінеміз.
Талан – таражыға салудың заты – ... ... ... ... ... құқық ғылымында зат деп қылмыс бағытталған қоғамдық
қатынастардың материалдық көрінісі, яғни оған қол сұғу ... ... ... ... ... [16, 303б.].
Жалпы қағидаға сәйкес қылмыскер иеленген зат ... ... ... ... ...... ... затын анықтау үшін оның
негізгі белгілерін бөліп көрсетуімізге болады. Олар:
1. Заттық ... ... ... ... ...... ... заты болғандықтан мүлік әруақытта да
материалдық, яғни материалдық өмірдің бөлігі, заттың белгісіне ие ... ... ... ... байланысты, мүліктік қылмыс ретінде талан – таражыға салудың
заты ретінде идеялар, көзқарастар, адамның ақыл – ... ... ... ... ... ... талан – таражыға
салу деп тек ... ... ғана айта ... ... ... ... және жылу ... талан – таражыға салудың заты
бола алмайды. Пайдақорлық мақсатта энергияның бұл түрлерін заңсыз, өз
бетінше ... ... ... қылмыстардың басқа құрамын құрайды. (ҚР ҚК
182 бабы – Алдау ... ... ... ... ... ... ... – таражыға салудың затының ... ...... ... – таражыға салудың заты тек ... бір ... ие зат бола ... ... ... ... – оның құны,
ақшалай бағасы. Сондықтан да ақша, валюталық құндылықтар және ... ... ... (акциялар, облигациялар, коносамент және т.б.) құнның
эквиваленті болғандықтан талан – ... ... заты ... Керісінше, шаруашылық құндылығы жойылғанзаттар немесе адам
еңбегі сіңбеген табиғат объектілері талан – таражыға салудың заты ретінде
қарастырылмайды. Осы белгіге ... ... біз ...... ... ... ... емес сипаттағы құжаттар, сондай – ақ тек мүлікті ... ... ... ... хат, квитанция т.б.) экономикалық белгісі
болмағандықтан мүлік ретінде қарастырылмайды. Бұл құжаттарды ары қарата
мүлікті алу ... ...... салу алаяқтыққа дайындалу ретінде
қарастырылуы қажет. Мүлікті иеленумен ... емес ... мен ... ...... салу үшін жауаптылық дербес бапта
ҚР ҚК 324 бабы бойынша көзделген.
Талан – ... ... ... ... ...... белгі.
Бұл белгі Қазақтан Республикасы Жоғарғы Сотының 2003 жылғы 11 шілдедегі
№8 Нормативтік қаулысында бекітілген./17/ Осыған ... ... ... және меншікке қарсы басқа да қылмыстардың заты – ... ... яғни ... ... ... табылады».
Жоғарыда айтылғандарды қорытындылай келе, былай деп айтуымызға
болады.
Талан – таражыға салудың заты – ... ... ... ... ... және ... ... басқа да заттары.
Талан – таражыға салудың заты жылжитын да, жылжымайтын да ... ... ...... салуды анықтау үшін мүліктің жылжымайтындық
белгісінің маңызы жоқ. Жылжымайтын мүліктің кейбір түрлері (үй, ... ... ... объективті қасиеттеріне байланысты жасырын ... ... да, ... күш ... және ... ... ... алады.
Бірақ та сот – тергеу тәжірибесі көрсетіп отырғандай кейбір жағдайларда
«жылжымайтын» мүлік «жылжыйтын» мүлікке ауыса алады. ... жеке ... ... ... бау – ... ... ... алу және әкету; байланыс
линияларын демонтаждау және т.б.
Талан – таражыға салудың заты ... ... ... ... ... ... ... та, егер қоғамдық қауіпсіздікке және ... ... ... ... (қару – жарақ, радиоактивті заттар,
есірткі заттар мен ... әсер ... ... ... – таражыға салынса,
жасалынған әрекеттер мүліктік қылмыс ретінде ... ҚР ҚК 9 ... ... қауіпсіздікке және қоғамдық тәртіпке қарсы қылмсытар» бойынша
сараланады [18, ...... ... ... ... элементі кінәлінің
немесе басқа адамдардың пайдасына бөтен мүлікті алып қою ... ... ... ... ... ... ... – таражы барысында мүлік меншік иесінің немесе басқа иеліктегі
адамның қарауынан алынады. Егер де ... кез – ... ... ... ... ... қарауынан шығып кеткен болса, бұл заттарды
иелену талан – таржыға салуды құрмайды. Осыған ... ... ... ... дегеніміз не? Меншік иесінің қарамағындағы заттар
дегеніміз тек қана арнайы қорғалынатын ... ... ... ... ... ... ғимаратындағы, құрылыс алаңындағы немесе
шаруашылық қызмет жүргізілетін кез – ... ... ... ... – ақ ... иесі ... ... та уақытша
қараусыз жатқан зқаттар да бола алады [19, 114б.].
Талан – таражы барысында мүлікті алу ... оны өз ... өзге ... ... ... ... яғни, «мүлікке
үстемдік ету» мүлікті нақты иемдену жүзеге асырылады. Мүлікті талан ... ... ... ... сияқты мүлікке билік етеді, иемденеді және
пайдаланады, өзін мешік иесінің орнына қояды, бірақ та ... ... ... ол ... иесі ... ... ... меншік құқығын
қылмыстық жолмен алуға болмайды. Сондықтан да, талан – ... ... ... ... ... ... ... білдірмейді.
Жоғарыда айтылғандардың негізінде заң шығарушының талан – таражыға
берген анықтамасындағы бөтен мүлікті кінәлінің меншігіне емес, кінәлінің
немесе басқа ... ... ... ... сөз ... ... мүлікті алып қою мен оны өзінің пайдасына айналдыру әдетте бір
мезгілде, бір әрекет арқылы жасалынады. Егер де, талан – ... ... ... ... ... ... ... пайдасына айналдыру
кезеңі қылмыстың аяқталуын білдіреді, яғни кінәлінің мүлікті өз қарауынша
нақты иемденуге және бөтен мүлікті өз мүлкі сияқты ... ... ... Егер де ... оның ... ... емес мән – жайлардың
нәтижесінде қылмысты аяғына дейін жеткізбесе, ... өз ... ... мүлікті иемдене немесе пайдалана алмаса, жасалынған әрекет қылмысқа
оқталу ретінде сараланады [20, ...... ... деп тану үшін кінәлі мүлікті ... яғни одан ... бір ... ... міндетті емес. Ең
бастысы кінәліде ... ... ... ... үстемдік етуінің
болуы [21, 340б.].
Талан – таражыға салудың міндетті ... ... ... иесіне
немесе мүліктің басқа иесіне келтірілген зиян түріндегі қоғамға қауіпті
нәтиже болып табылады. Қылмыс жасаған адамды жауаптылыққа тартудың ... ... ... болып табылады. Зиян жәбірленушінің нақты
мүлкінің мөлшерінің азаюынан тұрады./5.202б/ Сондықтан да зиянның ... ... ... жылы 1 ... ... ... ... Қазақстан Республикасының
Қылмыстық Кодексі алынған ... ... ... ... ... ...... салғандығы және қорқытып
алғандығы үшін жауаптылықты көздейтін баптар ірі мөлшерде ...... салу ... ауырлататын мән – жайды көздейді. ҚР ҚК 175
бабының ескертуінің 2 ... ... «Осы ... ірі ... ... ірі залал деп қылмыс жасалу сәтіне Қазақстан
Республикасының заңдарымен белгіленген айлық есептік көрсеткіштен бес жүз
есе асып түсетін мүліктің құны мен ... ... ... ... осы ауырлататын мән – жайдың болуының
жауаптылығына ... ... ... ... ... ...... әрбір нақты фактісіне байланысты
алынған мүліктің нақты шынайы құны дәлме – дәл анықталынуы ... ... ... 2003 ... 11 шілдесінде қабылданған ҚР Жоғарғы
Сотының нормативті қаулысында былай делінген. «Қылмыстың заты ... ... ... ... барысында, меншік иесінің қылмыс
жасалған кезде қолданылған , сәйкес құжаттармен бекітілген ... ... ... ... ... ... алу ерекшеліктерін ескеру
қажет. Баға болмаған жағдайда және алынған ... ... ... ... ... мүліктің құны сарапшының қорытындысы ... ... ... ... оның ... бағасы арқылы
анықталынады келесі жағдайда да, егер талан – таражыны ... ... ... ... ... құны ... ... берген болса да. Бұл
жағдайда алынған мүліктің орнына ... ... құны ... ... барысында ескерілуі мүмкін» [17].
Осы аталғандарды келесі мысалдан көруімізге болады.
ҚР Жоғарғы Сотының қылмыстық ... ... сот ... ... Ж.В.
Хашагуловтың арызын қарап, анықтағаны:
Ж.В. Хашагулов – ҚК 175 б. 2 б. «б» ... ... ... ... ... ... ... 4 жылға бас бостандығынан
айыруға жазаланған.
Ж. В. Хашагулов 2000 жылдың 27 ақпанында Петренкоға ... ... ... кілемді ұрлағандығы үшін кінәлі деп танылған.
Сотталушы Ж. Хашагулов сот укімімен келіспей кілемнің нақты ... ... ... деп ... ... ... ... нақты бағасы істе зерттелмеген.
Сондықтан да істің материалдарына сүйене отырып, кілемнің нақты ... ... ... болмайды. Кілемнің құнын анықтауды сот тек қана
жәбірленушінің алдын – ала тергеуде берген жауаптарына ғана ... ... ... ... бағасы ешқандай құжатпен бекітілмеген.
Кілемнің қаншалықты уақыт ұсталынғандығы, оның бөлшек және нарықтық
саудадағы бағасының қандай ... ... ... ... сәйкес ҚР ҚІЖК 117 бабына сәйкес, ... ... ... сипаты мен мөлшері қылмыстық іс бойынша дәлелденуге
жататын мән – жайлар болып табылады [22, ... ...... ... ... ... мөлшері қылмыс
құрамының міндетті түрде анықталынуы қажет белгісі болып табылады.
Талан – таражы мүлікті кінәлінің немесе басқа ... ... ... ... айналдыруды білдіреді, яғни, кінәлі біріншіден, мүлікті
заңсыз; екіншіден, қайтарымсыз, тегін алады.
Талан – таражының заңсыз ... ... ... талан – таражы
заңмен тиым салынған әдістермен (объективті құқыққа қайшылық) ғана емес,
кінәлінің бұл мүлікке деген құқықтарының болмауы ... ... ... жүзеге асырылады. Осыдан шағатын қорытынды: субъектінің
мүлікке құқығы болып, бірақ та ҚК 175 – 180 ... ... ... ... жүзеге асырылса талан – таражыға салу ретінде
қаастырылмайды.
Сот – тергеу тәжірибесінде келесі ... жиі ... ... ... негізде ала отырып, 1) өзіне берілген рұқсаттың аясынан
шығып кетеді; 2) заңды негздер шын ... ... ... ... ... ... рұқсат етілгеннен мүлікті ірі мөлшерде алу, егер
де әрекеттер қасақана түрде ... ...... ... белгісіне байланысты).
Екінші жағдайда, жауаптылық туралы мәселе адамның білуіне байланысты
шешілуі қажет. Мүлікті ... ... ... – ақ оны ... ... ... бірдей талан – таражы ретінде қарастырыла бермейді. Бұл
ереже 2003ж. 11.08. ҚР ... ... ... қаулысында бекітілген.
«Кінәлінің алынған мүлікті өз қарауынша иемденуі (сату ... ... ... ... ... ... ... жоюы) дербес
қылмыс құрамын құрамайды, сәйкесінше қосымша түрде саралауды ... ...... ... ... кауіптілік себебінің бірі –
мүліктің қайтарымсыз түрде алынуы.
Қайтарымсыз, тегін деп ақшалай эквивалентсіз немесе басқа ... ... ... ... Егер де, мүлікті иемдену барысында
меншік иесіне сәйкес ... ... бұл ... мүліктік зиян
келтірмегендіктен талан – таражы ретінде қарастырмаймыз.
Талан – таражының ... ... ... екі ... ... сәйкес өтемақы мүлікті алумен бірмезгілде жүзеге асырылуы қажет
(мүлікті алу немесе оны ... ... ... ... ... ... ... 2) өтемақы толық көлемде болуы қажет. Алынған
мүліктің құнын ішінара өтеу талан – таражы құрамын жоймайды, ... ...... ... ... ескеріледі [24, 31б.].
Талан – таражыға салудың объективтік ... ... ... оның ... ... ... мен дәрежесін айқындауға мүмкіндік
береді. Бірақ та жасалынған талан – таражы туралы толық көлемде көрініс
алу үшін ... ... ... субъективтік белгілерді де
ескеруіміз қажет.
Талан – ... ... ... ... қасақаналық;
2) пайдақорлық мақсат;
3) субъект.
Талан-тараждың субъективтік жағы кінәнің ... ... ... Адам ... ... басқа адамның меншігі екендігін, бұл
мүлікке деген құқығының жоқтығын сезінеді, бірақ та пайдақорлық ниетті
басшылыққа ... ... ... және ... қасақаналықтың
болмауы талан – таражы үшін қылмыстық жауаптылықты да жояды.
Іс – қимылды ...... ... саралау үшін кінәлінің мүліктің
басқа біреудің меншігінде екендігін сезінуінің ... ... [25, ... ... ... ... ... кінәлінің қасақаналық ойына
байланысты шешіледі. Мүлікке қатысты адамның адасуы сот арқылы фактілік
қате ержесімен шешіледі. Бұл ... ... ... қасақаналық
ойдың бағыты бойынша сараланады.
Іс – қимылды талан – таражы ретінде саралау барысындағы ... ... ... ... ... ... жоқтығын сезінуі болып
табылады. Мысалы, егер де субъектінің мүлікке ... ... ... ... ... ... арендаға алушыдан алып қоюға оқталса.
Бұл кезде арендаға берушіні талан – таражының ... ...... ... ... берілген анықтамасында пайдақорлық
мақсат көрсетілген. Заң әдебиеттерінде талан – ... ... ... пайдакүнемдік деп атайды. Талан – таражы барысындағы
пайдакүнемдік мақсат – ... ... ... ... ... немесе
үшінші жақтардың пайдасына айналдыруға ұмтылуды білдіреді. Талан – таражы
барысындағы пайдакүнемдік мақсат алынған мүлікті өзінікі сияқты ... және ... ... мүмкіндігін алу түрінде жүзеге асырылады
[26, 210б.].
Пайдакүнемдік мақсаттың болмауы бөтен мүлікті ... ...... саралаудың н.егізсіздігін білдіреді. Талан – таражы ... ... қоса ... да ... (бұзақылық, кек алу және
т.б.) болуы мүмкін. «Егер де, бөтен мүлік бұзақылық, ... ... ... ... ... ... ... болса, бұл мүліктің қандай
мақсатта алынғандығын анықтау қажет. Егер адам ... ... ... ... ... ... ... жиынтығы
бойынша саралануы қажет».
Е.А. Фроловтың пікірі бойынша «субъектіде ... ... ... бір ... ... Осы мақсаттың ерекше мазмұны –
жалпы қылмыстық қол сұғушылықтардың ... ... ... – талан –
таражыны бөліп қарастыруға мүмкіндік береді».
Мүлікті ... ... ... ... ... ... ... барлық белгілері бейнеленгендіктен талан – таражы құрамының
орталық элементі болып табылады.
Талан-таражыға салудың ... ... ... Субъектінің
белгілері өзара байланысты екі аспектіде қарастырылуы қажет. Біріншісіне
– есі дұрыстық, жасы, ... ... ... арнайы белгілер
жатқызылады. Екіншісіне – тұлғаның ...... ... ... ... ... ... – таражыға салудың субъектісінің заңдық белгілері ... ... Олар ... ... ... ... – таражының субъектісі заңда көрсетілген жасқа толған, есі ... ... бола ... ...... салудың әртүрлі нысанына
байланысты жауаптылықтың жасы да әртүрлі. ҚР ҚК 15 ... ... ... ... ... 14 ... туындаса, алаяқтық, бөтен
мүлікті иелену және ысырап ету үшін ... 16 ... ... Талан – таражыға салудың түрлері және нысандары
Заң ... ...... ... ... ... ... позиция көрініс тапқан. Яғни заңгер – ғалымдар мен ... ... ... ... ... – таражыға салуды мүліктің
алыну әдісіне қарай бөлуді ұсынады./23.385б/ Осыған байланысты ... ... ... ...... ... келесі
нысандары бекітілген. Олар: ұрлық, алаяқтық, бөтеннің мүлкін иелену және
ысырап ету, тонау, қарақшылық. Заң шығарушы ескі ... ... ... ... бабын пайдалану арқылы мүлікті иеленуді талан – таражыға
салудың дербес нысаны ретінде қарастырмайды. Бұл әрекет талан – таражының
үш ... ... ... ... ... ... ... ретінде
қарастырылған.
Талан – таражының нысандарына байланысты көңіл аударарлық мәселе
қорқытып алушылыққа байланысты. 1959ж. ... ... ... ... ... ... – таражының нысаны ... 1997 ж. ҚР ... ... ... ...... шеңберінен тысқары қалған. Бұл жағдайды ҚК 175 бабының
ескертуінен бақылауымызға болады. Заң ... бұл ... ... ... Себебі: талан – таражыға салудың негізгі белгісі
ретінде жоғарыда мүліктің ... ... атап ... Ал ... ... осы белгі орын алмайды. Яғни нақты жасалынған ... ... ... ... ... аралығымен бөлінген. Осыған байланысты
заң шығарушының позициясы өте орынды.
Талан – таражыны түрлерге бөлу алынған заттың ... ... ... ... ... талан – таражыға салудың келесі түрлерін
бөліп ... ... ... ... жай, ірі және ... ... талан – таражыға салу [11, 245б.].
Егер ұрланған ... құны ... ... ... Қазақстан
Республикасының заңдарында белгіленген он ... ... ... ... ... ... талан – таражы ұсақ мөлшерде деп
танылады. ҚР ҚК ... ... түрі ... ұсақ ... – таражыға салу
үшін жауаптылық белгіленбеген. Яғни, меншік құқыында ... ... оның ... бөтен біреудің мүлкін ұрлау, алаяқтық, иелену
немесе ысырап ету ... ұсақ ...... салу ... ... Меншіктің басқа нысандарындағы мүлікті ұсақ
талан – таражыға ... үшін ... ... ... ... ... 9 ... 2 бөлімі бойынша шешілуі
қажет. Ұсақ талан – ... салу ... ... ма жоқ па ... ... ... алынған заттың сомасын ғана емс, ... ... да ... қажет. Азаматтардың жеке мүлкін алу
барысында кейбір жағдайларда алынған ... ... өте ... ... іс – ... маңызы шамалы деп тани алмаймыз. Тонау немесе қарақшылық
нысанындағы талан – таражы ... ... ... ... ... ... ... тигізбейді. Талан – таражыға салудың берілген
нысандарының қоғамға қауіптілігінің дәрежесі ... ... ... ... ... ... ... ҚК 175 бабының ескертуіне сәйкес, «ірі мөлшер немесе ірі ... ... ... ... Қазақстан Республикасының заңдарымен белгіленген
айлық есептік көрсеткіштен бес жүз есе асып түсетін мүліктің құны ... ... ... – таражының түрлеріне байланысты Ресей Федерациясының Заңдарына
көз жүгіртсек, елеулі мөлшердегі талан – таражыға ... ... ... ... ... ... – таражыға салу – алынған заттың
мөлшері ірі ... ... ... ... орын ... [21, ... ... мөлшерде залал келтірілгендігін анықтау барысында
алынған заттың құнын ғана ... оның ... ... ... ... жағдайын ескеруіміз қажет. Осыған
байланысты, біздің көзқарасымыз бойынша, қылмыстық ... ... ... ... ... ... ... елеулі мөлшерде талан –
таражыға салуды көрсету орынды болып есептелінеді.
Жай талан – ... салу деп – ... ... мөлшері ірі болмаса
танылады.
Ерекше құнды заттарды талан – ... салу ҚР ҚК ... ... ... ... заттың мөлшерін меншік иесіне келтірілген және өтелінуі
қажет залалмен шатастыруға болмайды. Бұл ... ... ... ... ... ... белгіленеді.
2.4. Талан – таражыға салудың нысандарының қылмыстық құқықтық
сипаттамасы
Алаяқтық ... ... ... ... ... яғни ... ... ұрлау немесе бөтен мүлікке құқықты алдау-
немесе сенімге қиянат ... ... алу. Бұл іс- ... қоғамға
қауіптілігі сонда, оны жасаудың нәтижесінде меншік құқығы бұзылады.
Алаяқтықтың объектісі - меншік ... ... ... заты ... тек ... ғана ... құқық, сондай-ақ
мүлікке кейбір өкілеттіктер де танылады [4, 148б.].
Алаяқтықтың ерекшелігі осы қылмыстың жасалу тәсілінде - мұнда ... ... ... ... орын ... көп ... түрлерінің бірі - келешекте болатын
оқиғалар жайында алдау. Мысалы, қымбат автомобильді сатып ... ... жай ... жәбірленушіден ақша алу. Алдау сөз формасында да
немесе жәбірленушіні қателестіретін басқа ... ... да ... ... ... жолымен алуда кінәлі өзінің меншік иесімен
немесе мүліктің заңды иелерімен арадағы ... ... ... ... ... ғана ... ... қатар сенімдік қатынасты тудырған өзге
де мән-жайлар, мысалы жеке таныстық, туыстардың ұсынысы,т.б болады.
Алаяқтықтың объективтік жағының өзіне тән ... ... ... ... ... ... ... құқықты өз
еркімен береді. Мүліктің өтуі сырттай қарағанда тараптардың ... ... ... ... Бірақ та бұл тек сырттай ғана көрініс. Шын
мәнісінде мүлік қылмыскерге заңсыз негізде өтеді [18, 124б.].
Объективтік ... ... ... деп саналады, егер мүлікке
өзінікіндей билік етуге немесе сол ... ... іске ... ... ... ... алған болса.
Субъективтік жағынан алаяқтықта тікелей ниет болады, алдау немесе
сенімге қиянат ету жолымен бөтен мүлікті ... ... ... ол
мүлікке құқықты алатынын субъект ұғынады, нақты зиян келтіруі мүмкін
екенін немесе оның ... да ... ... біледі, соны тілейді.
Субъективтік жағының міндетті белгісі - пайда көру мақсаты.
Алаяқты ұрлықтан ажырата ... ... ... ... ... ... ... жеңілдететін шарт қана. Алаяқтық жасағанда алдау
мүлікті субъектіге берудің негізгі себебіне айналады.Ұрлық ... ... ... оның еркінсіз ұрланады, ал, алаяқтықта
мүлік қылмыскерге өз ... ... ... бөтен мүлікті иеленіп алу немесе ысырап ету жолымен талан
... ... ... Қылмыстық Кодексінің 176-бабы “Сеніп
тапсырылған ... ... ... алу ... ... ... қылмысы
бөтеннің мүлкін талан – таражыға салудың (ұрлау) нысандарының бірі ... ... ... ... ... иеленіп алу немесе ысырап
ету қылмысы пайдакүнемдік ниетімен жасалатын бөтеннің мүлкін заңсыз талан
– таражыға салуға (ұрлауға) ... ... ... ... 76-4- бабында талан – таражыға салудың
өзінше дербес үш нысаны: ... алу, ... ету және ... ... қиянат
жасап таан – таражыға салу бір топқа біріктірілген болатын, ал ... ... ... тек ... алу және ... ету үшін ... жауаптылық көзделген. Заң шығарушы қызмет бабында қиянат жасап
талан – ... ... ... ... ... ... ... оны
қылмыстың ауырлататын белгілерінің қатарына жатқызған (ҚК 176 б. 2-б. ... ҚК 176 б. ... ... ... ... мүлікті иеленіп
алу немесе ысырап ету” қылмысы талан – таражыға салудың екі нысанынан
тұрады.
Осы екі ... ... ... тек қана ... ... сонымен
қатар практикалық маңызы бар. Өйткені бұл бөлініс кінәлінің әрекетіндегі
талан – ... ... ... ... ... ... береді. Осы
екі нысанның әрқайсысында өзіне тән қылмысты жасау тәсіліне және оынң
аяқталуына байланысты ерекшеліктер бар. ... бұл екі ... бір ... ... бұл иеленіп алуда да, ысырап етуде де алынған мүлік
кінәлінің мемлекетпен немесе ... ... ... ... болуында
[29, 23б.].
Осы жағдайды пайдалана отырып кінәлі адам мүлікті өз ... ... осы ... басқа талан – таражыға салудың нысандарына
қарағанда ... ... ... ... Яғни бұл ... кінәлі адам
мүлікті басқару, жеткізу немесе сақтау сияқты құқығына ие болады. Талан –
таражыға салудың ... ... ... ... ... ... және
т. б.) бұл жерде кінәлі адамның мүлікке деген ешқандай қатысы жоқ ... ғана ...... ... ... алу ... ысырап ету ретінде
саралау үшін кінәлі адамның қылмыс жасау кезінде алынған мүлікке қатысты
өз өкілеттілігін немесе жағдайын ... ... ... алу ... ... ету ... жасау кезінде кінәлінің
мүлікке қатысты белгілі бір құқықтарының ... ... ... иелену
және іздерді жоюға жеңілдік және қолайлы жағдай болып табылады.
Сеніп тапсырылған бөтен ... ... алу ... ... ету
қылмысының объектісі - меншік басқаша айтқанда, ... ... оған ... ету жөніндегі қоғамдық қатынастар жиынтығы.
Иелену құқығы дегеніміз - мүлікті іс ... ... ... ... ... арқылы жүзеге асырылады.
Пайдалану құқығы дегеніміз - ... оның ... ... алу және одан ... көру мүмкіндіктерін заңмен қамтамасыз
ету. Пайда- кіріс, өсім түрінде- өнім сипатында ... ... ету ... ... - ... заң ... тағдырын шешу.
Меншік иесі өзіне тиесілі мүлікке қатысты өз қалауы бойынша кез-
келген ... ... ... ... бұл ... ... адамдардың
меншігіне беріп, иелігінен шығаруға, өзі меншік иесі боып қала отырып
оларға мүлікті иелену, ... және оған ... ету ... ... тапсыруға, мүлікті кепілге беруге және оған басқа ... ... ... ... өзгеше түрде билік етуге құқылы.
Меншікке қарсы жасалған әр-бір талан – таражы және ... да ... ... ... ол ... ... ... бұл жерде талан – таражыға салудың заты болып табылады. ...... ... ... тән ... бар ... ғана иеленіп
алудың немесе ысырап етудің заты бола алады. Және де, ол мүлікті ... ... ... ... шарт ... табылады.
Осы қылмыстың затына мына нышандар (белгілер) тән:
а) Заттық белгі – иеленіп алудың немесе ... ... ... ... ... да, мүліктік қылмыс ретінде, бұл ... заты ... ойы, ... бола алмайды.
б) Экономикалық белгісі – иеленіп алудың немесе ысырап етудің
затында, әрқашанда, қандай да бір ... ... бар ... Ол ... ... ... ақшалай бағасынан көрініс табады.
Сондықтан да, табиғиғат объектісі талан – таражыға салудың заты ... ... ... адам ... ... олар ... Заңдық белгі – иеленіп алудың немесе ысырап етудің заты бөтен,
еркін азаматтық айналымда ... ... қана ... ... ... ұрлау меншіктік қатынасты бұзбайды, сондықтан да ол меншікке қол
сұғушылық деп қарастырылмайды.
г) Кінәлі адамға мүлікті сеніп тапсыру ... Яғни зат ... ... ... ... ... деп танылған кез келген бұйымдар
мен мүліктер табылады.
Объективтік жағына келетін болсақ кінәлі адамның бөтеннің мүлкін
өзінің немесе ... ... ... заңсыз, тегін айналдыру үшін
құқыққа қайшы түрде алып ... ... ... ... Заңмен
берілген анықтамадан бұл талан – таражыға салу ... ... ... мына ... ... болады:
а) Мүлікті алу - қылмыс затына заңға қайшы ықпал жасаудың ... ... дәл ... және ... бір шамада қылмыстың
объектісіне зиян келтіру тетігін сипаттайды, себебі алу әрқашанда заңсыз
әрекетпен, ... ... ... ... ... ... байланыстарындағы құрылымдағы орнын өзгертуімен
ұштасқан, ол байланысты қалайда бұзады, оның ... ... ... ...... ... адам ... өз меншігіндей билік
жасайды, бірақ заң жүзінде ол меншік иесі бола ... ... ... - ... да, ... де оған ... ... бөтен мүлікті айыптының алуы. Шындығындағы құқық дегеніміз - сол
мүлікті алуға ... ... ... ... құқықтың болуы.
ҚР ҚК 176 б. көрсетілген қылмыстың объективтік жағы бөтен мүлікті
талан – таражыға ... екі ... ... ... Бұлар иеленіп
алу және ысырап ету болып табылады.
Иеленіп алу дегеніміз - белсенді қызмет ... ... ... ... ... тауар - материалдық құндылықты алуы, оған заңсыз
иелік орнатуы. Осыған ұқсас пікірді В.А. Владимиров былай деп ... ... ... ... ... - ... ету ... кінәлі
адамға сеніп тапсырылған мүлікті алу және оған заңсыз ... ... ... ... [30, ... ғалымдардың пікірі бойынша иелену – ... ... ... ... өзінің меншігіне айналдыру мақсатында ұстап қалу
дейді [31, 45б.].
Иеленуді ... ... ... ... адам ... ... жеткізу және сақтау құқықтары шарттан немесе ... ... ... бойынша пайда болады. Сеніп тапсырылған бөтен мүлікті
иелену кезінде кінәлі адам алатын мүлікті мемлекеттің, ұйымның ... ... ... ... яғни ... ... ... арқылы өз жеке меншігіне қосуы керек.
Тұлғаның әрекеттерінде осы белгілер болмаса ҚР ҚК 176 б. бойынша
саралауға мүмкіндік болмайды.
Айтып кететін тағы бір жай, ескі ... ... ... ... ... ... алу ... түсінік болған, яғни иелену дегеніміз бөтен
мүлікті ұстап қалу немесе қайтармау деп ... [32, ... ... қалу мен ... ... ... негізі мен
операциялық мазмұны бойынша адамның қарапайым әрекетсіздігіне жатады.
Сонымен, бір ... ... ... ...... салу мүмкін
емес. Өйткені әрекетсіздік (ұстап қалу немесе ... ... ... ... қарастырылмайды, себебі иеленуде енжар әрекет белсенді
әрекет жасалғаннан кейін ғана болады.
Тауып алынған немесе ... ... ... кездейсоқ түскен бөтен
мүлікті ... де ... алу ...... ... ... болмайды.
Есепке берілген мүлікті қайтарғанда толық болмауы иелену ... ету - ... ... ... ... айыру арқылы
айыптының өз пайдасына немесе басқа адамдардың пайдасына ... ... ... Бұл ... қандай да бір өкілеттілік жасау ушін
өзіне сеніп тапсырылған мүлікті кінәлі заңсыз жұмсайды, сатады, ... ... не өзі ... ету - кінәлі адамның сеніп тапсырылған немесе қарауындағы
мүлікті заңсыз пайдалану ... ... ... бұл ... ... ... кезінде кейбір ғалымдар ысырап
етуді иеленудің жалғасы ретінде санайды, яғни кінәлі адам бөтен ... соң ... ... деп ... [33, ... та, ... мәлім ысырап ету талан - тараждың жеке нысаны болып
саналады, және иеленумен ешқандай байланысы жоқ. ... ... ... деп ... ... онда ... заңсыз иеліктен шығаруды екі
жеке қылмысқа бөлу қажеттілігі туындайды және иелену мен ... ... ... ... сәті екеу ... ... Бірақ біз кінәлі
адамды оған сеніп тапсырылған мүлікті иеленіп, ысырап еткені үшін
қылмыстық ... ... ... ... ысырап ету өз басына
бөлек қылмыстық әрекет болып табылады. Әрине ... адам ... ... ... оны ... немесе сатып жібере алады. Бұл әрекет тек қана
иеленіп алу ретінде ... ... бұл ... ... ... жасалынса сол әрекеті бойынша қылмыстық жауаптылық туындайды [24,
133б.].
Иелену мен ысырап етуді ажыратып отырған бір жағдай бар бұл мысалы:
ысырап ету ... ... адам ... ... мүлікті жаратып немесе
сатып жібергендіктен оны қайтаруға мүмкіндігі болмайды, ал иелену кезінде
заңсыз алынған мүлікті қайтаруға ... ... алу және ... ету ... ... деп ... егер
субъект мүлікті тек алып қана қоймай, оны еркін айналымға жіберуге нақты
мүмкіндік алған болса.
Бұл қылмыстың субъективтік жағына ... ... ... ... ... тек қана тікелей қасақаналықпен жасалынады.
Тікелей ниетпен және ... табу ... ... адам ... ... мүлікті заңсыз ұстап не иеліктен шығарып отырғанын сезінеді,
өзінің заңға қайшы әрекетімен меншік ... ... ... ... ала ... және бас ... ... сондай болғандықты тілейді.
Демек иеленіп алуда адам өзіне сеніп тапсырылған мүлікті өзінің ... ... ... және ... ... ... отырғанын ұғынады.
Ысырап етуде де солай, яғни адам мүліктің оның ... ... ... осы әрекетімен материалдық зиян келтіре алатынын сезінеді.
Иеленіп алу және ысрап ету қылмысының ... ...... ... ... - ... болып табылды. Ол мақсат
кінәлінің өз ... ... ... жағдайына кінәлі мүдделі
басқа адамдардың пайдасына материалдық, мүліктік ... ... ... арнаулы - жасы он алтыға толған, есі дұрыс,
заңды түрде мүлік тапсырылған адам.
Тек лауазымды ғана ... ... ... ... түріне қарамастан
ұйымдарда, кәсіпорындар мен мекемелерде тиісінше қызметтер атқаратын және
атқаратын қызметіне байланысты өзіне сеніп тапсырылған ... ... ... ... (бригадир, экспедитор, сатушы, кассир және
т. б.) басқа да адам қызмет бабын пайдалану жолымен жасалған бөтеннің
мүлкін заңсыз ... ... ... ... ... өз қызмет бабын пайдалануы бөтеннің мүлкін заңсыз
иемденудің ауырлататын белгісі болып табылады, осыған байланысты ... 228,308 б.б. ... ... ... ... ... барлық жағдайда заңсыз иемделінген бөтеннің мүлкінің кінәлі
адамға сеніп тапсырылғанын, оның мүлікті ысырап ... не өзі ... ... ... алу мен ысырап етудің субъектілері бірдей, екі жағдайда да
кінәлі адамның мүлікке деген ерекше құқықтық жағдайы болады.
Сеніп тапсырылған ... ... ... алу ... ысырап ету
қылмысының сараланған түрлері бар, олар ҚК 176 б-ның 2-ші және ... ... б. 2-ші ... мынадай сараланушы нысандар көзделген:
а) адамдар тобының алдын ала сөз байласуы бойынша;
б) бірнеше рет;
в) қызмет бабын пайдаланып жасау
Адамдар ... ... - ала сөз ... ... егер ... жасау туралы күні бұрын уағдаласқан адамдар қатысса (ҚК-31б.2б.)
Қылмыс басталарға дейін, оған дайындық кезінде немесе тікелей ... ... қол ... ... ... ала сөз байластық орын
алады.Сөз байласқан кезден қылмыс жасағанға дейінгі аралықтағы уақыттың
маңызы жоқ. Нысаны ... сөз ... ... ... ... ... әрекеттер арқылы (тіл көрсетіп), үнсіз болуы мүмкін.
Бірнеше рет жасауға байланысты ҚК 175 б. ... ... ... ... ... ... рет ... қылмыс деп осы
баптарда, сондай-ақ осы кодекстін 248,255,260 баптарында көзделген бір
немесе одан да көп ... ... ... ... ... бабын пайдаланып сеніп тапсырылған ... ... ... және ... ... ... өкілеттігімен қиянат жасаудан ажырата
білу қажет. Бұларды ажырататын критерий - өз ... ... ... ... ... ... ... алудың және ысырап етудің құрамында сол
қылмысты жасау тәсілі ... ... ал ... ... ... құрамында ол іс-әрекеттің өзін сипаттайды. Мысалы,
шикізатты жұмсау нормасын ... ... ... ... ... ... ... т.б. жолдармен жинақталған ... өз ... ... ... ... бөтен мүлікті иеленіп алу ретінде
қарастыруға болады. Орындалған жұмыс көлемін асыра ... оны ... ... ... ... ... мақсат тұтқан адамның әрекетін
қызмет бабын пайдаланып өзіне сеніп ... ... ... ... ... болады.
Әр түрлі комиссияларды, ”меймандарды”, т.б. қабылдау шараларын
ұйымдастыру үшін мемлекеттік немесе қоғамдық қаражатты ... ... ... ... ... алудың құрамы болмайды [22, 358б.].
Ұйымдасқан топ деп, егер қылмысты бір немесе қылмыс жасау үшін күні
бұрын біріккен ... ... тобы ... ... ... ... сыбайластықтың алдын ала сөз байласқан адамдар тобынан
айырмашылығы сол, олар ұйымдасқан және ... ... [34, ... топтың және сыбайластықтың ... ... атап ... ... құрамының, ұйымдық құрылымдарының
тұрақтылығы, мөлшерінің ынтымақтастығы, топтағы тәртіпке ... не ... ... бағынуы, қылмыстық қызметтің
формалары мен әдістерінің тұрақтылығы, қылмысты жоспарлау және мұқият
дайындау, қатысушылар арасында рөл бөлу, ... ... ... ... ... ... мүлікті сатуды алдын ала ойластыру сияқты
нышандардан көруге болады ... ҚР ... Соты ... 176 ... 3-ші ... “б” тарамғындағы ірі мөлшердің түсінігі
ҚК 175б. ескертуінде былай делінген: осы тараудың баптарында ірі мөлшер
емесе ірі залал деп ... ... ... ... ... ... айлық есепті көрсеткіштен бес жүз есе асып тусетін
мүліктің құны мен залалдың ... ... 176 б. 3б. “в” ... ұрлық немесе қорқытып алушылық үшін
бұрын екі ... одан да көп рет ... адам ... туралы да ҚК 175 б.
ескертуінде жазылып кеткен. Ескерту: осы тараудың баптарында, ... ... ... ... ... ... ... қорқытып алушылық үшін бұрын
сотталған адам деп осы Кодекстің 175-181, 248, 255, ... бір ... ... қылмыс үшін сотталған адам танылады.
Тонау жолымен мүлікті талан - таражыға салу
Қазақстан Республикасының ... ... ... ... ... ... ашық түрде ұрлауға арналған.
Бұл қылмыстық іс-әрекеттің қоғамға қауіптілігі мынада, ол ... ... ... ... ... қылмыстың объектісі – меншік қатынастары.
Қосымша тікелей объект ретінде адамның денсаулығын қарастырамыз (күш
қолданып тонағанда).
Тонаудың затына талан – ... ... кез ... ... ... ... ... да, қайталамау үшін, бөтен мүліктің
тонауға қатысты заттарының белгілерін қарастырмаймыз. Ұрлық, алаяқтық,
иеленіп алу ... ... ... алудың күш қолданылмайтын тәсілдеріне
қарағанда талан – таражыға салудың күш ... ... ... ... мүлік құны мардымсыз болса да, оны алу тәсілінің
өзі оларды қылмыстық - ... ... ... ... ... ... ... материалдық, сондықтан да бұл іс-
әрекеттің объективтік жағын:
а) ... ... ... қоғамға қауіпті нәтиже;
в) солардың арасындағы себепті байланыс құрайды.
Тонау кезінде қоғамға қауіпті әрекет ... ... ашық ... ...... ... ашық ... де екі критериймен
объективтік және субъективтік критерийлермен сипатталынады.
Объективтік критерий дегеніміз – талан – таражыға ... ... ... ... ... ... жасалуы, ал ол адамдар кінәлі
адемның әрекетінің қылмыстық сипатын ... ... ...... ... ... ... ашық
түрде алып тұрғанын, меншік иесінің немесе өзге адамдардың бар екендігін
елемей тұрғандығын сезінеді. Егер, кінәлі ... ... ... ... ... ашық ... жасап тұрмын деп балап, ал шын мәнінде,
кінәлінің мүлікті алу процесі кезіндегі әрекетінің заңсыз сипатын көріп
тұрғандар ... онда ... ... ... ... қарай
тонау ретінде сараланады [35, 209б.].
Тонау кезінде мүлікті алу процесі, көбіне, басынан аяғына ... ... ... Егер ... мүлікті алуды жасырын бастап, әрекеті
әшкереленген ... өз ... әрі ... ... онда ... ... ... Қазақ ССР Жоғарғы Сот Пленумының 1961 жылғы ... ... ... ... ... ... әрекеті кейін
сол ұрлаған мүлікті сақтап калу мақсатында күш қолдануға алып ... ... ... ... ... оның ... ... немесе қарақшылық
болып сараланады деген түсінік берілген.
Мүлікті ашық алу ... күш ... ... ... 1-бөлігі
қамтымайды. Күш қолданып тонау – осы іс-әрекеттің сараланған ... ... ... ... ашық тәсілі, сонда да, мүлікті иелену үшін кінәлі
тарапынан ... да бір күш ... ... ол ... ... ... ... келтіру фактісімен мүлікті ашық түрде иеленуге
бағытталған кінәлі адам әрекетінің арасында ... ... ... болуға тиіс.
Тонаудың субъекивтік жағы тікелей ниет түріндегі кінә мен және
пайдакүнемдік ... ... ... ашық ... ... ... міндетті түрде ұғынуға,
ол жасаған әрекеттердің нәтижесінде мүліктің оған өтетіндігін ... ... тиіс және баю ... соны ... да, ... не бұзақылық оймен мүлікті жою мақсатында, не оны ... тұру ... не ... ... ... ... іске ... бөтен мүлікті иеленуге бағытталған ашық әрекеттер тонау
құрамын құрамайды. Мысалы, кінәлінің автобус ... ... ... ... күндіз иеленуге бағытталған әрекетін ашықтан - ашық тонау деп
тану қажет, себебі оның әрекетінің ... ... ... ... басқа
адамдардың көзінше әрекет жасап тұрғанын ол ұғынады.
ҚК-тің 15-бабына сәйкес тонаудың ... – жасы 14-ке ... ... адам бола ...... ... тек тонау сияқты нысанына ғана ... ... ... ... ... ... қауіпті
емес күш қолдануға не сондай күш қолданамын деп қорқыту жатады.
Өмірге немесе денсаулыққа қауіпті болмаса да тонау кезінде ... бір күш ... бұл ... ... қауіптілік дәрежесін едәуір
көтереді, себебі бұл жағдайда тек меншікке ғана емес, адамның өз ... ... ... ... жеке ... ... ... ету
барлық салалардағы заңдарда баса ескерілгендігіне ... ... ... бұл ... ... тек ... немесе өмір үшін
қауіпті емес күш қолдануды ғана емес, сонымен қатар сондай күш қолданамын
деп қорқытуды да ... ... және ... үшін ... емес күш ...... ... қанталау, дененің тырналуы түрінде денсаулыққа
келтірілген жеңіл зиянды ... ... ... жанына бататын, бірақ
жарақат қалдырмайтын ұрып-соғу немесе күш қолдану әрекеттері де ... ... ... ... ... ... үшін жәбірленушіні
бостандығынан айыру ... ... ... ... ... ұстап тұру
және басқадай да кінәлі қолданған әрекеттер де денсаулыққа немесе ... емес ... ... ... [26, ... күш ... деп тану үшін жәбірленушінің өмірі мен
денсаулығы үшін ... ... ... қолданылуы міндетті емес,
оны қолданудың нақты қаупінің төнуі жеткілікті, бірақ күш қолдану ... ... ... да мүлікті иеленуге немесе оны ұстап қалуға
тікелей ... ... ... да, ... ... - ... ... ұсталып қалмас үшін адамның өмірі немесе денсаулығы үшін қауіпті
емес күш қолданса, оның жасаған ұрлығы тонауға ұласпайды.
Қарақшылық жолымен ... ... ...... ... ...... салу нысандарының ішіндегі қоғамға
қауіптілігі жоғары ... ... ... ... ... қауіптілігі келесі себептермен түсіндіріледі. Себебі: қарақшылық
барысында бір объектіге емес, бірнеше объектіге зиян ... ... ... ... ... ... күш ... бірақ та кейбір жағдайларда күш ... ... ... де ... ... заң ... ... мүлікті иелену мақсатындағы
қарақшылық, дербес қылмыс түрі ретінде Қазақстан ... ... ... ... Яғни, қарақшылық, бөтен
мүлікті ұрлау мақсатында адамдардың өмірі мен денсаулығына ... ... ... тікелей осындай күш қолданамын деп қорқытумен ұштасқан
шабуыл ... көп ... ... қатарына жатады.Қарақшылық бір
мезгілде меншік қатынастарына және ... ... мен ... ... ... ... тікелей объектісі – меншік қатынастары
болса, қосымша объектісі – адамдардың денсаулығы, кейбір жағдайда ... ... [36, ... ... алып ... қарақшылық – күрделі қылмыс, ол
екі ... ... ... және күш ... ... ... ... саны көрсетілмеген. Көп жағдайда шабуыл меншік
иелеріне немесе мүлік азаматтың ... ... осы ... Бірақта қарақшылық кезінде жәбірленуші ретінде кез-келген
тұлға болуы мүмкін, өзінің мүлкін бермеу ... алу ... ... тұлғаларға кінәлі күш қолдану арқылы өзінің мақсатына жетеді.
Қылмыскердің пікірі бойынша жәбірленушілердің өздері жоғарыда ... ... ... ... ... ... меншікке
қастандық жасауда ғана емес, сол қастандықты жасау тәсілінде - шабуылға
ұшыраған адамның өмірі мен ... үшін ... күш ... өз ... оның ... бұл ... қарақшылықтың екінші маңызды
объектісі болып танылады.
Объективтік жағынан алғанда, қарақшылық - жәбірленушінің ... ... үшін ... күш ... ... ... күш қолдану қаупімен
ұштасқан шабуыл арқылы сипатталады.
«Шабуыл» термині жәбірленушіге кенеттен, ойламаған ... ... ... мен ... ... болғандықтан, жәбірленуші өз мүмкіндігінше
тойтарыс беру қабілетін жоғалтады не өкіметтің немесе ... ... ... ... себебі күш көрсету әрекеті табан асты туындайды.
Егер кінәлінің заңсыз мүліктік талаптарын ... ... ... ... оған келешекте күш қолдану қауіпі төнетін болса онда
бұл әрекет - қорқытып алушылыққа жатады, ал қарақшылықта күш қолданумен
мүлікті ... бір ... ... ... қолданусыз шабуыл жасау мүмкін емес. Бірақ бұл түсініктер пара –
пар түсініктер емес, себебі күш қолданудың барлығы бірдей шабуыл түрінде
болмайды. ... ... ... ... сондай ақ
уландырып мүлікті иелену де – күш қолдануға жатады. Бұл жағдайда ... ... ... ... күш ... орын ... егер бұл
әрекеттер алдау арқылы жүзеге асырылса.
Шабуыл мен күш қолдану арасында белгілі бір уақыт өтуі ... ... ... ... күш ... ... екенін ойластыруына
мүмкіндік болады. Шабуыл мен күш қолдану бір уақытта болған жағдайда
жәбірленушіге ... ... ... ... дене ... ... ... тіпті әсер етпейтін, қалыпты қызметін бұзбайтын
әсері ... және ... ... ... енгізу, ол заттарды
денсаулыққа және өмірге қаншалықты қауіпті екендігіне байланысты ... ... ... ... дене ... ... жасау басқа
адамның ағзасына, оның еркімен санаспай қоғамға қауіпті ... әсер ... ... және ол әсер адам ... сыртқы қабатына да, тікелей
ішкі органдарына да таралуы мүмкін.
Дене бітіміне күш қолдану дегеніміз адам ... ... және ... оның ... санаспай механикалық құралдармен, сондай ... және ... ... де ... ... қоғамға қауіпті
әрекеттер.
Өмір немесе денсаулық үшін қауіпті күш қолданамын деп ... ... ... ... зиян келтіремін ... ... ашық ... ... ... ... оны
шындыққа балауы тиіс. Өмір немесе денсаулық үшін қауіпті күш көрсетемін
деп қорқыту қарақшылық кезінде нақты ... ... ... ... ... субъект өлтіретіндігін немесе денсаулығына зиян
келтіретіндігін екі ұшты қылмай тіке айтады.
Екінші жағдайда қорқытудың мазмұнына, ... ... ... ... баға ... атап ... қарақшылықпен шабуыл
жасалатын орын мен уақыт, қылмыскерлер саны, қорқытуын жүзеге асыру ... ... ... оның ... жәбірленушінің
субъективтік қабылдауы, т.б.
Қарақшылық кезіндегі күш қолдану мүлікті алу тәсілі ғана ... ... ... қалу ... де ... ... Қарақшылық кезінде күш қолдану
әрқашан да мүлікті иеленудің құралы болып табылады, яғни ол ... ... ... қылмыстың объективтік жағының ... ... ... иеленген иеленбегеніне қарамастан жәбірленушінің өмірі мен
денсаулығы үшін ... ... ... ... жасаған кезеңнен бастап
қылмыс аяқталған болып саналады. Яғни, қарақшылық келте қылмыс ... ... жағы ... ... және пайдакүнемдік
мақсатпен сипатталады. Мүлікті иелену мақсаты дегеніміз бөтен мүлікті өз
пайдасына немесе басқа адамдардың ... ... ... ... да ... мүлікті талан – таражыға салудың бірі ... ...... ... ... ... нысанына ғана тән
ауырлататын ... ... қару ... қару ... ... ... және ... кезінде денсаулыққа ауыр зиян келтіру.
Қаруға атылатын, суық, газды, электр қаруларын жатқызамыз.
Қаруды қолдану дегеніміз қылмыскердің оны нақты пайдалануы, яғни, ... ... мен ... ... ... салу ... ... қарақшылықтың құрамы үшін шабуыл кезінде қару
міндетті түрде пайдаланылуы тиіс. Қаруды немесе өзге ... ... ... ... ... ... ұрып ... тұншықтыруға,
жаншуға пайдалану т.б.
3 Меншікке қарсы пайдақорлық қылмыстарының алдын алу
Қазіргі заманғы заң ... ... ... қоғамының ажырамас
бөлігіне айналған көп жоспарлы әлеуметтік ... ... ... мұқият
көңіл бөлуде.
Мұнда айрықша орынды мемлекет реформаларының жүргізілуіне ... ... ... кең ... ... қылмыс алады.
Нарықтық қатынастардың қалыптасуы ... ... ... ... ... экономикалық қылмыс
заңға қарсы экономикалық әреттердің жаңа ... ... ... ... ие ... ... тұрақсыздығы, меншікті қорғаудың сенімді
экономикалық және құқықтық механизмдердің жоқ ... ... ... ала ...... ... әсер етудің маңызды құралы болып
табылады. Олардың (қоғамдық тәжірибе) және экономика (белгілі бір ... ... ... тығыз байланыс бар. Экономика жүйесіндегі
диспропорция қылмыстың себебін ... қана ... ... оның ... ... ... Жоспарлы экономика мен басқарудың әкімшілік-
әмірлік ... ... алу ... ... ... әсер ... ... ұқсас барлық қылмыстық-құқықтық саясат та қалыптасты.
Қылмысқа тосқауыл әдістерінің ... ... ... ... ... ... ... өзі белгілі бір дәрежеде
экономикалық қылмысқа әсер ... ... ... ... ... соқтығысқан жағдайларда айрықша маңызды мәні болды. Капиталдың
көлеңкеліайналымы және оны еш ... шет елге тасу ... ... ыдыратады. Экономика саласындағы қылмыс сондай-
ақ, ... ... ... ... ... өсуі ... ... байланыстар жүйесіне әсерін тигізеді де ақыр ... ... ... өзгертеді. Бір сөзбен айтқанда экономиканың
криминалдану нәтижесінде қоғамның ... ... ... зиян ... ... ... деформациясы орын
алады.
Шаруашылықтың жаңа формаларына өтумен кәсіпкерлік және экономикалық
әрекеттің кеңеюімен ... ... ... ... ... ... бөлімшелері сол қылмыстарды зарарсыздандыру бойынша
ескерту салаларын жасау негізінде көш бастаушы шаруашылық ... ... ... ... ... Жұмыстың ашық және
жабық әдістерін пайдлан отырып олар ... ... ... сондай-ақшаруашылық жетекшілерін, мемлекеттік билік органдарын
ақпараттандырып отырады.
Мемлекеттік қызмет адамдары мен қылмыстық бизнес ... ... ... кеңейе түсті. Мемлекеттік және жеке кәсіпкерлік
құрылымдарының ... ... ... ... ... ... ... қосылып кету тенденциясы екеуінің де бөлімшелерін
өзара әрекеттестіруге ықпал етті.
Заң әдебиетерінде экономикалық ... ... ... ... ... ... ... күрес”, “Заңсыз кірісті
жымқырып қалумен күрес туралы” заңдарды ... ... елде ... ... ... ... ... бағытталған
антикриминалды және профилактикалық сипаттағы бірнеше шараларды санап
көрсетеді.
Ал, В.А. ... ... ... ... ... ... мен ерік-жігеріне тәуелді қылмыспен ... ... Ең жоқ ... ... ультраавторитарлы режим мен орнына
қайтып келмейтін сыбайластық режим). Ол ... ... ... ... Оның пікірінше белсенді және ... ... ... ... ... ... ... қауіпсіздікке қауіп
төндіретін қылмысты төмен деңгейге азайту және оның ... ... ... күрестің басты бағыттары ретінде кейбір
авторлар мыналарды атайды.
– Халықаралық байланыстарға ие ... ... ... ... ... ... ... қорғау органдары мен мемлекеттік аппараттардағы сыбайлас
жемқорлықты түп-тамырымен жою.
Басқа ... ... ... ... алу ... ... қағидаларға сүйенетін мемлекеттік - құқықтық саясат болуы ... ... ... ... ... ... заң алдындағы теңдігі және әділеттілігі;
– Қылмыспен күрестің ... ... ... ... үшін ... болуы;
– Кінәлінің тұлғасы мен қылмыстың сипаты, ... ... ... ... ... ... ... ету қағидасы;
– 80-ші жылдардың соңына дейін КСРО-да болған профилактикалық жүйені
қайта қалпына келтіру ... ... ... алу;
– Қылмыспен күрес саласындағы мемлекеттік органдар ... ... ... ... ... көзқарастары экономикалық қылмыспен
тиімді күрес жасау жағдайларының есебінсіз мүмкін емес” ... ... ... атап ... ... құлдыраудан (кризис)
шығуы үшін экономикалық ... ... ... ... ... пен ... дәстүрлерге пара-пар болатын қоғам дамуының жаңа үлгісі
жасалуы қажет”.
Ал, В.В.Лунеевтің пікірі ... ... ... ... маңызды
фактор бұл – әлеуметтік бақылау шаралары болып табылады”.
Ғалым статистикаға сәйкес қылмыстың деңгейін төмен әлем ... ... Бұл ... ... ... ... діни және басқа да
криминологиялық маңызды көрсеткіштері бойынша ажыратылған, бірақ ... ... ... бар ол – мықты әлеуметтік бақылау. ... ... ... шығу ... ... – бүлдіруші жүйелік
факторлар елдегі экономикалық, әлеуметтік және ... ... ... ... экономикалық қылмыстың
ғаламдануымен байланысты ішкі факторлардың ... ... ... болады. Осыған сәйкес, экономикалық ... ... ішкі және ... ... жүйелі криминалдандырушы
әсермен қамтамасыз етуі қажет. Сол себепті, көкейкесті ғылыми-тәжірибелік
міндет – экономикалық-нарықтық ... ... ... ... алуға арналған жаңа заманғы әрі тиімді жүйе жасау ... ... ... ... ... ... алу ... әдіснамалық негізін осы қылмысты туындатушы процесстер мен
әртүрлі әлеуметтік құбылыстардың өзара байланыстарын ... ... ... ... ... ... нарықтық реформалар кезеңіндегі
экономикалық қылмыстың динамикасы мен жағдайын терең әрі жан-жақты ... ... ... ... ... алу әлеуметтік басқарудың
ажырамас ... ... ... және ... ... ... ... әсерін азайту мен құқық бұзушы тұлғаны түзетуге ... ... ... ... ... ... жасауды дұрыс деп табады. Экономика саласындағы қылмысты
болдырмау шараларының мәні мен ... ... ... ... әсер ... факторлар туралы қазір ата қою қиын екенін ескерген
жөн. Бұл жағдайда экономикалық қылмыстың алдын ... ... ... ... айрықша мәнге ие болады. Бұл шаралар экономикалық
қатынастарға кіретін ... мен ... ... ... шараларды жүзеге асыруға, қылмыс себептерін жоюға тікелей
бағытталған. Аталған шараларды қылмыстың алдын ... ... оны ... ... ... ... ... отырған қылмыс түрінің алдын алу
үшін жалпы әлеуметтік шаралар маңызды мәнге ие. Олар ... ... ... ... ... алу ... мәні – ... өзін-өзі басқару негізінде экономикалық процесстердің
өздігінен реттелуінің ... ... ... ... қылмыстың алдын алу тұрғысында маңызды мәнге өнеркәсіпті
техникалық ... ... ... мен ... ... ... даму ... өту, ескірген жабдықтарды ауыстыру және
автоматтандырылған кәсіпорындарды көбейту шаралары ие болуда. Экономикалық
қылмыстың алдын алу ... ... ... ... және ішкі
шаруашылық бақылаулардың өкілдері, ... ... ... ... акционерлік қоғамдар, кәсіпорындардың жауапты қызметкерлері мен
жетекшілері рөл атқарады. ... ... ... ... ... ... кешенді даму мәселесін шешіп беретін жергілікті өзін-өзі
басқару органдарыныңпрофилактикалық әрекеттері айрықша мәнге ие. Басқа ... ... және ... ... ... ішкі ... органдарының да
әрекеттері әлеуметтік, экономикалық, саяси сипаттағы факторларды ескерсе
ғана табысты ... ... ... ... ... ішкі ... ... жатқан заңдық жүйе өзінің құрамына ... ... ... ... ... ... актілерді қамтиды. Оларға
жататындар:
– ҚР Конституциясы;
– ҚР Заңдары мен кодекстері;
– ҚР ... ... ҚР Ішкі ... министрлігінің нұсқаулары мен ережелері,
министрліктердің нормативтік актілері.
Экономикалық қылмыстардың ... алу үшін ... ... ... қолдану қажет.
1. Экономикалық шаралар – экономикалық саясаттың жекелеген бағыттары
бойынша жасалған арнайы мемлекеттік бағдарламалар мен нарыққа өтудің ... ... ... ... жер ... ... ... мемлекеттік кәсіпорындарды жеке меншіктеу бағдарламасы, банк
жүйесін ... ... ... ... ... ... қағаздар нарығын құру, тауар өндірушілердің ақпараттық жемісін құру
жатады.
Антикриминогендік әрекеттер кәсіпорындардың ... ... ... міндетті түрде орындау негізінде емес, әріптестерді еркін ... ... ... бағалы анықтаудың өзара тиімді келісім-шартын
жасасу негізінде өзгерістер енгізеді.
Мемлекеттік ... ... ... пайдақор қылмыстардың
криминогендік белсенділігін төмендету үшін алдын ала ... ... ... ... ... ... олардың талап-
тілектерін қанағаттандыру, ұжым құқығының сақталу ... ... ... ... ... ... ... шамадан тыс
пайдалануды, капиталды шексіз иемденуді шектейтін басқа да ... ... ... бағыттағы шаралары болып нарықта доминанттық
жағдай орнатушы кәсіпорындардың бағаны ұстап ... ... ... ... ... жағдайлар табылады.
2. Ұйымдастырушылық шаралар – мұнда жіберілген өнім сапасын, ... ... ... ... ... ... ... кәсіби дайындау мен іріктеу ... ... ... ... ... ... секілді қоғамдық ... ... ... ... туғызу шаралары да жатады.
Экономикалық қылмыспен күресте едәуір профилактикалық ... ... ... ... ... ... дамыған нарықтық
экономикалы елдермен тәжірибе бөлісуін қамтамасыз ... ... ... ... жұмыстарының тиімділігі барынша дамыған ... ... ... ... ... Экономикалық қылмыстың
алдын алу мақсаттары ретінде өндірістік емес ... ... ... байланыстарға кіруге бағытталған, экономикалық қатынастардың
нарықтық тәртіп талаптарына жауап ... ... ... мен ... ... кемелдендіру шаралары қызмет етеді. Сыртқы
экономикалық зардаптардың алдын алу мен экономикалық қауіпсіздікті ... ... ... және ... ... ұйымдасқан өзара әрекетіне
негізделген сыртқы кеден-валюталық бақылаудың жаңа механизмін құру керек.
3. ... ...... ... ... алуға арналған
техникалық шаралар тауар, шикізат тасымалдаудың ... ... ... ... ... шикізат және тауар ресурстарын сақтау орындарында
сенімді құрылғылар ... ... мен ... да байлықтарды жымқыруға,
ұрлауға мүмкіндік беретін жалған құжаттарды қолға түсіру әдістерін құқық
қорғау және ... ... ... ... ... ... ... – экономикадағы қылмыстық әреткеттің алдын алуда,
әсіресе қазіргі таңда айтарлқтай рөл атқарады, демек, құқықтық қамтамасыз
ету ... ... ... ... ... ... ... заңдық сипатын дамыту үшін:
– Барлық шаруашылық субъектілер үшін нарықта жалпыға бірдей өзін-өзі
ұстау ережелерін ... ... ... талап-тілектеріне зиян келтіретін, шаруашылық заңдарды
бұзатын тұлғаларға материалдық санкция жүйесін ... ... ... қол ... шаруашылық әрекеттің жалпыға
міндетті ережелерін орындамау жағдайында әртүрлі қылмыстық және әкімшілік
жауапқа тартуды ендіру қажет.
Құнды ... ... ... ... ... кірісті жасырып қалу
мақсатында бухгалтерлік есепті шатастыру, басқа шаруашылық субъектілер мен
кәсіпорындарды тіркеу кезінде ... ... ... т.б. ... ... ... формалары үшін қылмыстық және әкімшілік
жауапқа тартуды ... зор ... ... ... ... алу ... шешуде маңызды мәнге заңды
қорғамауға бет алған әрекетті болдырмай, оның ерте кезеңінде тиісті шара
қолдануда сот пен ... ие ... ... ... ... ... ... айрықша түрі
және әлеуметтік құбылыс ретінде белгілі бір тарихи және әлеуметтік ортада
туындайды. Халықтың едәуір бөлігінде жеке ... ... ... ... ... кем емес екендігімен санаспай кетуге болмайды, сонда
экономикамен айналысатын адамдардың әрекеттері қалайша моральға жат ... ... өмір ... ... туғызуға және жақсы қоғамда өмір
сүретіндігін мақтаныш ... ... бере ... ... ... өмір
сыйлауға қабілетті, тиімділігі жоғары қоғам құрудың тәрбиелік мәні ... міне ... ақша ... мен оны ... ... шығару секілді нарық
реформасы кезеңінде қалыптасқан ... ... жаңа ... ... ... мәнге ие. Нарықтық қатынастар жағдайындағы құқықтық
және экономикалық жүйелердің ... ... ... байытып, молайту
криминологияның түйінді мәселелерін шешуге – ... ... ... ... мен ... ... ... береді.
Себептік кешенге негізделе отырып, нарықтық ... ... алу ... қалыптастыруға аяқ басуға болады. Анықталған өзара
байланыстар есебінен профилактикалық ... ... ... ... ... ... профилактикалық әрекеттердің
актуальды бағыттарын топтау және үйелендіру қажет.
Нарықтық қатынастарды ... ... ... ... ... ... да ұсыныстарының жаны бар. Бұл ұсыныстарды жүзеге
асыру – экономикалық қылмыс эскалациясынан ... ... ... ... ... ... ... экономикалық қылмыстың
криминологиялық алдын алуды басқарудың ұйымдасқан ... ... ... ... ... экономикалық қылмыстың алдын алудың әдіснамалық жүйесін
қалптастырудың жүйелі тәсілі – ... ... ... етуге мүмкіндік беретін экономикалық қылмыс профилактикасының жаңа
зманғы жүйесін жасауға жол ашып ... ... ... ... ... ретінде олардың меншік құқығын - әркімнің өз меншігінде мүлікті
иеленуін, еркін билеуін, өз қарауы бойынша пайдалануын және ... ... ... ... және жеке ... ... ... береді. Меншік қатынастары экономиканың қалыпты
қызмет етуін қамтамасыз ... ... бірі ... ... ... ... жүзеге асырудың бір әдісі қылмыстық – ... ... ... құқығын қорғаудың бұл әдісінің басқа, оның ішінде азаматтық
құқықтық және ... ... ... қарағанда өзіндік
ерекшеліктері бар.Қылмыстық құқықтық қорғаудың ... ... ... ... ... ... бұл қол ... қоғамға қауіптілік сипаты жоғары және де
меншік ... ... күш ... отырып жүзеге асырыла алады. Осы
себептен де, қорғау әдісі ерекше ... ие ... ... яғни
жәбірленушінің алдында қылмыскерге әлеуметтік әділеттілікті қалпына
келтіру үшін тиісті ... ... ... ... ... меншікті дамытуға және нығайтуға мүдделі, себебі меншік
мемлекеттің жемісті ... ... ... алғы ... ... ... қол сұғатын іс – қимылдар меншік иесіне де, ... ... өз ... криминогендік жағдайды жақсартуға мүдделі мемлекетке де
зиян келтіреді.
Қазақстан ... ... ... ... ... ... дегеніміз субъектінің заң кұжаттары аркылы танылатын және
корғалатын өзіне тиесілі мүлікті өз қалауынша иелену, пайдалану және-оған
билік ету ... ... ... иесі өзіне тиесілі мүлікке қатысты өз қалауы бойынша кез
келген әрекеттер жасауға, соның ... бұл ... ... ... ... иелігінен шығаруға, өзі меншік иесі болып кдла ... ... ... ... және оған ... ету ... ... мүлікті кепілі е беруге және оған билікету
женіндегі өз өкілеттігін тапсыруға, мүлікті ... ... және ... да ... ... ... езгешетүрдебилік етуге
кұкылы (АК 188-бабының 3-тармағы).
Қылмыстық кұқық нормасы бойынша ... ... ... ... ... кылмыстық қол сұғушылықтан тең дәрежеде қорғалады.
Меншік нысандарының барлык түрлерінің қылмыстық ... ... ... заң олар үшін қылмыстық ... ... ... ... ... ... бірдей етіп белгілеген. Меншік нысандарының
тең қорғалуы үшін: қылмыстық, зан ...... ... қол ... ... іс-әрекетгерді бірыңғай саралауды
белгілеген; ... - ... оның ... ... ... үшін — қылмыстың ауырлататын немесе аса ауырлататын белгілерін
де бірдей; үшіншіден меншік нысандарына ... оған ... ... үшін ... ... ... ... және шегі белгіленген.
Меншікке қарсы қылмыс деп мүліктің меншік ... ... ... ... келтіре отырып немесе залал келтіру қаупін тудырумен
байланысты Кылмыстық ... ... ... ... ... немесе абайсыздық іс-әрекетгерді айтамыз.
Меншікке қарсы қылмыстардың топтық объектісі меншік иесінің иелену,
пайдалану немесе оған билік ету кұкығын ... ... ... ... ... табылады.
Осы топка кіретін қылмыстардың тікелей объектісі меншіктің накты
бір нысаны ... ... ... ... ... басқа
ұйымдардың, жеке тұлғалардың меншігіне кол сұғу болып табылады.
Меншікке ... ... заты ... азаматгық құкық, бойынша
меншік объектісі деп танылған кез ... ... мен ... ... қарсы қылмыстардың затына адам еңбегі арқылы жасалған ... ... ... ... ... ... ... адамның
ақыл-ойы, идеясы, заттық белгісі болмағандықтан осы ... ... ... Сондай-ақ заттық белгісі жоқ, болғандықтан электр
немесе жылу энергиясы да меншік ... ... ... ... ... затына ақша, бағалы кағаздар, сондай-ақ азаматтық айналымнан
алынбаған басқа да қозғалмалы немесе қозғалмайтын мүліктер ... ... су ... ... мен ... дүниесі, басқа да табиғи
ресурстар, республикалық бюджет қаражаты, ... ... ... ... қоры, мәдениет және табиғат ескерткіштері меншік затына
жатпайды.
Меншікке қарсы қылмыстардың ... жағы ... ... ... ... ... басқа адамның пайдсына заңсыз, тегін
айналдыру үшін құқыққа қайшы түрде алып қоюы ... ... ... ... өзге де ... кінәлі адамның бөтеннің
мүлкін өз иелігіне ... ... алып кою деп ... Меншікке қарсы
қылмыстардың объективтік жағы негізінен белсенді әрекеттер арқылы жүзеге
асырылады, тек қана бөтеннің, мүлкін ... жою ... ... ... ... ғана ... арқылы жүзеге асырылады.
Меншікке қарсы қылмыстардың көпшілігі материалдық қылмыс кұрамын
кұрайды, олардың объективтік жағы ... ... үш ... ... ... ... кұкықтық норма диспозициясында
көрсетілген мүліктік зиян ... ... ... ... ... пен орын ... ... арасындағы себепті байланыстан тұрады.
Қарақшылық (179-бап), қорқытып алушылық (181-бап), автомобильді
немесе өзге де көлік ... ... ... заңсыз иелену (185-бап)
формальдық қылмыс кұрамы болып табылатындықтан олардың аяқталу сәті занда
көрсетілген кұкыққақ кайшы іс-әрекеттерді істеген ... ... ... болуына қарамастан-ақ, аякталған деп танылады.
Меншікке қарсы қылмыстар субъективтік ... ... ... ... ... ... тек ... мүлкін абайсызда жою немесе бүлдіру (188-бап) кінәнің абайсыздық
нысаны ... ... ... кылмыстардың субъективтік жағының міндетті
белгілеріне ... ниет және ... ... ... ... ... ... 14-ке то-лған адамдар
танылады. Бүған жататындар: ұрлық (175-бап), тонау (178-бап), қаракшылық
(179-бап), қорқытып ... ... ... ... ... ... өзге де ... құралдарын ұрлау мақсатын көздемей
заңсыз иелену (185-баптын 2, 3, ... ... ... ... ... ... немесе бүлдіргені (187-баптың 2, 3-
тармак.тары) үшін қылмыстарды істеу.
141Ал 16-ға толған адамдар сеніп тапсырылған бөтен ... ... ... ... ... ... алаяқтығы (177-бап), ерекше құнды
заттарды ұрлағаны (180-бап), алдау немесе сенімге қиянат жасау ... ... ... ... көрінеу қылмыстық жолмен табылған
мүлікті сатып алғаны немесе сатқаны ... ... ... ... ... жай ... немесе өзге де көлік
құралдарын ұрлау мақсатынсыз заңсыз иеленгені (185-баптын 1-тармағы),
жерге заттай құқыктарды ... ... ... ... ... мүлкін қасақана жойғаны немесе бүлдіргені (187-баптың 1-тармағы);
бөтен адамның мүлкін абайсызда жойғаны ... ... ... құрамдарын істегені үшін қылмыс субъектісі болып танылады.
Меншікке қарсы қылмыстар ... ... ... ... ... ... ... түрге бөлінеді.
Қылмыстық кодекстің Ерекше білімінің 6-тарауындағы қылмыстар
пайдакүнемдік ниеттің орын ... ... жоқ ... ... ... пайдакүнемдік емес болып бөлінеді. Өз ... ... ... және ... ... ... да
пайдакүнемдік қыл-мыстар болып екі топка бөлінеді: талан-таражға ұрлық
(175-бап); тонау (178-бап); қарақшы-лық (179-бап); ... ... ... бөтен мүлікті иеленіп кету немесе ысырап ету (176-бап)
жатады.
Меншікке қарсы ... ... ... ... ... ... салу ... қорқытып алушылық (181-бап);
автомобильді немесе көлік кұралдарын ұрлау мақсатынсыз зансыз иелену (185-
бап); интеллектуальдық меншік ... бұзу ... ... ... киянат жасау жолымен мүліктік залал келтіру (182-бап); көрінеу
қылмыстық жолмен табылған мүлікті сатып алу немесе сату (183-бап); ... ... бұзу ... ... ... пайдакүнемдік емес қылмыстарға бөтен адамның мүлкің
қасақана жою немесе бүлдіру (187-бап); бөтен адамның мүлкін абайсызда жою
немесе бүлдіру (188-бап) құрамдары жатады.
Пайдаланылған ... ... ... ... 30 ... ... мен ... қоса. Алматы, Жеті Жарғы, 2001ж.
2. Қазақстан Республикасының Азаматтық кодексі. 27 желтоқсан ... мен ... ... ... Жеті ... ... Курс советского уголовного права. Особенная часть./Под ред. А.А.
Пионтковского. М., 1959г. 810стр.
4. А.Н. ... ... ... Ерекше бөлім. Алматы, Жеті
Жарғы., 2000ж. 520бет.
5. Уголовное право. Особенная часть./Под ред. И.Я. Козаченко. М.,
1998г. ... ...... ... к ... уголовного
законодательства Союза ССР и союзных республик. М., ... ... ... Жоғарғы Соты Пленумының қаулыларының
жинағы. 1 том. Алматы, 1997ж. 384бет.
8. Қазақстан Республикасының ... ... 16 ... 1997ж.
өзгертулер мен толықтыруларды қоса. Алматы, 2003. 151бет.
9. Г.А. Кригер. Квалификация хищений социалистического имущества.
М., 1974г. 322стр.
10. В.А. ... ... за ... ... ... ... М., 1986г. ... В.А. Владимиров, Ю.И. Ляпунов. Ответственность за корыстные
посягательства на социалистическую ... М., ... ... ... по ... ... Верховного Суда РК от
25 марта 1997г. ... Б.С. ... ... преступления по советскому уголовному
праву. М., 1960г. 230стр.
14. А.В. ... ... ... ... ... М., 1996г. 560стр.
15. Уголовное право. Особенная часть /Под ред. Б.В. Здравомыслова.
М., 1995г ... Курс ... ... ... ... ... /Под ред. М.Д.
Шаргородского. Л., 1968. 647стр.
17. Нормативное ... ... Суда РК от 11 июля ... «О ... практике по делам о хищениях». Казахстанская
Правда от 13 сентября 2003г. №263-264
18. ... ... ... ... часть. /Под ред. А.И. Рарога.
М., 1996г. 480стр.
19. В.Н. Литовченко. Уголовная ответсвенность за ... ... ... М., 1985г. ... Н.Н. ... Уголовное право. Санкт – ... ... ... к Уголовному кодексу Российской Федерации. /Под
ред. Ю.И. Скуратова. М., 1996г. ... ... ... ... ... ... кодексі
өзгетулер мен толықтыруларды қоса. Алматы, Жеті Жарғы, 2002ж.
23. Практический комментарий к Уголовному ... ... ред. ... М., 2001г. ... В.А. Владимиров, Ю.И. Ляпунов. Социалистическая собственность
под ... ... М., 1979г. ... ... ... к Уголовному кодексу РФ. / Под ред. А.С.
Михлина. М., 1996г. 648стр.
26. Комментарий к Уголовному ... РК /Под ред. И.И. ... ... ... ... ... Е. А. ... Объект уголовно – правовой охраны и общее понятие
хищений социалистического имущества. Свердловск, 1969г. 311стр.
28. ... к ... ... ... ред. ... и Г.Ф. ... Алма – Ата, 1980г. 478стр.
29. Н.Н. Смирнова. Уголовное ... ... ... ... 2000г.80стр.
30. В.А. Владимиров. Ответственность за корыстные посягательства.
М., 1986г. ... Г.Н. ... ... – правовые проблемы охраны имущества
граждан от корыстных посягательств. М., 1991г. 308стр.
32. Г.А. Мендельсон, Ю.М. Ткачевский. ... ... ... хищение государственного и общественного имущества. ... ... А.А. ... ... – правовая борьба с хищениями. Харьков,
1976г. ... Курс ... ... ... ... Том1. /Под ред. ... М., 1999г. ... Я.И. ... ... ... 2002г. 384стр.
36. Уголовное право Российской Федерации. Особенная часть. /Под
ред. Б.В. ... М., 1996г. ...

Пән: Құқық, Криминалистика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 50 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Басқару тәртібіне қарсы қылмыстардың құрамы18 бет
Экологиялық қылмыстар30 бет
«Көліктегі қылмыстар».4 бет
Абайдың өлеңдерді аударғандағы аудармашылық таланты20 бет
Абайсызда жасалатын қылмыстар52 бет
Адам және азаматтың конституциялық және басқа да құқықтары мен бостандықтарына қарсы қылмыстар9 бет
Адам мен адамзаттың денсаулығына қарсы қылмыстар34 бет
Адам өміріне қарсы қылмыстар23 бет
Аймақтық бюджеттi қалыптастырудағы меншiкке салынатын салықтың экономикалық мазмұны47 бет
Банк қызметi саласындағы қылмыстарға криминологиялық сипаттама45 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь