Ибн Сина және оның еңбектері

1. Кіріспе.
2. Негізгі бөлім.
2.1. Ибн Синаның өмірі мен балалық шағы.
2.2. Ибн Синаның алғаш жарық көрген еңбектері.
2.3. Ибн Синаның әлемдік мәдениетіне қосқан үлесі.
2.4. Әл.Фараби мен Ибн Сина дүнметанымы.
3. Қорытынды.
Өміріміздің даму барысын дұрыс түсініп, ғылымның бүгінгі мен ертеңін танып, бағдарлап отыру да ғылым тарихында маңызды орын алады. Расында адамзаттың жинақталған математикалық байлықтары қандай ұшан теңіз болса, оның рухани байлығының қоры да сондай көп. Бұлардың барлығы баршаға бірдей ортақ қазына. Сол мәдени мұраны талдап, іріктей білу, оны қастерлеп бағалай білу, халыққа жеткізу кейінгі ұрпақтың абыройлы міндеті.
Осы кезеңдегі өркені өскен сан салалы ғылым мен мәдениетті жасауға талай елдің талай ұрпақтың таңдаулы өкілдері қатысты. Орта ғасырда адамзат білімінің молайып, ақыл - парасатының жетілуіне орасан зор еңбек сіңірген ғұламаның бірі – Ибн Сина.
Ибн Сина және оның шәкірттерінің ғылым мен мәдениетті дамытудағы орны бөлек. Дүние жүзінің әртүрлі халықтарынан шыққан оқымыстылар Ибн Синаның мұраларын зерттеп келеді.
Ибн Синаның медециналық, метафизикалық, адамгершілік,философиялық, психологиялық, географиялық т.б – ғылыми еңбектері жарық көрді. Бұлардың ішінде «Аль – Аруди», «Адамгершілік және кемістік», «Медицина негіздері», «сауықтыру кітабы», «Якзаның ұлы Хайн» шығармасы, «Әділеттілік кітабы» атты көптеген еңбектері бар.
Ибн Сина жайында жазудағы мақсатымыз қолда барматериалдарға, мағлұматтарға сүйене отырып, ұлы ғалымның ғылыми өнердегі қол жеткен табыстарының, мұраларының кейбір қырларын көпшілікке түсінікті түрде таныту. Мұнда Ибн Синаның физикалық және қоғамдық саяси еңбектері көзқарастары жайында аз берілген. Ибн Синаның бірнеше жылдан бері жүздеген зерттеулері мен жазған мақалалары және тағы басқа еңбектері жазылды.
Расындада Орта азия мен Қазақстан өзінің көп ғасырлық тарихында адамзат қоғамының ғылыми және мәдени өміріне елеулі үлес қосты.
Ибн сина жайындағы еңбектері әлі де болса ашыла қоймаған беттерінен таныстыра түсетіні даусыз.
Жылғадан басталған дария секілді соны мәдениеті соқпақтары жөнінде тарихи – филологиялық зерттеудің түпкі мәні де осында.
1. 26-8
Б-31 Географиялық ашулар – 2
Алматы: «Аруна», 2005 жыл

2. IФ
Ш56 Б.Я. Шидфар
Ибн Сина. Москва, 1981 г.

3. IФ
И.147 Ибн Сина и средневековая философия.
Душанбе, 1981 г.

4. Улан газеті. Әбу Әли Ибн Сина. № 49, 7 желтоқсан. 2004 жыл

5. ББК 84 Каз
А90 Асанбай Асқаров
Ұлы Тұранның ұлдары.
«Нұрлы әлем» Алматы, 1998 жыл.

6. ББК 63.3 (5Каз)
Қ18 Қазақстан тарихы. Атамұра. Алматы, 1998 жыл


7. ББК 87.3 я 17.3
Қ43 А. Қасабек
Тарихи-философиялық таным. Алматы КазГЗУ, 2002 жыл

8. ББК. 873
С.73 Б. Ысқақов
Сөнбес жұлдыздар. Алматы «Қазақстан», 1989 жыл

9. ББК 66.3 (5 Каз)
Н 90 Әбдімәлік Нысанбаев
Қазақстан демократия рухани жаңару. Алматы «Қазақ энциклопедиясы», 1999 жыл
        
        ҚАЗАҚ МЕМЛЕКЕТТІК ҚЫЗДАР ПЕДАГОГИҚАЛЫҚ ИНСТИТУТЫ
РЕФЕРАТ
Тақырыбы: ИБН СИНА ЖӘНЕ ОНЫҢ ЕҢБЕКТЕРІ
Орындаған: ... ... ... ... ... Сина және оның ... Кіріспе.
2. Негізгі бөлім.
1. Ибн Синаның өмірі мен балалық шағы.
2. Ибн Синаның алғаш жарық ... ... Ибн ... әлемдік мәдениетіне қосқан үлесі.
4. Әл-Фараби мен Ибн Сина дүнметанымы.
3. Қорытынды.
Кіріспе
Өміріміздің даму барысын дұрыс түсініп, ғылымның бүгінгі мен ертеңін танып,
бағдарлап ... да ... ... ... орын ... ... ... математикалық байлықтары қандай ұшан теңіз ... оның ... қоры да ... көп. Бұлардың барлығы баршаға бірдей ортақ
қазына. Сол ... ... ... іріктей білу, оны қастерлеп бағалай білу,
халыққа жеткізу кейінгі ұрпақтың абыройлы міндеті.
Осы кезеңдегі өркені өскен сан салалы ғылым мен ... ... ... ... ... таңдаулы өкілдері қатысты. Орта ғасырда адамзат
білімінің молайып, ақыл - парасатының жетілуіне орасан зор ... ... бірі – Ибн ... Сина және оның ... ... мен ... ... бөлек. Дүние жүзінің әртүрлі халықтарынан шыққан оқымыстылар Ибн
Синаның мұраларын ... ... ... ... ... адамгершілік,философиялық,
психологиялық, географиялық т.б – ғылыми еңбектері ... ... ... «Аль – ... ... және ... ... негіздері»,
«сауықтыру кітабы», «Якзаның ұлы Хайн» шығармасы, «Әділеттілік кітабы» атты
көптеген еңбектері бар.
Ибн Сина ... ... ... ... барматериалдарға,
мағлұматтарға сүйене отырып, ұлы ... ... ... қол ... мұраларының кейбір қырларын көпшілікке ... ... ... Ибн Синаның физикалық және қоғамдық саяси еңбектері
көзқарастары жайында аз ... Ибн ... ... жылдан бері жүздеген
зерттеулері мен жазған мақалалары және тағы басқа еңбектері жазылды.
Расындада Орта азия мен Қазақстан ... көп ... ... ... ғылыми және мәдени өміріне елеулі үлес қосты.
Ибн сина жайындағы еңбектері әлі де болса ашыла ... ... ... ... ... дария секілді соны мәдениеті соқпақтары жөнінде
тарихи – филологиялық зерттеудің ... мәні де ... ... ... 980 жылы ... ... ... Афшана қыстағында
дүниеге келген. Ол Хасан Ибн Әли мен жас бикеш Ситора ... ... Ибн ... ... «Менің әкем Балхада өмір сүрген, сол
жерден Нуха Ибн Мансурдың ... ... ... Бұхараға көшіп келген. Содан
соң ол Нуханың тұсында наместник ... ... және ... ... ... ... ... округіне кіретін аса үлкен емес ескі қала
Хурмитанда салық жинаушы болып қызмет атқарған. Әкем ... ... ... және сол ... ... ... мен және ... інім дүниеге
келдік.Көп уақыт өтпей-ақ біз Бұхараға көшіп келдік. Маған Құран мұғалімі,
сонымен қатар адаб деп ... араб ... және ... ... ... бастады да, мен көптеген нәтижеге жеттім.
Менің әкем египеттік-исмаилаттар ... ... өзін ... ... Ол ... ... ... жан және ой туралы
әңгімелерін тыңдады. Бұл оқуды менің ағам да ... ... сол ... ... ал мен ... айтқандарын жақсы түсінетінмін. ... мені ... ... үгіттеп, философияия, геометрия және үнді
санақтары туралы әңгімелерге ... ... бес ... ... мектепке оқуға береді. ... ... ... ... таң қалдырған. Ибн Сина
медреседе оқығанкезде ... ... ... ... ... ... ... да бірден ұғып ... ... ... ... Оның
соншалықты білімді болып өсуіне ғылыми-білімге айрықша мән беретін ... да аз ... ... Сина он ... ... ... ... айтатын болды, грамматика,
стилистика, поэтика сияқты пәндерді меңгереді. Осыдан ... ... ... ... Намилиден логика, философия, математика, заң ғылымдары
бойынша дәріс (сабақ) алады. Геометрияны Евклид бойынша, ал ... ... ... оқып ... кіріседі. Әкесі қаланың
__________
Наместник - патшалы Ресейде немесе кейбір елдерде аймақ бастығы.
адамдарын былай қойғанда, алыс ... мен ... ... мен ... білімді адамдарын қабылдағанда, әңгіме
тыңдап, білімдар болып өссін деп Ибн ... ... ... қояды екен.
Сондай сәттерде оларды қаршадай баланың ой, ғылым, таным еркіне
еркін енетін ... ... ... ... 12-13 ... ... айналыса бастаған бозбала маңайындағы ауруларды ақысыз
... ... ... ... ... Аз ... ішінде – ақ жұрт
назарына ілініп, аты елге ... ... ... ... және замандасы философ және тарихшы Ибн
мискавейх «Халық тәжірибесі» атты ... ... ... ... (946 – 974) – ... оған билікте ақша да қалдырмағанына
және «бейбітшілік істер» оған бағынышты еместігіне ... ... Ал ... ... ... және ақын Абу ... аль – ... аль – Мутыйды күлкі етіп кедей, қаңғыбас «сасанид» ... ... ... ... ... ... көп бөлігі
астанасы Ғазна қаласында орналасқан түрік династиясының ... ... ... тап ... Осы ... басқарушылары Ибн Синаның
замандастары, аль-Азиз (975-996); аль-Хаким (996-1020) және аз-Захир (1020-
1035) ақсүйектерді ғана емес, ... ... ... ... рухани
билікті де мойындамады.
ҮІІ ғасырдың өзінде мұсылмандар арасында кім Халиф исламның ... және ... ... ... басшысы бола алатындығы
туралы дау туған. «шиат Али» деп атаған Мұхамедтің күйеу баласын ... ... ... Али Ибн Абу ... ... ... тек Алидың
ұрпақтары ғана бола алады дейді. Олардың қарсыластары ... ... ... Ахль ... - әдет –ғұрып адамдары.
атай бастады. Осыдан кейін ... екі ... ... ... ... ... ... суниттер мен шейіттер ... ... ... ... ... ... Али ... Абу Талибтің
және оның ұрпақтарының исламды қабылдаудағы ролі болды. Али ... ... ... соңында карматтар сектасымен байланысты исмайлаттар,
халифаттың оңтүстігінде Бахрейнде жеке мемлекетін құрды. Олар өз ... ... ... ... өз уағыздаушыларын жіберіп отырды. Ибн
Синаның айтуы бойынша олар әкесі мен ағасын да ... және өзін де ... ... Бірақ еш жерде оларға қосылдым деп айтылмаған.
Жастық шақ
Абу Али аль ... ибн Абу ... ... ... ... соң ... лавкасы бар және үнділік санақты білетін адамға, мені одан ... ... ... ... соң ... ... деп атап кеткен. Абу
Абдоллах ... ... әкем оны мені одан ... ... ... ... түсірді. Ан-натали келгенше, мен Исмаил аз ... ... ... заң ... ... Оның ең ... оқушыларының бірі
болдым.
Мен заң танудағыдай сұрақ пен жауап берушінің әр түрлі сөздерін ... ... Ан ... ... ... ... ... оқығанда
қандайда бір мәселені анықтағанда адамдар ойлары былайша бөлінеді деді. Мен
ол естігеніме анықтамалар ... ... Ан ... өте ... және ... ... ... оқумен көңілімді басқа істерге аудармауымды сұрады.
Кез келген сұрақты мен өзіме дұрыс ... ... ... ... мен ... ... көмегінсіз оқи бастадым.
___________
Суниттер –ауыздан таралған діни қағидаларды мойындайтын мұсылмандар.
Шейттер - ... ... ... 5 және 6 ... ... ан – Наталимен ал қалған бөлімдерін
өзім оқып таныстым. Кейін мен «Альмагестті» оқуға кірістім. Су ... ... соң ... ... аспан денелерінің қозғалысын
оқуға кірістім. Ибн Сина үнділік ... қай ... ... ... сол ... оған 10-12 жас ... Неге ... күрделі заң танумен
осындай жаста айналысқан деп ... ... ... әдет ғұрыпты
мұсылмандық білім беру 5-6 жастан және егер бала Абу али сынды есте сақтау
қабілеті зор ... ... ... білімге құштарлығы мол болса
онда 10 жасында - ақ қандай бір ... ... ... және ... ... ... ... біріншіден граматикадан бастап адамзат
ғылымының бүкіл комплекісі, поэзияны, құранды, араб тілін білуі керек.
Жол ... бір ... жыл ... әр ... ... тереңдетіп оқыдым. Осы
уақытта мен тағыда логиканың және философияның бар бөлімін оқып болдым.
Бірде бір ... ... ... ... Ал ... ... көз ашпадым.
Қандайда бір сұрақтың шешімін таппаған ... әр ... мен ... ... және ... ... тұрғанды ашуды немесе қиынды оңай
етуін сұрадым. Күндіз үйге ... ... шам ... оқып, жаздым.
Шаршағанда немесе ұйқым ... мен бір ыдыс ... ішіп ... ... Мен қатты ұйықтап кеткен сәтте, маған әдетте ... ... ... ... мен ... оны түсімде шештім. Мен
барлық ғылымды жыл ... ... ... ... оқу ... ... 16 ... баланың ынталығын,
білім жолындағы төзімділігін аңғаруға болады. Ол шығыста да, ... ... ... дәрігер болатын. Ол медецина жайлы көптеген еңбектерді оқи
келе ... ... бола ... ... ... ... ... аурудың жан
ұясы, ауруының пайда болуы, темпераменті, аурудың немен шұғылданатынын,
жеке істері, мінезі жайлы тұрғылықты ... ... ... ... ... Сина осы ... ... ұстанған.
Ибн Синаның алғаш жарық көрген еңбектері.
Абу Әли Аль-Хасан ибн Абдаллах Ибн Синаның айтуынша: «Мен ... және ... ... ... ... ... ... ғылыммен
айналыса бердім. Мен «Метафизика» кітабын оқып шығып онда не ... Мен ... ... оқыдым, кітапты қырық рет оқып, жаттап та
ала алмадым, түсіну мүмкін емес» ... бір күні ... ... ... ... ... қолынан
бір кітапты көрдім. Саудагер менің сатып алуымды сұрады, бірақ ... ... бас ... ... ... маған: «Үш дирхемге
беремін, иесіне ақша керек, ал» деп ... ... ... бұл ... Абу ... аль – ... бөлімдерінің анықтамасына арналған шығармасы болды». ... ... ... ... Сол мезетте маған метафизиканың барлық
бөлімінің мазмұны, ... ... ... Мен ... ... ... ... рахметімді айтып, кедейлерге садақа бердім.
Бірде Хорезімнің әмірі Нұх ибн Мансұр қатты ... ... ... ... ... ... дәрігерлері дауа жасай алмаған кезде, сарай
маңындағылар Ибн Синаны да естеріне ... Жас ... ... ... жазылуына себепкер болады. Бұған өмірдің зор рахышылығы түсіп,
ризашылығын білдіреді. ... ... ... ... айтады. Сонда
білімге құштар жас дәрігер өз тірлігіндегі зәру болып, қолы ... ... - өмір ... ... ... ... ... танысуға
мүмкіндік алады.
Әмір Ибн Синаның бұл өтінішін орындап қана ... мол ...... ... ... айтуымен жазылып бізге жеткен өмірінің баянында:
«Савван ал ... деп ... яғни ... – ой қазынасы» атты кітапхана
сол кездегі әлемдегі ірі кітапханалар қатарында еді. Мен ... ... ... бойынша жинақталған кітаптарды оқып, оларда айтылған ғылым,
білім тереңіне үңілдім. Осылай 18 жасқа ... ... ... ... ... ... ... мен үшін мен білмейтін ғылым саласы және
олардың түсініксіз тұстары ... емес ... ... ... Абу ... аль –Аруди деген тұрды. Ол менен ол үшін
өлең құрылысы туралы жауымды сұрады. Мен ол ... ... ... «аль ... - деп ... Мен бұл ... математикадан басқа барлық ғылым
туралы жаздым. Ол кезде мен 21 жаста едім.
Көршілес менімен тағы да Абу Бекр аль – ... аль ... ... ... құранды талқылаумен айналысты және ғылымды сүйген. Ол маған бірнеше
кітаптарына талқылау жасауымды сұрады. Мен ... ... ... ... ... және ... деп ... Бұл шығармалар тек сонда ғана бар.
Сонымен, Абу Али үшін оқушылық өмір 18 жасында аяқталды. Сол ... ... оқып ... соң, одан кейн өмірлік тәжірибеден басқа
жаңа еш нәрсе біле алмады. 997 ... ... Ибн ... ... басталды және 150-ге жуық шығама туындысын ... ... ... ... ... тілдерге аударылды, кейбіреулері Еуропада,
Орта Азия, Таяу және Орталық ... ... ... ... ... ... ... Синаның әр жақтылық энциклопедизміне қарамастан, оның 2 басты
тақырыбы – ... және ... Сина ... классификациясын реттей отыра, ғылымның 3 түрін
анықтап көрсетеді.
1-ші немесе «ең төмен» – бұл ғылым ... ... ... ... ... ... ғылым зат өзінен-өзі материалды, бірақ
біздің ойымызша дерекзіздендіріледі.
3-ші немесе «жоғары» –бұл жалпыға бірдей, бұл ... таза ... ... ғылымды классификацирлейді:
1. Медицина, мақсаты- адамзат денесін ауру және сау кезінде оқып, білу
денсаулығын қалпына келтіру және оны ... ... ... ... ... ... ... ғылым. Мақсаты- жұлдыздар арқылы ел
және адамдардың өмірін, тағдырын білу, жұлдыздардың ... ... ... ... ... – адамның дене бітімі арқылы бет әлпетінің
түріне қарап мінезін қандай іске жарайтынын ... ... ... ... әр ... өсімдіктер мен минералды
заттардан әлемге қажетті заттар алу.
5. Түсті талқылау, жору ... ... ... ... ұйықтап
жатқанда жан денені уақытша тастап кетеді деп түсінілген яғни осы бағытты
өмірде қолдану.
6. Сиқырлы жайлы ... жер ... ... ... ... ... Алхимия, мақсаты- әр түрлі заттарға сапа беру және оларға басқа
заттың сапасын беру, арзан металлдардан ... және ... алу ... Абу Ибн ... ... ... ... үлесі
Ибн Сина - әйгілі ... , ... орта ... ... ... ... цивилизияға үлесін қосқан. Ибн Сина
энциклопедист-ғалым ретінде математик те, ... те, ... ... ... , дәрігер философ, ақын да болған. Ол тамаша өлеңдерін ана
тілі, тәжік тілімен қатар араб тілінде де ... Осы ... ... ... , ... мәдемиеттің дамуына бақылау мен ... ... ... ... Ибн Сина , әсіресе, ғылымның философия және медицинада
маңызы зор. Оның философиялық және медициналық ізденумен ашылымдары әлемге
даңқын ... оның ... ... ... ... Синаның маңызын түсіну үшін, оның ... яғни орта ... ... ... ... обьективті зерттеуге қарсы болатын, ойлау
және жаңаша ойлау болатындығына қарсы дін және теология болды. Сондықтан ... ... ... ... ... ... қалдырған үлесі, 1-ден ол айтылған тарихты ... және ... ... ... ... ... өмірге
дінмен теологияның әсерін тоқтатуға тырысты., ой бостандығын жоғары ... ... ... жағу ... ... ... келмейтін іске билік
етпейтіні туралы діндік қағиданы жоққа шығарыптеологияға түпкілікті соққы
берді. Ибн Сина ... ... ... емес ... мызғымас
қажеттілігінен пайда болды» дейді. Орасан көп теориялық және ... Ибн ... ... және ... ... ... ... әлемнің пайда ... және ... және оны ... ... табылады.Бұл ойшыныфң ойлары, 1-ден
табиғатты зерттеуге, ғылымның дамуы мен ... ... ... ... 2-ден ... жолы ... деп ... догманы мәнсіздендірді ; 3-ден
құбылыстардың пайда болу принциптерін ғылымда және ... ... ... және таң ... ... ... шығарды.
996 жылы Мамун ибн Мұхамед әмірдің кезінде бұған дейін екіге ... ... ... пен ... Хорезм бірігіп, Мамунға «Хорезм
шаһ» атағы берілді. Ендігі жерде ғылым мен ... ...... ... шаһтың маңында, дарынды, білімді адамдар жинала бастайды. Солардың
бірі Ибн Сина Үркеніш қаласына ... ... ... деп ... ... жұмыстарын жалғастырады. Онда ол Орта Азияның сол ... ... Әл – ... Әл – ... Әл – ... еңбектерімен
танысады. Осы кезде ол «Мамун академиясын» басқарған шығыстың тағы ... ... ... энциклопедист ғалым Әл – ... ... ... ... Әл – Беруни Ибн Синаны ғалым ретінде өте жоғары бағалап,
қатты силаған. Оған ... ... ... ... ... ... жеткен хаттары дәлел.
Ибн Синаны өміріндегі оның ең бір ... ... ... ... да ... ... ... тұспа-тұс келеді. Осыдан ол өзін әлемге кеңінен
таныс еткен «Медицина ғылымының ... ... ... Бұл ... 5
кітаптан тұрады. Мұнда Әбу Әли Ибн Сина ... ... ... бір ... салып қана қоймай, өзінің бақылаулары мен тәжірибесіне
сүйеніп медицинаны ... ... ... ... ... ... ҮІІІ ғасыр бұрын кейбір жұқпалы ауруларды қоздыратын көзге
көрінбейтін қоздырғыштардың ... ... ... ... ... ... ... сақтандыру және емдеу жолдарын көрсетеді.
Мерез, асқазан жарақаты, минингит, клеврит сияқты ауруларды ... ... ... ... ... бір ... ... кітабы». Мұнда философиялық
системасы мен ғылым ... ... Сол ... ... ... ... және тағы ... ғылымдар баяндалған. Бұл кітаптар өшпес
құрмет, өлмес даңқ әпереді. Атағын кеңінен жер жаһанға ... Сина ... ... «Музиканың ұлы кітабы», «Ядзанның ұлы Хаин»
деген шығармаларын жазды.
Ибн ... ... ... ... келе жатқан ғылыми зерттеулері ... 1017 жылы ... ... ... ... ... Махмуд
Ғазнауи Хорезімді іштен ірітіп оны басып алады. Ондағы Хорезм шаһ Муминнің
жақтастары мен өнер ... ... ... ... ... бірі ... да ... қауіп төніп қуғынғы ұшырайды.
Дәруіш-кезбенің кепіне түсіп Хорезім жерінен қашып шыққан ғылым –
білім атасы Ибн ... ... арғы ... ... аса өмірі кезбелік-
тәуіптік тірлікпен қуғында өтеді.
Өмірдің ауыр азабын көріп, жоқшылықтың тауқыметін ... ... ... күн көреді. Тіпті өлім қаупі төнген кездерді де басынан
кешіреді. Солай бола тұра ... ... ... ... ... кезінеде
үлкенді-кішілі 100 ден астам ғылыми еңбектер жазады. Солардың ішінде ... ... ... кеткен жиырма томдық «Әділеттілік кітабының»
орны толмас өкініші қазіргі ғалымдарды да жанын сыздатады. Ұзақ ... ... ... өмір ... жанын жүдеткен Орта Азияның ... ... ... ... оқымысты 1037 жылы 57 жасында, шілде
айында шет жерде қайтыс болады. Денесі ... ... ... ... өлер алдында өзінің бар дүние – мүлкін кедей – кем ... ... ... ... ... ... бұл өмірден аласұрып,
арпалысып өтеміз өлер алдында өлместік қателікті сезіп қана ... ... ... көз ... мен Ибн Сина ... Европа Платонның және Аристотельлдің еңбектерімен Шығыс
перипатетизмі, ал атап ... ... ... ... қатарлы философы,
дәрігері және жаратылыстанушысы Әбу Әли ... Әбу ... ибн ... ... ... болды. Бұл жағдайды Европаның тарихи философиялық
ойы әлде қашан мойындаған. Атап айтсақ, франсуздың ... ... ... ... ... бұл ролді әл Фарабиге таңады, оны «ең ... ... ... ең ірі ... философы» деп атайды. Ол бұл ретте,
жеткілікті білімі бар, философияны, медицинаны, логиканы, ... ... біле ... ... осы ... түсіндіретін Әл Фараби
шығармасын оқымайынша, ... ... ... ... жазған ибн Сина пікіріне сүйенген болуы керек.
Қалай болғанда да, ибн Сина шығармасы өте ... ол ... ... деп жиі ... ... мідени және философиялық ауқымын
ұғындырады. Араб тілді Шығыста білімді адамдар ... ... ... ... зор болды деп көрсетіледі.
Ибн Сина өзінің философиялық тұрғыда қалыптасуындағы ... ... да, оның өзі өте ірі және ... ... ... ... оның
көзқарасы Әл-Фараби көзқарасына үнемі сәйкес келе бермеді.
Шығыстық ... ... ... - ... ... ибн ... ахуалына себепші болды. Бұл ахуалда дүниетанымы екі түрлі
бағыттағы тенденциялардың қақтығысуын басынан өткерді.
Әл-Фараби үшін де, ибн Сина үшін де ... ... ... ... оның діни-адамгершілік мағынасы да бар. Оның бұл мағынасы жанды
құтқаруда, ал ... ... ... алу, соның ішінде санамен тексерілген
Құдайдың бастапқы себебін де білу ... ... ... ... ... ... ... өлшем негізінде анықтауға
бағышталған «өлшеуші ... ... ... ... ... қол
жетеді.[ 9. 74-бет]
Әл-Фараби мен ибн Синаның перипатетизмінде рационалды философия ... ... мен оқу ... ... ұқсас, ал бұл діни мақсаттарға
соңғы жетуге және тек екінші кезекте практикалық ... ... ... ... ибн ... ғылымды үйренуге деген көзқарасынан ол үшін
философиялық тиімділік ... ... ... ... ... мен ибн Сина ілімдерінде философия жеке ғылымдардан бастап
киелі метафизикалық мәтіндерге дейінгі адамзат білімінің ... ... ... ілім, білім және оқу-ағартушылық ретінде қабылданды.[9. 81-
бет]
XI-ғасырда мистикалық ағым етек ала бастады. Оның ... ... ... ... Газали [1058-1111] Осман империясының соңғы жылдарында
негізінен схоластикалық философия күші алып ... СИна ... ... мен жаңа ... дәстүрлерін дамытты. Басты
философиялфқ шығармасы ... ... ... ... ... «атеистік» және «еретикалық»
тұжырымдарды терістеуге, ең алдымен ... мен Ибн ... ... ... тұжырымдамаларына қарсы бағытталды. Оның негізгі еңбегі
«Адасудан ... ... елі ... ... ірі ... ретінде Сейд Хосейн Насрдыны
айтуға болады.
Бірінші еңбегінде ол Ибн-Араби, ... және ... ... ... дүниесінде философия 3хъижрадан немесе IX
ғасырдан басталады дейді.
Аль-Киндиді философияны араб тілі терминдерінде бірінші жазған ... ... ... ... перипатетикалық философияның
негізін салушы ... ... ... ... ... әдістің орнын дәлелдеген, ал Сухраверди 6 ... ... ... ... ... ... ... деп пайымдайды. Оның негізгі
әдістемесі – ... ... мен ... ... Осы ... алған. [7.100 бет]
Қазіргі араб философиясында Д.Х. Джебранның алатын орны ерекше. Ол
(1883-1931) туралы ... өте көп. Оның ... ... жүзден аса рет
жарық көрген.
Джебран Ибн-Синаны аса қастерлеп, оны адамзаттың данасы деп, ал ... ... ... мен ... ең ... ... ... Ол өзінің шығармаларын философиялық-нақыл және поэзиялық түрде,
көркемдік деңгейі және өнер талғамы ... ... ... ... да ... ... ... жиырмадан астам елдің тілдеріне
аударылған.
Ибн-Синаны өз ... ... ... бағалай отырып, оны біртіндеп
барлық кезеңнің ғұламасына теңейді. Өйткені Ибн-Сина өзінің ... Шейх ... ... ... ... ... ... шындық
қасиетінашуға» арнаған және барлық ұлы поэмаларда Адам елестетуі көрінісі
феномені өмір сүреді: жаңа ... ... ... ... ақыл мен
үздіксіз бейнелеу арқылы Ибн-Синаға рухтың құпиялығын ашу кезеңі ... ... ... ... ... ... елітуші өмірлік ақыл болып
табылады, оның рационалистік дәстқүрге деген сипаттамасын, ... ең ... ... [7.107 ... араб-мұсылман әлемінің тарихын екі кезеңге бөледі: Ибн-Сина,
Ибн-Рушд, әл-Газали кезеңдері философиялық, діни ... ... ... ... ... ... Классикалықтан кейінгі кезең – бұл
рухани жеміссіз, ақылмен келген өнер ұмытылған кезде ... ... ... ... ... ... мұраларына түсіндерме жазған кезең.
Араб елдерінің философиялық ой үрдісі де әр ... ... ... ... ... ... Амин ... орын алады.
О. Амин мұсылман философиясының өзіне тән қасиеттерін Құдай, адам және
универсумды жан – жақты зерттеген әл-Фараби, Ибн-Cина, ... және ... ... ... ... ... ... байланыстырады.
О. Амин мұсылман философиясын былайша анықтайды: «мұсылман философиясы
деген сөздің астарынан X-XII ... ... ... ... ... фтилософтар және де Мұхаммад Абдо мен ... ... ... ... ... ... ... адам, универсум туралы
жалпы доктриналарды ... [7.110 ... ... ерекше Алланың атымен бастаймын.
Біздерді жаратқан, ақыл-ой берген барлық мақтау, даңқ Алаға тән.
Алланың елшісі атанған Мұстафа Мұхаммедке құрмет!
Иә, Алла ... ... ... болсын!
Иә, Алла тағала оның үйі мен ... ... ... ... ... ... ... 5 көне даналығы туралы айтады:
1. Ғылыми өлшем болып табылатын логика.
2. ... ... ... ... ... физика.
3. Әлемнің құрылуы мен орналасуы, аспан мен жұлдыздардың қозғалысы арқылы
ақиқатты анықтайтын ғылым.
4. Музыка туралы, күй қасиеті және ... ... мен ... ... ... ... тыс ғылым.
Логиканың мазмұнынан соң, жоғары ғылымның мазмұнынан бастап, ... ... ... ауысу керектігі шешілген еді. Ибн-Сина: «Бұл ... бас июші ... ... аз, сондықтан да өз ырқымнан тыс
жасалғандықтан, егер ... ... ... онда ... болады
деп ойладым» - деп жазды.
Ұлы ғалымның бүкіл өмірі ақиқатты іздеумен өтті. Ол ... ... ... ... ... ... күрделі де
терең теориялық негізін қаады.
Ибн-Сина күні бүгінге дейн ... ... ... ... ... ... данышпан ғалым ретінде даңқы артып келеді.
[5.46 бет]
Қорыта келгенде:
Көңіл аудармаған адам аңғара бермейді. ... ... көз ... Ибн Сина ... ... ... табиғаты соншалықты күрделі құбылыс, ұдайы ... ... ... ... ... ... тәжірибесіне қарап отырсақ, қызық
құбылыстардың куәсі бьооламыз.
Өткенді еске ... ... ... ... анық. Ибн Синаның
өмірінің өзі тұрып тұрғын бір тарих. ... бір ... ... – адамды
өзіне тартып қызықтыру. Әль Джусджани айтқандай, Ибн Сина өмірінің соңғы
уақытына жеткенін ... ол ... ... ... ... ... ... ары қарай басқара алмайды, сондықтан емнен еш ... ... 57 жыл өмір ... ... жыл ... бойынша 1037 жылы мұсылман
эрасына, хиджры бойынша 428 жылы. Орта ғасырдағы ... ... ... ... ғылымының дамуына өз еңбегін қосқан, тек Отра Азияға емес
Таяу Шығыс пен Европаға әйгілі болған.
Орта ... ... Ибн ... (1211-1281) жазған адамдарын
құдайшыл етіп көрсетуге тырысқан. Ол: «шейх өлер алдында барлық ... ... ... ... ... болса кешіруін сұрады және
өлгенше Құран оқыды» деп жазды.
Орта ғасырда қайраткерлердің әйгілігі, ол ... ... ... ... болған. Ибн Сина туралы ... ... ... Орта Азияда, Таяу және Орта Шығыста белгілі. Біз оны ...... ... ... жылы Ибн ... 100 ... атап өтілді. Хамадандағы оған
арналдған ғимарат қайта жөнделді.
Ибн-Сина бүкіл адамзатқа үлкен байлық ... Оның 456 ... 18 ... ... ... да бар. Зертеушілердің пікірінше, «Нұсқау
мен ереже» деген соңғы еңбегі шығыс философиясына қатысты ... ... ... ... ... ... ... «Дәрігерлік ғылым қағидалары»,
«Жүрек дауасы», «Тамыр ұстау» сияқты құнды дүниелерінің маңызы ... және XI ... ... ... ... ... ... Ғазнауид және Қараханид мемлекеттерімен теке тіресуге тура
келді. Саманидтер орталықтанғандықтан, ... пен ... ... ... ... Егін ... өркендей түсіп, сауда мен қолөнер
кәсібін дамыту да ойластырылды. Мұндағы мәдени өмір мен ... ... өте ... еді. Олар ... аумағындағы Бұхара, Самарканд, Мерв,
Термез, Балх, Гурганж, Фергана, Хожент қалаларына ... Орта ... ... осындай көрнекті ғалымдарының ... ... ... бай ... ... Ғылымның тарихи қажеттілігін түсінген Ибн Сина
өзінің философиялық зерттеулеру арқылы ақыл мен ... ... ... мен ... ... шектей білді. Оның әледік өркениетке ... ... Ол ... медицина, философия, физика салаларына жаңалық
әкелді. Ибн ... ... ... ... ... Оның ... ... көзқарасы, қуаныша мен қайғысы, әділетсіздікке
және надандыққа қарсылығы поэтикалық шығармаларынан айқын көрінеді.
Азиядағы Әбу-л-Ваха, Ибн-Сина ... ... Омар ... ... ... Леонардо да Винчи секілді ғұлама ғалымдар ұлы ұстаз Әл-Фараби
еңбектерін жетекшілікке алғандығын, соның ізін ... да ... ... ... |26-8 ... ашулар – 2 |
| |Б-31 ... ... 2005 жыл |
| |IФ |Б.Я. ... |
| |Ш56 |Ибн ... ... 1981 г. |
| |IФ |Ибн Сина и ... ... |
| |И.147 ... 1981 г. |
| ... ... Әбу Әли Ибн ... № 49, 7 ... 2004 жыл |
| |ББК 84 Каз ... Асқаров |
| |А90 |Ұлы ... ... |
| | ... әлем» Алматы, 1998 жыл. |
| |ББК 63.3 ... ... ... ... ... 1998 жыл |
| |Қ18 | |
| |ББК 87.3 я 17.3 |А. ... |
| |Қ43 ... ... ... ... 2002 жыл |
| |ББК. 873 |Б. ... |
| |С.73 ... жұлдыздар. Алматы «Қазақстан», 1989 жыл |
| |ББК 66.3 (5 Каз) ... ... |
| |Н 90 ... демократия рухани жаңару. Алматы «Қазақ |
| | ... 1999 жыл |

Пән: Тарихи тұлғалар
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 18 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Ибн сина, фирдоуси, қ.жалаири еңбектеріндегі педагогикалық идеялар, тәрбие және еңбек туралы4 бет
Аль-фараби және педагогика3 бет
Ежелгі ғасырлардағы қазақ ғұламалары6 бет
Мұхаммед Тарағай бин Шахрух10 бет
Түркі халықтарының философиясына жалпы түсініктеме8 бет
Экологияның қалыптасу тарихы мен кезеңдері. қазіргі таңдағы экология ғылымының құрылымы. қоршаған ортаны қорғаумен айналысатын халықаралық ұйымдар туралы10 бет
Қобыз өнерінің тарихи бастауы және даму кезеңдері8 бет
Әбу-Насыр-Әл-Фараби4 бет
Әл-Фараби мұраларының алғаш зерттелуі6 бет
Ибн синаның «медет» шипагерлiк кiтабы туралы3 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь