ИСАТАЙ ТАЙМАНҰЛЫ (1791 -1838)

1. ИСАТАЙ ТАЙМАНҰЛЫ
2. ИСАТАЙ МЕН МАХАМБЕТ БАСТАҒАН ХАЛЫҚ.АЗАТТЫҚ КӨТЕРІЛІСІ
Исатай Тайманов — Бөкей ордасындағы шаруалар көтерілісінің
(1836-37) басшысы. Бөкей хан оны өз жағына тарту мақсатымен 1812 жылы Жайықтағы Беріш руына старшын етіп тағайындайды. 1817 жылы шекара комиссиясы старшын Өтеміс Құрманиязовты шаптың деп, Исатайды Сарайшық қамалының түрмесіне жабады. Ел-жұрты 20 мың сом ақша жинап беріп, Исатайды босатып алады. Бөкей ордасын басқарушы Шығай сұлтан 1823 жылы Тама руынан шықкан Нысан Өтеповты өлтірдің деген жаламен оны екінші рет түрмеге қаматтырады.
Исатай 1836 жылғы шілдеде 17 адаммен ел талабын ханға білдіруге бара жатқанда, оған жол-жөнекей 100 шақты адам келіп қосылады. Исатайдың 1836, 1837 жылдары ханға жазған хаттарында: „қара халыққа" жасаған қиянаттарды атап көрсетті. Оған біраз рулардың адамдары қол қойды. 1837 жылы Исатай 3500-дей қол жинап, ашық көтеріліске шықты. Екі аптаға жуық хан ордасын қоршауға алды. 1838 жылғы шайқаста жау қоршауында қалып, қаза тапты.
Көтерілістің себептері. XIX ғасырдың екінші ширегінен бастап Бөкей хандығында қазақ халқына экономикалық қысым еселене түсті, ғасырлар бойы қалыптасқан қоғамдық қалыптың бірқатар маңызды жақтары күрт қиратылды. Астрахан губернаторының үйінде тәрбие алған Жәңгір хан далаға кейбір салт-дәстүрден бастап, жер қатынастарын, салық саясатын және хан сарайын қоса, хандықтағы қоғамдық тұрмыс пен саяси құрылысты қайта құрудың «аристократиялық-өркениетті» жоспарларын ойластырып оралды. Ол өзіндік салт-дәстүрі бар жартылай көшпелі қазақ қоғамының негізінде хан билігі мен патшатағыныі саясатына бірдей дәрежеде құлақ асатын, өзінше бір «сауатты» аймақтық хандық құруды ойластырды. Алайда көшпелі және жартылай көшпелі қауымдар ханның бұл «жаңалықтарын» қабылдауға әзір емес еді.
Патша әкімшілігінің жергілікті ұйымдарына және негізінен алғанда, патша өкіметінде қызмет атқаратын ірі және орташа жергілікті шонжарлар бөлігіне біржақты сүйене отырып хан билігі зор табандылықпен жүргізген саясат хандық және отаршылдық езгінің күрт күшеюіне, ауылдық-қауымдық жерлерді шонжарлардың жаппай тартып алуына әкеп соқты. Осының салдары ретінде ол шаруашылық өмірдің мықтап бұзылуын, ауылдық ұжымдардың экономикалық әлеуетінің құлдырауын, жоқшылыққа ұшырап, кедейленген қожалықтар санының едәуір көбеюін, хан билігінің беделі мен ықпалының күрт құлдырауын, сол кездегі тәртіпті өзгертуге ұмтылушылықты туғызды.
        
        Жоспар
ИСАТАЙ ТАЙМАНҰЛЫ
ИСАТАЙ МЕН МАХАМБЕТ БАСТАҒАН
ХАЛЫҚ-АЗАТТЫҚ КӨТЕРІЛІСІ
ИСАТАЙ ТАЙМАНҰЛЫ
(1791 — ... ...... ... ... көтерілісінің
(1836-37) басшысы. Бөкей хан оны өз жағына тарту мақсатымен 1812 ... ... ... ... етіп ... 1817 жылы ... старшын Өтеміс Құрманиязовты шаптың деп, Исатайды Сарайшық
қамалының түрмесіне жабады. Ел-жұрты 20 мың сом ақша ... ... ... ... Бөкей ордасын басқарушы Шығай сұлтан 1823 жылы Тама руынан
шықкан Нысан Өтеповты өлтірдің деген ... оны ... рет ... 1836 ... ... 17 адаммен ел талабын ханға білдіруге бара
жатқанда, оған жол-жөнекей 100 шақты адам келіп қосылады. Исатайдың ... ... ... жазған хаттарында: „қара халыққа" жасаған қиянаттарды
атап көрсетті. Оған біраз рулардың адамдары қол қойды. 1837 жылы Исатай
3500-дей қол жинап, ашық ... ... Екі ... жуық хан ордасын
қоршауға алды. 1838 жылғы шайқаста жау ... ... қаза ... МЕН ... БАСТАҒАН
ХАЛЫҚ-АЗАТТЫҚ КӨТЕРІЛІСІ
Көтерілістің себептері. XIX ғасырдың екінші ширегінен ... ... ... ... экономикалық қысым еселене түсті, ғасырлар бойы
қалыптасқан қоғамдық қалыптың бірқатар ... ... күрт ... губернаторының үйінде тәрбие алған Жәңгір хан далаға кейбір салт-
дәстүрден бастап, жер ... ... ... және хан ... ... ... тұрмыс пен саяси ... ... ... ... ... оралды. Ол өзіндік салт-
дәстүрі бар жартылай көшпелі қазақ ... ... хан ... ... ... бірдей дәрежеде құлақ асатын, өзінше бір «сауатты»
аймақтық хандық ... ... ... ... және ... ... ... бұл «жаңалықтарын» қабылдауға әзір емес еді.
Патша әкімшілігінің жергілікті ұйымдарына және ... ... ... ... ... ірі және ... жергілікті шонжарлар
бөлігіне біржақты сүйене отырып хан билігі зор табандылықпен жүргізген
саясат ... және ... ... күрт ... ... шонжарлардың жаппай тартып алуына әкеп соқты. Осының ... ол ... ... ... ... ауылдық ұжымдардың
экономикалық әлеуетінің құлдырауын, жоқшылыққа ұшырап, ... ... ... көбеюін, хан билігінің беделі мен ықпалының күрт
құлдырауын, сол кездегі тәртіпті өзгертуге ұмтылушылықты туғызды.
Осындай жағдайда қазақтың малшы-шаруалар бұқарасының көтерілісі ... ... 1836-37 ... ... мықтап дүр сілкіндірді. Халық-азаттық
қозғалысы бастапқыда хандықтын Каспий ... ... ... ... ... ... Бұл қолайлы, бай жайылымдық алаптар еді. Олар
кінәз Юсупов пен граф ... ... ... басталуы және барысы. 1837 жылдың көктеміне қарай ... ... ауыл ... ... ... кен ... ... ошақтары қалыптасты. Олардың ең ірісі тікелей Исатай мен
Махамбеттің ... ... ... тобы ... Қозғалыс қамтыған
аудандарда хан басқаруының ... ... ... ... ... ... өртеп, мүлкін тартып алды, ханды жақтайтын пиғылдағы
ауылдардың қоныстарынан мал айдап әкетті.
Көтерісшілердің шабуылын күн ... ... ... ... хан ... ... ... батыл әрекеттер қолдануға сендіріп және
асықтырып, шекаралық өкімет орындарынан өзіне қосымша ... ... ... ... ... жағдай ... ... да ... ... Рас, ... ... ... тең емес екенін, қажет ... ... ... ... мен бой көрсетулерін өзінің кез келген уақытта басып тастай
алатынын ... ... ... ... бастапқы кезде ханның
өтініштерін қанағаттандыруға ... ... де, ... ... агентуралық қызметін дегенмен де күшейте түсті. Жиналған
мәліметтер мынадай көріністі ... ... 11 ... ... Исатай Тайманов пен Жүніс Жантелин Құлбай және
Көктөбе алқабында «өздерінің қаруланған 500-дей ... ... ... сәл ... ... ... ... «1000-ға жуық шаңырақ пен
қаруланған 600 қазақ шоғырланған». 1837 жылы ... саны ... ... 3-5 есе ... ... ... ... 4-5 мың
адамға дейін жеткен.
1837 жылғы тамыз айының басында Орынбор губернаторы көтеріліс башылары
Исатай ... пен ... ... ... өкім ... Бұл ... асырудың сәті түспеген соң қақпанға түсіруді ұйымдастыруға ... оның ... ... ... ... үшін ... ... ұйғарым жасалды.
Көтерілістің салдары. Көтеріліс талқандалғаннан кейін отаршылдық
өкімет орындары мен хан жағындағы үстем ... оған ... мен ... ... дала ... бой ... ... бір бөлігі Арал
өңіріндегі қоныстарға кеткен, оған тілектес бейбіт ауылдарды қатігездікпен
қудалауы басталды. Қазақ ... мен ... ... ... белсене қатысушыларды қолға түсіріп, көптеген ауылдарды талап-
тонауға ... ... дүре ... ... етіп ... ... кесіліп, тұтқындар роталарына ... ... ... тәркіленіп, мәңгілікке жер аударылып жіберілді. Махамбет
Өтемісовтің бауырлары Ысмайыл мен Сүлеймен: ... 500 ... ... ... өткізіліп, сым шыбықпен дүреленуге және алты ... ... ... ... бұл ... ... соң ... мәңгі
қоныстандыруға, ал екіншісі «қаны шыққанша» қамшымен дүре соғуға, ... ... ... ... ... ... айдалуға
жазаланды. Исатайдың адал серіктері Нұрғыс, Ертіс, Көшім Сартовтар ... ... Сарт ... одан да ауыр жазаға кесілді.
1838 жылдың маусым айында Орынбордың әскери орындары ... ... 16 адам ... ... ... ... және каторгалық жұмыстарға айдайтын болып, қамшымен және сым
шыбықпен дүре соғуға кесті. Нақ сол кезде Оралда, ... ... ... ... қатысқан 39 адам сотсыз және тергеусіз қамалуда
ұсталған. Біраз көтерілісші түрмелер де ... ... өліп ... ... ... сұлтандар мен олардың төңірегіндегілерге,
сондай-ақ отаршылдық өкімет орындарына деген өшпенділігі көтеріліс ... ... өзі ... ... әлі де көп ... бойы үнемі
туғызған қаһарлы күш болып қала берді.

Пән: Тарихи тұлғалар
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 5 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
ИСАТАЙ ТАЙМАНҰЛЫ12 бет
Исатай Тайманұлы бастаған көтеріліс8 бет
Исатай Тайманұлы және Махамбет Өтемісұлы бастаған ішкі (бөкей) ордадағы ұлт-азаттық көтеріліс17 бет
Исатай Тайманұлы мен Махамбет Әтемісұлы бастаған көтеріліс19 бет
Исатай Тайманұлы мен Махамбет Өтеиісұлы бастаған көтеріліс7 бет
Исатай Тайманұлы мен Махамбет Өтемісұлы бастаған халық-азаттық көтеріліс16 бет
Исатай Тайманұлы мен Махамбет Өтемісұлы басқарған көтеріліс6 бет
Исатай мен Махамбет басқарған көтерілістің басталу себептері8 бет
Махамбет шығармасындағы Исатай бейнесі24 бет
Махамбет Өтемісұлының жалынды жырларындағы Исатай бейнесі5 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь