Криосақтау

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .3
1. Генофендтарды in vitro сақтау. ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .4
1.1. Генофондтарды in vitro сақтау (гендер банкі) ... ... ... ... ... ... ... ... ..4
1.2. Клеткалардың өсуін бәсеңдету ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..5
1.3. Клеткаларды мұздатып сақтау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...7
1.4. Клеткаларды мұздатуға дайындау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .10
2. Криопротекторлар ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..11
2.1.Криопротекторлар ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 11
2.2. Мұздату мен сақтау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .11
2.3.Еріту және криопротекторлардан тазарту ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..12
2.4. Клеткаларды қайтадан өсіру және оны талдау ... ... ... ... ... ... ... ... .13
Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 15
Пайдаланған әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 16
Жаңа сорттарды шығағу және бұрынғы сорттарды жақсарту үшін генетикалық материалдар қажет. Сирек кездесетін және жоғалып бара жатқан түрлерді, құнды селекциялық объектілерді және қосымша метоболизмнен түзілетін заттарды беретін бағалы клеткаларды сақтау мақсатымен гендер банкісін жасау әдістері зерттелуде.
Тірі организмдерде төмен температураның әсерін зерттейтін биологияның бір саласы – криобиологияның қарқынды дамуына байланысты, сұйық азотта /-196ºС/ мұздату арқылы өсімдіктердің жасанды ортада өскен ұлпаларын сақтаудың криогендік әдістері қолданыла бастады. Бұл жасанды ортада өскен объектілердің ұзақ уақыт өзгеріссіз сақталуын қамтамасыз етеді. Қандай болса да ұлпаларды ұзақ уақыт қайта-қайта жаңа ортаға ауыстырып отырғызып өсіргенде, оларда гендік, храмасомалық және геномдық деңгейде жүретін өзгерістер көбейеді.
Өсімдік шаруашылығында сорттар жиі алмастырылып тұруы қажет. Ол жағдай бірнеше себептерге байланысты:
1) біраз мерзімнен соң сорттардың кейбір құнды белгілері біртіндеп жоғала бастайды;
2) ауру қоздырушы кейбір микроорганизмдер мен зиянкес жәндіктердің өте қауіпті жаңа популяциялары пайда болады да, оларға төтеп беру қиынға соғады;
3) климат өзгереді;
4) топырақтың құнарлығы төмендейді және тағы да көптеген жағдайлар. Мысалы, бидай мен басқа астық дақылдары сорттарының шаруашылықта пайдаланатын орташа мерзімі әдетте 5 – 10 жыл болады. Жаңа сорттарды шығару үшін әр алуан бағалы генетикалық материалдар қажет. Сирек кездесетін және жоғалып бара жатқан түрлердің генофондын және селекция үшін бағалы обьектілер мен штамдарды сақтау үшін in vitro жағдайында гендер қорын (гендер банкі) жасау жөнінде зерттеулер өткізілуде.
1. Г.Ж.Уәлиханова., Қ. Есмағұлов., «Өсімдіктер биотехнологиясының негіздері». Оқу құралы., Алматы, 1999 ж.
2. Г.Ж. Уәлиханова «Өсімдік биотехнологиясы». Алматы, 2001ж.
3. Бекер М.Е., Райпуллис Е.П., Лиепиньш Г.К. «Биотехнология», Москва, 1990ж.
        
        ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫ БІЛІМ ЖӘНЕ ҒЫЛЫМ МИНИСТРЛІГІ
ҚАЗАҚ ҰЛТТЫҚ АГРАРЛЫҚ УНИВЕРСИТЕТІ
Кафедрасы
«Криосақтау»
курстық жұмыс
Орындаған:
Тексерген:
Мазмұны
Кіріспе
............................................................................
.............................3
1. ... in vitro ... ... in vitro ... (гендер
банкі)..................................4
1.2. ... ... ... ... ... ... ... ... және ... ... ... өсіру және ... ... ... ... ... – биологиялық процестер мен объектілердің ... ... ... тиімді де маңызды заттар өңдіру және
жоғары өнімділігі бар ... ... алу, ... мен формаларын, жануарлар асыл тұқымдарын шығаратын ғылым ... жаңа ... ... ... ... басқа да салалары бар. Солардың
ішінде, мысалы, клеткалық және гендік инженеря әдістері. Клетканы жасанды
жрлмен ... яғни ... ... ... ... ... одан
будан өсімдіктерді шығаруға болады – бұл клеткалық инженерияәдісі. ... ... ... әрекет жасау арқылы генетикалық
трансформацияны іске асырып, ... ... жаңа ... алу ... инженерия міндеті. Осымен қоса гаплоидтық ... ... ... ... ... өсіру әдісі арқылы алынады. Өсімдік
клеткалары in vitro ... ... ... тән ... сақтайды, сондықтан экономикалық маңызды клеткалық ... ... көзі бола ... ... ... бұндай
ерекшеліктері өндірістік жолмен құнды заттарды алу ... ... ... үшін пайдаланылуда.
Міне, осы әдістер арқылы алынған жаңа сорттар мен ... ... үшін және де ... бара ... ... ... қалу мақсатында
ғылымда жаңа криосақтау, яғни ... ... ... кең даму ... in vitro ... ... in vitro ... (гендер банкі).
Жаңа сорттарды шығағу және бұрынғы сорттарды жақсарту ... ... ... ... ... және жоғалып бара жатқан
түрлерді, құнды селекциялық ... және ... ... заттарды беретін бағалы клеткаларды сақтау мақсатымен гендер
банкісін жасау әдістері зерттелуде.
Тірі организмдерде төмен температураның әсерін ... ... ...... ... ... ... сұйық азотта /-
196ºС/ мұздату арқылы ... ... ... өскен ұлпаларын
сақтаудың криогендік әдістері қолданыла бастады. Бұл жасанды ... ... ұзақ ... ... ... ... етеді. Қандай
болса да ұлпаларды ұзақ уақыт қайта-қайта жаңа ортаға ... ... ... гендік, храмасомалық және ... ... ... көбейеді.
Өсімдік шаруашылығында сорттар жиі алмастырылып тұруы ... ... ... ... ... ... мерзімнен соң сорттардың кейбір құнды белгілері біртіндеп жоғала
бастайды;
2) ауру ... ... ... мен ... ... ... жаңа ... пайда болады да, оларға төтеп беру қиынға
соғады;
3) климат өзгереді;
4) топырақтың ... ... және тағы да ... ... ... мен ... ... дақылдары сорттарының шаруашылықта
пайдаланатын орташа мерзімі әдетте 5 – 10 жыл болады. Жаңа сорттарды ... әр ... ... генетикалық материалдар қажет. Сирек кездесетін және
жоғалып бара ... ... ... және ... үшін ... мен ... сақтау үшін in vitro жағдайында гендер қорын
(гендер банкі) ... ... ... ... ... көзі ұрық, соңғы кезде биотехнология әдістері
дамып, селекцияда қолданыла ... соң, ... ... in ... клеткалар мен ұлпалар түрінде қажет ... ... ... ... ... ... ... жағдайда ұрықтары сақталмайтын өсімдіктерге
қолайлы, вегетативтік жолмен көбейетін және ... ... бара ... үшін ... ... ... беретін жаңа клеткалар линияларын жасау
үшін эталон клеткалары бола алатын клеткалар коллекциясын да сақтау ... ... ... және ... ... ... клеткаларды
сақтаудың ыңғайлы әдістері қажет екені сөзсіз.
Көптеген жылдар бойы бастапқы клеткаларды сақтау мақсатымен оларды ... ... ... ... ... бұнда клеткаларда генетикалық
өзгерістер өрістеуі ықтимал. Сонымен қатар, бұл еңбек пен ... ... ... Өсірілетін клеткаларды сақтаудың екі жолы бар: олардың
өсуін барынша бәсеңдету немесе оларды мұздатып сақтау – ... ... ... ... ... клеткалардың өсу кинетикасын ... ... ... ... ... ... ... созу, мысалы, 3-4 айға, тіпті
бір жылға дейін. Қазір ... ... ... ... ... мен регенеранттарға қолданылады.
Өсуді бәсеңдету үшін ең әрекетті жол, ол температура мен ... ... ... ... ... ... ... Мысалы, картоп клеткаларының коллекциясын сақтағанда температура
10ºС, ал алма үшін 1ºС болады. Әдетте 20º - 25ºС ... ... 4º - 10ºС, ал 30ºС ... ... 15º- 20ºС температура
қолайлы.
Өсімдіктердің өсуін сонымен ... ... ... ... ... ... ... маннит пен сорбит осмотиктер ретінде, ... ... және ... ... ... заттар (малеин қышқылының
гидролизі, сукцинаттың 2,2 – ... ... ... n – ... қышқылы). Өсуді тежеу үшін гипоксияны ... яғни ... ... ... ... үшін 90% азот пен ... қоспасын пайдаланады. Кейде оттегі концентрациясымен бірге атмосфера
қысымын да төмендетеді. Қоректік орта сарқылмау және сорғымау үшін ... ... ... орта ... оған оқтын-оқтын қоректік
заттар қосылып ... ... өсуі осы ... қаншама бәсеңдетілсе де,
өсуді мүлдем тоқтату мүмкін емес. Сондықтан өсуді толығымен ... ... ... ... ... ... сақтау (криосақтау) – клеткаларды қатты ... алып ... ... сақтау, мысалы сұйық азот температурасында ... ... ... ... қай ... ... да ... кепіл болады. Бұл әдіспен әр түрлі материалды сақтауға болады –
протопластардан ұрық пен ... ... ... ... клеткаларды,
ұлпаларды, мүшелерді қатты мұздатып сақтау медицина мен мал ... ... Ал ... ... өқінішке орай, жағдай басқаша.
Басты қиындығы, ол өсімдік клеткаларына тән ерекшеліктері және мұздың
оларға ... ... ... ... үлкен, вакуолі зор, суы көп
болғандықтан ... және ... ... олар ... ... Ол
мұздың клетка ішінде де, сыртында да ... ... ... ... ... ... ... ерітінді де пайда болады. Цитоплазманың
өзінің қату нүктесі 1ºС, бірақ клеткалар -10º-15ºС ... ... ... плазмалемма оған дейін мұздың кристалдарының клетка ішіне кіруін
бөгейді. Мұз кристалдары клетка ішінде өсе ... ... ... баяу ... ... бос суы ... сыртқа шығып
үлгереді де, сыртқы ерітіндіде мұзға айналады. Ал мұздату өте жедел ... ... ... ... де, мұз ... ... түзіле
бастайды. Бәсең мұздатқанда клетка ішінде мұз кристалдары пайда болуы
мүмкін, бірақ бұнда ... ... ... протоплазманың сығылысуы
болмай қалмайды. Протоплазманың сорғылуы, мұз түзілу салдарынан сыртқы
ерітіндінің концентрациясы өсу ... ... ... тыс ... ... нәтижесінде пайда болатын осмостық стресс ... ... ... ... ... мұздатқанда клетканың құруының себебі, ол ішінде мұз түзіліп
оның мембраналары ... ... ... ... ... ... ... осы екі факторлардың зиян әсерін
төмендету. Клеткалардың тірі қалуы көптеген факторларға ... ... және ... ерекшеліктері; суыққа шынықтыруға
қабілеті; түрлі криопротекторлардың құрамы мен мөлшері; осызаттар мен судың
клеткаға сіңу ... ... ... ... ... ... мұздатып сақтау жұмысының этаптары (1-сурет):
1) клеткаларды дайындау; 2) ... ... 3) ... ... ... ... сақтау; 5) тез еріту; 6) ... ... ... ... және регенеранттарды алу;
1.4.Клеткаларды мұздатуға дайындау.
Өте төмен температура жағдайында клеткаларды, меристемаларды, өркен
апекстерін, ұрықты, тозаңды ... ... ... ... әр түрлі
обьектілерді криосақтау үшін бірнеше тәсілдер мен жағдайлар қажет.
Осы әдіс клеткалар суспензиясы үшін жете ... ... ... ... ... ... майда, меристема тәрізді
клеткалар төзімді ... ... ... ... ұрықтар,
эмбриоидтарға мұздату кездегі әрбір этаптың жағдайларын ерекше бақылау
қажет.
Клеткалар ... ... ... ... тәрізді
клеткаларды неғұрлым көбейту керек. Оған жету үшін ... ... ұзақ ... ... ... барынша синхрондау және жаңа
қоректік ... жиі ... ... ... ... клеткалардың көлемі
кішірейіп, олардың көбі тірі қалады. ... ... ... амин ... ... ... ... қант мөлшері ... арта ... ... суспензиясын дайындағанда өте бір
маңызды жәйт, оның концентрациясын көтеру, яғни оны ... ... ... ... тығыздығын 2-3 есе арттырғанда, олардың
тіршілікке қабілеттілігі едәуір ... ... ... ... ... ... жеке ... бойынша іріктеліп алынады.
2. Криопротекторлар.
2.1.Криопротекторлар.
Криопротектор – клетканың мұздап қату нүктесін төмендетіп, ... ... ... ... механикалық және осмостық бүлінуден
қорғайтын зат. Криопротекторларға диметилсульфоксид (ДМСО), ... ... ... ... жақсы табиғи ... ... ... ... себепкер болмаулары үшін
олардың концентрациялары жеке іріктеліп алынады.
ДМСО ... өте ... ... бұл ірі ... ... ... үщін өте маңызды. Оларды мұздатуға дайындағанда ортаға 5% ... ... Бұл ... ... бойында (ұзындығы 0,3-0,5 мм) тиімді
қорғайтын ДМСО концентрациясы ... ... ... дәрілік түймедағы
(ромашка) клеткаларын алдын ала ДМСО қосқан ... ... ... ... ... және сахароза қоспасынбергенде, жақсы нәтижеге
жеткен. Клеткаларды мұздатып сақтау ... ... бері ... ... ... ... өсімдік клеткалар суспензияларын нітижелі
қорғау үшін криопротекторлардың қоспаларын және криопротекторлар ... ... ... қоспаларының әр түрлі концентрациясын пайдалану
қажет.
2.2. Мұздату мен ... ... ... ... ... ... ... зор. Мұздату
баяу, бірте-бірте, жылдам, өте тез, ... ... Баяу ... температура 0ºС-тан-40ºС арасында минутына 0,5º-1ºС төмендейді.
Жылдам мұздатқанда объект криопротектор қосылған ампуласымен шапшаң сұйық
азотқа салынады. Ал өте тез ... ... өзі ... ... ... ... ... түрінде арнаулы пластмасса мапулаларға ... ... ... салады.
Москвадағы ИФР-де криобанктің деректері бойынша, бағдарламалы мұздату
жақсы нәтиже берген. Бұл үшін ... ... ... оның ... жылдамдықпен сұйық азоттың буы беріліп тұрады. Басқа түрлі
мұздатқышта клеткаларбалқу ... ... ... зат құйылған камераға
салынады. Ол камера электрмұздатқышпен суытылып тұрады. Оның температурасы
бағдарлама ... ... ... Ең қарапайым аспаптар, ол Дьюар
ыдыстары мен ... ... ... ... ... ... мен ... мұзы (-78ºС ) бар камералар клеткаларды сақтауға
жарамайды, ... ... ... ішінде мұз пайда болуын бақылау мүмкін
емес.
2.3.Еріту және ... ... ... және одан соң клеткалардың өсуін бұрынғы қалыпқа
келтіру кезеңдері өте жауапты да ... Өте баяу ... ... мұз пайда болып, зақымдауы мүмкін. Ал тез еріткенде ондай жағдай
болмайды. Ампуланы жылы су (40ºС) ... ... ... ... ... жылы қоректік ортаны тамшылатып құйып ерітеді. Бірақ кейбір жағдайда
ептеп қана, баяу ... ... ... ... ... соң ... керек, оны әдетте суықта істейді. Клеткаларда өтетін физикалық
өзгерістердің көбі мұздату мен еріту кезінде ... ... ... да, ... ... бүлінуі болғандығанынан, оларға ерекше күтім қажет.
Кейде клеткаларды жумай (криопротекторлар ... ... жаңа ... ... Ал ... ... жуып ... қайтадан өсіру және оларды талдау.
Клеткалар мұздатып сақталған кезде олардың қандай күйде екенін білу
мүмкін емес. Ал, ... ... соң, ... одан әрі пайдалану үшін міндетті
түрде сапалық жағдайын білу ... Ол үшін ... ... ... ... пайдаланылады. Бұл тестерді клеткаларды,
ұлпаларды анықтауға болады.
Микроскоп арқылы көрінетін ... ... ... ... және ... ... құрылымдар)
флуоресцейндиацетатпен, Эванстың көк боуымен, феносафранинбен бояйды.
Каллустар мен тығыз ірі ... ... ... бояйды.
Клеткалардың өсуін кез келген ... ... ... ... ... және ... массаның өсуі, тұнып ... ... ... ... тығыздығы, тікелей микроскоп
арқылы бақылау). Стандарттық цитологиялық әдістерді клеткалардың бүліну
деңгейі мен ... ... келу ... ... ... береді.
Одан да нақты деректер ... ... ... ... ... ... әр ... клеткалар болғандықтан,
олардың арасында кейбіреулері еріткен соң басым өсіп ... ... ... жаңа бір ... ... бола ... Сондықтан оларды
генетикалық, физиологиялық және биохимиялық тұрғыдан талдау керек.
Сұйық азотта сақтағаннан ... ... ақ ... бата, руга, ит
жидек, жүгері, күріш, қант қамысы, диаскорея, жень-шень, оймақ гүлдің ... ... ... ... ... ... қант ... каллус
ұлпалары; ит жидек және темекінің ... ... ... ... сорттарының меристемалары қайтадан қоректік орталарда өсірілді.
Мұздап, ерітіп, қайтадан ... ... ... ... ... пайда болмау үшін, белгелі тәсілдерді ... ... ... ... ... сақталуы олардың тірі қалып, қайта
өсуіне кері әсер етпейді. Мұзы ерітілген клеткалар кейін бұрынғыдай өседі
және де ... ... ... ... ... ... ... олар бастапқы клеткаларға ұқсас
және биотехнологиялық мақсаттарға жарамды ... ... ... ... ... генофондтың
сақталуын қамтамасыз етеді. Сонда in vitro өсірілетін штамдар мен ... және ... бара ... ... ... вегетативтік жолмен
көбейетін өсімдіктердің де генофонды сақталады. Сөйтіп, in vitro сақталатын
генофонд – ... ... мен ... ... ... ... ... болғандықтан, дүние жүзінде криобанктерді ... ... ... ... биотехнология ғылымының дамуында криосақтау ерекше
орын алады. Себебі, осы криосақтау арқылы біз ... мол ... ... ... жануарлардың, микроорганизмдердің штаммдарын сақтап
қала аламыз. Биотехнологияның теориялық және ... ... ... ... ... ... ... Бұл үшін мынандай екі жолды таңдап
алдық. Олар мыналар: 1) клеткалардың ... ... 2) ... ... қатырып сұйық азотта сақтау (196ºС). Мұздатып ... ... бар. ... ... ... ... ... ірі
вакуольдің болуы, судың көп мөлшерде болуы. Сол үшін ... ... ... алдын ала ерекше дайындау керек, криопротекторларды ... ... ... оларды мұздатып, кейін тез ерітіп алу керек.
Клеткаларды дайындау, яғни меристема тәрізді ... ... ... ... ... ... ... бұл
клетканы мұздап қатыру кезінде клетка ішіндегі сумен ... ... және ... ... ... ... ... мен
концентрациясы клетка лар типіне байланысты. Қолайлы мұздатуды таңдап ... ... ... жылдамдықпен төмендету. Протекторды кетіргеннен
кейін клетканың тіршілікке қабілеттілігі тексеріледі. Мұздатқаннан кейінгі
клеткалар өздерінің ... және ... ... ... Осы ... ... каллус, меристемалардан, тозаңнан регенерант
өсімдіктер практика жүзінде алынған. Криосақтау әдісі генофондты ... ... ... ... ... Г.Ж.Уәлиханова., Қ. Есмағұлов., «Өсімдіктер ... ... ... 1999 ... Г.Ж. ... «Өсімдік биотехнологиясы». Алматы, 2001ж.
3. Бекер М.Е., Райпуллис Е.П., ... Г.К. ... ...

Пән: Медицина
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 15 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Криотропты гель түзілу және криогельдер26 бет
Ауыр металдарды сорбциялау үшін натрий карбоксиметилцеллюлоза (NaКМЦ) қасиеттерін зерттеу40 бет
Жер қабығы (құрамы, қозғалыстары), бедер туралы жалпы мәліметтер40 бет
Су - биосфераның аса маңызды элементi11 бет
Экология және қоршаған ортаны қорғау: жоғары оқу орындарына арналған оқулық106 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь