Бейнелеу өнері сабағында көне мұраларды оқыту арқылы оқушылардың рухани білімін дамыту

МАЗМҰНЫ

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...

1. Бейнелеу өнеріндегі кескіндеме туралы ұғым
және оның тарихы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
1.1 Бейнелеу өнері және таным жүйесі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 1.2.Бейнелеу өнері саласындағы кескіндеме өнерінің даму тарихы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .
1.3 Көрініс (пейзаж) жанрының ерекшеліктері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..

2. Бейнелеу өнері сабағында көне мұраларды оқыту арқылы оқушылардың рухани білімін дамыту. «Қожа Ахмет Яссауи» кесенесі. Шығармашылық
жұмыс ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .
2.1 Бейнелеу өнеріндегі Қазақстан суретшілерінің кескіндеме жанры ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .
2.2 Менің шығармашылық жұмысым «Қожа Ахмет Яссауи» кесенесі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..

3. Кескіндеме өнерін, бейнелеу өнері сабақтарында
және сабақтан тыс тәрбие жұмыстарында қолдану ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
3.1 Кескіндеме өнерін бейнелеу өнері сабақтарында қолдану ... ... ... ... ...
3.2 Сабақтан тыс кескіндемеден үйірме жұмыстарын ұйымдастыру және сабақ жоспарын құру ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...

Әдебиеттер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...

Қосымшалар
Кіріспе
Тақырыптың көкейкестілігі: Бұрынғы дәуірлердің қай - қайсына да шоқтығы биігірек көрінетін, көркемдік бейнелеу тұжырымдамасын анағұрлым байытқан сондай бір қызғылықты бағыт ХYІ-ХYII ғасырларда Голланд пейзажынан басталады. Сараптық, жасанды көріністерге толы шартты туындылар аясынан тұңғыш рет табиғат өз алдына бейнелеу, сұлулықты зерттеу нысанасы ретінде жеке дара бөлініп шықты. Жаратылыс құбылысының жанды келбетін, қаз-қалпын, бар бояу-бедерімен мейлінше көрнекі мүсіндеуді мұрат тұтқан, кәдімгі біз білетін шын мағынасындағы пейзаж жанры қалыптасты.
Дүниені сұлулық жанрымен сезіну, көркемдік тұрғыдан тану жалпы өмір құбылысына табиғи қатынас түрлерінің бар өзгерісі қоғамдық даму үрдісімен қаншалықты дәрежеде сабақтастығын кейінгі өнер тәжірбиелерінен де аңғаруға болады.
Тельжанов шығармасында адам табиғаттың өзекті арқауы, оның мән мағынасын ашатын тиянақты - тірегі ретінде білдіріп, ұлттық бояу рухы да айқын аңғарылған.
Көрініс тектес бейнесі ата қонысымен бауырласып, біте қайнасқан байсалды бір парасаттылық бабын жеткізеді. Жер мен адам жарасымы бірегейлік табиғат құшағында адам салтанатын даралап, әсемдеп жырлауға мол мүмкіндік туғызған. Дала төсінде терең ойға шомған еңселі қазақ сол суретке жан бітіріп, жаратылыс келбетіне айрықша ажар дарытқан.
Көркем бейне тіршілік тынысының қыруар құбылысын түсіндіре алады өйткені, ол сезіну үндестігі, көрнекілік негізі арқылы табиғаттың өзімен табысып кеткен. Байырғы құбылыс өңін ашу тереңдігін өнер иесінің ойшылдық парасаты аңғарылады.
Көркемдік қайсыбір эстетика мамандары айтқандай, дүниетану талпынысының долбарлы бастапқы сатысы емес. Немесе оны - жай бір жалпылама ұғымды бейнелі суретке қарамай көшіре салу әрекеті деп бағалауға болмайды. Көркем өнер ойшылдық өрісінің баянды бір көрінісі. Қазіргі кезде халықтың өнерге деген ынта-ықыласы анағұрлым артты. Халық шығармашылығын жаңғыртып одан әрі дамыту бүгінгі күннің көкей тесті мәселесі болып табылады. Осыған орай қазіргі таңда мектептерде бейнелеу өнері пәніне аса көп көңіл бөлінуде. Тәрбие берудің жалпы мақсаттарына сәйкес мектепте бейнелеу өнерін оқыту бірнеше мақсаттарды көздейді. Мәселен, қоғамның жан-жақты дамыған белсенді мүшесін дайындау,оқушылардың дүниетанымын қалыптастыру негізінде эстетикалық және көркемдік тәрбие беру. Эстетикалық тәрбие дегеніміз оқушылардың қоғамдағы, ғылымдағы,өнердегі,табиғаттағы әсемдік қабілетін қабылдау, тәрбиелеу болып табылады. Орта мектепте бейнелеу өнерін оқыту жалпы білім беру мақсатын көздейді. Эстетикалық тәрбие беру процесінде мемлекеттің даму жолындағы замандастардың еңбегінің әсемдігін көрсету маңызды орын алады. Осыған орай елбасымыздың халыққа жолдаған жолдауында білім, мәдениет, өнер саласына баса назар аударылған. Менің жұмысымның негізгі мақсаты, өсіп келе жатқан жас ұрпақтың бойына өнер шығармалары арқылы өз туған жеріне деген сүйіспеншілігін, өнерге деген қызығушылығын арттыру, патриоттық сезімін ояту, оқушылардың ой-өрісін дамыту, эстетикалық тәрбие беру болып табылады.
Әлем көркін бейнелеу жемісінде әр кезеңнің қайталанбас келбеті қашанда өз дәуірінің өзекті ағындарымен, негізгі даму бағдарларымен мейлінше тығыз байланыста ашылған. Ағарту дәуірі табиғатқа құштарлық қатынасын жаңа қырынан дамытып, қайтадан жасандырып дүние заңдылықтарына сай өмір сүретін «Жаратылыс адамы» теориясын қалыптастырды.
Қоғам өмірінің келесі, кезек оқиғаларымен сабақтас пейзаж өнерінің даму белсенділерін қарастырғанда, оларды қашанда жалпы азаматтық ортақ мәдениет өрісінде алатын орны тұрғысынан ғана саралап бағалай білген жөн. Бұл арада тек табиғатты рухани игерудің өзіндік ерекшелік үлгілерін ескере отыру керек - ақ.
Көркемдік және ғылыми таным көрінісінің шынайы бауырластығын теориялық, логикалық түр-тұрпаттардың өзі мейлінше бейнелі жарастық тауып, сезім әсерімен байыған, шабыттанған ғылыми ізденістер тәжірибесінен аңғаруға болады. Ал мұндай бірлестікте әдетте «сезім» теориялық сипат алады. Суреткер көз қарасын аңдау, аңғару әрекеті, ұғым ойы жанданып, рухтанып, көркем ойға айналып кетеді.
Көркем өнер жеке құбылыстардың жалпы табиғатын ашуға тырысады, ал жалпы табиғат, жалпы қасиеттің өзін көрікті бейнелер арқылы аралайды. Сұлулықты тану үрдісі жаратылыстану құбылысының тек бірегей, нақты көрінісін бейнелеп қана қоймайды, ол сол құбылыстың тыныстану, «өмір сүру» заңдылығын айқындайтын негізгі қасиеттерін де тап баса алады.
Көркемөнер табиғат мәнімен шұғылданғанда ол өз тұрғысынан емес «адамзат мәні» тұрғысынан қарастырады, яғни нақты «шынайы мәнін» сипатын айқындайды. Бұл жаратылыс құбылыстың өз болмысынан бүлінбей, жіктелмей, мейлінше тұтас мүсінделетін сапалық мағыналы бейнесі. Суреткер табиғи тіршілік пішінінің нақтылығы, мазмұны, сыртқы әлпетінің сезіне білу құдіретіне еркінірек бойлап тұңғиық сырларына бірте бірте жақындай береді. Әр құбылыс өзінің мәнісімен табыса бастаған тұста ғана ол көркемдік таным тақырыбына айналады.
Аңдау, аңғару түріндегі ойлау машығына жақындау көркемдік таным әрекетінің өзіндік бір ерекшелігін өрісі ашылмай-ақ көрінетін ой қисынымен кәдімгі сыршылдық сезім бірлігін іздеу керек. Логикалық тыныс, сезімдік сипат қашанда жаратылыс құбылысын суреткер санасы байыта қорытып, келісті мүсіндеген бейне бойында біте қайнасып жатады. Әрине логикалық жүйеде өз алдына жеке бөлініп ап-айқын, бадырайып тұрмайды, ол тек сезім арқылы өріліп жетеді. Өйткені, сұлулық игілігін сомдау жолында өнер адамы қашанда ойлана отырып, тіршілік жарасымын бұрмаламай, өз әл қадірінше дүние құбылысын бар болмысымен мейлінше қаз қалпында, дәлелді бейнелеуге тырысады.
Нанымдылық - сурет сенімділігі дейтініміз осындай жауапкершіліктен туған. Көріністік үлгіден аңғарылатын нақтылық қасиет әдетте сыртқы сұлулық бедері сияқты көрінгенімен, шын суреткер талантты ішкі әлем «жан-сарайы» жалынында жарқыратып жеткізе білмек.
Адам игілікті дүние құбылыстарын өзара сабақтастырып жатқан ең басты тұлға ретінде көрінеді. Рухани өмір ағымында ол табиғаттың ең биік сатысынан қарайды.
Өнер туындысында бейнелер жаратылыс негізі сезім арқылы қабылданатын төңірегін қоршаған байырғы кеңістік болмысы. Көрнекілік, сезінерлік нақтылық көркемдік игіліктің басты белгілері болып табылады. Суретші ұлан ғайыр дүние шындығынан ойлантып, көңіл-күйіне қуат берген, рухани тірек болған толғандырған жеке бір тіршілік көзін саралап алады да, азаматтық ортақ мән мағына дарытады. Сезім байлығымен суарылған өнер туындысы дейтініміз осы.
Пайдаланылған әдебиеттер
1. Тарақты Аселеу «Көшпенділер тарихы» Алматы «Атамұра Қазақстан» 1995ж.
2. «Бүгінгі Қазақстан» Республика суретшілерінің шығармаларында Алматы Өнер 1983ж.
3. Ә.Қастеев. Альбом. Алматы. 1978ж.
4. Ө. Жәнібеков. Қазақ қолөнерінің мәдениеті. Алматы. 1977ж.
5. Е. Жиенбаев зергерлік өнерінің әліппесі. Шымкент. 1994ж.
6. Б. Зауырбекова. Альбом. 1990ж.
7. Қазақ ССР Қысқаша Энциклопедиясы 4-том Алматы. 1993ж.
8. Ә. Мағұлан. Қазақтың сәндік қолданбалы өнері 1-2 том Алматы, Өнер 1987ж.
9. С. Төленбаев. Ою салуға үйрене біл Алматы. 1993ж.
10.Е. Зарисовик. Казахский народный орнамент М. 1969ж.
11.Казахская национальная одежда. А. Жалын. 1976ж.
12.Н. Қастеев. Альбом. 1976ж.
13.С. Қасиманов Қазақтың сәндік қолданбалы өнері. А. Өнер 1966ж.
14. А.Х. Маргулан Древняя культура Центрального Казахстана. Алматы. 1966ж.
15. А. Маргулан., Т.Басенов Архитектура Казахстана. Алматы. 1959ж.
16. «Советтік Қазақстанның бейнелеу өнері» Алматы. Өнер. 1990ж.
17. Ералин Қ., Халмуратов Ж. «Қазақстанның бейнелеу өнері шеберлері» Алматы «М-Талант фирмасы» 1997ж.
18.Шипанов А.С. «Әуесқой жас суретшілермен мүсіншілерге» Алматы «Мектеп» 1989ж.
19. Е.Шорохов Композиция Москва. «Просвещение» 1986ж.
20. Е. Каменова «Кемпірқосақтың түсі қандай?» Алматы 1981ж.
21. Ералин Қ., Тастемиров К., «Бейнелеу өнері сабақтарында оқушылардың кеңістік туралы түсінігін қалыптастыру».
22. Ростовцев Н.Н. Методика преподавания ИЗО в школе.
        
        МАЗМҰНЫ
Кіріспе.....................................................................
..............................................
1. Бейнелеу өнеріндегі кескіндеме туралы ұғым
және ... ... ... және ... ... ... ... ... ... ... ... Бейнелеу өнері сабағында көне мұраларды оқыту арқылы оқушылардың рухани
білімін дамыту. «Қожа Ахмет Яссауи» кесенесі. Шығармашылық
жұмыс.......................................................................
..........................................
2.1 ... ... ... ... кескіндеме
жанры.......................................................................
..........................................
2.2 ... ... ... ... ... ... Кескіндеме өнерін, бейнелеу өнері сабақтарында
және сабақтан тыс ... ... ... ... ... өнері ... ... тыс ... ... ... ұйымдастыру және сабақ
жоспарын
құру........................................................................
...............
Қорытынды...................................................................
....................................
Әдебиеттер..................................................................
......................................
Қосымшалар
Кіріспе
Тақырыптың көкейкестілігі: Бұрынғы дәуірлердің қай - қайсына да ... ... ... ... ... ... байытқан
сондай бір қызғылықты бағыт ХYІ-ХYII ғасырларда Голланд ... ... ... ... толы ... ... аясынан
тұңғыш рет табиғат өз алдына бейнелеу, сұлулықты зерттеу нысанасы ретінде
жеке дара ... ... ... ... ... ... қаз-қалпын,
бар бояу-бедерімен мейлінше көрнекі мүсіндеуді мұрат тұтқан, кәдімгі біз
білетін шын мағынасындағы пейзаж жанры қалыптасты.
Дүниені сұлулық ... ... ... ... тану ... ... табиғи қатынас түрлерінің бар өзгерісі қоғамдық даму үрдісімен
қаншалықты дәрежеде сабақтастығын кейінгі өнер тәжірбиелерінен де аңғаруға
болады.
Тельжанов ... адам ... ... ... оның мән ... ... - тірегі ретінде білдіріп, ұлттық бояу рухы да ... ... ... ата ... ... біте қайнасқан байсалды
бір парасаттылық бабын жеткізеді. Жер мен адам ... ... ... адам ... ... әсемдеп жырлауға мол мүмкіндік туғызған.
Дала төсінде терең ойға шомған еңселі қазақ сол ... жан ... ... ... ажар ... бейне тіршілік тынысының қыруар құбылысын түсіндіре ... ол ... ... ... ... ... табиғаттың өзімен
табысып кеткен. Байырғы құбылыс өңін ашу тереңдігін өнер иесінің ойшылдық
парасаты аңғарылады.
Көркемдік қайсыбір ... ... ... ... талпынысының
долбарлы бастапқы сатысы емес. Немесе оны - жай бір жалпылама ... ... ... көшіре салу әрекеті деп бағалауға болмайды. ... ... ... ... бір ... Қазіргі кезде халықтың өнерге
деген ынта-ықыласы анағұрлым артты. Халық шығармашылығын жаңғыртып одан әрі
дамыту бүгінгі күннің көкей тесті ... ... ... Осыған орай
қазіргі таңда мектептерде бейнелеу өнері пәніне аса көп көңіл бөлінуде.
Тәрбие берудің ... ... ... ... ... өнерін оқыту
бірнеше мақсаттарды көздейді. Мәселен, қоғамның жан-жақты дамыған белсенді
мүшесін дайындау,оқушылардың ... ... ... және ... ... ... Эстетикалық тәрбие дегеніміз
оқушылардың қоғамдағы, ғылымдағы,өнердегі,табиғаттағы әсемдік қабілетін
қабылдау, тәрбиелеу болып табылады. Орта ... ... ... ... білім беру мақсатын көздейді. Эстетикалық тәрбие беру процесінде
мемлекеттің даму ... ... ... әсемдігін көрсету
маңызды орын алады. Осыған орай елбасымыздың халыққа жолдаған жолдауында
білім, мәдениет, өнер ... баса ... ... Менің жұмысымның
негізгі мақсаты, өсіп келе жатқан жас ұрпақтың бойына өнер шығармалары
арқылы өз ... ... ... ... өнерге деген қызығушылығын
арттыру, патриоттық сезімін ояту, оқушылардың ой-өрісін дамыту, эстетикалық
тәрбие беру болып табылады.
Әлем ... ... ... әр ... ... ... ... дәуірінің өзекті ағындарымен, негізгі даму бағдарларымен мейлінше тығыз
байланыста ашылған. ... ... ... ... ... ... дамытып, қайтадан жасандырып дүние заңдылықтарына сай өмір сүретін
«Жаратылыс адамы» ... ... ... келесі, кезек оқиғаларымен сабақтас пейзаж өнерінің даму
белсенділерін қарастырғанда, оларды қашанда жалпы азаматтық ... ... ... орны ... ғана саралап бағалай білген жөн. Бұл арада
тек табиғатты рухани игерудің өзіндік ерекшелік ... ... ... - ... және ... таным көрінісінің шынайы бауырластығын теориялық,
логикалық түр-тұрпаттардың өзі ... ... ... ... ... ... шабыттанған ғылыми ізденістер ... ... Ал ... ... әдетте «сезім» теориялық сипат алады.
Суреткер көз ... ... ... ... ұғым ойы ... рухтанып,
көркем ойға айналып кетеді.
Көркем өнер жеке құбылыстардың жалпы табиғатын ашуға тырысады, ал ... ... ... өзін ... ... ... аралайды. Сұлулықты
тану үрдісі жаратылыстану құбылысының тек бірегей, нақты көрінісін бейнелеп
қана қоймайды, ол сол ... ... ... ... заңдылығын
айқындайтын негізгі қасиеттерін де тап баса алады.
Көркемөнер ... ... ... ол өз ... емес ... ... ... яғни нақты «шынайы мәнін» сипатын айқындайды.
Бұл жаратылыс құбылыстың өз болмысынан бүлінбей, жіктелмей, ... ... ... ... ... ... табиғи тіршілік пішінінің
нақтылығы, мазмұны, сыртқы әлпетінің сезіне білу құдіретіне еркінірек
бойлап ... ... ... ... ... ... Әр ... өзінің
мәнісімен табыса бастаған тұста ғана ол көркемдік ... ... ... ... ... ... жақындау көркемдік таным
әрекетінің өзіндік бір ерекшелігін ... ... ... ой ... сыршылдық сезім бірлігін іздеу керек. Логикалық тыныс, сезімдік
сипат қашанда жаратылыс құбылысын суреткер ... ... ... ... ... ... біте қайнасып жатады. Әрине логикалық жүйеде өз
алдына жеке бөлініп ап-айқын, бадырайып тұрмайды, ол тек ... ... ... Өйткені, сұлулық игілігін сомдау жолында өнер адамы қашанда
ойлана отырып, ... ... ... өз әл ... ... бар ... ... қаз қалпында, дәлелді бейнелеуге
тырысады.
Нанымдылық - сурет сенімділігі ... ... ... ... ... ... ... қасиет әдетте сыртқы сұлулық
бедері сияқты көрінгенімен, шын суреткер талантты ішкі әлем «жан-сарайы»
жалынында ... ... ... ... ... құбылыстарын өзара сабақтастырып жатқан ең басты
тұлға ретінде көрінеді. Рухани өмір ... ол ... ең ... ... ... бейнелер жаратылыс негізі сезім арқылы қабылданатын
төңірегін қоршаған ... ... ... ... сезінерлік
нақтылық көркемдік игіліктің басты белгілері болып табылады. Суретші ұлан
ғайыр дүние ... ... ... қуат ... ... ... ... жеке бір тіршілік көзін саралап алады да, азаматтық
ортақ мән ... ... ... ... ... өнер туындысы
дейтініміз осы.
1. Бейнелеу өнеріндегі кескіндеме туралы ұғым және оның тарихы
1.1 ... ... және ... ... ... тану дегеніміз - жер-жаһан шындығын, күш қуатын ... ... ... ... адам ... ... үшін оның бар
құбылысын ой санаңмен көре білу. ... ... ... ... жолы ... ... ... білімдер негізінде қалыптасқан. Деректердің
молдығы, оларды қорытып, топшалау арқылы ... ... ... ... бірте жүйелену ең алдымен дүние кеңістігінде бағыт-бағдар табуға
мүмкіндік берді.Осы мүмкіндіктен барып «жер ... ... ... ... алыс аспан шырақтарының да қозғалысын зерттеп, бақылау ісі
басталған . Ғылым мен ... ... әлем ... тану ... ... мен ... қатынасының дүние тұтастығы, бірегейлігі
туралы үғым -түсінігін кезең-кезеңге бөліп, ... ... ... ... жүйесінде бейнелеу мүмкіндігі барған сайын еркінірек ашылып,
тіршілік ... ... ... ... ... парапарлық
қасиетке ие бола бастайды. Көркемдік ... ... ... ... байлығы мен ғылыми ойдың логикалық дара мәнділік, мейлінше дәлме-
дәлдік ... ... ... ... пен ... адам ... ... Егер суреткер жеке бір құбылыстар туралы үғым-танымын
қосалқы өзге ... ... ... ... негізінде мүлде жаңа
жиындық бейне сомдап шықса, ал ғалым бірден қыруар қүбылысты егжей-тегжейлі
саралап, түгел қамтып, солардың ... ... ... әр ... ... арқылы біртұтас ғылыми үғым қалыптастырады.
Танитын адамның танылатын дүние болмысына ... ... ... алмайды, сырт көзге әр-текті көрінер ... ... ... ... диалектикалық толассыз тіршілік бұл. Таным өрісінің
кемелдену дәрежесіне қарай бейнелі ... ... ... ... ... шын жаратылыс мәнісіне барған сайын жақындата түсер рухани
қыруар үлгісі, ... ... ... ... тәжірибесі мен ғылыми
жаңалықтар, салтанатты көп шындықтың куәсі етіп отыр.
Жұмыр жерге табанын тіреген әр адам ... ... ... ... - ... иелігін шексіз - шетсіз ұлан - ғайыр дүние мұхиты ... ... ... ... ... ... ... бірте
-бірте өзгеріп, тынысын кеңейте беретін ұлы жаратылыс ұғымына адам баласы
әлем, ғарыш, ... ... ... ... Ғылым мен көркем өнердің даму
белестері, адамзат ұрпағының міне дәл осы ... ... ашу ... бойғы бай тәжірибесі, сайып келгенде дүниенің бірлігі заңдылығына
сүйенген біртұтас әлем тану тарихын құрайды.
«Дүниенің көрінген һәм көрінбеген сырын ... ең ... ... ... орны болмайды», - дейді Абай жетінші сөзінде.
Ақынның жалынды жүрегі, өмір шындығын ... ... ... ... көңіл заман қайшылығы жайлы тебіреніп отырып, ... ой ... ... өнер ... ... енді әлем айдынының жалаң
суреті, сыртқы сұлулық беделі ғана ... ... ... жаңалықтары да
тікелей тән. Табиғат әлемін, оның қат-қабат ... ... ... ... - ... жаңа белесі Томас Манн мұрасында
дәстүрлі, қалыптасқан, байырғы ... ... өзін ... ... ... ... тек ... жер бедеріне, дүние
келбетіне тарихи қатынас, көзқарас құбылысы ... ғана емес ... ... көрінбейтін адам өмірімен, тұрмысымен белгілі бір дәрежеде сабақтасып
әр қилы жаңалықтар арқылы да ... ... ... таным табиғаттың, өзіндік мүмкіндігін жетілдіре отырып, адам
баласы жаңа ғасыр, ғалам сырын жете тану, игеру жолында ... ... ұлан ... ... ... ... әсіресе көркем
фантастикаға терең деп бойлап еніп барады .
Суретші фантастист бірін-бірі толықтыратын ... мен ... ... тұр. ... ... құпия қазынасына ғажайып кейіпкер,
амал-тәсілдерімен барлау жасап, көз жіберіп, олар ... ... бет ... ... сапарын ғалымға дейін ұлғаюы өнер мазмұнын
байытып, табиғат тану сезімін ұштай түскен. Ғарыш мұхитын жан - ... ... ... ... ... ... өрісінде жаңа
жанрдың туып, қалыптасуының алғашқы ... де ... ... Жай ... дағдылана қоймаған бояу, рең құбылыстары бай, жаңа аспан денелері
бедерін, күн мен ... ... ... қат - ... тосын ырғақтары, кең
байтақ әлем тұңғиығының жанарыңды жасытар түр -түсін біршама ажырата алатын
болдық .
Тұңғыш ғарышкер - суретші Леоновтың ... ... ... ... адам баласының зеңгір көк құбылыстары жайлы тікелей сезім
- түйнісін жеткізуге тырысады. Өз ... ... үғым ... ... ... ... ... құдыретке ие бола берсін, бәрібір, адамзат ұрпағының
рухани дүниесін, қайталанбас қанық ғарыш бояуын қаз - қалпында бере ... ... өнер ... ... ... ғажайып бояулар реңін, жердің ... ... ... ... күн мен түн ... жан ... жалпы, бұрын қиял мен асқақ арман үлесіндегі құпия жұмбақ
сырларды ол тұңғыш рет жұртшылық ... ... ... ... ... жер» де ... бүгінгі замандастарымыздың жан жылуын, сезім
түсінігін, қуаныш -құлшынысын, адамгершілік мейірімін ... Үш ... ... ... ... сәукеле сәні арқылы әлем кеңістігінің
сұлулық сипаттық бояуы соны ырғақтатқан.
Ақын - жазушылар, ... ... ... ... ... ... айқындау жолында бірін -
бірі
толықтырып, байытып бірегей ... ... ... ... ... ... ... көркемдік ой логикалық, теориялық толғамдары
-мен сабақтасып ақиқат өмір шындығы, жаратылыс құбылысы көбіне бейнелі
көрініске, суретке айналып кетеді.
Дүние тану ... ... ... ... - ... мен ... ... байланысты. Көркемдік таным нысанасы айқындала түскен
сайын пейзаждық өнер шеңбері де ұлғайып, тақырыптың ауқымы ... ... ... ... тарихи кешен тұрғысында барлап оның сан -
салалы белестерін жан - жақты қамту өнер құбылысына тән белгілер.
Бұл тарапта ... ... өзге ... ... ... арқылы жол
суреттерін жасаумен бірге жұлдыздар әлемін игеру тақырыбын да рухани ... ... ... ... әлі жете ... аясы кең. ... көзге көрініп тұрған дүние болмысын да, ... ... ... ... ... ... ... мүмкін қадірінше оларды өмір
шындығына бір табан жақын, шынайы ... ізгі ... ... Күн
айналысындағы кеңістік көлемі туралы кейінгі ұғым, әлем тану жіктілігі,
ғарыштық жаңа өлшемдер, таным ... ... ... аңыз ... геология ғылымы жаңалықтарымен өзектесіп, өріліп мазмұн -
мағынасы тереңдей түскен. Ғылыми, көркемдік дүние ... ... ... ғылыми көпшілік жанр қалың бұқараға қозғалтқы әртүрлі әдеби
түрде, ... ... ... ... ... ... жеткізіп, іздену
өрісін ашатын бейнелеу, суреттеу сыршылдығымен де ... ... ... ізденістеріндегі тапқырлық, жазу мәдинеті, өмір
өрісін, адамзат ұрпағының ... ... ... ... ... сөз жоқ, ... жан ... сөз ететін
шеберлікті сипаттайтын біріне айланып отыр.
Бірақ соған қарамастан, қалай дегенмен, ... және ... ... әлі де ... баяу ... келе жатқанын біз тіпті де
жасыра алмас едік. Көз ... ... ... ... ... тану ... ... адам баласы жеткен ұлан-ғайыр рухани дүние
өсу, жеке бір салаларда ғана болмаса, көркемдік ой ... әлі ... ... жоқ. ... ... ... ол осы қазіргі қалпында біздің
рухани сусынымызды қандыра алар ма екен ?" - ... Ш. ... ... ... ... ... өз заманының ғылыми табыстармен сабақтас
дамыған. Суретшілер ежелден жаратылыс сырына жан-жақты бойлау үшін ... кең ... ... өнер ... дүние құбылысының мән-
мағынасын сезіну жолында математикалық зерттеу үлгілерімен керемет байыған.
Кешендік құрылым, өрістілік қағидаларының ... ... ... ... ... әдіс ... ... ерекше
қызықтырған. Көрінетін нәрселер, нысаналар құрылысын орналасу тәртібін
бейнелеуде ауа, жарық сәуле қатынасын айқындауда ... ... ... ... ... ... бейнелеу өнері ақыл-ой, парасат,
білім ұғымымен пара-пар саналған кездер де болған.
Табиғат ... ... ... ... жете ... ... зерттеушілер тәрізді пейзажистке де өсімдіктер дүниесін талмай
зерттеп, ботаника негіздерін игеру керек еді. Адам баласының ... ... ... ... құбылысы түрғысынан тану, ... ... үшін ... ... ішкі ... белгілеп, кеңістік өріс
заңдылығын айқындау үшін геометрия, математика ғылымдарын да зерттеп үйрену
қажет болған.
Шын суреткер ... ... ... ... ... оған мол ... зор
жауапкершілік бұйырған. Адамзат ақыл - ой ... ... ... ... өз ... жан - ... сіңірген көркем - өнер үлгілері ғана
ұрпақтан - ұрпаққа қастерлі қазына болып қала ... Шын ... ... қай - қайсынан да біз осындай ... ... ... ... көңіл күйімен, шеберлік, сезімімен біте қайнасып, ... ... ... ... бай ... өлмес бейнелер қуанышын табамыз.
Замандастары «орыс өнертану ғылымының қадірлі қолбасшысы» ... жан ... ... голланд бейнелеу өнерінің тамаша үлгілерін
жинаған Ресей ғалымы, саяхатшы П.П.Семенов - ... ... ... ... жайлы нұсқалар» авторы ретінде танылуы да тегін емес.
Осы нұсқалардың ... ... ... ... ... жеке ... өнердегі табиғат тақырыбына арналған.
Біртұтас дүние келбетін айқындауға ғылыммен. көркемөнердің өзара
бауырластығы тақырыбы ... өнер ... ... бері ... 1880 жылы Д.И. ... ... суреті алдында» деген мақала
жазған.
Менделеевтің пікірінше, жаратылыс тану ғылымы мен жер бедерін бейнелеу
өнерінің үзеңгілес тууы мейілінше ... ... Адам өзін ... ... ... ой ... ұшы ... кең әлемге
көкірек - көзін тікті. Тұңғыш рет өзі «табиғат» деп ... ... ... ... ... ... ... бұлардың қай – қайсысынан да негізгі нысана, негізгі
кейіпкер, бүкіл суретті көмкеріп тұрады. Ал, таураттық ... ... ... аумағы ғана арналған. Бір шығарманың ... ... ... ұлан - ғайыр қиыр - қырқасын түгел тізіп, көзіне түскен
құбылыстың ... де ... ... тырысады. Жалпы таным жүйесіндегі ... өзі - ақ ... ... ... бүкіл ұғым - білімді
мейілінше ... ... ... ... жол аша ... ... талмай, тынымсыз қадағалап, рухани сүйеніш тұту - пейзаждық
өнер туындыларына ортақ қасиеттердің бірі.
Көркем өнерді ғылымиландыру ұранын біздің ... ... ту ... ... Джон Бор «Жаңа пейзаж» дейтін мақаласында қазіргі
Америка суретшілері ұстанған қағиданы қолдайды.
Бұл - бізге мейілінше кереғар ... Өнер үшін ... ... ұғындыру бірден - бір дара мақсат емес. Көркемдік ойлау жүйесін
бұлай қарабайырландыруға ғылым мен ... ... ... ұғым
тәсілімен алмастыруға әсте болмайды.
Абстракционистер жаратылыс мағынасын тек ғылым аясында -логикалық ой
желісімен ашуға тырысуда «Абстракционизм ... XX ... ... ... және ... ... ... қатынасы» дейтін
кітабында жарияланған өзге бір мақаласында Бор ... ... ... - ең ... ... тап басу ... ... бара жатыр, абстракциялау дегеніміз ең мәнді белгілерді тап басу -
оны өрістету, еселеп күшейту" деп жазады.
Бордың сөзімен ... ... ... талдаудан абстракционизмнің
айырмашылығы - табиғатты жіктеп, жіліктеп алу, қалағанынша еркін қайта
құрастыру, жинақтау болып табылады. Ал, ... ... ... бет ... ... солай тану мүмкін емес. Суретші табиғат әлемін қисындылық
тұрғысынан ... ... де ... ... ... ойлау жемісін
айшықтап бейнелеп, ғылыми түсінікті көркем көрініске көшіру ... ... ... ... ... ... ... сырларын, заңдылығын, сезім байлығын,
сұлулығын жан - жақты игеру жолында ғылыммен көркем өнердің жаңа белестерге
көтеріле беретіні ... ... ... сырын игеру – жаратылыс шындығына, әр ... әр ... мән - ... ... ... ... жай ойлана
үңілу ғана емес, ол ең алдымен күллі әдемілік әлемін, ... ... ... ... жан - жақты тану, рухани жан-жылуымен егжей - тегжейлі
сезіну.
Табиғат бейнесімен біте қайнасып, бауырласып ... екі ... ... ... ... ... бағалау сипаты. өнер туындысында әдетте
жаратылыс шындығы осылай таныла отырып сұлулық көрінісі ретінде бағаланады,
айшықты өрнекті ... ... ... дегеніміз - адам жанымен танылып
, адам санасында ... ... ... ... деп ... В.П.Тучаринов. Осы көзқарас бізге біршама дұрысырақ көрінеді.
Өйткені табиғатқа тән ... ... ... оған ... жеке
қатынасынсыз сұлулықты сезіну мүмкін емес. Көркемдік, әдемілік ... ... осы екі ... ... де ... ... бас тартсаңыз
екіншісі бәрібір жеке дара ... ... ... ... ... ... саласындағы кескіндеме өнерінің
даму тарихы.
Кескіндеме өнер әлеміндегі орасан зор, ... ... ... ... Ол ... ... таң ... біздің тарихтан бұрынғы
ата-бабаларымыздың үңгірлерінде ... ... Сан ... ... ... алған идеялары, олардың ұмтылыстары өзгеріп
отырады, бір ... ... ... стиль басты, бірақ бәрібір кескіндеме
жасап дами берді.
Басқа өнерлердің арасында ... ... ... ... ... ... толық бере алса керек. Сан жүздеген ... ... ... ... дүниені қызғылықты ететіннің бәрін бейнелеудің
таңдай ... жаңа ... ... ... Оның ... ... бай бола бастады. Сызықтардың өте батыл жүргізілуі, бояулардың бай
үндестігі, жарық пен көлеңкенің батыл, күтпеген ... ... ... ... ойлы ... және айқын логика,
қиялдың қызықты құбылмалылығы, осының бәрі кескіндемеге өз міндеттерін шешу
үшін берілген.
Батырлардың сауыттарының ... ... ... ... көз ... ... жас қыз ... нәзіктігін және
ағаштардың дөрекі қабығын көзге түсетіндей етіп беру тіс қаққан кескіншілер
қиындық келтіре ... Кең ... ... ... ... жан ... ... жапырақтарын, қаһарлы да асқақ аспанды,
мөлдір – сұр тұманды және айлы түндердің тылсым, жұмбақ ... ... ... ... ... сан ... ... өнері көрсетіп бере
алады.
Ал ең ғажабы бұл емес! Бар ықыласымен берілген суретші шапшаң, ... ... ... келіп керілген кенеп бетіне қылқаламмен бояу жағады –
міне одан өзімізге тірі адам көз ... ... оның ... ... қоймайтын ой нышандары мен құштарлықтары
таң ғажайып қырағылықпен ... ... ... және бір
мезгілде сендерге оның жан - дүниесін ашып ... ... ... ... - ол ... жүректерді бір мәнді
ойды, бір күшті сезімде бірге соғуға мәжбүр етеді. Ол ... ... ... оның тілі ... тіл. Оған аудармашылар қажет ... ... ... өзі ... ... көрнекті Кеңес кескіншілерінің бірі - А.Пластов кескіндеме туралы
осылай шабыттана айтады.
Кескіндеме - бұл майлы бояулармен жасалған және пакет рамаға салынған,
біз музейлерде ... ... ғана ... ... ... кең ... сан ... техниканы қамтиды, мысалы түрлі сулы бояулармен,
темперамен, гуашьпен, акварельмен салынған кескіндеме болады. Тіпті ... ... ... ... ... ... бәрі ... яғни станок та (мольбертте ) жасалатын ... ... де ... Оның ... біз ... ... Мұлдай кескіндеме арнайы ... әк ... ... және жаңа ... бетіне жиі жасалады. Мүлдем бояусыз
- ақ жасалатын өзінше ерекшелігі бар монументтік ... де бар. ... ... ... түсті кесектерінен жасалады (мозайка). Сондай -
ақ «жарықтанатын» кескіндеме - ... ... ... өтіп ... ... жарық түсіретін кескіндеме де болады (витраж).
Кескіндеме шығармаларын орындаудың алуан түрлі техникаларын қарастыруға
көшпестен бұрын түс танудың кейбір меселелерімен ... ... ... ... ... ... біз түс, ... біршама сөз еттік. Бірақ онда түс әлі де тапшы, оның ролі ... ... ... ... түс ... ... ол ... орынға ие болады және барлық күш-қуатымен
өркен жаяды.
Түс - кескіндеменің ... ... да ... ... ... ... суретпен және жарықпен көлеңкемен ... ... ... ... ... деп нені ... Бәлкім, бізге
тәжірибеден белгілі заттардың боялғандығы болар. ... олай ... ... ... ... екен. Кескіндеме - біздің қайсы бір заттар
туралы білімдеріміз жөніндегі протоколдық есеп емес, осы білімдерге сәйкес
суретті ... ... ... ... оны нақты жағдайларда біз
қабылдағанымыздай етіп, көркем бере білу.
Біз ... ... ... ... ал қардың ақ екенін тәжірибеден білеміз.
Біз картинада оларды осындай бояулармен бояй аламыз ба? Бұл ... ... те, ... деп те жауап беруге болар еді. Жасыл шөпті кескіндеменің
шығармаларды іс жүзінде сұрғылт немесе көк ... ... ... ... ( ... ... бара ... күн сәулесінде) болып шығуы мүмкін. Егер
картинада қарды бір ғана ақ бояумен боясақ, қар сияқты әсер қалдырмай, жай
ақ дақ ... ... ... ... ... ақ ... мыңдаған - қызғылт,
алтын түстес, көгілдір және күлгін реңктер болады. Мысалы:
В. Суриковтың ... әйел ... атты ... ... суреті қалай
салынғанына назар аударып, мұқият қарап көріңдер.
Егер заттардың «дәл өзіндей» түстерді көшірмесек, табиғаттың түстік ... ... ... ... болады. Бәрін де картинада дұрыс
табылған түстердің өзара қатынастары шешеді. ... ... ... ... ... алуға ұмтылу тіпті де керек емес. Суретшіге қолына қылқалам
ұстап затқа жақын келіп, ... ... ... ол ... – дәл ... келуі
үшін затпен салыстырып жатудың қажеті жоқ. ... ... ... ... ... ... ... дұрыс та дәлме – дәл түс ретінде
нанымды қабылданатындай түсті тауып, іріктеп алу қажет.
Сөйтіп суретші заттардың ... ... ... түстік өзара байланысын
зерттейді. Ол қайсыбір заттардың бізге белгілі ... ... онша ... ... басқаша сияқты болып көрінетін бояуларды пайдалануы
мүмкін. Бірақ ол осы ... ... ... ... ... дақтар
заттың өзіндегідей бір -бірімен ара қатынаста болатындай етіп алады.
Нақ осы түстік қатынастарды дұрыс алу реалистік ... ... ... ... ... «сабақтас» түстің пайда болуына
жарық, қашықтық (ауа қабаты) және ... ... яғни ... ... ... тұруы шешуші ықпал жасайды. Мәселен, өте күшті ... ... ... ашық тал ... ... ... ... түстер
өзінің қанықтылығын жоғалтады, ағарып түссізденеді. Бұлтты күндері немесе
көлеңкеде, керісінше, түстер өзінің ... ие ... да ... ... ... ... әлдеқайда көбірек қабылдайды. Кейде
жаңа айналыса ... ... мұны ... де керісінше
жасайды, күшті жарықта тұрғанда ең ашық ... ... ... ... үшін суық ... ... ... бүкіл құпиясы», - дейді Б.Иогансон, ... ... ... басқа, түстерді қабылдауға қашықтық ауа қабаты әсер етеді. Бұл
жөнінде ауа ... ... ... ... ... ... түстері шағылысқан сәулелермен заттар бір - біріне жіберетін
рефлекстерімен де анықталады. Бәрін де тесіп өтіп, қоршап ... ... де ... ... де кіші ... осынау айқұш - ұйқыш айқасқан
ағымдары ерекше түстік ортаны, әлдебір жалпы түсінік ... ... ... ... бірыңғай, тұтас, жарасымды реттілікке
және өмірлік шынайылыққа ұмтылған ... оның ... ... кейпі кескіндемеде колорит деп атайды. Профессионал кескіндеменің
басты ... бірі ... және суық ... ... ... бір ... ... түсіп тұрған және көлеңкеленген ... ғана ... ... ... жылы немесе суық түстік реңктерімен
де міндетті түрде ерекшеленеді - егер ... жылы ... ... ... жылы ... ... ... осы жалпы түстік дақтарда оларға қарама -
қарсы реңктер ... ... ... ... ... бояу ... бояуға
ұқсамайтын, оған контрасты болуы тиіс.
Жылы және суық ... ... ... ... әуен ... ... міндеті - картинаның
жақын және алыс ... ... ... ... ... ... жанры және оның ерекшеліктері
Өнердегі басты саланың бірі - пейзаж. Пейзаж дегеніміз өзі француз сөзі,
біздің ... ... ... ... ұғымды береді. Өнер саласында
да пейзаж жеке жанр болып қалыптасқан.
Пейзаж тек кескіндеме саласында емес, сол ... ... ... ... ... т.б. ... ... табиғатты ғана емес, адам пішіндері, хайуанаттар
дүниесі, бірқатар сюжеттік көріністерді бейнелеп береді. ... ... ... ... мен ... басты рольді атқармайды, керісінше
композициялық шешімді дұрыс атқару мақсатында немесе ... ... ... қосымша деталь ретінде таңдап алынады. Бұл заңдылықты ... ... ... ... жанрға ауысып кетуі ғажап емес, суретші
айтарлықтай деңгейге жете алмайды.
Енді пейзаж өнері немесе дәлірек айтқанда пейзаж жанрының ... ... ... ... ... яғни неолит дәуірінің өзінде адамдар
табиғатты жан-жануарлар дүниесін бейнелейді. Мәселен ... ... ... ... ... ағаштары, тас суларды
бейнелеулерін кездестіруге ... ... бұл ... тек ... ... қана қоймаған, өзіндік
композициялық шешімі бар, белгілі бір ұғымды ... ... ... алғашқы жазбалары ежелгі шығыста Крит жерінде, яғни
Египет жерінде кездестіруге болады. Онда негізінен жартастағы ... ... ғ. Аңшы ... ... көріністер, сол сияқты ... ... аң ... сәті ... жазбаларды (роспись) кездестіруге
болады. Сол сияқты б.э. XX ғ. ... ... ... росписьтерді
(криште) құстармен бірге табиғат суреттерін кездестіруге болады.
Бұл аталған табиғат суреттерінің барлығы тек нобай ... жоба ... ... орта ... ... өнерінде, ежелгі Икон жазуы орыс өнерінде
табиғат ... ... ... ... бұл ... ... ... еді.
XXI - XXII ғ.ғ. пейзаж Европа өнерінде белгілі бір тақырыптағы картинаның
фонын немесе портретте тек фон қызметін ғана ... оған ... ... ... ... да ... ... Монне Лизаны (1503 - Лучр.
Париж) айтуға болады.
Алғашқы пейзаждардың қалыптасуы, яғни белгі бере бастауы XI ... ... ... ... ... ... ... өте поэтикалық нәзіктікпен
жазылған. Оған мысал Х-ғасырдағы Дунь-юанның жібек матаға тушьпен орындаған
«Өзен пейзажы » деп аталған жұмысы.
Уақыт өте келе ... ... ... ықпалды жапон пейзаждарымен
араласып, өзіндік стиль құрады.
Жалпы өнерде пейзаждың өз алдында «жанр» болып Европадағы ... ... ... ... болды.
Енді суретшілер картина жазғанда бір нәрседен қарап жазуға, сол сияқты
сызықтың перспективаға, кеңістікті беруге жалпы картинаның ... ... ... ... ғасырдың бірінші жартысында-ақ швецар суретшісі К.Вицаның «Ғажайып
аулау» (1444 ... ... ... ... жағалауын нақты және
кеңістікті көрсете білді. Бұл сол ... ... ... ... ... суретшілердің кіші өлшемдегі картиналарында ... ... ... және А. ... ... план өз ... ... Яғни, алғашқы план картинада нақты талданып жазыла бастады.
Дәл осы уақытта, яғни ... ... ... ... ... табиғатқа
басқаша көңіл бөле бастады.
Итальян суретшілері Тициан, ... ... ... ... ... гармониялық жағынан әуен бере бастады.
Картинаның көп бөлігін архитектуралық орта дами бастады.
XXI ғасырдың ... ... ... ... бөлінбес, ажыратқысыз
бірлігін көрсетуге өз жұмыстарында басты назарға алды және қол ... ... ... «Жыл ... «Қар бетіндегі аңшы» (1565-екеуі
де Вена өнер музейі) деген жұмыстары мысал бола алады.
XXI ғасырда табиғатты бейнелеу нақты орнығып ... ... ... бейнелеу етек алды.
Бұл ғасырда, яғни жаңа ағым классицизм қалыптасты.
Пейзаж шеберлері енді табиғатқа жаңа ... ... ... ... деп ... ... ... орында табиғат образ ретінде таңдап
алынып, сол картинаның арқауы табиғат болды.
Ал француз суретшісі И. ... ... ... ... ... ... ... ажырағысыз бейнеленеді. (Геркулес және
Канус, 1949 ГМНН). Ал кейін ... ... ... ... табиғаттың стихиялық күш қуаттары көрсетіледі.
Д. Веласкестің күн сәулесінің ... ... ауа ... ... ... ... қалыптасты.
2. Бейнелеу өнері сабағында көне мұраларды оқыту арқылы оқушылардың рухани
білімін дамыту. ... ... ... ... ... жұмыс.
2.1 Бейнелеу өнеріндегі Қазақстан суретшілерінің кескіндеме жанры.
Қазақстанда кескіндеме өнеріндегі пейзаж жанрының қалыптасуы оның
дамуы жайында анализ ... ... ... ... ... ... Ұлы Октябрь революциясынан кейін бастау алды.
Жетпіс жыл кескіндеме өнерінің ... мен ... ... үшін көп ... деп ауыз толтырып айта салуға болмайды. Алайда
республика көркем өнерінің қазіргі жағдайы ол жөнінде байсалды, әрі жан ... ... ... лайықты.
Бір кездерде діни ұғымдардың ықпалы үзіліп қалған кескіндеме дәстүрі
бірден қалпына келіп, жоғары дәрежеге жете қоюы мүмкін емес ... 30 - 40 ... ... ... ... ... ... күннен
– күнге қарыштап біртіндеп қалыптаса берді.
Өзге республикалардан әсіресе Москва мен Ленинградтан ... ... көп ... ... ... ... ... онша еместі
шығармашылық күштер де өте ... ... 1933 жылы ... Одағының ұйымдастыру бюросы құрылды, оған В.Сладков, Э.Исмаилов,
Ф.Болхаев кірді, ал 1940жылы республика суретшілерінің ... ... ... көркем өнерінің дамуының екінші кезеңінде 50 – ... оның ... ... ... ... ... дамуымен тығыз байланысты
дамыды. Бұл кезде республика ... ... ... болмысқа, заттың өзіне көбірек зер ... соны ... ... 60 – ... ... ... бой ұру. “Қатаң стильді”
ұлттық тұрғысынан игеру, жаңа кейіпкерді іздеу Ал 70 – ... ... - бұл ... жаңа ... әрі ... өте ... кезең. Бұл кезеңнің ерекшелігі – ... ... ... ... мен стильдердің, заманымыздың
көкейтесті проблемаларын әр қилы шешетін ... ... ... ... ... ... ... 1879 жылы келген орыс
суретшісі Н.Г. Глудовтың ... ... ... Ол жаңа ... ... кенепке, қағазға түсірумен болды.
Бірінші ұлттық қылқалам шебері, өз ... ... ... және ... міндеттерін түсіне білуде өзінің аңғал
тазалығын творчестволық өмірінің өн бойында кірпік түсірмей ... ... те ... ... ... «сұлулықты» дүниенің (түсінігі) бұлжымас қасиеті деп біліп, оны
мүмкін қадірінше дәлме – дәл бейнелеуге тиістімін деп ... ... ... ... арқылы үйлесімді үңірек түзеген
айрықша түстер бұйымдық әлем бояуының сан алуандығын ғана беріп ... ... ... ... ... өмір ... ... Қастеевтің алғашқы суреттеріне тән ерекшелігі, ол ... ... ... ... ... әр ... өзіндік ерекшелігі бар,
формалары мейлінше жинақталған, композициялық өрімі бір орталықтан өрби
жайылады, ... мен ... ... ... жағы ... шығып
жатады. Күмән жоқ бұл ... ... оның ... ... өнер
шығармаларының жақын таныстығының төлімі, форманың мінсіздігін қапысыз
сезінушілік арқылы дарыған деуімізге болады.
20-шы ... ... ... ... ... ... ... көркемсурет өнерінің қалыптасуына бұлар әр қайсысы белгілі
мөлшерде үлес қосты.
В. Каптеровтың заттар мен қоршаған ... ... ... бейнеленген
әдемі этюдтері күнделікті тіршіліктің көріністерін суреттеуде сырлы да
сезімтал ырғағының нәзіктігімен тартымды.
М. Гайдуковичтің акварельмен, ... ... ... ... жоқ. ... дейінгі Алматы» деген шағын суреттерінде ол қағаздың
бояу түспеген, таза ... ақ ... ... сәуле төгілген кеңістік
ретінде пайдаланды. Қылқаламның ұшымен ептеп қана бояу тек затты ғана емес,
сонымен бірге оған суретшінің ... да ... Оның ... -
жәй бояудың ғана емес, байқағыш адамның назарына іліккен әлемге берілген
баға.
Дегенмен, анағұрлым қызу ... ... 30- ... ... еді.
Сан жағынан әлі өте аз болса да, таланттар өсіп жетілді. Кейбіреулері
орталықтағы ... оқу ... ... білім алды. Осы ... ... ... А. ... ... О. ... Больхозин, С. Колмынов келді. Бұлардың әрқайсысының өнерде қалыптасқан
өз машығы, өз бет - ... ... ... ... ... мәдени
ортаның қалыптасуына зор роль ... ... ... ... нобайларда және сезімшіл этюдтерде бейнеленеді.
Л. Гербановский ... ... қала ... өте ... салады. Мюнхенде білім алған А.Риттих ... ... ... ... ... неміске тән ықтиярлықпен дәл
келтіреді.
Адамдардың құлашты кең сермеген қызметіне таң болған Ф. Болкоев, Ертістен
өтетін үлкен көпірдің құрылысын хрониктерше қызу ... ... ... ... ... ... ... сұлу табиғат көріністері
тартады.
Бұл кезеңде суретшілер әлі бір ... ... құра ... жоқ еді. ... ... бет бейнесін анықтауына әлі көп уақыт барды. Олардың
әр ... ... ... шеңберінде талантының шама -шарқынша еңбек
етті.
Алайда, оларды біріктірген нәрсе де бар- ды : ол ... жаңа жол, ... ... ... ... зерттеу болатын.
Табиғатқа зейінмен үңіле қарап, оның ерекшеліктер анықтау, халықтың
тұрмыс - салтының, ... ... мен бет- ... өзгешеліктерін
қалтқысыз анықтау, сөйтіп өзінің әсер сезімдерін неғұрлым дәл бейнелеуге
тырысу, ол кездегі көптеген еңбектерге тән ... ... ... Отан соғысы жылдарында республикаға көптеген суретшілер көшіп келді.
Олардың ... ... өз ... ... өмір ... Бұл жылдарда суретшілердің шығармашылық күш - жігері өнердің
үгіт бұқаралық түрлеріне жұмылдырылды.
Алайда, форма мен мазмұндық ... ... ... шығармалар да
назардан тыс қалған жоқ. Бұл ... ... ... адамның
әрқашан мойымай, рухын түсірмей, сұлулықты сезгіш қабілетін сақтай
алатындығының айқын дәлелі.
А. ... ... ... ... әдісі бар, суретші еді. Оның
суреттерінде енжар натура қуалаушылық атымен жоқ. Ол өзімен бірге фактураны
сүюге құштарлықты ала ... Ол ... ... Алматы көркемсурет
училищесінде мұғалім болғандықтан, көптеген болашақ ... ... ... алды. А. Черкасский кескіндемедегі бояу ... ... ... ашық ... әдістің
эстетикалық мәнділігіне зор маңыз берді. Оның Қазақстан кескіндемесіне
келуі көптеген ... ... ... эмоциялық - көркемдік «
даусының» бар үні мен ... ... ... ... ұқтырды.
Р. Вешкановтың акварельмен және пистельмен салынған пейзаждары Алматыны
жаңа қырынан «ашу» іспеттес болды. Ол ... ... ... мен ... ... ... әсер еткен талғам -
түйсікке тәрбиелейді.
1943 жылы Алматыға П. ... ... Ол ... П.Филоновтың
мектебінен өткен болатын. Ол республиканың көркемдік өміріне мүлде жаңа леп
ала келді: кең тыныстылық, кәсіби ... пен ... ... ... ... соғысқа дейінгі эпикалық келбеті туған жердің суреттерімен,
табиғаттың қарапайым ... ... ... оның бір ... ... түсу ... сүйсіну белең алды. ... ... үн ... ... ... ... ... жылдарда Қазақстан өнеріне Е. Говорова есімі келіп қосылды. Оның
тушьпен және қаламмен салған ... ... - ... әр ... ... ... поэмасы Е.Говорова даладағы шөптердің, сарқыраған
өзендері мен аласа ... ... ... мен ... ... жақсы көрді,
және оны ұға білді. Оны ... ... ... ... ... ... жоқ. Ол тіпті ошағының әдемілігіне де таңдана ... ... ... ... ... да ... ... ақылмен шектей
отырып, кәдімгі қайыңның жайқалған бұтағына да сүйсінетін.
Еліміздің орталық жоғары оқу орындарында ... ... ... ... байланысты 50-жылдардың ортасында республикамыздың көркемөнерінде
жаңа кезең басталды.
Профессионализм мен көркемдік кемел ой суретшілердің жеке дара ... ... ... ... Қазақстан кескіндеме мектебін
қалыптастырудың жолдарын іздестіруге ... ... Рас, бұл ... тілі ... ... ... ... тақырыпқа көбірек күш салынды.
Бірақ қалай болған күнде де қазақ суретшісінің оның орыс, украин, өзбектен
өзгешелейтін тән әдіс - ... ... ... ... жасалған.
1953 жылы Ленинградтан С. Мәмбеев, Қ. Телжанов, Н.Нұрмағанбетов 1956 ... ... ... М.Кенбаев ұзамай жас кескіндемешілер Қазақстанның
жетекші суретшілерінің қатарына ... ... көп ... соң ... ... оның топырағы ыстық
көрінді, өскен ортаға, ата мекенге арналған ... ... ... ... осынау таза өсімдік тәсілдерге қарамастан, ол табиғи
бояуының көптігімен адам сезімінің қалтарыс- қатпарларын әсте ұмытпайды.
Әлемдік мәдениет ... ... адам ... ... ... қастерлейтін дәстүрлі тұрмыстың патриархалдық тазалығы өзінше
бір романтикалық, арман, табиғат тіршіліктің даналығымен және ізгілігімен
қызықтыратын қиял екенін ... ... ... ... ... негіздері жайында ойлану
көптеген суретшілердің творчестволық қызметтеріне игілікті ықпалын тигізді.
Ал, М. ... ... ... ... ол ... ... сұлулығын көріп, соны жырлады.
Республика суретшілерінің жаңа кейіпкері мен жаңа форманы іздеген әрекеті
60- жылдардағы өнердің ... одақ ... ... ... деп аталған арнаға
табиғи келіп қосылған болатын. Олар кез - келген уақыттан, оқиғадан тиісті
нәрсе деп түсіндіреді. Заттар мен ... ең ... ғана ... оған оңай оқылатын бейнелеу негізделеді.
Ш. Сариевті толғандыратын ... ... Оның ... ... сыймайды, өйткені суретшіні «адам мен дәстүр» проблемасынан гөрі
«адам мен табиғат» проблемасы көбірек ... мен ... ... ... – дәстүрлі халықтық болмыстық
қасиеті. Адам табиғатпен біртұтас: ол да жалпақ ... ... ... болып көрінеді. Солай бола тұрса да, адам ... ... өз ... түсінетіндігі себепті табиғаттан асқақ тұрады.
Суретшілердің шығармашылығының толғақты мәселелері, олардың өнер мен өмір
алдындағы ... ... ... қоя ... ... мен ... ... ерекше мән береді. ... ... ... және ... ... нақ осы
жылдары жарқырай көрінеді.
Конъюктуралық шығармашылар жазғысы келмеген ... ... ... ... ... ... түсті.
А. Дячкин офорттың мүмкіндігін анықтайды. И. Квачко гуаштың У.Әкішев, С.
Козлов, Б. Пак - акварельдердің, ... ... ... ... ... көрді. Олардың шығармаларындағы жетістік
суретшінің практикалық ойын білдіреді.
Өнерге 70- жылдардың ... ... жас ... де дәл осы ... ... күрделі әлеуметтік проблемалардан қашқақтайды деп талай
рет кінәлады. Бірақ тау мен далаға, бала кезінде ... ... ... нақ осы суретшілер өнердің алдында неғұрлым адал болып шықты.
Алайда, осыдан он жыл бұрынғы ... жеке адам ... ... адамның, тарих пен адам кеңістігінде өмір сүретін адамның рухани
- эмоциялық дүниесі болды. Жас ... ... ... ... одан әрі ... ... олар бұл ... өзгеше
үндестік береді.
Одан кейінгі жылдардың кескіндеме мен графикалық шығармаларындағы ... ... ... ... - поэтикалық салыстыру енді. ... «Ақ шөл ... / Жер және ... ... ... ж./ полотносында шабытты - салтанатты әуенге ие болды.
Алпысыншы жылдардың ұрпақтарымен салыстырғанда, бұл ... ... мен ... ... ... ... табиғат көрінісі картинасының композициясына ... ... ... ... енді ... ... ... формаларының сұлулығы мен пластикалық сезінуін көретін болды.
А. ... ... ең ... ... өзі ... емірендік күшін көрсетеді. М. Әбілқасымовтың лирикалық
пейзаждарында толқыған нәзік көріністер оның ... ... ... мен К.Дүйсенбаевтың жанрлық пейзаждарын адам мен ... ... ... ... ... кеңістік көріністерінің динамикалық қақтығысы
табиғатты өзгертуші адам ... ... ... Көп ... ... ... ... мен халықтың тарихи жолы туралы сөз ету үшін
«төл сөз» жеткіліксіз болады. Сондықтан олар ... - ... ... ... ... ... байланыстығын ояту үшін
символикалық және аллегориялық жинақтаулар дәрежесіне көтеріледі.
Өнер өзінің бастау ... ... ... түп негіздеріне ықылас
білдіруінде оның этнографиялық, одан кейін поэтикалық дәрежелерінен ... жаңа ... ... оны ... ... ... ... болады. Сахнаға шыға бастаған суретшілердің келесі ұрпағы, тегінде
алдыңғы ... осы ... ... одан әрі жалғастырып, халықтың
мінез - құлқы мен тарихы туралы ұғымды, терең түсінуге ... ... ... ... да ... ... болар.
Қазақстан өнері үшін 70 жыл онша ұзақ мерзім емес, бірақ суретшілердің
небәрі бірнеше ұрпағының өткен жолын, ... ... ... ... тән ... ... бар деп айтуға мүмкіндік береді.
Міне бұдан біз Қазақстан ... ... сол ... осы ... өнер шеберлерінің өзіндік әрқайсысының бет пердесі ... ... ... өз ... жария етуге өзіндік тәсілдері бар
деген қорытынды жасаймыз. Бұл жерде басты салыстыратын ... ... ... ... ... ... өзіндік ұлттық
коллориттік табиғаты бар деп қорытынды жасауға мүмкіндік береді.
2.2 Шығармашылық жұмыс
«Қожа ... ... ... – көне ... ... ... ерте ...
ақ оны мекен етушілер мал бағып, егін ... ... ... ... мол ... ... ... Біздің заманымызға дейін
сақталған обалар мен қала орындары, қорғаныстық бекіністер, мавзолейлер ... ... ... ... көне ... тамаша ескерткіштері болып
табылады. Бұлардың арасынан орта ғасырлық сәулет ... ... ... – Қожа ... ... ... ... көзге түседі. Ол ХIV ғасырдың
аяғында, қазіргі ... ... ... ... Қазақ жерін
Шыңғысхан жаулап алған ХII ... ... ... ... Яссы ... ... ... аты аталмайды. Демек ол шақта бұл қала ... тым ... ... ... ... қаланың өсіп, келе – келе даңқының жайылуына себепкер
болған тарихи ... ... ... (Сайрам) дүниеге келіп, сол қалада
балалық, жастық шағын өткізген.
Түркі әлемінде терең рухани із ... ... ... ... ақын Қожа Ахмет Яссауидың тарихтан алар орны ерекше. Оның
сопылық ... ... ... ретінде ислам дінінің жайылуындағы түркі
тілінің өркендеуіндегі ерен еңбегі, ... ... ... ... сияқты бүгінгі таңда да маңызын жоғалтпаған жалпы адамзаттық
ұлы құндылықтарға негізделген ... ... мен ... ... өз ... уағыздау үшін ежелгі Яссы ... ... ... Ол ... ... болып, осы жерге жерленген. Оның бейіті ХII
ғасырдың өзінде-ақ жұрт зиярат жасайтын орынға ... ХIY ... Әмір ... ескерткіш кесене салдырғаннан соң, ол ... ... ... ... ... ... ... кесенесі
ортағасырлықҚазақстанның ең алып, тарихи – көркем тұрғыдан ең маңызды
ескерткіші.
Бұл ... ... ... ... ... сәулет өнері
жетістіктерін айқын ... ... және ол ... ... ... қол ... табыстардың көпшілігін өз бойына жинақтаған
ғимараттардың бірі болып табылады.
Қожа Ахмет ... ... ... ... ... 1103 ... ... Әкесі – Ифтихар баласы Махмұдтың ұлы ... сол ... ... ... шешесі – Қарашаш ананың да бейіті осы қалада.
Ахметтің тұңғыш рухани ұстазы, әрі тәрбиешісі ... ... ... ... Өз уағыздауында Қожа Ахмет Яссауи адамдарды ізгілікті ... ... ... аяқ асты ... ... Аңызға қарағанда Қожа
Ахмет Яссауи Мұхамедті аза тұту белгісі ретінде қалған өмірін өзі ... ... ... ... жер асты мекенінде өткізіпті. Мұнда ... үй іші ғана ... ... ... ілім алып ... көптеген шәкірттері
де болады.
Ол 1166 – (67) жылдардың бірінде дүние салған оны халықтың ... ... ... ... ... ... ... жерлейді. Кейін бұл
кесене мұсылмандардың “тәуеп” ету орнына айналады. Қожа ... ... ... ... ... ... ... байланысты ХIV –
ғасырдың ... ... – ақ ... ... ... күйретіп
кеткен, байтақ Сыр өңірінің мәдени орталықтары болған, Сыр ... ... ... ... ... ... ... етті.
Бүгінде Түркістандағы Қожа Ахмет Яссауи ұлы бабамыздың сүйегі
жатқан мазары ... ... ... ең маңызды жеріне айналып, шығыстың
орта ғасырлық сәулет өнерінің ... ... бірі ... отыр. Кесене
өзіне дейінгі сәулет және құрылыс саласындағы жетістіктерді жинаған ерекше
ғимарат болып табылады.
Түркиядан 1993 жылы ... ... ... бойынша Түркістанға
“Вакыф Иншаат” фирмасы келіп, кесенені қалпына келтіру жұмыстарына ... ... ... жұмыстарын атқарған, жоғарыда аталған фирманың
президенті Жамал ... ... ... ... ғана ... ... да ... керек. Осында үш жыл тұрған өмірімді мақтан ететін
боламын. Қожа ... ... ... өз ... ... мен үшін
өлшеусіз бақыт деп білемін – дейді.
Сондықтан болар менің дүниеге ... ... осы ... ... ... ... ... кесенесін дипломдық жұмысымның тақырыбы
ретінде алып оның көз ... ... ... ... ... ... қазақ халқының мәдениетін көрсеткім келді. Мен мұндағы туған
жеріме деген ... ... ... ... ... ... енді жұмыстың жазылу барысы ондағы ... ... ... және ... ... ... үйлесімде яғни басты мәселе кесенені
оны қоршаған ортаны жазу кезеңдеріне ... ... ... ... ... ... кезеңдегі жаттығу жұмыстарын
жүргізуіміз ... бұл ... ... Біз ... нобайлар жасау
жұмыстарымен айналысқанымыз жөн ... ... ... көп, қол ... ... ... шешімін табуға көмектеседі. Ол үшін бізге
арнайы сурет салуға арналған альбом, қаламсап, қылқалам т.б. ... ... ... ... ... ... ... көріністе ізденіс жұмыстарын
жасауға шығамыз.
Одан кейінгі біздің өтетін кезеңіміз нобайларды белгілі бір ... ... ... ... соң 30мм х 40мм ... ... қиып тастап (А.Дюрер методы) рамка ретінде даярлаймыз. Бұл ... ұшан – ... ... ... ... енді ... ... суретшілерге
өте тиімді әдіс. Сол рамканың ... ... ... ... ... көз ... ... қарап, қажетті сюжетті таңдап
жұмысты бастаймыз. Екіншіден, бұл рамка жасалатын ... ... ... ... және жұмыс сюжетіне тепе – теңдікте болуына
септігін тигізеді. Келесі ... ... ... таңдап алынған кесене
көрінісін қағаз бетіне қарындашпен «контур» ретінде түсіреміз. Содан кейін
қағаз бетін ... ... ... ... шығамыз. Бұл суды қағаз
бетіне жүргізудегі мақсат «акварель» бояуымыздың қағаз бетіне дұрыс ... ... ... ... ең қажетті қараңғы жеріне бояуды
жүргіземіз. Мұнда ескеретін жағыдай, салып ... ... ... ...... жарыққа қарай ауысамыз.
Жұмыстың бастапқы кезінде біз ірі ... ... ... кейінгі кезеңдерінде барып біз кішкене ... ... ... Сол сияқты жұмыстың бірінші, екінші, үшінші пландардың өзіндік
заңдылықтарын шартты түрде сақтап отырамыз. ... ... ... ... ... шартты, кішкене бөлшектеріне дейін көңіл бөлген абзалырақ.
Картинаның ... ... ... рет – ... ... етіп ... ... орындалады. Мұнда көп кездесетін қателік «көкжиек»
сызығының дұрыс орындалмауынан болады. Мұны ... ... әр ... ... ... ... жазып жатқан картинамыздың композициялық шешімімен
қатар оның көкжиек ... 1- ші, 2-ші, 3-ші ... өз ... отырып бір – бірімен ажырағысыз байланысты және бір – бірімен ... ... ... ... жұмысым «Қожа Ахмет Яссауи» кесенесі
өлшем бірлігі 120см х 90см ... ... ... ... ... ... ... барысы жайлы айтар болсам, жұмыс «көрініс» (пейзаж) жанрына
жатады, жоғарыда аталып өткендей ... ... ... ... ... ... ... алғалы бері, жаңа буын
суретшілеріміздің қатарынан ... ... ... ... салынған
картиналарды көптеп көруге болады. Ұлы бабамыздың кесенесі жазылған әрбір
картиналарынан түрлі ерекшеліктерді байқауға болады. Сол себептен ... ... ... ... ... ... ... көрсете білдім деп
ойлаймын сонымен ... ... ... ұрпаққа тигізер әсері молынан
болады деген сенімдемін.
3. ... ... ... өнері
сабақтарында және сабақтан тыс тәрбие
жұмыстарында қолдану.
3.1. Кескіндеме өнерін бейнелеу өнері сабақтарында қолдану әдістері.
Бейнелеу өнері шығармаларында басты ... ... ... ... нені ... ... біз енді ... Оның өзінде де егер әңгіме
кескіндеме, мүсін өнері және графика ... яғни ... ... ... ... болып отырса ғана. Ал декорациялық - қолданбалы
өнер туралы не айтуға болады: әшекейлі көне ... ... әсем ... нені ... ... өнерін қайтпекпіз? Ол мүлдем ештеңені
бейнелемейді, бірақ көп нәрсені білдіреді. Ертеректе осы ... ... үшін « ... ... ... өнер» терминдері қолданылды,
бірақ бұл да онша айқын, дәл болмай шықты. ... ... ... ... ... біз де осы ... ... өнері алуан қырлы да алуан түрлі. Онда жүмыс істеудің методтары
мен ... ... ... ... ... ... ... және жанрларымен танысқан жөн. XIX ғасырға дейін сәулет өнері,
мүсін өнері және кескіндеме өнерлерінің басты бір түрі - ... ... ... ... және қосалқы түрден өнердің жеке және мүлдем
дербес түріне айналады. Соңғы жиырма жылдықта өнердің «дизайын» сияқты түрі
де өте айқын бейнесін тапты.
Кескіндеме - ... ... ... бай әрі ... ... ... сан алуан мол қүралдары қолданылады. ... ... ... осы ... ... ... сүйген әуендер мен тақырыптарды таңдап
алады. Біреулері ... ... ... ... ... ... ... немесе тұрмыстық
көріністерді бейнелеуге құштар. Бейнелеу өнерінің бұлай сақталуы
жанрларға бөліну деп аталады. Жанр сөзі ... ... ... ... ... ... ... мынадай жанрларға бөлінеді: натюрморт,
пейзаж, портрет және тақырыптық картина. Айта кету ... ... ... жанр ... ал ... ... картиналар деп аталады.
Натюрморт өнердің дербес жанры ретінде XVII ғасырда Голландияда ... ... ... кеңінен дамыды. Натюрморт бізге онда бейнеленген
заттарды пайдаланған адамдардың өмірін де, суретшіні ... ... алып ... ... ... қою ... ... натюрморттарында көбіне сан
алуан түрлі тағамнан: нан, жемістер, ... аң - ... ... ... ... сәуле шашатын күміс кубоктардағы шарап
бейнеленеді.
Мұндай картиналарды ... ... ... ... ... ... дейтіннің
иісін де білмейтін саудагер немесе қала ... ... ... мол
тағамға ғана қызығатын, өйткені, оның өмірінің басты қызығы да тамақ құлқы
болатын.
Бірақ М. ... « ... ... натюрмортының акварелі мүлдем
басқаша. Жалғыз тал әсем гүл ... ... ... тұр. Оның айналасында
ештеңенің суреті салынбаған - суретші тек осы раушан гүлін ғана ... бәрі оған ... ... ... бір нәзік фарфордан қүйылғандай
болып көрінетін осынау бір жалғыз ілікті раушан гүлі суретшінің ... ... ... Осылайша натюрморттарда автордың ... ... ... ... ... ... түрлі образдары берілуі
мүмкін.
Пейзаж дербес жанр ретінде, Қытайда, Жапонияда және басқа Шығыс елдерінде
(VII -X ғасырларда) ... ... ... ... ол XVII ... алдымен Италияда пайда болды, ал содан кейін
Голландияда ерекше жоғары дамыды. Орыс
өнерінде пейзаждың гүлденуі ХIХ ғасырдың соңына ... – тұс ... - ... ... және ... аса ... құралы, бүкіл
реалистік бейнелеу өнерінің түп қазығы. ... ... ... ... ... сәулет өнеріндегілерге,
қолданбалы өнер шеберлеріне сурет салуды игеру қажет. ... ... ... ... айқын емес алғашқы идеяларын суретші шапшаң да шамамен салынатын нобай
суреттерге түсіріп алады, содан ... ол ... ... этюд
суреттерге жинақтайды. Шығарманың болашақ композициясын эскиз- суретте
іздестіріп табады. Өткен заманның аса ұлы ... бірі бір ... ... әрі мүсінші, әрі архитектор болған Микеланджело: «сурет
сұңғаттың да , мүсіннің де, сәулет өнерінің де ... ... ... ... ... ... көзі мен ... деген болатын.
Сурет сала білу тек суретшіге қажет емес. Ол кез - ... ... - ... ... ... дәрігерге қажет. Ал суретші үшін
сурет - оны көре ... яғни ... ... жеті көз ... салыстыруға, талдауға, тереңірек қабылдап, сезіне ... ең ... ... Бейнелеу шеберлерінің асқаралы биігіне жету,
көркем көре білуді дамыту және көргендерін өз ... бере білу ... ... ... ... ... суреттер мейлінше сан алуан болып келеді. Бүл сырт
көзге шимай- шатпақ болып көрінуі мүмкін, шиыршық атқан, тіпті қас ... ... ... салған нобай сызықтар.
3.2 Сабақтан тыс кескіндемеден үйірме жұмыстарын
ұйымдастыру және сабақ жоспарын құру.
Оқушылармен сабақтан тыс жүргізілетін тәрбие жұмыстары ... ... ... тыс ... деп ... Бұл ... мұғалім сабақ үстінде
жүзеге асыратын тәрбие ... ... және ... отырып, ең алдымен
балалардың талаптары мен қабілеттерін толық ашудың қызығушылығы мен ынтасын
оятудың құрамы ретінде қызмет атқарады. ... тыс ... ... оқушылар
керекті және пайдалы бұйымдар жасап үйренеді. Бұйымдарды жасау барысында
оқушылардың эстетикалық тәрбиесі артады.
Тәбие жұмысы бірнеше ... ... ... ... ... ... барлық сынптан тыс жұмыстарды мұғалімдер, ... ... ... ... ... ... ... бөліміндегі
тәрбие жұмыстарын жоспары алдын-ала жасалуы тиіс. Оқушыларменг оқудан тыс
жүргізілетін тәрбие ... ... ... ... ... ... көсетуге болады: салтанатты кештер, мерекелер
және үйірме жұмыстарына сәйкес еліміздіңс атақты адамдарымен ... тыс ... ... ... жаңа ... байыта,
олардың ақыл-ойын және қабілеттерін дамыта отырып, ... ... өз ... қосатыны анық.
Оқушылардың бос уақытын дұрыс ұйымдастыруға көмектесу керек.Үйірме
жұмыстары оқушылармен мектепте өткізілетін жұмыстар айырмасы - бұл ... ... тыс ... деп ... Ол ... тыс ... өткізіледі.
Оны мектепте оқушылардың бос ... ... , ... ... және дамытуға әр нәрсеге қызығуына, көп нәрсе білуде құштарлығын
оятуға көмектеседі.
Оқушылардың бос ... ... ... үшін үйірме жұмыстары
оқушыларға әр түрлі жұмыстарды кең түрде жобалауға мүмкіндік ... ... қана ... ... жаттықтырады, ғылым мен
техникаға ... ... ... ... ... ... ... міндеті жалпы және арнайы білімді меңгеру, оқушылардың
политехникалық ... ... ... ... ... ықпал жасау,
оқушыларды өздігінен жұмыс істеуге тәрбиелеу.
Оқушылардың ... тыс ... ... оқу мен ... принциптерінде құралады.
1. Оқушылардың жеке қызығушылығын ескере ... ... ... ... ... Оқушылардың сыныптан тыс жұмысында жан-жақты қамтуы.
3. Әр түрлі сыныптан тыс жұмыстардағы қызықты ... ... өз ... ... ... ... және ... Сыныптан тыс жұмыстардың қоғамға пайдалы жақтарын қарастыру.
5. Барлық ... тыс ... ... оқу ... бағынуы.
Сабақтан тыс үйірме жұмысындағы жетекшілер тақырып таңдауда шешім
қабылдауға көп дербестік алады. Дербестік ала отырып сонымен ... ... ... іс-әрекетін бағыттап отыруы керек, оларға бұйымның
жасалу жолдары үйрету қажет. Үйірме жұмысының бағдарламасы 72 -144 ... ... ... мектеп жағыдайында аптасына 1- рет ... тыс ... ... 2-рет ... Ал ... сынып
оқушыларымен 2-ші немесе 3-ші жылғы үйірмеде аптасына ... ... ... Үйірме жұмыстарын жүргізуде әр топта 10 – 12 оқушы, ал
одан ... ... ... ... мейлінше басқа топ ашқан тиімді.
Сабақтан тыс уақыттағы жұмыстарында оқушыларды қоғамға пайдалы ... ... бөлу ... ... ... ... ... сонымен қатар жоғары сынып оқушыларын ғылыми –
зеріттеу жұмысына баулу қажет. Ол үшін олар ... ... ... ... жанрларға баяндамалар жасап, ... ... ... орындаулары қажет.
Кескіндемеден үйірме жұмысының тақырыптық жоспары
Барлығы – 68 сағат.
Теориялық – 10 сағат
Практикалық – 58 сағат.
|№ | ... ... ... ... ... ... ... | | | |л. |
|1 |2 |3 |4 |5 ... |«Кескіндеме» туралы ұғым. | | | ... ... ... ... |4 |1 |3 ... ... - ... ... ... геометрия |8 |1 |7 |
| |лық ... ... ... | | | ... |Түс. ... ... ... ... жай |10 |2 |8 |
| ... құралған натюрморт. | | | ... ... ... | | | ... ... ... ... жұмыс. |12 |2 |10 ... ... ... ... ... |22 |2 |20 ... |«Менің өлкем» композициялық жұмыс. |12 |2 |10 ... ... ... ... | |Сағ| | | |
| ... тақырыбы |ат |Теориялық мәлімет |Көрнекі |Пән аралық|
| | |сан| ... ... |
| | |ы | | | |
| ... | | | | |
| ... ... | | | | ... ... |2 ... ... | |
| ... | ... ... | | |
| ... | | | | ... ... - |2 | | | |
| ... гипстен | |Бір түсте | | |
| ... ... ... |Плакаттар | |
| |лық ... | ... ... пен ... | |
| ... | |көлеңкені ажырату | | |
| ... | ... | | ... |Түс. ... |2 | | | |
| ... ... | ... түспен жылы | | |
| ... жай | ... ... | |
| ... құралған| |ерекшелігі. |иллюстрациялар | |
| ... | | | | ... ... тақырыбына |2 | | | |
| ... ... | ... түстер |Кітаптар | |
| ... | ... ... |иллюстрациялар | |
|5. |«Түркістан» | | | | |
| ... |2 ... ... | |
| ... | ... | | |
| ... | ... үшін | | |
| | | ... беру | | ... ... | | | | |
| ... |2 |Жазылатын өлкенің | | |
| |лық ... | ... ... ... | |
| | | ... ... |иллюстрациялар | ... ... ... ... ... ... : ... Ахмет Яссауи» кесенесі
Сабақтың мақсаты : Оқушыларды көне ... ... және ... ... халқымыздың рухани мұрасын қастерлеуге ... ... ... ... ... ... ... түрі : аралас (теориялық, практикалық)
Сабақтың көрнекілігі : Түркістан суреттері бар кітаптар, фотографиялар,
иллюстрациялар.
Қажетті ... : Бояу ... ... ... ... ... құрылымы :
1) Ұйымдастыру кезеңі.
2) Жаңа тақырыпты түсіндіру.
3) Практикалық жұмыс.
4) Жаңа сабақты бекіту.
5) Қортындылау.
Сабақ ... ... ... ... ... ... ... мәліметі бойынша оқушыларды түгелдеу;
в) Сабаққа дайындығын тексеру;
г) Үйірме сабағының ... мен ... ... Жаңа ... түсіндіру:
Оқушылардың кеңістіктегі заттар мен құбылыстарды қабылдау ... ... ... ... ... бейнелеудегі
тәжірибелерін пайдалана отырып, кеңістіктегі ... ... ... Сызықтық және ауа перспективасын түсіндіру үшін түрлі құралдар
мен көрнекіліктерді пайдаланамыз. Оқушылардың ... ... ... дамыту осы жағдаймен тығыз байланысты. Жаңа сабақты түсіндіру
барысында кесене ... ... ... ... ... талдау жасаймыз. Мұнда картиналардағы көріністің гаризонт сызығына
байланысты орналасуына өлшемдер мен ... ... баса ... ... ... жаңа сабақты түсіндіріп шығамын. Сондай-ақ тақта
бетіне бормен кесененің салыну жолдарын, кезеңдерін салып көрсетемін.
3. Практикалық ... осы ... ... өз ... ... ... ... бұрын нобай жұмыстарын жасау ескертіледі. Сурет салғанда оқушылар
бір – бірінен көшірмей, перспектива заңдылықтарын сақтай ... ... ... ... ауа ... дұрыс қатесіз
салуын үнемі қадағалап отырамын. Оқушылардың ... ... ... бейнелеуіне көмектесіп отырамын.
4. Жаңа сабақты бекіту:
Оқушылардың жұмыстарын бағалау үшін жұмыстарды жиып алып салыстырмалы түрде
бағалаймын. Жұмыстардың артықшылық, кемшіліктерін оқушыларға ... ... жою, ... ... ... суретке деген ынтасын, қызығушылығын төмендетпеу үшін екілік
баға қоймаймын. Оқушыларға үйде осы ... ... ... ... бітіріп келуді тапсырамын.
Сабақтың нәтижесі жақсы болуы үшін тақырыптық ... салу ... күні ... ... ... ... ... қоюға болады.
Қорытынды.
Халық бұрынғы ғылым мен білімге қолы жетпесе де сұлулықты таңдай да
толғай да білген.
Өздерінің тұрмысы мен мәдениетінде олар ... ... ... ... ... қыр - сырын, сан - саласын ... ... ... ... меңгеріп біздің дәуірімізге жеткізе білген.
Халқымыздың сонау арғы кезеңдегі мәдени өміріне көз жүгіртіп қарасақ,
ерте заманда он ... өнер ... ... ... ... ... шеберлерінің, мыс, алтын, күміс сияқты ... әсем ... мен елін ... ... үшін қару - жарақ, сауыт
- сайман, ер - тұрман соққаны ... ... ... ... ... ... ... қалғанымен, қолтаңбалары түскен өшпес мәдени
мұралары, кейінгі ұрпақтар өміріне өнегелі үлгі, ... ... ... ... өнер әр ... өз ... мұң - ... өтеуші ғана емес, сол
қоғамның тәрбиелеуші және қозғаушы күші болып табылады.
Өнер ... салт - ... ... ... эстетикалық мәдени
қарым - қатынастарын қалыптастырушы ағын.
Көркемдік, әдемілік ұғымының өн ... осы екі ... ... де
ұялаған, біреуінен бас тартсаңыз екіншісі бәрібір жеке дара сұлулық ... ... ... ... ... ... сыйлай отырып, өмірде де
сұлулық түзуге, дүниені еркін, әдемілік ... ... ... ... ... жаратылыс құбылысының түр - түсі тұтас, кесек
көрінгенде ғана, оны жете ... бел ... ... ... ... сезімталдық, сыршылдық кәнігі қасиетімен үндесіп, бауырласып
барып бірте - бірте ашыла ... Әр ... ... ... ... ... да ... табиғат әсемімен жан - ... ... бір ... ... - ... ... айқындалады.
Қарап отырсаңыз, табиғатқа қатынас мұрағияты өте ұзақ тарихи даму жолын
өткеріпті. Дап - дайын күйінде көктен ... ... ... ... де біз ғасырлар бойғы көркемдік таным тәжірибесі қорытқан барша
байлық, ... ... ... үлгісімен туындас, бірақ, әрине ізденіс өрісі,
зиялылық мүмкіндігі мейлінше ... ... ... ... ... ... иесі мен жаратылыс жарасымен жырлайтын, дәуір сыйлар қырздықтарға қарай
жаңғыра берер өнер салтанаты болады деп қана ұғамыз.
Табиғатқа ... ... ... ... ... жасаған ие
-жаратылыстың өзін гүлдендіру, жер - ... ... адам ... ... ... ұрпағының жалпы жарық дүниемен ... ... о, ... желі ... рухани мұрағаты.
Пайдаланылған әдебиеттер
1. Тарақты Аселеу «Көшпенділер тарихы» Алматы «Атамұра Қазақстан» 1995ж.
2. «Бүгінгі Қазақстан» Республика суретшілерінің ... ... ... ... Альбом. Алматы. 1978ж.
4. Ө. Жәнібеков. Қазақ қолөнерінің мәдениеті. Алматы. 1977ж.
5. Е. ... ... ... ... ... ... Б. Зауырбекова. Альбом. 1990ж.
7. Қазақ ССР Қысқаша Энциклопедиясы 4-том Алматы. 1993ж.
8. Ә. Мағұлан. Қазақтың сәндік қолданбалы өнері 1-2 том ... Өнер ... С. ... Ою ... ... біл Алматы. 1993ж.
10.Е. Зарисовик. Казахский народный орнамент М. 1969ж.
11.Казахская национальная одежда. А. Жалын. 1976ж.
12.Н. Қастеев. Альбом. ... ... ... ... ... өнері. А. Өнер 1966ж.
14. А.Х. Маргулан Древняя культура Центрального Казахстана. Алматы. 1966ж.
15. А. Маргулан., Т.Басенов Архитектура Казахстана. Алматы. 1959ж.
16. ... ... ... ... ... ... ... Ералин Қ., Халмуратов Ж. «Қазақстанның бейнелеу өнері шеберлері» Алматы
«М-Талант фирмасы» 1997ж.
18.Шипанов А.С. «Әуесқой жас суретшілермен мүсіншілерге» Алматы «Мектеп»
1989ж.
19. Е.Шорохов Композиция ... ... ... Е. ... ... түсі ... Алматы 1981ж.
21. Ералин Қ., Тастемиров К., «Бейнелеу өнері сабақтарында оқушылардың
кеңістік туралы түсінігін қалыптастыру».
22. Ростовцев Н.Н. Методика преподавания ИЗО в ...

Пән: Өнер, музыка
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 46 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Қазақстан Республикасы аумағындағы ішкі туризмді дамыту84 бет
Физика сабағында оқушылардың ізденімпаздық және логикалық ойлау қабілетін дамыту20 бет
Астықтың зиянкестермен зақымдалуы. Лас қоспалар мен күресу жолдары.3 бет
Ағылшын тілі сабағында сурет көрнекілігін қолдану арқылы оқушының сөйлеу іскерлігін дамыту44 бет
Балалар қабілетін ертегі арқылы дамыту7 бет
Бастауыш мектептің математика сабақтарында ұлттық және дидактикалық мазмұнды ойын есептерін қолдану арқылы оқушылардың ой-өрісін дамыту27 бет
Бастауыш сынып математикасын оқытуда оқушымен жеке дара жұмыс30 бет
Жаңа технологияны ағылшын тілі сабағында қолдану6 бет
Математика сабағында экономикалық білім беру4 бет
Математика сабағында қолданатын дидактикалық ойындар20 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь