Қазақстан ауыл шаруашылығында меншік түрлерінің дамуы

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .
Қазақстан ауыл шаруашылығында меншік түрлерінің дамуы ... ... ... ... ..
1.Ауыл шаруашылығының жекешеліндіру проблемалары ... ... ... ... ... ... ... ... ..
2. Ауыл шаруашылығын жекешеліндіру кезіндегі қателіктер ... ... ... ... ... ... ...
3. Жер .негізгі ауыл шаруашылығының өндірісі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .
Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
Пайдаланылған әдебиеттер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
Экономика - өмір қажеттілігі. Адам өмір сүріп жатқан қоғамда бірде-бір саланың, бірде-бір мамандықтың, бірде-бір елдің экономикалық заңдарды мойынсынбай әрекет етуі, экономикадан тыс өмір сүруі мүмкін емес. Барлығы да экономика әлемінің талаптарын ескеріп отырады.
Қазіргі кездегі ауыл шаруашылыгындағы әлеуметтік-экономикалық жағдайдың нашарлауы көбінесе субьективтік себептермен түсіңдірілетіні аса дау туғызып отырған жоқ. Еліміздің көрнекті экономистері (академиктер Сагадиев К.Ә., Қалиев Ғ.Ә., Куватов Р.Ю. және басқалар) бұдан он шақты жыл бұрын, яғни ауыл шарушылығында экономикалық реформаларды іске асыру басталған шақта, осы саладағы өзгерістерде революциялық емес, эволюциялық жолды ұстану керектігін сан рет қайталаған болатын. Бірақ, Үкіметіміздің тарапынан мұндай көзқарастарға мойын бұрған ешкім болған жоқ және оған қоса кеңшарларды жедел түрде мемлекет иелігінен алғаннан кейін "еңді ауыл шаруашылығына мемлекеттің араласуы кажет емес" деген кағида ресми түрде саясат деңгейіне дейін көтерілді. Осының салдарынан мемлекеттік орталықтандырылған күрделі қаржы құрамыңда ауыл шаруашылығынын үлес салмағы оңшақты есе "жеңілдеп", 22 - 24 пайыздан (1990 ж.) 1,5 - 2 пайызға дейін (1998 ж.) төмеңдеді.
Бұл жағдайдын одан әрі күрделенуіне басқа да субьективтік себептер әсер етті. Айталық, негізгі экономика салық механизмдердің барлығы дерлік ауыл еңбеккерлерінің мүдделеріне "қарсы" тұрды.
Банктердің несие пайызы мөлшерімң жоғарылығы мен қысқа мерзімділігі, бюджеттік қаржылық қаралмауы, ауыл шаруашылығы тауарларын мемлекетгік сатып алу көлемінің жоспарланбауы, осы тауарлар мен өнер кәсіптің ауыл шаруашылығына арналған тауарларының (әсіресе, техникалық жабдықтау) бағаларының өзара сәйкессіздігі, аграрлық сектордың мүдделерін ескеретін ғылыми ізденістердің үкімет тарапынан қолдау таппауы және т.б. осылардың бәрі айтылмыш саланың төз кұлдырауына әкеліп соқтырды. Сөйтіп, мұнын аяғы жеңіл және тамақ өнеркәсібін дағдарысқа ұшыратып қана қоймай, еліміздің басқа елдерден азық-түліктік тәуелсіздігін нашарлатты. Осы айтылғандардың себептік-салдарлық астарлары жұмыстың кейінгі бөлімдерінде тереңірек талданады. Қазіргі баса көрсеткіміз келіп отырғаны - ауыл шаруашылығында кең етек алған осы дағдарыстан шығу жолындағы инвестиция мен инвестициялық белсенділіктің маңызын көрсетіп, солардың ғылыми-теориялық негіздерін ашып тұжырымдау.
Оның негізгі себебі мынада: қалай десек те асығыс жүргізілген жекешелендіру мен мемлекет меншігінен жаппай алу салдарынан ауыл экономикасыңда көпукладтылық пайда болып, әсіресе, жеке меншікке негізделген шаруашалық жүйесі қалыптаса бастады. Дегенменен бұл жүйенін қауқарсыздығы да, ұйымдастыру-құқықтық негіздері мен әлеуметтік орнының нашарлығы да көзге көрініп тұрған фактіге айналды. Осыңдай жағдайда бұрынғы біртүтас ірі шаруашылықтардың материалдық-техникалық базасы күйреуте ұшырап, жеке шаруа қожалықтары (фермерлер) "өз күнінді өзің көр" принципіне жүгіндірілді. Олардың қолында ақшалай каржының жоқтығынан ауылдық жердің тауар айналымында натуралдық ауыс-түйіс (бартер) пайда болып, ол кең етек жая бастады. Осыдан барып бюджетке түсетін салықтың ауқымы тарылды да, ауыл еңбеккерлерінің өндірістік қимылға деген ынтасы күрт төмеңдеді. Сөйтіп адамдарды баяғыдан бері ауылдық жерде ұстап түрған мүдделі шаруашылық жүргізудің күретамырларына балта шабылып, ауыл тұрғыңдарының көбі (әсіресе жастары) туып-өскен елін тастап, қалалық жерлерге қоныс аударуға мәжбүр болып отыр.
1. Асанов К.А. ҚР, жайлымдылық шарушылықтарындағы шұғыл шаралар туралы// Вестник с/х науки Казахстана. 1991. №4.
2. Абалкин Л. Нарықтық экономиканың құрылуы мен реттеуіндегі мемлекеттің рөлі// Вопросы экономики. 1997.
3. Әубәкіров Я.Ә. 2030 жылға дейінгі стратегияняң экономикалық мәселелері // 1997 жылғы 13-14 қарашада өткен конференция материалдары. Алматы.1997.
4. Статисгикалық пресс-бюллетень. 1999. №1. 125-126-66.
5. Қалиев Ғ. Қазақстандағы аграрлық реформа: тарихы, қазіргі кезеқ болашағы Алматы, 1998. 231-6.
6. Кейнс Дж. М. Жұмыспен қамту, пайыз. және ақша туралы жалпы теория. М., 1993.
7. Бочаров В. Инвестиция нарығының реттеудегі қаржы-несиелік әдістері М, 1993. 7-б.
8. Сатыбалдин А.А. Еліміздің агрокәсіптік кешені: жағдайы, мәселелері және одан әрі даму жолдары// Қазақстанның 2030 жылға дейінгі даму стратегиясы: мәселелер және оларды іске асыру жолдары. Алматы. 1998.
9. Сүлейменов Ж., Оспанов М. Қазақстан ауыл шаруашылығын реформалауды басқарудың мәселелері//Транзитная экономика. 1998. №3
10. Қалиев Ғ.А., Сатыбалдин А.А. Шаруа қожалықтарының аймақтық үлгілері және оларды дамытуды мемлекеттік қолдау. Алматы.1997.
        
        Жоспар:
Кіріспе………………………………………………………………………….….
Қазақстан ауыл шаруашылығында меншік түрлерінің дамуы ..................
1.Ауыл шаруашылығының жекешеліндіру
проблемалары..................................
2. Ауыл шаруашылығын жекешеліндіру кезіндегі
қателіктер...........................
3. Жер –негізгі ауыл ... ... - өмір ... Адам өмір сүріп жатқан қоғамда бірде-бір
саланың, бірде-бір мамандықтың, бірде-бір елдің экономикалық заңдарды
мойынсынбай ... ... ... тыс өмір ... ... емес. Барлығы
да экономика әлемінің талаптарын ескеріп отырады.
Қазіргі кездегі ауыл ... ... ... көбінесе субьективтік себептермен түсіңдірілетіні аса дау туғызып
отырған жоқ. Еліміздің көрнекті экономистері (академиктер ... ... Ғ.Ә., ... Р.Ю. және басқалар) бұдан он шақты жыл ... ... ... ... ... іске асыру басталған шақта,
осы саладағы өзгерістерде революциялық ... ... ... ... сан рет қайталаған болатын. Бірақ, Үкіметіміздің тарапынан
мұндай көзқарастарға мойын бұрған ... ... жоқ және оған ... ... ... ... иелігінен алғаннан кейін "еңді ауыл
шаруашылығына мемлекеттің ... ... ... ... ... ... ... деңгейіне дейін көтерілді. ... ... ... ... ... ... ауыл ... үлес салмағы
оңшақты есе "жеңілдеп", 22 - 24 пайыздан (1990 ж.) 1,5 - 2 ... ... ж.) ... ... одан әрі ... ... да субьективтік себептер әсер
етті. Айталық, негізгі ... ... ... ... ауыл ... ... ... тұрды.
Банктердің несие пайызы мөлшерімң жоғарылығы мен қысқа ... ... ... ауыл ... ... ... ... көлемінің жоспарланбауы, осы тауарлар мен өнер ... ... ... ... ... ... жабдықтау)
бағаларының өзара сәйкессіздігі, аграрлық сектордың мүдделерін ескеретін
ғылыми ізденістердің үкімет тарапынан қолдау ... және т.б. ... ... ... төз ... ... соқтырды. Сөйтіп, мұнын аяғы
жеңіл және тамақ өнеркәсібін дағдарысқа ұшыратып қана ... ... ... ... ... нашарлатты. Осы айтылғандардың
себептік-салдарлық астарлары жұмыстың кейінгі бөлімдерінде тереңірек
талданады. ... баса ... ... отырғаны - ауыл шаруашылығында
кең етек алған осы дағдарыстан шығу жолындағы инвестиция мен ... ... ... ... ... ... ашып
тұжырымдау.
Оның негізгі себебі мынада: қалай десек те ... ... мен ... ... ... алу ... ... көпукладтылық пайда болып, ... жеке ... ... жүйесі қалыптаса бастады. Дегенменен бұл жүйенін
қауқарсыздығы да, ұйымдастыру-құқықтық негіздері мен ... ... да ... ... ... ... ... Осыңдай жағдайда бұрынғы
біртүтас ірі шаруашылықтардың ... ... ... жеке ... ... ... "өз күнінді өзің көр" принципіне
жүгіндірілді. Олардың қолында ақшалай каржының ... ... ... ... ... ... (бартер) пайда болып, ол кең ... ... ... ... ... ... салықтың ауқымы тарылды да, ауыл
еңбеккерлерінің өндірістік қимылға деген ынтасы күрт төмеңдеді. Сөйтіп
адамдарды ... бері ... ... ... ... ... ... күретамырларына балта шабылып, ауыл тұрғыңдарының көбі (әсіресе
жастары) туып-өскен елін тастап, қалалық жерлерге ... ... ... ... ауыл ... ... түрлерінің дамуы
1.Ауыл шаруашылығының жекешеліндіру проблемалары
Меншікті мемлекет иелігінен алу мен жекешелендіру нәтижесінде, аграрлық
салада әр түрлі меншік түрлеріне ... ... ... 1999 ... ... 96 198 әр ... ауыл ... құрылымы:
оның ішіңде 91 471 шаруа қожалығы, 1 781 өндірістік ... 2 ... ... және 60 жеке ... кәсіпорындары жұмыс істеді. Бұл
- Астана қаласыңда 8 ақпан күні 2000 өткізілген ... ... ... ... келтірілген мәліметтер.
Бірақ меншікті мемлекет иелігінен алу мен ... ... ... ... әр ... ... ... шаруашылықтардың жалпы
саны төңірегінде баспа беттерінде сәйкессіз ... ... ... ... алу мен жекешелендіру өзгермелі, динамикалық
процесс болғандықтан, еліміздің ... ... әр ... ... ... ... мен ... негіз болатын
факторларды қарастыруды мақсат тұтып отырмыз.
Нарық экономикасының қалыптасу кезенінде ... ... ... ... ... түрі ... ... сұрақ ауыл шаруашылығының
теориялық мәселесімен айналысып жүрген экономистерді және басқа да ... ... ... ... төңрегіңде олар әр түрлі
пікір айтып, тұжырымдар жасайтынын ескеріп, оларды үш үлкен ... ... еді. ... ... ... ... колхоздар мен совхоздар
объективті экономика зандарына сүйене отырып даму мүмкіндігіне ие болмады,
сондықтан колхоздар мен ... (ірі ... ... ... сүйене отырып, дамыту қажет деген пікірді алға ... ... ... ... ... ірі шаруашылықтар тиімсіз,
соңдықтан аграрлық салада жеке меншікке негізделген орта және ... ... ... деп ... жасаса, үшінші топтағы
экономистер: аграрлық салада әр түрлі меншікке ... ірі, орта ... ... ... ... ... ... өтпелі кезеңде шаруашылық түрлерінің тиімділігі
төңірегіңде жүріп жатқан пікірталас, осы ғасырдың ... да кең етек ... ... В.И. ... мен А.В. Чаяновтың жоғарыда айтылған ... ... ... мен жасаған тұжырымдары бүгінгі ... ... ой ... ... ... отыр.
XX ғасырдың алғашқы жартысында ұсақ және ірі ... ... ... ... ... бірі - А.В. ... ... Дегенмен біз оның шаруашыльщтардың тиімділігі төңірегіңде
келешек ұрпаққа қалдырған құнды еңбектерін ... ... ... ... ... ... ... егіншіліктің бүгіні
мен ертеңі", "Аграрлық мәселе дегеңіміз не?" және ... ... ... ... ... ... сияқты экономистер
А.Чаяновтың аграрлық саладағы ірі шаруашылықтардың даму мәселесіне ... ... ... оның ұсақ шаруа қожалықтарының теориялық негізін
қалаған еңбектеріне де көңіл бөліп жазылған ғылыми ... саны ... ... ... ... ... жұмыстарында еңбек
процесінің мән-мағынасына, ерекшелігіне және оны ұйымдастыру ... ... ... Ол ... пен мал шаруашылығында негізгі фактор
қоршаған табиғат болып табылатындығың яғни ауыл ... ... ... жер және ... ... ... ... бағынышты екенін
көрсетеді. Соңдықтан, оның пікірі ... ... ... ... ... ірі ... айналысатын шаруашылықтардың ұсақ шаруа
қожалықтарынан артықшылығы айтарлықтай болмағандықтан, соңғылары қарапайым
техникамен қамтамасыз етілген жағдайда ірі шаруашылықтармен ... ... ... ол ... ... шаруашылықтардын, еңбек процесінің
төмендегідей төрт ерекшелігін бөліп көрсетеді:
1) шаруашылықтың жер ... ... ... ... ... егін егу, ... жинау және тасымалдау, мал шаруашылығына
байланысты мәселелер);
2) егіншілік пен мал ... ... ... процестер;
3) алынған өнімді қайта өндеуге байланысты механикалық процестер;
4) шаруашылықтардың сырткы экономикалық байланыстары (сатып алу мен сату,
инвестициялық кредиттік операциялар және тағы ... жер мен ... ... ерекшеліктеріне байланысты ұсақ
немесе ірі шаруашылықтар ұйымдастыру қажет екенің айта ... ол ... ... "Ең ... ... ұсақ ... ірі болуында
емес, мәселе егіншіліктің артықшылығы мен кемшілігін тенесгіріп ... орта ... ... ... ... Батыс мемлекеттердің экономика әдебиеттеріне және
сол кезендегі дамыған ... ... ... болмысына
сүйене отырып шаруашылықтарды бес типке бөледі. Олар:
-тікелей жер кәсібінен табыс ... ... мен ... қосалқы шаруашылықтары;
-жанұя мүшелері өздерінің еңбек күшімен ауыл шаруашылық ... ұсақ ... ... иеленуші өзінің еңбек күшімен катар жалдамалы ... ... ... ... иеленуші шаруашылықты ұйымдастырумен ғана ... ... ... ... ... ... ... өнім өндіретің ірі
капиталистік шаруашылықтар;
-өте ірі ... ірі ... ... ... етуі ... ол жерді ұсақ учаскелерге
бөлу кажет деп ... Рас, ... ... ... ... ... ірі ... маңызды рөл атқаратынына назар аударды. Бірак,
Чаянов шаруашылықтың көлемі еңбек ... ... мен ... ... деп ... ... ... бойынша, ірі
шаруашылықтардың жер көлемі 100 мың ... ... ... ... ... 60 ... жанұядан тұратын 150 адамнан құралған ... ... ... XX ... 20-шы ... жазылған еңбектері
мен 30-шы жылдары ... ... ... ... бар.
Мысалы, А.В.Чаянов 20-шы жылдары жазылған еңбектеріңде ұсақ ... ... ... ... ... ... деп есептеген болса,
өмірінің соңғы жылдарыңда ірі қожалықтар ... ... ... ... ... табылады деп есептейді. Ал ұсақ жанүя қожалықтарын ... ... ... ... ұрпақтарды біртіндеп өлтіретін от аптабына
ұстап түрғанмен тең болар еді!"6.
Шаруашылықты жүргізу формаларының тиімділігі төңірегіңде айтылған ой-
пікірлерді қорыта ... ... ... 1921 ... дейін жазылған
еңбектерінде аграрлық салада ... ... ... ... ... деп есептеген болса, өмірінің сонғы ... ... құру ... ұсақ шаруа қожалықтарын пайдалану керек
деген тұжырымда келеді. Екіншіден, ... ... ... қатар пікірлерінің бір-біріне жақындығын да көреміз.
Айталық, В.И.Лениннің өмірінің сонғы ... ... ... ... ... ұқсастығы байқалады.
Бірақ, өкінішке орай, олардың сонғы жылдарда жазылған еңбектеріне жете мән
бермей, оның теориялық тұжырымдарын бір жақты түсінген ... ... осы ... ... ... ... ірі шаруашылықтардың
қалыптасуына алып келді.
Аграрлық ... ... ... әр түрлі революцияға дейінгі,
кеңестік тарихтың реформалық идеяларын бағалауда және ... ... ... ... ... ... Бүгінгі уақытта
ғалымдар мен саясаткерлердің ауылдың даму ... ... ... ... ... ... ... жасай отырып, Қазақстан
Республикасының Президенті Нұрсұлтан Әбішұлы ... ... ... ... және рухани бостандығын қамтамасыз ету оп-оңай ... Бұл ... ... да бір ... ... ұйымдардың құрамында болу
немесе болмауға өз хақысы бар екендігін, меншіктің кез келген түрі мен
шаруашылық ... әр ... ... ... ... ... не дінге
сенуге, өзінің жеке өмірін өзгелердің қол сұғушылығынан қорғауға ерікті
екендігін білдіреді.
Алға қойылған мақсатқа жету – ... бір ... ... де ... зор ... Ауыл ... ... кезіндегі қателіктер
Жаппай коллективтендірудің салдарынан бұрынғы Одақ көлемінде, оның
ішінде Қазақстанда жеке меншіктегі шаруашылықтардың бәрі ... ірі ... ... бен ... ... ... мемлекетінің аграрлық саясатында жіберген
қателіктерін түзетудің бүгінгі ... ... жолы ... ... ... жекешелендіру болып отыр.
Осы процесс нәтижесіңде аграрлық салада әр түрлі меншікке негізделген
ұсақ, орта және ірі ... ... ... Оны ... ... ... нақты тәжірибесі де дәлелдейді.
Мерзімді және басқа әдебиеттерде ұсак, орта және ірі ... ... ... жүрген пікірталастар біршама баршылық.
Негізгі мәселе пайда болып жатқан әр түрлі шаруашьглықтардың әлеуметтік-
экономикалық даму ... ... ... ... ... ... заңы мен ... сүйенсек, өңдіргіш күштер мен өңдірістік
қатынастардың даму денгейі, ... ... ... заңы ... шаруашылықтардың көбінің ірі шаруашылық болып қалыптасуына алып
келеді. Айталық, АКШ ... ... ... екі ... (1970-
1990 жылдар) ұсақ фермерлер ... саны 26 ... ... саладағы барлық шаруашылықтардын, 55 пайызын құраған, ал бұл
көрсеткіш 1970 жылы ... 81 ... ... Осы мерзім аралығында орта
шаруашылықтардың үлесі 2 есе өскен болса, ірі және өте ірі ... 54 ... 198 ... жетіп, жалпы шаруашылықтардың 11 пайызын құраған.
Қорыта айтқаңда, шаруашалықтардық тиімді түрі мен даму ... ... ... іздеу негізсіз. Меншікті мемлекет иелігінен алу ... ... ... ... ... жаңа ... түрлерінің
дамуына көптеген бұдан ... да ... ... ... ... бола ... факторларды есепке алмайынша ауыл тауар өндірушілерінің еңбекке
құштарлығы мен ... ... ... ... шешу ... ... еді. ... бұл мәселелер бүгінгі күні ауыл ... алып ... ... ... ... ... ... ішінде әсіресе шаруашылықтардың материалдық-техникалық
базасы, ауылдағы әлеуметтік, саудалық, көліктік және басқа ... даму ... ... ... ... іске ... ... заңды әрекеттері және тағы басқаларын атап өту керек.
Жасалған талдау мынаны айқын ... ... ... ... ... және
шаруашылық түрлерінің дамуы, демек шаруа қожалықтарының ... ... ... ... әкімшілік-әміршілік
шешімдерден гөрі ұйымдастыру-құқықтық ... ... және ... ... ... ... ... қолданылуына,
ауыл тауар өндірушілерінің меншіктік экономикалық құқықтық және ұйымдастыру
мүдделерінің мемлекет ... ... ... және т.б. тәуелді болып
отыр. Біздің республикамызда бұл тәуелділік тереңдей түсуде, өйткені жанағы
айтылған шарттардың көбі ... сай ... Сол ... ... мынадай:
-ауыл шаруашылығындағы реформа, жұмсарта айтқаңда, экономикалық ғылыммен
байланыссыз жүргізілді;
-меншік түрін өзгерту қуаты ірі шаруашылықтарды пай жүйесімен ... уақ ... бөлу деп ... бұл ... ... ... де, ауыл тауар өңдірушілерінің экономикалық көрсеткіштері
мен инвестициялық белсенділігі күрт төмендеді;
-еңдігі жерде басқарушы ... ... ... ... ауыл
шаруашылығына ақшамен, ақпаратпен, нарық сферасын кенейтумен
көмектесіп, оның табиғи ... ... ... ... ... ... ... жүргізілген экономикалық реформаның барысын ... ... мен жеке ... ... ... саны ... болсақ, онда барлық шаруашылықтар ішінде олардың жеке меншікке
негізделгеңдерінің, оның ішіңде - шағын шаруашылықтардың үлес ... ... ... 80-90 ... ... ... караңыз). Осы шағын
шаруашылықтардың көбісі (80%-дайы) ауылдық жерде тіркелген заңды тұлғалар
болып отыр. Осыдан барып мынадай қорытындыға ... ... ... ... мен өз еліміздің аграрлық секторыңдағы соңғы он шақты жылда
қалыптасқан жағдайлар көрсетіп ... ауыл ... ... сан және сапа ... өсуі ... шаруашылықтардың ірілерінің
кез келгенін шағын шаруашылықтарға күштеп бөлу, сол бөлуді жеке ... ... жолы деп ... ауыл ... ... де,
мемлекеттің де мүддесінен шығып тұрған жоқ.
Сонғы кезде "шағын, ұсақ шаруашылықтар өз ... ... ... ... болса, онда олар түрлі ұжымдық ұйымдарға бірігіп қызмет етсін" -
дейтін ұсыныстар ... ... Бұл, бір ... "денсаулығы" жақсы ірі
шаруашылықтарды күштеп таратканымыздың қате саясатта болғанын ... ... ... ... ... ... амалсыз күн
тәртібіне қойғызады: бұрынғы совхоздар мен колхоздар ұжымдық шаруашылықтар
болмаса, оңда не ... Ірі ... ... ... олардың
өндірістік-әлеуметтік инфрақұрылымы мен материалдық-техникалық базасын
қиратып барып, енді ұсақ шаруашылықтардың ... ... ... ... ірі ... жыл ... өзіне де, мемлекетке де ... ... ... ... онда ... бөлшектемей-ақ, жеке меншіктік құқық
беруге болмас па еді? ... ... ... құлақ
аспай, шаруашылықтарды жеделдетіп ұсақтап, сосын ұсақ шаруашылықтардын,
қайтадан ұжымдасуына кеңес беруге ... ... жыл ... ... Бұл жәй ... емес, олар өз жауабын күтеді.
Зерттеу нәтижесі ... ... ... ... саладағы
шаруашылықтардын даму мүмкіндіктерін төмендегідей негізгі факторлардың
көмегімен анықтауға болады:
1. шаруашылықтардың материалдық-техникалық ... ... ... жер ... мен ерекшеліктері (өндіріс
инфраструктурасы);
3. мемлекеттің аграрлық саясаты;
4. еңбекшілердің әлеуметгік ... және жер ... мен ... ... ... мен ... байланысты
білімдер, т.б.
Аграрлық саладағы орта және ірі шаруашылықтар ... ... ... беру үшін ... өзін ... сапалы техникалармен
қамтамасыз етулері тиіс. Мысалы, бұрынғы Кеңес мемлекетінің ... ... ... ... ... күші индустриясы
дамыған мемлекеттердегімен салыстырғанда 1,4 есе ... ал ... ... қорабының сыйымдылығы 1,3-1,5 аз болды. ... ... ... ... техникалармен қамтамасыз ету жылдан-
жылға нашарлауда. ... ... жыл ... ... ... өнім ... кем ... отыр.
Шаруашылықтардың иелігіндегі техникалар сапалы және тиімді қызмет ... ... ... ... төкпей-шашпай қоймаларға, сататын
орыңдарға тасымалдау үшін инфраструктурасының барлық құрамдас бөліктерінің,
әсіресе жолдың аткаратың ... ... зор. ... ... даму ... жол ... ... байланысты.
Казақстанның жер көлемінің үлкеңдігін және шаруашылықтардың бірі-бірінен
және орталықтан алыс орналасқанын ... ... ... ... ... Нашар көлік жолы - техниканың тез тозуымен қатар, ауыл шаруашылық
өнімдерінің жолда шашылуының негізгі ... ... ... жолы ... ... бүгінгі өлшем бойынша талапқа сай деп ... ... ... ... бөлшектерін 1,2—1,5 есе
және көліктің орта жылдамдығы ... ... ... ... 1,5-2 ... ... ... Жолы нашар шаруашылықтар малды ет комбинатына тасымалдау
кезінде көлік жолы бүгінгі талапқа сай шаруашылықтарға қарағанда он есе ... ... ... ... ... оның 15%-ын ... Қазақстанның
аграрлық саладагы шаруашылықтары жолдың нашарлығына байланысты жыл ... мың ... ... 141,3 мың ... сүт, Ш мың ... ... тағы ... шаруашылық өнімдерін жолда жоғалтып отырған. Жоғарыдағы фактілер, яғни
көлік жолының нашарлығы меншік қатынастарында пайда болып жатқан өр ... ... ... ... тежейтшін көрсетеді.
Бүгінгі таңда аграрлық саладағы шаруашылықтар өз күштерімен жоғарыдағы
мәселені шеше алмайды. Демек, ... ... жол ... ... -
мемлекет деңгейіңце шешиіетін мәселе. ... ... ... ... ... жолының ұзыңдығы 80 пайызға
жеткен жағдайда, тасымалдау кезінде жоғалатын көкөністі 2,4 есе, ... ... ... ... 4,2 есе, ... тірі ... ... 3,2 есе төмеңдету
мүмкіңдігі туындайды.
1-кесте. ҚР меншік нысандары мен ... орай ... ... саны
(01.05.2002 ж)
| |Барлы ... ... ... ... мен түріне қарай |
| |ғы | |
| | ... ... ... |
| | |тік | | |
| | | | ... ... ... кәсіпорындар
(шет елдің қатысуымен)
|шетелдік
| |ҚР
шағын орташа
ірі
Батыс Қазақстан
Аймағы
Орташа
Ірі
шағын
Ақтөбе обл
Шағын
Орташа
Ірі
Атырау обл
Шағын
Орташа
Ірі
Батыс Қазақстан обл.
Шағын
Орташа
Ірі
Манғыстау обл
Шағын
Орташа
ірі
|108722
95423
10430
2869
12958
10991
412
10991
5352
4647
539
166
2323
1931
322
70
2773
2216
439
118
2510
2197
255
58 |20246
13863
5455
928
3197
2245
129
-
823
1372
1065
255
52
717
481
211
25
679
428
216
35
429
271
141
17
|86449
79591
4940
1918
9693
8681
283
-
729
3965
3568
283
114
1594
1439
110
45
2080
1775
222
83
2054
1899
114
41
|1849
841
647
361
250
100
54
-
96
35
14
14
7
77
31
33
13
56
21
16
19
82
34
33
15 |2410
2218
134
58
181
147
8
-
147
43
32
7
4
60
50
7
3
36
28
7
1
42
37
5
- |2027
1969
35
23
68
65
-
-
65
15
14
1
-
12
11
1
-
14
13
1
-
27
27
-
-
| |
Аграрлық ... әр ... ... ... ... дамуына
және олардың инвестициялық белсеңділігінің артуына жағдай жасайтын ... ... ... ... ... және өндеу мүмкіңдігі. Жоғарыдағы
мәселені ескермеу, шаруашылықтардың даму ... ... ... ... Осы ... ... ... атап айткаңда жеміс-жидектің 30%, картоп өнімінің 2%, көкөніс
өнімдерінің (карбыз, помидор, сәбіз және т.б.) 5%-ға ... ... ... аграрлық саладағы шаруашылықтардың, әсіресе шаруа ... ... ... көп ... бөлінуі керек. Олардың өнімдерің
сақтау, ұқсату, өндеу негізінен нашарлығы немесе жоқтығы ... ... ... ... ... ... Жер –негізгі ауыл шаруашылығының өндірісі
Ауыл шаруашылығының негізгі өндіріс құрал-жабдығы -жер. Казақстанның ауыл
шаруашылығыңдағы жер қорының барлығы дерлік колхоздар мен ... ... ... ... бүгінгі таңда шаруа қожалықтарына мемлекеттен жерді
жалға алуга бірдей құқықтық және экономикалық ... ... ... ... ... ... жер бөлуде көптеген объективті және
субъективті факторларды ескермей, шаруашылықтардың экономикалық ... ... ... ... ... ... деректеріне жүгінсек, Қазакстандағы ... ... ... жиырма бесі жер үлесін алмаған (немесе
0,5 гектар ғана жері бар). Тіркелген әрбір жетінші қожалық, жердің аздығын
немесе жер ... ... атап ... Жер ... ... ... ... тиген жердің таулы немесе суы жоқ, топырақ қүшры төмен
аймақтарда екенін айтады. Шаруа қожалықтарына ... ... ... ғана ... ... пайдалануға берілген болса, қалғандары үзақ
немесе ... ... ... ... алған.
Аграрлық саладағы меншік пен ... ... ... және
инвестициялық хал-ахуалды тежеп отырған ... бір ... ... ... ... ... айту керек. Аграрлық
саладағы әлеуметтік мәселелер бүгін туып отырған жоқ. Онын мәнің, өндіріс
процесіңце ... ... ... ... ... мен ... ... бағалаған. Дегенмен теория жүзінде кеңінен талқыланып,
маңызы ... ... ... ... тәжірибеде кенже қалып, екінші
орынға ... ... Ауыл ... ... ... және аграрлық салада жаңа шаруашылық пен меншік түрлерінің ... ... ... ... ... ... ... балаларға
тәрбие және білім беру, оларды мәдени ошақтарға тарту ... ... ... ... ... ... тигізетін осындай және басқа
факторлар меншік катышастарының дамуын және ... ... ... ... ... ... саладағы шаруашылықты
жүргізу формаларының қандай түрі тиімді деген сұрақ ауыл шаруашылығының
теориялық мәселесімен айналысып ... ... және ... да ... ... ... ... төңрегіңде олар әр түрлі
пікір айтып, тұжырымдар жасайтынын ескеріп, оларды үш үлкен топқа бөлуге
болар еді. ... ... ... бұрынғы колхоздар мен совхоздар
объективті экономика зандарына сүйене отырып даму мүмкіндігіне ие болмады,
сондықтан колхоздар мен ... (ірі ... ... ... ... ... ... қажет деген пікірді алға тартады. Екінші
топтағылар: мемлекеттік меншікке негізделген ірі шаруашылықтар ... ... ... жеке меншікке негізделген орта және ... ... ... деп ... ... ... ... аграрлық салада әр түрлі меншікке негізделген ірі, орта және
ұсақ шаруашылықтардың бірдей дамуын қолдайды.
Жаппай коллективтендірудің ... ... Одақ ... ... ... жеке меншіктегі шаруашылықтардың бәрі мемлекеттің
иелігіндегі ірі шаруашылықтарға (совхоз бен колхоздарға) айналды.
Бұрынғы ... ... ... ... ... ... ... тандағы негізгі жолы шаруашылықтарды мемлекет мешігінен
алып, жекешелендіру болып ... ... ... ... ... әр ... ... негізделген
ұсақ, орта және ірі шаруашылықтардың калыптасуы керек. Оны респубдикамыздың
аграрлық саладағы бүгінгі нақты тәжірибесі де дәлелдейді.
Мерзімді және ... ... ... орта және ірі ... ... ... ... пікірталастар біршама баршылық.
Негізгі мәселе пайда болып жатқан әр түрлі ... ... даму ... ... ... ... Әрине, обьективті
экономика заңы мен заңдылықтарына сүйенсек, өңдіргіш күштер мен өңдірістік
қатынастардың даму денгейі, өңдірісті шынайы қоғамдастыру заңы ... ... ... ірі ... ... ... алып
келеді.
Қазақстан Республикасының Президенті Нұрсұлтан ... ... ... ... ... және рухани бостандығын қамтамасыз
ету оп-оңай нәрсе емес. Бұл әркімнің қандай да бір ... ... ... болу немесе болмауға өз хақысы бар ... кез ... түрі мен ... жүргізудің әр түрлі формасын
таңдауға, атеист болуға не дінге ... ... жеке ... ... қол
сұғушылығынан қорғауға ерікті екендігін білдіреді.
Алға қойылған мақсатқа жету – ... бір ... ... де мүмкін
болмайтын, зор еңбек.
Пайдаланылған әдебиеттер:
1. Асанов К.А. ҚР, жайлымдылық шарушылықтарындағы шұғыл шаралар туралы//
Вестник с/х науки ... 1991. ... ... Л. ... экономиканың құрылуы мен реттеуіндегі мемлекеттің
рөлі// Вопросы экономики. 1997.
3. Әубәкіров Я.Ә. 2030 жылға дейінгі стратегияняң ... ... 1997 ... 13-14 ... ... ... материалдары.
Алматы.1997.
4. Статисгикалық пресс-бюллетень. 1999. №1. 125-126-66.
5. Қалиев Ғ. ... ... ... тарихы, қазіргі кезеқ
болашағы Алматы, 1998. 231-6.
6. ... Дж. М. ... ... пайыз. және ақша туралы жалпы теория. М.,
1993.
7. Бочаров В. ... ... ... ... ... ... ... Сатыбалдин А.А. Еліміздің агрокәсіптік кешені: жағдайы, мәселелері ... әрі даму ... ... 2030 ... ... даму ... және оларды іске асыру жолдары. Алматы. 1998.
9. Сүлейменов Ж., Оспанов М. ... ауыл ... ... ... ... 1998. ... ... Ғ.А., Сатыбалдин А.А. Шаруа қожалықтарының аймақтық ... ... ... ... ... Алматы.1997.

Пән: Ауыл шаруашылығы
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 11 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Электр энергиясы көзінің альтернативті түрлері19 бет
Қазақстан ауыл шаруашылығы18 бет
Қазақстан Республикасында ауылшаруашылығы мақсатындағы жерлердің құқықтық жағдайы53 бет
"Шымбұлақ" тау шаңғысы курортында демалушыларды тегін сақтандыру жүйесі енгізіледі16 бет
Echinops туысының Echinops Sphaerocephalus l. және E.Chantavicus l. түрлерін фитохимиялық зерттеу4 бет
Бұрғылау қашаулары1 бет
Жаза жүйесі жайлы10 бет
Жалпы және өмірді сақтандыру9 бет
Оқушылармен жүргізетін музыкалық жұмыста кездесетін өнердің жақын түрлерінің өзара байланысы70 бет
Сақтандырудың сыныптауы12 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь