Қазақстан Республикасындағы сақтандыру ісі

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..3

1 ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНДАҒЫ САҚТАНДЫРУ ІСІ: ОНЫҢ ТАРИХИ ДАМУ КЕЗЕҢДЕРІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 6
1.1 Сақтандырудың ұғымы және оның бүкіләлемдік сақтандыру кеңістігінде атқаратын рөлі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .6
1.2 Сақтандыру қызметінің түрлері және оны ұйымдастыру ... ... ... ... ... ... ... .15

2. ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНДАҒЫ САҚТАНДЫРУ ҚЫЗМЕТІН ҚҰҚЫҚТЫҚ КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..3

1 ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНДАҒЫ САҚТАНДЫРУ ІСІ: ОНЫҢ ТАРИХИ ДАМУ КЕЗЕҢДЕРІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 6
1.1 Сақтандырудың ұғымы және оның бүкіләлемдік сақтандыру кеңістігінде атқаратын рөлі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .6
1.2 Сақтандыру қызметінің түрлері және оны ұйымдастыру ... ... ... ... ... ... ... .15

2. ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНДАҒЫ САҚТАНДЫРУ ҚЫЗМЕТІН ҚҰҚЫҚТЫҚ РЕТТЕУ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...26
2.1 Сақтандыру қызметін басқару және қадағалау мәселері ... ... ... ... ... ... ... ... .26
2.2 Егемендік алғаннан кейінгі еліміздегі сақтандыру ісінің қалыптасуы және дамуы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .28
2.3 Сақтандыру қызметін нарықтық қарым.қатынас талаптарына сай жетілдіру мәселелері және өзара сақтандырудың құқықтық негіздері ... ... ... ... ... ... ... ... 47

ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 63
ПАЙДАЛАНҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..65

РЕТТЕУ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...26
2.1 Сақтандыру қызметін басқару және қадағалау мәселері ... ... ... ... ... ... ... ... .26
2.2 Егемендік алғаннан кейінгі еліміздегі сақтандыру ісінің қалыптасуы және дамуы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .28
2.3 Сақтандыру қызметін нарықтық қарым.қатынас талаптарына сай жетілдіру мәселелері және өзара сақтандырудың құқықтық негіздері ... ... ... ... ... ... ... ... 47

ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 63
ПАЙДАЛАНҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..65
Сақтандыру ежелгі заманнан бері жүзеге асырылып келе жатқан, өзінше бағдар-бағыты бар, айырықша мүддесі – тұлғалардың мүліктеріне, жеке бастарына байланысты кездесетін жағдайлардан қорғау, шығынды жабу, зардап-зиянды қалпына келтіру сипатындағы іс-қимыл болып табылады. Мемлекет тұрғысынан алғанда сақтандыру мемлекеттің қаржы жүйесінің элементі болып есептелінеді.
Сақтандыру мемлекеттің, заңды тұлғалардың, азаматтардың мүліктік мүдделерін қорғау жүйесін құрады. Сонымен қатар, ол күтпеген табиғи, техногендік және өзге де құбылыстарға байланысты мүліктік, материалдық нұқсандарды қалпына келтіруге кепілдік бере отырып қаржы жүйесін нығайтуға оң әсерін тигізеді.
Сақтандыру - сақтандыру жағдайлары туындаған кезде зиянның орнын толтыруға кеткен шығындарды қаржыландыруға мүмкіндік береді, сондай-ақ ұзақ мерзімге инвестициялаудың бір көзі болып табылады.
Қазіргі кезде Қазақстан аумағында өте қарқынды түрде жүзеге асырылып жатқан процестердің бірегей сақтандыру рыногын түпкілікті қалыптастыру және оның тиісті инфрақұрылымдарын құру болып отыр. Қазақстандағы сақтандыру рыногының даму жағдайының көрсеткіштері еліміздің ұлттық сақтандыруының негізі құрылғанын мәлімдеп, дәлелдеуде, сондай-ақ Қазақстандағы сақтандыру құқықтық қатынастарының бастамасы болып табылатын сақтандыру, сақтандыру қызметі әлі де зерделеу, зерттеуін асыға күтіп жатқан аяға, оның ішінде экономикалық және құқықтық тұрғыдан қарастыруды қажет ететін өзекті бағытқа айналып отыр.
Сондықтан, бірінші кезектегі мақсат белгілі бір мөлшерде сақтандырудың экономикалық табиғаты мен мән-маңызын, сақтандыру экономикалық тұйықталған қатынастарының ерекшеліктерін қарастыру және жете танысып білу болып табылады. Осыған орай, сақтандыруға айрықша назар аударып отырмыз. Біздің ойымызша қазіргі кезеңдегі басым бағыт сақтандыру және қайта сақтандыру ұйымдарының жарғылық капиталдарының ең аз мөлшерін жоғарылату және оны тек ақша қаражаттары есебінен ғана қалыптастыру.
Сонымен бірге, сақтандыру ісін дамытудың ұзақ мерзімді мақсаттарына жету үшін мына келесідей іс-әрекеттерді жүзеге асыру қажет: сақтандыру қызметін мемлекеттік реттеудің тиімділігін арттыру; сақтандыру қызметінің нормативтік - құқықтық базасын жетілдіру; сақтандыру жүйесінің қаржылық орнықтылығын және беріктілігін қамтамасыз ету; Қазақстандық және халықаралық сақтандыру рыноктарының өзара қарым – қатынастарын дамыту; сақтандыру қызметін көрсету рыногындағы құрылымдық саясатын жүргізу.
1. Қазақ ұлттық энциклопедиясы 10 том 660-661 б.
2. Сман Б.У. «Понятие и система страхового дела».Вестник КазНУ, серия юридическая, 2008. -№3.-С.32-37.
3. Қазақстан Республикасының Президентінің жарлығы. «Қазақстан
аумағында құрылыс саласын сақтандыру» 2009. -20 ақпан/ Параграф Ақпарат жүйісі 2012ж.
4. Қазақстан Республикасының сақтандыру қызметі туралы Заң./ Егемен Қазақстан. 2000.- 22- желтоқсан.-№ 6.
5. ҚР Ұлттық Банкінің Директорлар кеңесінің Қаулысымен 4 желтоқсан 1998 жылы бекітілген. «ҚР Ұлттық банкінің сақтандыруды қадағалау департаменті туралы» Ережесі.
6. Қазақстан Республикасының Президентінің жарлығы «Ана мен баланың өмірін сақтандыру». – 2008.- 12 сәуір.
7. Шахов В.В. «Страхование» учебник для вузов М.: Юнити, 1997.
8. Найманбаев С.М. Салықтық құқық. А.,Юрист.- 2007 ж., 15-бет.
9. Страховое дело. Учебник : под редакцией Л.И. Рейтмана. М.-1992.- С.91-92.
10. Қазақстанда іс қағаздарын жүргізу № 10 2009ж /Параграф Ақпарат жүйісі 2012ж.
11. Брагинский М. И. Договор старования, - М.: Статут. – 2000. – 230с.
12. Қазақстан Республикасының Конститутциясы. 1995жылы 30 тамызда қабылданған/ Параграф Ақпарат жүйісі 2012ж.
13. «Cтрахование». Гвозденко.А.А 56-57 бет. Москва 2004г.
14. Жук И.Н «Автомобилыные страхование» Москва 2001г. 33-34 бет
15. Қазақстан Республикасының Экологиялық кодексі. 9 қантар 2009ж./ Параграф Ақпарат жүйісі 2012ж.
16. Қазақстан Республикасының «Әлеуметтік сақтандыру туралы» заңының. Параграф Ақпарат жүйісі 2012ж.
17. «Өсімдік шаруашылығындағы міндетті сақтандыру туралы» заңына соңғы өзгерістер 2006 жыл 31 қаңтардағы Қ.Р заңына сәйкес енгзілді./ Параграф Ақпарат жүйісі 2012ж.
18. «Туроператордың және тур агенттің азаматтық -құққықтық жакапкершілігін міндетті сақтандыру туралы» 2004 10-наурыздағы заңына 2006ж. 31- қаңтарындағы толықтырулар./ Параграф Ақпарат жүйісі 2012ж.
19. «Жекеше нотариустардың азаматтық құқықтық жауапкершілігін міндетті сақтандыру туралы», ҚР 2003 жылғы 11 маусымдағы заңы./ Параграф Ақпарат жүйісі 2012ж.
20. «Қызметкер, еңбек міндеттерін атқарған кезде, оның өмірімен денсаулығына зиян келтіргені үшін, жұмыс берушінің азаматтық құққықтық жауапкершілігін міндетті сақтандыру туралы» заң ҚР 2005 жылдың 7 ақпанындағы заңы./ Параграф Ақпарат жүйісі 2012ж.
21. Қазақстан Республикасының Азаматтық кодексі 1994 ж./ Параграф Ақпарат жүйісі 2012ж.
22. Тагиев Г.М. «Развитие государственного сртахования в СССР». М.: Правовая политика.- 1978.- С. 6 –8.
23. Сман Б.Ө. «ҚР Сақтандыру құқық қатынастардың мемлекеттік реттеудің тиімділігін арттыру» - Алматы, Вестник КазНУ, серия юридическая. 2002.-№ 2. – 47-50б.
24. «Страховое дело». Учебник : /под редакцией Л.И. Рейтмана. М.: Юникс.-1992.- С.91-92
25. Жуйриков К., Назарчук В., Жуйриков Р. «Страхование: теория, практика, зарубежный опыт». - Алматы, 2000. - С. 313-318.
26. Арзакова Т. «Услуги по страхованию при перевозках (внешняя торговля)», 1992.- С. 11-12.
27. Брюзгалов М. «Страхование грузов». М.:Закон.- 1994.- С.5.
28. О.Қағазов «Сақтандыру құқығы». Тараз, 2003.- 6 б.
29. С.М Найманбаев «Сақтандыру құқығы». Алматы, 2005.- 256 б.
30. Жүйріков К.Қ «Нарыққа өту жағдайында сақтандыру». Алматы, Жеты жарғы.- 2003.- 15б.
31. Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкі Басқармасының 2001 жылғы 31 қаңтардағы 15 қаулысымен бекітілген «сақтандыру ұйымдарының филиалдары мен өкілдіктерін ашуға келісім беру және келісім беруден бас тарту ережесіне өзгерістер мен толықтыруларды бекіту туралы» қаулысы.
32. Худяков. А.И «Страховое право». Алматы, «Жеті жарғы», 1997.- 275б.
        
        МАЗМҰНЫ
КІРІСПЕ.....................................................................
.................................................3
1 ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНДАҒЫ САҚТАНДЫРУ ІСІ: ОНЫҢ ... ... ... ... және оның ... ... кеңістігінде
атқаратын ... ... ... ... және оны
ұйымдастыру.............................15
2. ... ... ... ҚЫЗМЕТІН ҚҰҚЫҚТЫҚ
РЕТТЕУ......................................................................
.....................26
2.1 ... ... ... және ... ... ... кейінгі еліміздегі сақтандыру ісінің қалыптасуы және
дамуы.......................................................................
..................................................28
2.3 Сақтандыру қызметін нарықтық қарым-қатынас талаптарына сай ... және ... ... ... ... ... ... бері ... асырылып келе жатқан, өзінше
бағдар-бағыты бар, айырықша мүддесі – ... ... ... ... ... ... қорғау, шығынды жабу, зардап-
зиянды қалпына келтіру ... ... ... ... Мемлекет
тұрғысынан алғанда сақтандыру мемлекеттің қаржы жүйесінің элементі болып
есептелінеді.
Сақтандыру мемлекеттің, ... ... ... ... қорғау жүйесін құрады. Сонымен қатар, ол ... ... және өзге де ... ... ... ... қалпына келтіруге кепілдік бере отырып қаржы жүйесін нығайтуға
оң әсерін тигізеді.
Сақтандыру - ... ... ... ... ... ... ... шығындарды қаржыландыруға мүмкіндік береді, сондай-ақ ұзақ
мерзімге инвестициялаудың бір көзі болып табылады.
Қазіргі кезде Қазақстан аумағында өте ... ... ... ... процестердің бірегей сақтандыру рыногын түпкілікті қалыптастыру және
оның тиісті инфрақұрылымдарын құру болып отыр. Қазақстандағы ... даму ... ... ... ... сақтандыруының
негізі құрылғанын мәлімдеп, дәлелдеуде, сондай-ақ Қазақстандағы сақтандыру
құқықтық қатынастарының бастамасы болып табылатын сақтандыру, ... әлі де ... ... ... күтіп жатқан аяға, оның ішінде
экономикалық және құқықтық тұрғыдан қарастыруды қажет ететін ... ... ... ... ... мақсат белгілі бір мөлшерде сақтандырудың
экономикалық табиғаты мен мән-маңызын, сақтандыру экономикалық ... ... ... және жете ... білу ... Осыған орай, сақтандыруға айрықша назар аударып отырмыз. ... ... ... ... ... ... және қайта сақтандыру
ұйымдарының жарғылық капиталдарының ең аз мөлшерін жоғарылату және ... ақша ... ... ғана ... ... сақтандыру ісін дамытудың ұзақ мерзімді мақсаттарына
жету үшін мына келесідей ... ... ... ... сақтандыру
қызметін мемлекеттік реттеудің тиімділігін арттыру; сақтандыру қызметінің
нормативтік - құқықтық базасын ... ... ... ... және ... ... ету; ... және
халықаралық сақтандыру рыноктарының өзара қарым – қатынастарын ... ... ... рыногындағы құрылымдық саясатын жүргізу.
Осы сақтандыру рыногындағы құрылымдық ... ... ... ... және ... түрлерінің арақатынастарының ұтымдылығын
арттыру. Сақтандыру аясындағы ақпараттық-талдау жұмыстарының да ... ... ... ... ... Сақтандыру ұйымдарының
өздеріне қабылдаған міндеттерін бұлжытпай орындауларын бақылау жөніндегі
тиімді мемлекеттік бақылау механизмін құру ... да күн ... ... ... табылады. Сондықтан, біздің ойымызша сақтандыру
қызметін ... ... ... ... рыногының қызмет
атқаруының нормативтік – ... және ... ... ... ... ... асыру қажет.
«Қазақстанның банк және сақтандыру жүйесі ... ... зор ... ... жағынан орнықты қолдау көрсетуі үшін
жағдай ... және ... ... ... ... ... – жеке меншік әріптестік шеңберінде қатысуын күшейту қажет» деп
тұжырымдайды Елбасы өз жолдауында [1].
Сонымен бірге, сақтандыру ісінің ... ... ... ... ... бөлу ... ... көрініс табатын айрықша
сақтандыру қатынастарын реттейтін ... ... ... құру да
көзделген еді.
Осыған орай, Қазақстан Республикасындағы сақтандыру заңдарын, заңға
сәйкес нормативтік құқықтық актілерді, ... ... ... ... және ... тек осы сала ... үйлесіндегі іс болып ғана
қоймай, сонымен бірге барлық шараушылық субъектілерінің, ... ... де ... ... ... айналып отыр.
Қазақстандағы сақтандыру ісінің әлі де ... ... ... екенін, оның бүгінгі даму тенденциялары мен ... ... ісі мен ... ... және ... құқығымен
сақтандыру заңдарының мәселелері ... ... ... ... ... ... әлі де өз ... асыға
күтіп жатқан өте өзекті проблемалар қатарына жатады.
А.И.Худяков, ... ... ... ... Б.Сман және т.б. Қазақстандық ғалым-оқымыстылар ... ... ... оның ішінде Ресей Федерациясының –
А.Л.Алякринский, В.В.Шахов, В.Р.Идельсон, Н.Я.Шиминова, ... ... ... ғылыми еңбектерінде зерттелінген мән-жайлар, талданып,
талқыланған проблемалар осы ... ... ... ашу кезінде
себебін тигізгенін атап өтуіміз ... Ал ... ... ... ... ... ... және С.М.Найманбаевтың оқу
құралдарында біршама дәрежеде зерделенген болатын.
Аталмыш авторлардың еңбектерінде осы жұмыстың ... ... ... талдау жасалынғанымен сақтандыру саласы мен заңдарының
үзбей, жиі ... ... ... ... ... ... ... базасын жаңаша қалыптастыруға орай, қазіргі кезде
сақтандыру қызметіне ... ... ету, ... ... ... реттеу проблемаларының бұрын Қазақстанда
зерттелінбеген көптеген жаңа ... ... ... ... ... ... ... ІСІ: МЕМЛЕКЕТТЕРДІҢ ТАРИХИ
ДАМУ КЕЗЕҢДЕРІНДЕГІ КӨРІНІСІ
1. Сақтандырудың ұғымы және оның бүкіләлемдік сақтандыру кеңістігінде
атқаратын рөлі
Сақтандыру өндірістік қатынастардың аса ... ... ... ... ол әрқашанда өндіріс барысында туындайтын шығындар мен ... ... ... ... ... болады. Осы қоғамдық өндіріс
процесінде екі қарама-қайшы құбылыстар ұштастырылады. Біреуіне, адамдардың
табиғи стихиялық апаттармен және ... да ... ... ... байланысты адам мен табиғаттың арасындағы қарама-қайшылық жатса,
ал екіншісіне қоғамдағы адамдар арасында мүліктік және басқа да ... ... ... ... ... ... өндірістік
байланыстарды қиындататын қарама-қайшылықгар жатады. Міне, осындай ... ... ... әкеп ... ... ... ... қатерлі оқиғалардың туындауының объектілі негізін құрайды [2].
Егер қалыпты жүріп жатқан қоғамдық өндіріс процесі адамдардың саналы,
мақсат-бағдарлы ... тыс ... ... ... ... бұзылатын болса, онда сол қатерлі жағдайлар сақтандыру ... ... ... ... ... ... қоғамдық өндірістің
қатерлі сипатта болуы адамдар арасында ... және ... ... ... - жоюшы күштеріне қарсы тұру, болдырмау, алдын-
алу, әрі ... ... жол ... ... ... ... ... толтыру жөніндегі объектілі қатынастарды туындатады. ... - ... ... ... жиынтығында қоғамдық өндірісті
қорғауды сақтандырудың экономикалық категориясын құрады. Осы ... ... ... оқиғаның кездейсоқ сипатта туындауы;
ақшалай және ... ... ... ... ... төтеншелігі; аталмыш жағдайдың зардаптарының алдын алу, жоюдың және
материалдық немесе өзге де зияндардың орнын толтырудың объектілі ... ... ... ... ... көрініс табады.
Ал көрсетілген белгілер адамдардың өндірістік қызметтерінің аясында
сақтандырылатын тәуекелдердің ... және ... ... ... Сақтандыру тәуекелі мен ... ... ... ... ретіндегі маңызын білдіреді.
Сақтаңдыру талабына сәйкес қорғау, алдын-алу, қалпына келтіру және т.б.
шараларды жүзеге асыруға ... ... ... ... ... ... қорғауды сақтандырудьң экономикалық категориясының осы
қор түріндегі материалдық нысанын көрсетеді. Аса кажетті осы ... ... ... ... белгілі бір уақыт көлемінде жасалынатын
ұлттық табыстың қайта бөлінуі есебінен қалыптастырылады [3].
Сақтандыру қорының ... жыл ... ... ... ... ... ... Ал зиянның орнын толтыруға және т.б. шараларға жұмсалған
бөлігі тұтыну корын толықтырып қана қоймай, сонымен бірге ... ... ... ... толықтырып отырады.
Тағы бір айта кететін жайт, міндетті мемлекеттік сақтандыру ақша ... ... ... ... ... ... ... буыны
болып табылады. Алдында айтқанымыздай сақтандыру экономикалық ... ... ... ... және қаржылар сияқты ақша нысандағы
құндық ... ... ... бөлу және қайта бөлу кезіндегі
қозғалысын ... ... ... ... ... ... ажырата білу үшін оның өзіне тән ... ... ... ... ... мына ... ... сақтандыру кезінде ақшалай қайта бөлу қатынастары пайда болады. Осы
қайта бөлу ... ... ... ... ... ... ... туындау мүмкіндігі жатады;
- сақтандыру кезінде тек сақтандыру ауқымындағы қатысушылар ғана
қатысатын тұйықталған қайта бөлу ... ... Бұл ... ... қоры тек ... ... нақты белгіленген
жарналары есебінен қалыптастырылады;
- сақтандыру қорына жұмылдырылған сақтандыру ... ... ... ... ... зияндарды әкімшілік-аумақтық
бөліністер арасында және белгілі бір уақыт көлемінде қайта бөлуді ... ... ... ... ... ... ... объектілерді қамтуы керек және ... ... бойы ... ... ... орын ... болса, сақтандыру төлемдерін
алдағы уақытта туындауы мүмкін залал-зияндарды ... ... ... қор ... тиіс.
Сақтандырудың экономикалык манызы оның функциялары аркылы да ... Олар ... ... ... ... ретіндегі ерекшеліктерінің
қаржылардың функцияларына сәйкес келетінін көрсетеді. Сонымен, біздің
ойымызша сақтандыруға мынадай ... тән ... ... ... қайта бөлу функциясы (тәуекелдік функция; алдын алу ... ... ... ... Осы ... ... ... тек
сақтандыру қызметін жүргізу кезінде ғана іс ... ... ... ... ... ... ... қорының қаражаттарын
сақтаңдыру жарналары есебінен қалыптастыру қызметі жүзеге асырылады.
Бөлу (қайта бөлу) ... өз ... үш ... ... ... ... қалпына келтіру) функциясы; алдын алу ... ... Бұл ... ең бастысы тәуекелдік және ... ... ... ... ... ... ... ішіндегі зияндардың орнын толтыруды, ... ... ... ... ... ... бөлуді жүзеге асырады.
Алдын-алу қатерлі ... ... ... ... ... ... ... шараларды жүргізуге
қажетті функция болып саналады. Бақылау функциясы сақтандыру қорларының
мақсатқа сәйкес қатаң қалыптастырылып, ... ... ... ... сәйкес жүргізеді [5].
Сақтандырудың қоғамдық өндірістің үзілмеуін, баланысты болуын,
тоқтатылмауын қамтамасыз ... ... ... ... ... мына ... көрініс табуы керек: сақтандыруды колдану аяларын
ұтымдыландыру; ... ... ... ... жақсарту;
зияндарды толығымен және дер ... ... ... ... ... қаражаттарын сақтандыру ұйымдарының инвестициялық қызметтерінде
пайдалану.
Сонымен, сақтандыру катысушыларының ақшалай жарналары ... ... мен ... ... жағдайлардың салдарынан зиян шеккен заңды
тұлғалар мен азаматтардың тартқан зияндарын қалпына келтіруге және ... ... ... сақтандыру қорын құру жөніндегі тұйықталған
айрықша қайта бөлу ... ... ... ... осы жәйтті былайынша толық тұжырымдауға болады: ... ... ... ... және т.б. ... ... сактандырылған тұлғаларға қатысты ... ... ... көзделген жағдайлардың туындауына орай ... ... ... ... ... ... байланысты кешенді, базистік экономикалық
қатынастардың жиынтығы ... ... ... қысқаша сипаттамадан кейін сақтандырудың тарихи қалыптасып, дамуына
және біздің еліміздегі даму ... мен ... ... ... ... ... көне ... бері адамдар өркениеті
арасындағы қоғамдық-экономикалық ... ... бір ... шығын-зардапты немесе пайдалы, көбінесе объектілі, кейбір кездерде
субъектілі жағдайлардың туындауына ... орын ... өте ... әрі сол ... ... ... ... болып табылады.
Алғашқы кезде сақтандырудың мағынасы «қауіп», «қорқыныш» деген сөздермен
байланысты ... ... ... ... ... ... ... тауда, теңізде сақтандыру және т.б. мағынада да айтылған [6].
Сақтандырудың бастапқы нысандары өте көне ... құл ... ... ... ... ... жеткен деректер бойынша кұл
иеленушілер, өздерінін ... мен ... ... ... күштердің жойып
жіберуінен, ұрлықтан, тонаудан және басқа да қатерлі оқиғалардан қорғау
тәсілі ретінде сақтандыруды ... Осы ... ... ... ... ... ... орай жасалынған келісімдер сактандыру шарты
ретінде көрініс берген еді. Көне ... ... ... ... ... ... арқылы қамтамасыз етілетін
ұжымдық өзара көмекті жатқызуға болады. Сол кездерде қалыптасқан ... ... ... ... ... байлыққа бағытталған емес, ол тек
кауіп-қатерден қорғау тәсілі болып табылған. Демек, ... ... ... ... тек сол ... ... ... затпен, өніммен
және.т.б. толықтырып отырған.
Сонымен, ғасырлар белесінде объекттілі қалыптасып, жан-жақгы дамыған
сақтандыру ісі ... өте келе ... ... ... ... Мәселен,
қалалар мен елді мекендердің өсуіне карай ғимараттар мен үйлердің және т.б.
мүліктердің әртүрлі дүлей апаттар мен ... ... ... бүлінуі
қауіпінің күшеюіне байланысты адамдар ... ... ... орнын толтыруға, мүмкін болса қауіптің алдын алуға ... ... ... ... ... 1310 жылы ... қаласында көпестер мен қолөнер гильдияларының мүліктік мүдделерін
корғау жөніндегі ... ... ... ... палатасының»
құрылуы жоғарыда айтқанымыздың айғағы болса керек.
Мүлікті кәсіпкерлік қызметтің объектісі ретінде сақтаңдырудан басқа,
өрттен ... да дами ... еді. ... ... ... ... ... бүлінген немесе өртеніп ... ... үшін ... ... алым ... болған. Әрине бүл көмекті шын
мәнісіндегі сақтандыру деп айта алмайтынымыз белгілі. 1866 ... ... ... ... ... ... өрттен кейін демек, үйлер мен
баска да ғимараттарды сақтандыру ... «өрт ... деп ... ... ... 1667 жылы Норвегияның Христиания (кейіннен
Осло деп аталған) қаласында Норвегиялық бранд-касса ... ... бәрі және ... ... ... ... қызмет атқаратын,
яғни тек келтірілуі мүмкін зардап-зиянның орнын толтыруды ғана көздеген.
Осы сақтандыру жүйесі ... ... күні ... ... қолданылады.
Зымырап өтіп жатқан заман ағымында экономиканың дамуына байланысты және
мүліктік мүдделерінің ұлғаюына қарай сақтандыру компанияларының саны ... ... өсе ... еді. ... он ... ... ... Батыста мүлікті және жеке адамды сақтандырудың жүзге
тарта түрі ... ... ... ... дамып жатқан экономика
талаптарына сай ... ... Тек бір ... ... осы ... ... аяларына тез таралған сақтандырудың уақыт, ... орай ... мен ... ... ... ... 1706 жылы жер жүзінде бірінші рет өмірді сақтандыру жөніндегі қоғам
құрылса, 1800 жылдары ... ... ... ... үйлерді қиратып кіріп жасайтын ... ... ... болған. Көне Қазақстан аумағында дамыған сақтандыру жөнінде жазбаша
деректер мен мағлұматтардың сақталмауына қарамастан ... ... ... ... ... қандай да болмасын нысандардағы сақтандыру іс-
қимылдарының жүргізілгенін білеміз.
Кейінгі, Ресей империясының ... ... ... асырылған
сақтандыру деңгейінің дамуы туралы мәліметтер де жоққа тән. Алайда, сол
кездерде Ресеймен шектес ... ... ... ... қалаларында және
Жетісу өңіріндегі қалаларда, сондай-ақ жер өндеумен айналысатын ... ... ... ... ... Сондықтан, біздің ойымызша
бірінші кезекге Ресей империясында қалыптасып, ... ... ... нысандары мен түрлеріне қысқаша шолу-сипаттама жасап өту ... ... ... XVIII ... ... таман Петербург
пен Мәскеуде ағылшын ... ... ... ... ... болатын. Ал бірінші Ресейлік сақтандыру ұйымы 1765 жылы ... еді. ... ... ... жандануына байланысты 1781 жылы
теңіз сақтандыруы бірінші рет жүзеге асырыла бастады. 1786 жылы ... ... ... айналдыру мақсатында мына екі ... ... банк пен ... ассигнациялық банк құрылған
болатын. Осы банктер құрылыстар мен тауарларды, ренталарды, адамдардың
өмірін және т.б. ... ... ... кейіннен он тоғызыншы ғасырдың басында мемлекеттік сақтандыру
жойылып, оның ... ... ... және ... ... үш ... сақтандыру жүйесі біртіндеп қалыптасқан. 1827 жылы өрттен
сақтандыру жөніндегі Ресей Бірінші акционерлік ... ... ... ... ... сақтандыру жөніндегі Ресейлік екінші қоғам, ал 1846 жылы
«Саламандра» қоғамы құрылған. ... орай ... ... ... ... ... уақыт өткеннен кейін, сақтандыру қоғамдары жауыннан соң каулап
өскен ... ... дами ... ... 1844 ... ... морского, речного, сухопутного страхования», 1847 жылы
көлікті сақтандыратын Санкт-Петербургтің «Надежда» ... 1867 ... 1870 жылы ... ... «Русский Ллойд», 1872
жылы «Северное», «Якорь», ... ... жаңа ... ... ... [7].
1877 жылдан бастап егістістерді бұршақ соғудан сақтандыру жөніндегі ... ... атты ... ... жұмыс істей бастаған (1901
жылы осыған сәйкес «Церера» қоғамы құрылған). 1881 жылы ашылған ... өте ірі ... ... ... ... ұжымдық және жекелей
сақтандыруды жүзеге асырған. 1885 жылдан бастап мынадай ... ... ... ... ... ... асыруға рұқсат берілген:
«Нью-Йорк» (АҚШ), «Урбен» ... және ... ... 1888 ... атты сақтандыру қоғамы бірнеше бағыттағы өз ... ... жылы ... рет «Общество Русского перестрахования» деп аталатын
арнаулы қайта сақгандыру қоғамы ... 1903 жылы ... ... қатысуымен жылжымалы және жылжымайтын мүліктерді өрттен
сақтандыратын «Российский ... ... ... дүниеге келген болатын.
1905 жыддан бастап өз ... ... ... ... ... жүзеге асырған. 1913 жылы «Взаимное страхование ... ... и ... ... ... ... ... страхования от огая деген ірі сақтандыру мекемелері
қызмет аткарған. Ресейдегі жеке басты сактандыру ісі ... тек ... ... ... Осы аяда ... атқарған жиырма ұйымның
ішінде өмірді сақтандыру жөніндегі арнаулы үш мекеме болған ... ... ... статистика бойынша 1913 жылы
сақтандыру жарғыларының жалпы ... 204,5 млн. ... ... Оның ... ... қоғамдарының үлесіне - 63,1 процент, жерлердегі
сақтандыру үлесіне - 19,8 ... ... ... ... - 6,7 процент
келген. Ресей бойынша сақтандыру қоғамдарының активтері 374 млн. ... ... [3, ... өз ... ... байланысты жасалған алғашқы қадамдар мен
сақтандырудың одан әрі даму кезендерін баяңдайтын сәт ... ... ... ... басты себеп болған Қазан революциясы деп
айтсақ қателеспегеніміз. Екінші серпіліс 1921 жылы жүзеге асырыла ... ... ... ... ... болды. Қазақстандағы
(Қырғыз КСР) сақтандыру осы 1921 жылдың екінші ... ... қызу ... оны ... ұтымды нысандары, сақтандыру аппараттары мен
бөлімдерін және олардың қызметкерлерін, оларды қажетті ... ... ... ... ету ... ... тұжырымдар
мен ұсыныстар жасалған болатын. Қазақстанның (Қырғыз КСР) ... және ... ... ескерілген, талданған осы
ұсыныстар кейіннен нормативтік ... ... ... ... ... ... ... туралы» 1921 жылғы қазанның ... Х ... орай ... аумағында 1921 жылдың желтоқсанының 14-
інде Қырғыз КСР «Мемлекеттік мүліктік сақтандыру туралы Ережені» бекітті.
Сонымен қатар, республикалық Қаржылар ... ... ... бас ... құрылды. Осы аталмыш басқарма кезінде барлық
сақтандыру операцияларына басшылық жасаған болатын және ... ... ... ... ... халық комиссариаты бекітетін қағидалар
мен нұсқаулықтар шығару, сақтандыру нысандарының ғылыми негіздемелерін
әзірлеу, алдын-алу шараларын ұйымдастыру, ... ... ... басшылық ету, соттар мен басқа да мемлекеттік мекемелерде
өздерін сақтандыру органдарының ... ... ... ... міндеттерін
орындауға атсалысқан.
Қазақстандағы табиғи апаттардан, т.б. көптеген төтенше, қатерлі
жағдайлардан мүлікті және жеке ... ... ... ... ... ... Петропавловск және Семей губернияларында (сол кездегі
мемлекеттік құрылыс) ... ... 1921 ... ... 6-сындағы
«Мемлекеттік мүліктік сақтандыру туралы» декрет бойынша сақтандыру тек
ауылдық ... мен елді ... және ... жеке меншік
шарушылықты қамтыған еді. Демек, мемлекеттік сақтандыру оларға өрттердің,
бұршақ ... ... ... суда және ... жүретін көліктер
аварияларының (апаттарының) салдарынан келтірілген залалдың орнын толтыруға
міндетті болған.
1922 ... ... Х ... қаулысында Мемлекеттік сақтандыру
қызметінің ұйымдастырылу жағы былайынша нақтыландырылған ... ... ... есеп ... ... ... сақтандыруға және қатерлі жағдайлардан ерікті сақтандыруға рұқсат
етіледі.
Осы ... ... ... ... ... кездерде
мемлекеттік меншікке қатысты да жүзеге асырылған еді. Мәселен, құрылыстарды
мемлекеттік ерікті және міндетті сақтандыруға ... ... ... ... сақтандыру кезінде меншік нысандары мен пайдаланылу
бағыттарына қарамастан барлық ... ... ... ... ... түрлері мына келесідей көрініс тапқан еді:
күрылыстарды, малдар мен егістіктерді міндетті және ... ... ... ... және т.б. ... ... ... сақтандыру,
сондай-ақ кепілдендірілген сақтандыру. Кепілдендірілген сақтандыру ауқымы
кредиттік ... ... ... ... ... және су жолы ... қамтыған және ерікті сақтандыру түрінде
жүргізілген ... жылы ... ... ... ... ... ... компания жүзеге асырылды.
Жаңадан, республиканың әкімшілік-аумақтық бөліністеріне қатысты
құрылған сақтандыру аппараттарын ... ... ... ... кеңсесіне жүктелді, сондай-ақ оған жергілікті халықтың тұрмысына
сай келетін сақтандыру түрлерін, оның ішінде ... ... және ... кешенді мал өсіру шаруашылықтарындағы ... ... ... ... ... ... шешуге ұсыныс жасалды.
1929 - 1930 жылдары Қазақстанда ерікті сақтандыру түрлерін қысқартуға
орай міндетті сақтандыру аясы ... ... ... ... маусымның 26-сындағы Қазақ КСР Х ... ... ... ... ... ... мен кооператив-
тердің (тұтыну кооперативтен басқасы) мүліктері енді ... ... ... ... нысандарына қарамастан құрылыстар мен қора-
қопсылар, ал ... мен қала ... ... ... ... - жер ... топан судан, кұйыннан және т.б. таулы аймактарда
болатын табиғи құбылыстардан; ... ... - ... ... - ... ... ал ... жауыннан езіліп
кетуден және суық ... соя, ... және ... ... шыкпай қалудан
міндетті сақтандырылуға жатқан. Оған қоса ... қор, ... ... - ... ... ... міндетті
түрде сақтаңдырылатын болған.
Жаңаша құрылым облыстарда ... ... ... ... басқармалары, аудандарда аудандық, қалалық қаржылық бөлімдерге
бағынышты мемлекеттік ... ... ал ... ... ... ... сақтандыру басқармасы сипатында коммунистер
партиясы орталық комитетінің қаулысына сай ... ... ... жаңа ... ... тиісті қызметтердің
жарқын көріністері 60 жылдардың екінші жартысында айтарлыктай жүргізілу
барысында қол ... ... ... еді. ... назар
аударылған бағыт ауылшаруашылығы аясындағы ... ... ... мүліктерін мемлекеттік міндетті сақтандыру туралы» 1967 жылғы
тамыздың 28-індегі КСРО Жоғарғы Кеңесінің ... мен КСРО ... ... ... ... мен колхоздардың экономикалық
баланстары мен мүдделерін ... ... ... құқықтық құжаттар
болып саналады. Осы және басқа да құжаттарға сәйкес сақтандыру оқиғаларының
тізбесі кеңейтілген ... ... ... ... тыс ... ... өсімдіктер зиянкестері, қолайсыз ауа райы жәие өзге ... ... ... ... ... 30-ында қабылдаған «Жұмысшылар мен қызметкерлердің
жеке басты ... ... ... ... жарналарын ақшасыз есеп
айырысу жолымен ... ... КСРО ... ... ... орай
сақтандыру қоғамдық қатынастарына өте қажетті әрі тиімді ... ... атап ... ... 1969, 1971, 1973, 1975, 1976, 1977,
1980, 1984 жылдары қоғамның әр түрлі аялары мен ... ... ... ... және ... ... сақтандыру үлкен жетістіктерге
жеткен болатын. 1981 жылғы қазанның 2-сінде КСРО ... ... ... ... ... міндетті мемлекеттік
сақтандыру туралы» Жарлығында жаңа ... мен ... ... ... ... ... сақтандыру аумағы мен объектілері,
сақтаңдыру ... ... ... ... ... мен ... белгіленген еді. Сақтандыруды жетілдіруге атсалысқан ... ... ... ... сай ... ... 1977 ... 8-індегі КСРО Министрлер Советінің «Мемлекеттік сақтандыруды одан
әрі дамыту жөніндегі шаралар туралы» қаулысы, 1978 жылғы ... ... мен ... да ... ауылшаруашылық кәсіпорындарына
стихиялық апаттар мен өзге де қолайсыз жағдайлардан келтірілген залалдардың
орнын толтыру тәртібін ... ... КОКП ОК мен КСРО ... ... 1984 ... тамыздың 30-ындағы «Мемлекеттік сақтандыруды
одан әрі дамыту және сақтандыру органдарының ... ... ... ... ... КСРО ... Советінің қаулысы
және 1986 жылғы қыркүйектің 3-індегі ... ... ... және ... да ... ... ... сақтандыру мәселелері бойынша кейбір шешімдерінің өзгергенін және
күшін жойғанын тану туралы» КСРО ... ... ... ... ... мен ... ... алуына аздаған уақыт көлемі
қалған кезде еліміздің сақтандыру жүйесінің ... ... шағы ... ... ... ... осы ... атақты қаржыгер-экономист,
сақтандыру ісінің ірге тасын қалаушы практик маман және танымал ғалым К.К.
Жүйріков 1990 ... ... ... КСР-сында сақтандырудың мына келесідей
20 түрі ... деп ... ... ... сақтандыруы;
азаматтардың жеке басының мүлігін сақтандыру; өмірді сақтандыру; ара ұялары
мен ... ... ... ... ... ... азаматтардың шаруашылығындағы көпжылдық көшеттер ... ... ... ... ... ... ... мекемелердегі, ұйымдардағы, колхоздардағы,
совхоздардағы және кооперативтердегі қатерлі жағдайлардан ... ... ... және олардың отбасыларының
мүшелерін, мүліктері мен ... жер ... ... ... ... сақтандыру; азаматтардың қолындағы жануарларын ұрлап
кетуден сақтандыру; азаматтардың қолындағы ұсақ ... ... ... сақтандыру және т.б.
Аталмыш сақтандыру түрлері осымен шектеліп қалмай өзге де ... ... ... ... тәуекелдерді сақтандыру;
инвестицияларды сақтандыру; ... ... ... ... ... ... ... сақтандыру
және т.б.
1.2. Сақтандыру қызметінің түрлері және оны ... ... ... ... ... ... ... - зерттеу әдетте сақтандырудың ... ... ... тұлғалардың санаттарын, сақтандыруды топтастыру
негіздерін, сондай-ақ тағы басқа да осы аяға байланысты элементтер ... жете ... ... ... ... осы жәйттердің
бәріне сақтандырудың бүкіл әлемдік практикасында ... ... ... көздейміз. Сақтандыру қызметі біртектес тәуекелдер
қағидаттарына негізделетін ... ... ... Осы ... өздеріне орай төмендегідей топтастырылады: сақтандыру объектілері
бойынша; сақтандыру өтемдерінің ... ... ... ... ... ... жеке ... сақтандыру, мүлікті сақтандыру және
жауапкершілікті сақтандыру жатады. Ал ... ... ... ... құрылымды көрсетуге болады: зиян-залалды сақтандыру
немесе зиянды қалпына келтіру ... ... үшке ... жеке ... залалдарды сақтандыру; материалдық залалдарды сақтандыру;
ақшалай ... ... ... ... ... ... ... сақтандыру; қатерлі жағдайлардан сақтандыру;
медициналық ... ... ... орай ... және ... сақтандыру
айқындалады. Зиянды сақтандыру кезінде залалдың нақты ... ... ... ... ... ... ... мүддесі мен
төлем қабілеттілігіне байланысты жүзеге асырылатын болғандықтан нақты
қалпына келтіру мүмкіндігі бұл ... ... ... ... ... өмірді сақтандыру, қатерлі жағдайлардан және кейде медициналық
сақтандыру барысында орын ... ... ... сақтандыру мынадай түрлерге
топтастырылады: актикверді сақтандыру; ... ... ... ... ... ... мүліктер мен
заттарды, негізгі қаражаттарды, өндірістік қорларды, аяқталмаған өндірісті,
дайын өнімдер мен тауарларды, борыш ... ... ... мүмкін
шығындарды сақтандыру жатады. Ал пассивтерді сақтандыру кезінде көбінесе
өтелмейтін пассивтік борыштардан туындайтын шығындар сақтандырылады. Оларға
кәсіпкердің ... ... ... ... кредитті
сақтандыру, қажетті шығындарды сақтандыру және т.б. жатады. Табыстарды
сақтандыру олардың ойдағыдай ... ... ... ... жағдайда, мәселен
өртке және т.б. жағдайларға байланысты кәсіпорының жұмысын ... ... ... ... ... ... ... жүргізіледі [8].
Сақтандыруды топтастыру кезінде алға қойылатын мақсат барлық сақтандыру
қатынастарын өзара байланысқан буындарға бөлу болып табылады.
Осы буындардың әрбір ... ... ... ... ... болып
саналатын қағидат сақтандыруды топтастырудың негізінде жатады. ... ... ... ... үш саласы мен сақтандыру
қызметінің 16 түрі көзделген.
Сақтандыру түрлері мына келесідей ... ... Жеке ... өмірді сақтаңдыру; қатерлі жағдайлар мен аурулардан
сақтандыру; медициналық сақтандыру.
2. Мүліктік сақтандыру: жерүсті көлік құралдарын ... ... ... құралдарын сақтандыру; су жолы көлік құралдарын сақтандыру;
жүктерді сақтандыру; мүліктердің басқа да түрлерін ... ... ... ... ... иелерінің азаматтық
жауапкершіліктерін сақтандыру; тасымалдаушының азаматтық ... ... ... жауапкершілікті сақтандыру; ... ... ... үшін ... ... ... көзі кәсіпорындардың ... ... ... жауапкершіліктің басқа да түрлерін
сақтандыру. Еуропа сақтандыру компаниялары туралы заңдар мен Еуропалық
Экономикалық Бірлестіктің директивасы ... ұзақ ... ... 6
түрі және жай сақтандырудың 17- түрі ... ... ... құрылысында: өмірді және аннуитеттерді
сақтандыру; үйленуге және ... ... ... ... ... ... сақтандыру; капиталдардың қайтарылуын сақтандыру;
зейнетақыны сақтандыру сияқты сақтандыру түрлері орын ... ... ... ... ... ... жағдайлардан
сақтандыру; ауруға байланысты сақтандыру; автомобильдерді ... ... ... ... сақтандыру; кемелерді сақтандыру
(каско); жүктерді көліктік сақтандыру (карго); өрттерден және стихиялық
апаттардан сақтандыру; мүлікті сақтандыру; ... ... ... ... ... ... жауапкерші-
ліктерін сақтандыру; кеме ... ... ... ... жауапкершілікті сақтандыру; кредиттерді ... ... ... ... ... ... жұмыс істеушілер бойынша ... ... ... ... ... ... сақтандыру құрамындағы салалық сақтандыру
бөлімдеріне мыналарды жатқызуға болады: ... ... ... ... ... ғарыштық және өндірістік ... ... ... «ноу-хау» ларды сақтандыру,
мемлекеттік мүліктер мен азаматтардың мүліктерін сақтандыру, мемлекеттік
және үй жануарларын, ара ... ... және т.б. ... ... ... ... қатысу үшін сақтандыру салаларының түрлер мен
сақтандыру жағдайларына бөлінуі қажет болады. ... орай ... ... әлеуметтік, медициналық, зейнетақылық, халықты
еңбекпен қамтуды сақтандыру сияқты міндетті сақтандыру ... ... ... деп ойлаймыз. Түрлерге бөлу кезіңде сақтандыру затын ... ... ... ... ... және ... негіздерін
айқындау жүзеге асырылады [9].
Енді жоғарыда айқандарымызды нақтыландыру мақсатында халықаралық
сақтандыруда, Еуропа ... ... және ... ... келе ... ... және су ... жер үсті және әуе жолдары көліктерін
сақтандыру жөнінде ақпараттар бере кеткеніміз жөн болады деп ... ... ... ... ... ... ... элементі болып табылады. Жүктерді сақтандыру шарттарын әдетте
жүктің иесі мен ... ... ... ... ... ... ... мен тасымалдау шарты толықтырады. Ал жүктерді тасымалдау жүктің иесі
мен тасымалдаушының арасындағы сақтандыру ... ... ... ... ... болып табылатын келісім-шарт - коносамент негізінде ... Бүл ... ... көңіл бөлінетін халықаралық сауда тасымалдауы
болып табылады. Халықаралық сауда ... ... ... шарттар мен келісім-іпарттардың қағидаларының жиынтығы ретінде
көрініс табатын инкотермдер негізінде реттелінеді.
Жүктерді теңізде тасымалдауды сақтандыру, солардың ... ... ... береді:
1. жүктерді теңіз жолымен тасымалдау кезіңде туындайтын ... ... ... туындаған жағдайда қаржылық жауапкершілікті сақтандырушыға
ауыстыру арқылы ... ... ... ... ... ... ... операцияларының ауқымын барынша ұлғайту. Сақтандыру каргосы
жүктерді қорғауды тек оның ... ... ғана ... асырылуын
көздейді. Осы ... ... ... ... жатады:
жүктің өзі, құнның, пайданың өсімі, делдалдарға берілетін комиссиондар
(қаражаттар), ... баж, ... ... ... ... ... сақтандыруға алу кезінде шығындарды жабу көлемі ... ... ... ... барлық тәуекелдер есепке алынады.
Мәселен, андеррайтерлер ставканы есептеу кезінде мынадай факторлерге көңіл
аударулары қажет:
1. ... типі - ... зиян ... ... ... тауардың
кұны және сақтандыру сомасы.
2. Тасымалдау орауыштары, контейнерлер, қораптары, басқа да буып-түю
материалдары: ... ... ... ... жай ... ... ... немесе тасымалданатын немесе ... ... ... ... ... салмағы, құны. өте көп мөлшердегі және салмағы ауыр ... ... арту ... ... ... қосымша қиыншылықтар
туындатуы мүмкін. Ал жүктің ... ... ... ... бағалау
кезінде қажет болады.
4. Тасымалдау жоспарлауына байланысты көліктер мен тасымалдау
курстары ... ... түрі - ... ... теңіз
жолымен, ұшакден немесе ... ... ... ... не болмаса тасымалдаудың басқа аяларындағы нақты проблемалар.
5. Рейстің ұзақтылығы. Жүктердің жолда ... ... ... ... де ... ... Жыл ... немесе мерзімі. ... ... ... ... ... бір мерзімдерде орын алуы мүмкін, сондай-ақ
біркелкі болмауы мүмкін. Мәселен, муссондық ... ... ... ... ... ... белгілі уақытында
көрініс табады.
7. Пайдаланылатын ... ... ... ... ... осы жүкті тасымалдауға жарамдылығы, туы және тобы.
Осы аталмыш ... қоса ... ... ... мен ... ... де ... алынады, сондай-ақ сақтандыру
өтемінің мөлшері мен сақтандыру ... ... ... ... ... ... ... мен
сақтандырылған мүліктің құнының ... ... ... ... ... ... ... тауарлардың құны
мен болашақта алынатын пайданың негізінде жүзеге асырылады.
Сақтандыру каргосының негізгі қағидаттарына мыналар ... ... ... ... ... ... немесе бүлінуіне байланысты
корғаудың камтамасыз етілуі. Бұл жерде ... ... ... ... ... ... форс-мажорлық жағдайлар кезіндегі,
контейнердің ... ... ... ... ... ... каргосы Лондон сақтандырушылары ... ... ... ала отырып жасалынатын типтік шарттардың
негізіңде жүргізіледі.
Мынадай жәйттер сақтандыру шарттарына міндетті, ... ... ... өзінің бүлінгендігі, қоғамға қауіпті заттар-наркотиктер;
орауыштардың жарамсыздығы, ... ... ... ... ... ... әсері, атом жарылыстарының әсері.
Халықаралық практикада ескертпе институты (ІСС) өте ... ... ... ... осы ескертпелер мен айырымда
сипаттағы тасымалдауға байланысты жүзеге ... ... ... үш ... ... ... ... табады. «А»
каргосының ескертпесі барлық тәуекелдерден қорғау түрінде айқындалады. ... ... ... түрінен қорғауды кепілдендіреді. Олардың ішінде
тіптен теңіз қарақшыларының шабуылынан туындайтын залалдар да ... ... айта ... тағы бір ... ... ... «А»
каргосының ескертпесіне енгізілмеген. Оларды тек сақтандыру сыйақысына
қосымша қаражаттар шартымен қосуға ... ... ... "В" ... мына келесідей тәуекелдерді өтеуге ... ... ... ... отырып қалу, су толып кетуі, басып алу, жерүсті
көліктерінің рельстен шығып кетуі, аударылуы, ... қалу (бұл ... ... апат ... жерде жүктерді түсіруге кеткен шығындар, жер
сілкінісі, вулкандардың қозғалысқа келуі, жай соғу, су ... ... ... ... ... арту ... ... қораптарының толығымен жойылуы. "С" каргосының ... ... ... ... өрт ... ... су толып кетуі,
құрғақшылықта отырып қалуы, басып алу, аударылуы немесе рельстен ... ... апат ... ... ... түсіру. Теңіз
сақтандыруының келісім-шарты тек оның ... ... ... ... ғана ... ... ... Әдетте теңіз тәуекелдері «слип»
тарда тұжырымдалады. Сондықтан, практикада ... ... ... ... ... ... ... тасымалдаушының
жауапкершілігін сақтандыру түрі бойынша сақтанушылар ... ... ... және т.б. кемелерінің иелері және тасымалданатын жүктерге қатысты
тасымалдаушылар болып есептелінеді.
Аталмыш сақтандыру түрінің мақсаты кемелерді жүргізуге және ... ... ... ... ... ... ... кезінде тасымалдаушылар мына келесідей халықаралық
бірыңғай қағидаттарды басшылыққа алады: тасымалдаушы ... бір ... ... ... ... ... босатылады;
тасымалдаушы ... ... ... ... үшін ... шегінде жауап береді; тек қаржылық шектеу қоюдан басқа,
тасымалдаушыны ... ... ... жоқ.
Теңізбен тасымалдаудың халықаралық практикасында мына келесідей
конвенциялардың шарттары қолданылады: ... ... 1924 ... ... қағидалары, 1966 жылы қол қойылған ... ... 1978 жылы ... ... ... қағидалары.
Брюссельде 1924 жылы қабылданған Гаагалық ... ... ... жолымен тасымалданатын жүктерге келтірілген зияндар үшін
жауапкершілікті регламенттейді. Осы қағидалар ... ... ... ... ... ... көрініс тапқан.
Сонымен, Гаагалық қағидаттардың мына жайларды көздейтіні байқалады:
палубадағы ... ... ... ... ... мүліктері мен жүктерді есепке алмағанда жүктерді тасымалдау шартын
жасау; ... ... ... ... ... жүзу ... жауап береді; Ұлыбританияда осы жауапкершілік бір орын үшін жүз
фунт стерлингтен, ал АҚШ - бес жүз ... ... ... ... деп ... ... ... қағидалары
жоғарыдағы қағидаларға қосымша ретінде қабылданған болатын. Бұл ... ... ... ... пен орын үшін ... өлшеуішпен
белгілеуді көздеуден тұрады. Алғашқысында алтын ... ... ... деп ... ақша өлшемінің бірлігі қазір ЗБК. болып
белгіленген және курсы әлемдік валюталармен ... ... ... ... лимиті бір орын үшін 666, 67 8БК.-ды кұрайды. Висби
қағидасы ... ... ... порт пен ... жазып беру орны
міндетті түрде осы кағиданы өзінде бекіткен мемлекеттің ... ... және ... конвенциялары жеке тұлғалардың жеке басына
байланысты зардаптар үшін ... ... ... Афины
конвенциясы дене жарақаттары бойынша жауапкершілік лимиттерін реттейді. Бүл
конвенция ... рет әуе ... ... ... 1929 жылы ... ... ... өлімі мен дене
жарақаттары үшін тасымалдаушы бір жолаушыға 700 мың алтын франк мөлшерінде
қаржылық ... ... ... 1974 ... ... ... мен адамдарға байланысты тасымалдаушының жауапкершілігінің әрқашанда
қаржылық шектеулері ... тиіс деп ... ... бұл ... ... және ... қатысты жауапкершіліктерге шектеу көзделінген.
Осы Лондон конвенциясы адамдардың, бұл жерде ... ... ... дене ... ... жауапкершілік лимитін
белгілеуді былайынша көздейді: сыйымдылығы 500 т. аспайтын кемелерге - 333
000 8ЭК. ... 500 т. ... ... әрбір тоннасы үшін
(501тоннадан 3000 тоннаға дейін) - 500 5БК.
Сонымен, ... ... ... сақтандырудың әралуан
типтерін ұсынатынан байқадық. Сонда да болса бұл ... ... бір ... ... ... 70 өзара сақтандыру клубтарының орын алуы.
Олардың ішіндегі белді клубтар Ұлыбритания, Швеция, ... және ... Осы ... және ... ... ... ... мына келесідей негізгі сақтандыру тәуекелдерін ұсынады: жүк, дене
жарақаттары, қақтығысу, кеменің қираған- корпусын сүйреу, ... ... ... ... ... қозғалмайтын қалқып жүрген
объектілерге зақым келтіру, жалпы апаттар бойынша өтемдердің ... ... ... және т.б. ... шығындар. Өзара сақтандыру
клубтарының ішіндегі ең ... Ұлы ... ... ... мен
Солтүстік Ирландияның кеме иелерінің Бермуд өзара сақтандыру ассоциациясы
болып табылады [10].
Ендігі кезекте Қазакстанда жүзеге асырылатын сақтандыру ... ... ... аумағындағы сақтандыру «Сақтандыру қызметі туралы» Қазақстан
Республикасы заңының 6-бабының тиісті тармақтарында ... ... ... ... және ... ... нысанында
жүзеге асырылатын негізделген [11]. Ал «Қазақстан Республикасының ... ... ... ісі мен ... ... ... ... мен толықтырулар енгізу туралы» Қазақстан Республикасының заңына
сәйкес ... ... ... кодексінің 805-бабының мынадай
редакциясы берілген: [12]
1. Сақтандыру нысандары:
1). міндеттілік дәрежесі бойынша - ерікті және міндетті; 2). ... ... ... және мүліктік; 3). сақтандыру төлемін жүзеге асыру
негіздері бойынша - ... және ... емес ... ... ... ... және ерікті нысанда жүзеге асырылады деген
жағдай «Сақтандыру туралы» Қазақстан Республикасы Президентінің заң ... ... ... ... ... ... ... дәрежесі бойынша - ерікті және міндетті, ал объектілері бойынша
- жеке және ... ... ... деп ... еді. ... ... тиісті заңның талаптарына сай ... ... ... болып саналады. Оның осы заң күші бар Жарлықта көзделген
түрлерінен басқалары өзге де заңды ... ... деп ... ... ... жүзеге асыру тәртібі мен шарттары
мемлекетіміздің заңи ... ... ... ... ... Үкіметі белгілей алады.
Осы Жарлықтың алғашқы редакциясында (5-бап, оның тармақтары) міндетті
сақтандыру түрлері ... ... 1996 жылы ... ... ... Республикасының Занына сәйкес 5-баптың 2-тармағына
мынадай: қолайсыз табиғи-климаттық жағдайлардан, эпизоотиялардан және басқа
стихиялық апаттардан ... ... ... ... ... және жылжымайтын мүлікті, ауылшаруашылығы өнімдері
мен тауарларын міндетті сақтандыру ... ... ... ... бір ... маңызды жәйт, міндетті сақтандыру кезінде сақтанушы
сақтандырудың осы түрін ... заң ... ... ... шарт ... ... ... 4-тармағы) және осы
міндетті сақтандыру шарты сақтандырудың осы түрін жүзеге асыруға лицензиясы
бар ... ғана ... ... (5-баптың 5-тармағы), сондай-ақ бұл
шартты жасау аталмыш сақтандырушы үшін міндетті ... ... ... тағы бір ... ... егер заң ... өзіне қатысты (пайдасына) міндетті сақтандыру жүзеге асырылуға
тиісті тұлғаға өзінің сақтандырылмағаны белгілі болса, онда ол осы ... ... ... ... сот ... ... ... хақылы.
Сонымен қатар, егер міндетті сақтандырушы сақтандыру шартын жасамаса, ... сол шарт ... ... ... ... жағдайын нашарлататын сипатта жасалған болса, онда ... ... ... ... ... ... ... сақтандыру кезінде төленуге тиісті сақтандыру өтемінің мөлшерінде
төлеуге сақтандырылушының алдында жауапты болады ... ... ... бір ... ... негізге ала
отырып жүзеге асырылады. Олардың көбі заң талаптарының ... ал ... ... ... жүргізілген, сынақтан өтіп ... ... ... ісінің дәстүрлі кағидалары ретінде ... ... ... ... ... міндетті сақтандыру аясында мына
принциптер пайдаланылады:
1) заңда көзделуі және шарт негізінде болуы;
2) нормативтілігі және ... ұзақ ... және ... беруі;
4) объектілердің толығымен қамтылуы және үзілмей сақтандырылуы;
5) сақтандыру ... және ... ... ... ... ... ашып көрсетсек, олар мынадай көрініс табады: заңмен
белгіленуі; заңда көзделген объектілердің ... ... ... ... ... ... ... түрде таралуы;
міндетті сақтандырудың сақтандыру сыйлықақысының енгізілгеніне ... ... ... ... ... ... ... жан-жақты белгіленуі және т.б.
Міндетті сақтандыру занда көзделген тиісті объектілер мен тәуекелдерді
сақтандыру міндеттілігі ... ... ... ... аталмыш принциптер де осыған сай ... ... ... ... ... ... тікелей көзделген бір түрі
(қазіргі жаңа құжаттарда да көрініс ... ауыл ... ... ... ... ... мен шарттарын қарастырып
өтейік.
Осы міндетті сақтандыруды жүзеге ... ... ... ... ... ... ... екпелерді, ауыл шаруашылығы
малдарын, қозғалатын және қозғалмайтын мүлікті, ауыл ... ... мен ... ... ... - ... жағдайларынан,
індеттерден және басқа табиғи апаттардан міндетті сақтандыруды ... ... ... ... бұл ... түсінгеніміз қолайсыз метеорологиялық
жағдайлардың, табиғи апаттардың, індеттердің, өсімдік ... ... (бұл ... ... ... ... құбылыстар нәтижесінде пайда болатын өрттер деп түсіну қажет)
нәтижесінде қиын жағдайда ... ауыл ... ... ... ... ... ... ішінара өтеуді кепілдендірудің шынайы
көрініс табуына, орын алуына атсалысу болып саналады.
Осы ... ... ... ... ... ... мыналар
жатады: ауыл шаруашылығы дақылдары мен ... ... ... ... мен жайылымдар өнімінен ... ... ... ... мен ... 6 ... және одан ірі басты қой, ешкі,
шошқа, 1 жастағы және одан да ірі қара мал, ... ... ... үй ... аң ... 6 ... және одан ... терісі
бағалы аңдар, бал аралар; үй-жайлар, ғимараттар, аяқталмаған күрделі
құрылыс ... ауыл ... ... ... ... ... күш және ... машиналары, балық аулау кемелері, аулау
құралдары, ауыл шаруашылығы өндірісінің ... ... ... ... ауыл ... кәсіпорындарының заттары мен
мүліктерін сақтандыру ... мына ... ... ауыл ... дақылдары мен көпжылдық ... ... ... мен ... ... - ... ... бірақ оның ... 50 ... кем ... ... ... мен ... ... өнімінің құны
орташа есеппен соңғы бес жыл ішінде 1 га ... ... ... және
қолданылып жүрген бағаларды (бағаның нақты ... ... ... ... ... ... ... сүйеніп белгіленеді;
- ауыл ... ... үй ... ... ... ... бал аралары - шартта белгіленген мөлшерде, бірақ
олардың баланстық ... 60 ... кем емес ... ... ауылшаруашылық техникасы, көлік құралдары,
өткізгіш құрылғылар, күш және жұмыс машиналары, балық аулау ... ... ... ... көпжылдық екпелер шартта белгіленген мөлшерде,
бірақ тозуын шегергендегі баланстық кұнының 60 ... кем ... ... және сатып алынған ауыл шаруашылығы өнімдері, ауыл
шаруашылығы ... ... мен ауыл ... ... - ... ... мөлшерде, бірақ олардың ... ... кем емес ... аяқталмаған күрделі құрылыс объектілері, ... ... ... ... ... ... мөлшерде, бірақ сақтандыру шартын жасау кезінде
жұмсалған шикізат, материалдар мен еңбек ... 60 ... кем ... қабылданады.
Осыған байланысты тағы бір жәйт, ... ... өнім ... ... ... құны осы ... алып жатқан алаңға шакқандағы
1 гектарға кеткен шығынды негізге ала отырып әр дақыл түрі бойынша жекелеп
анықталады.
Міндетті ауыл ... ... ... ... ... мына ... ... жағдайлары көзделеді:
1. ауыл шаруашылығы дақылдары мен ... ... су өтіп ... ... үсіп ... ... нөсер, боран, дауыл, су
басу тағы басқа да метеорологиялық және табиғат құбылыстарының, ... ... ... ... құртуы нәтижесінде жойылуы ... ... ... ... ... ... беруді тоқтату
нәтижесінде қорғалған топырақта ... ауыл ... ... жойылуы немесе зақымдануы;
3. белгілі бір жерлерге тән емес аяздар мен жауын - шашындар, су басу,
борандар, дауылдар, опырылып ... ... жер ... ... және
аурулар нәтижесінде көпжылдық жеміс-жидек ... ... ... ... Бұл жерде толық жойылуға ағаштардың немесе ... ... ... жер ... бөліктерінің, діңінің (сабағының) қурап
қалуы немесе олардың тамыр жүйесінің ... ... тура ... ... зақымдануы жатады.
4. індеттердің, өрттердің, борандар мен ... ... ... жер ... ... жауын-шашып, су басу (қаптау), шөгу,
опырылып құлау, көшкіндер, үсу (сол ... тән емес ... ... ... нәтижесінде сақтандырылған малдардың өлуі (қырылуы),
сондай-ақ олардың ... бір ... ... ... ... ... шараларға байланысты ветеринарлық қызмет маманының өкімі бойынша
еріксіз жою;
5. үй - ... ... ... ... ... ауыл ... техникаларының, көлік
құралдарының, өткізгіш құрылғылардың, күш беретін механизмдер мен ... ... ауыл ... ... өнімдері
мен тауарларының өрттердің, жай ... су ... ... жер ... ... шөгуі, боранның, дауылдың,
құйынның, жер (қыртысының) сырғуының, опырылып құлауының, ... ... ... зілзаланың нәтижесінде жойылуы немесе бүлінуі;
6. борандардың, ... ... ... ... су басудың,
өрттердің, жай түсудің, табиғи зілзаланың нәтижесінде пайдаланылып жүрген
балық аулау кемелері мен аулау ... ... ... бүлінуі, кеменің
күйреуі жатады.
2. ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНДАҒЫ САҚТАНДЫРУ ҚЫЗМЕТІН ҚҰҚЫҚТЫҚ РЕТТЕУ
2.1 ... ... ... және ... ... ... сақтандыру) ұйымның және шоғырландырылғн негізде
қадағалау жүзеге асырылатын тұлғалардың төлем қабілеттілігі мен ... ... ... ... ... ... және ... міндетті өзге де нормалар мен лимиттердің
орындалуын ... ... ... ... жүргізіледі.
1. Пруденциялық нормативтерді: 1)жарғылық капиталдың ең аз мөлшері;
2) кенілдік қорының ең аз мөлшері; 3) ... ... ең аз ... 4) ... қабілеттігі маржасының және
кепілдік қорының жеткілікті нормативі; 5) ... ... ... нормативі; 6) активтерді әртараптандыру
нормативі құрайды. Уәкілетті ... ... ... белгілеуге құқылы.
2. Төлем қабілеттігі маржасы сапасы мен өтімділігі ... ... ... ... ... ... ... міндеттемелерінен асуы болып табылады.
3. Кепілдік қоры сақтандыру (қайта сақтандыру) ұйымының қаржылық
тұрақтылығын және ... ... ... ету ... ... ... белгіленген ең аз мөлшерден төмендету
нәтижесінде құрылады.
4. Жекелеген сақтандыру немесе қайта сақтандыру ... ... ... ... ... өздігінен ұстап қалуының
ең көп мөлшері актуариймен есептеледі және ... ... ... ... ... ... Бұл ретте сақтандыру
ұйымы осы тармақта көрсетілген нормативтен асатын сақтандыру
ұйымы осы тармақта ... ... ... ... тек қана бір ... ... сақтандыруға беруге
құқылы. өздігінен ұстап қалудың ең көп мөлшері ... ... ... қайта сақтандыру шартын жасасу күнінің алдында
екі ай бұрын есептеледі және осы Заңның және уәкілетті органның
нормативтік ... ... ... ... ... ... ... сақтандыру шарты қолданыста болған
барлық кезең ішінде әрбір келесі есептік ... ... ... с.34].
5. Тотап сақтандыру кезінде осы баптың 5-тармағында аталған норма
әрбір сақтандырылушыға жеке есептеледі.
6. Ортақ сақтандыру кезінде осы баптың ... ... ... ... ... ... сомасынан түскен үлес
негізінде есептеледі.
7. ... ... ... қабілеттігі маржасының ең аз деңгейіне
және ипотекалық сақтандыру жөніндегі ... ... ... ... үшін сақтандыру резервтерін есептеу тәртібіне
қосымша талаптар ... ... ... ... ... емес ... сақтандыру
ұйымдарының цеденттің алуы үшін ... ... ... цеденттің алуына есептелген комиссиялық
алымдар шегерілгендегі жиынтық мөлшері толық – қаржы жылы
яқталғаннан кейін сақтандыру ... ... ... ... есептелген сақтандыру сыйлықақыларының жиынтық мөлшерінің
сексен бес процентінен аспауға тиіс.
9. ... ... ... ... ... есеп ... ... қаржылық құралдардың болуы және ... ... ... ... ... ... береді.
Пруденциялық нормативтерді есептеудің нормативтік мәндері мен
әдістемелері, сондай-ақ пруденциялық нормативтерді және ... ... де ... мен ... ... үшін ... және ... бойынша сыныптамасын ескере отырып, активтер құнын есептеу
әдістемесіне қойылатын ... ... ... нормативтік құқықтық
актілерімен
Мемлекеттік уәкілетті орган, яғни ... ... ... ... ... департаментінің лицензиялау жөніндегі басқармасы
беретін лицензиясы жоқ ... өз ... ... ... сақтандыру
жөніндегі қызметті жүзеге асыруға, негізгі немесе қосымша ... ... ... уәкілетті аудитордың, актуарийдің қызметін атқаруға
құқығы жоқ тұлға болып есептелінеді. Осы аталған лицензияның «Сақтандыру
қызметі туралы» ... ... ... ... ... белгіленген
тәртіп негізінде берілетінін естен шығаруға болмайды. Мемлекеттік уәкілетті
орган сақтандыру ұйымына сақтандыру қызметін жүзеге ... ... ... ... жағдайларда бас тартуы әбден ықтимал:
егер сақтандыру, қайта сақтандыру ұйымы мемлекеттік тіркеуден ... ... алты ай ... лицензия алу үшін уәкілетті мемлекеттік органға
өтініш жасамаса;
егер сақтандыру ұйымы ... ... ... ... ... қосымша сыныбын егізу барысында;
а) өтініш берген күнге дейінгі соңгы алты ай ... ... ... ... қызметі туралы заңдардың талаптарын сақтамаса;
б).сақтандыру ... ... ... ... ... ... ... болса;
в) сақтандыру қызметін жүзеге асыру құқығына берілген лицензияға
сақтандырудың қосымша ... ... ... мемлекеттік органның
нормативтік құқықтық актілерінде көзделген ... ... ... уақытта сақтандыру қызметін реттеуді және қадағалауды одан әрі
жетілдіру міндеттері ... ... ... ... ... режимі
мен халықаралық принциптердің әрі стандарттардың жақындасуын Қазақстанның
Дүниежүзілік ... ... ... ... оның ішінде
сақтандыруға шетелдік қатысуды кезең-кезеңімен азайту ... ... ... ... ету; ... ... мен ... қайта сақтандыру жөніндегі қызметін қадағалауды Қазақстан
Республикасының резиденті емес ... ... ... түрде
кредиттік рейтингтердің болуын талап етуді белгілеу жолымен күшейту;
сақтандыру рыногы ... ... ... аджастерлердің,
андеррайтерлердің, сюрвейерлердің, диспашерлердің және бсақаларының)
қызметінің құқықтық негізін нақтылау, сондай-ақ ... ... ... ... ... ... және нақтылау; сақтандыру ... ... ... ... және ... ... ... одан әрі дамыту; актуарийлердің, ішкі және ... ... ... жөніндегі нұсқамаларды, сондай-ақ
сақтандыру ұйымының ... мен ... ... өзара қарым-
қатынасын реттейтін ішкі ... ... ... ... ... және ... ... жүйесіне, оның ішінде
нақтылы жүзеге асырылатын сақтандыру операцияларына қойылатын ... ... ... ... есепке алу жүйесін
жетілдіру және қаржылық айқындылығын ... ... ... есептелу тәртібіне қойылатын талаптарды белгілеу; сақтандыру
рыногының кәсіби қатысушыларын құру, лицензиялау әрі ... ... ... ... ... ... ... тәуекелдерді
бағалау жүйесіне негізделген алдын ала ескерту ... ... ... ... және ... жүйесін автоматтындыру тәрізді ... ... ... әрі ... жоспарлануда.
2.2. Егеменділік алғаннан кейінгі еліміздегі сақтандыру ісінің
қалыптасуы және дамуы
Бұл жерде айта ... тағы ... 1991 ... ... 22-сінде
Қазақ ССР Министрлер Кабинеті өзінің қаулысымен Мемлекеттік ... ... ... ... ... оның ... босатқан еді.
Ал 2007 жылдың сәуір айынын 10-ыншы жұлдызында өткізілген Қазақстанның
сақтандыру саласының қызметкерлерінің құрылтайшы конференциясында бұрынғы
мемлекеттік ... ... ... ... ... коммерциялық
сақтандыру компаниясын құру жөнінде ... ... ... орай ... ... 7-сінде Қазақ КСР Министрлер Кабинеті қабылдаған Қазақ КСР
мемлекеттік сақтандыру Басқармасын «Қазақ ССР ... ... ... етіп ... құру ... ... ... өзекті
мәселелер нарықтық қатынастар тұрғысынан қайтадан қаралып, ... ... мен ... ... және басқа міндеттер белгіленген, сондай-
ақ осы компанияның жарғысы ... ... ... ... мына
келесідей көріністе болды: ... ... ... ... ... мен ... филиалдары. 1991 жылдың аясында жалпы
сандары 600-ге жеткен кезінде (1989-1990 жж.) ... ... ... ... ... мемлекеттік емес сақтандыру ұйымдары елеулі
үлестерін қоса алмастан кеткендері белгілі.
Осы кезенде мемлекеттік сақтандыру ісінің тасы өрге ... олар ... ... ... оған қоса ... «бас ауыртатын»
келесідей проблемаларда пайда ... ... ... ... ... мемлекеттік меншікті жекешелендіру, жұмыстары мардымсыз көптеген
сактандыру ... ... ... ... ... ... және ... сақтандыру ісін өркениетті арнаға түсіру үшін атсалысқан
мемлекеттік сақтандыру қатынастарын нарық ... сай ... ... ... ... 3-інде қабылданған «Қазақстан Республикасындағы
сақтандыру туралы» Заңы ... ... ... ... шын ... экономикалық-кұқықтық тұрғыдан негіздеп қайта
құрудың бастамасы болды. Әрине, әзірлеп қабылдау кезінде заң ... ... ... осы ... ... ... ... оны практикада қолдану барысында айқындалып, білінген еді.
Мәселен, сақтандыру ... ... ... ... ... ... тарапынан сақтандыру қадағалауын жүргізу, осы ... ... ... ... ашып ... ... ... жыл салып аталмыш зандағы ақтандақтарды толықтыру, ... ... ... ... ... қызметін, сақтанушылар мен
сақтандырушылар арасындағы қатынастарды реттеу, олардың ... ... ... мақсатында Қазақстан Республикасы Президентінің ... ... ... ... ... ... және ... ұйымдық-құқықтық шаралар туралы» жарлығы қабылданды.
Осы Қазақстан Республикасы Президентінің заң күшіне ие жарлығында мына
жәйттер ... ... ... ... ... ... реттеу сақтандыру қызметтерінің
нарығын тиімді дамыту, ... ... ... ... мен ... ... мен ... қорғау мақсатында
жүзеге асырылады;
- сақтандыру қызметімен шұғылдану үшін ... және ... ... ... ... ... ... тәртіппен
лицензия алған заңды ұйымдар сақтандыру компаниялары мен өзара сақтандыру
қоғамдары сақтандырушылар болып табылады;
- сақтандыру ... ... ... ... ... ... және жеке компаниялар болып бөлінеді;
- жарғылық қорлары түгелдей Қазақстан ... ... ... ... ... қалыптасқан сақтандыру ұйымдары мемлекеттік
сақтандыру компаниялары ... ... ... ... және ... емес ұйымдар болуы мүмкін;
- жеке сақтандыру компаниялары акционерлік қоғамның ұйымдық -құқықтық
нысанында құрылады. Сақтандыру қызметімен шұғылдануға тіркелуі мен ... үшін ... ... ... ... ең ... мөлшері 2 миллион
теңге, қайта сақтандыру 20 миллион теңге болып белгіленеді;
- ... ... ... ... - мүліктік және
жеке мүдделерді қорғау үшін құрылған және ... ... ... ... ... ... тұлғалардың (жеке, заңды, жеке және занды)
бірлестігі. өзара сақтандыру қоғамдары қоғамның өзі үшін ... ... ... ... емес ұйымдар болып табылады және тек өзінің
мүшелерін сақтандыру үшін ғана құрылады;
- сақтандырушылар шығындарының ... және олар ... ... ... салу ... ... қаржы нәтижелерін
қалыптастыру тәртібін Казақстан Республикасының ... ... ... сипаттап көрсек жоғарыда ... ... ... өздеріне сақтанушылар төлеген сақтану төлемдерінен, сондай-
ақ зандарда ... ... өзге де ... көздерінен сақтандырушылар
құрайтын ақша ... ... ... бір сақтандыру
оқиғалары болған кезде сақтандыру өтемдерін төлеу аркылы ... ... ... (сақтандырылушылардың) мүдделерін мүліктік қорғау
жөніндегі ... ... ... ... ... ... ... ретіндегі түрлерінің айқындамасы
берілген.
Сақтандыру міндеттілік ... ... ... және міндетті, ал
объектілері бойынша жеке және ... ... ... ... ... ... денсаулығын, еңбекке қабілеттілігін және
жеке басына байланысты өзге де ... ... ... ... ... және кәсіпкерлік тәуекелдер мен азаматтық - ... ... ... ... ... ... ... Республикасының аумағында өз қызметін жүзеге асыратын шетел
азаматтары, азаматтығы жоқ ... ... ... ... заңды тұлғалардың филиалдары мен ... осы ... ... ... ... туралы зандарға
сәйкес Қазақстан Республикасының ... ... ... ... ... қоса ... ... заңды
тұлғалар мен шет ел азаматтары Қазақстан ... ... ... ... ұйымдарының қатысушылары болуға ... ... ... үлесі тұтасымен алғанда ... ... ... ... ... ... тікелей
сақтаңдырушы ретінде ... ... ... ... ... емес ... ... оның құрылтайшыларының тандауы
бойынша жауапкершілігі шектеулі ... ... ... ... да ... Мемлекеттік сақтаңдыру ұйымдары шаруашылық
жүргізу ... ... ... ... ... ... ... сақтандырушылар өз қызметін жүзеге асырған кезде
тең құқықтарды ... және ... ... атауында «сақтандыру»
деген сөз болуы тиіс.
Сақтандыру нарығында бәсекелестікті ... ... ... кейбір
сақтандырушыларға басқаларға ... ... ... ... ... ... ... сақтандырушылардың құқықтары
мен заңды ... ... ... ... ... ... іс ... жол берілмейді [14].
Қазақстан аумағында қосарлы, топтық, ортақ және ... ... ... Сақтандыру резервтері сақтандыру шарты бойынша
сақтандырушының өз ... ... ... ... ... резервтерінің каражаттары: мемлекеттік бағалы қағаздарды
сатып алу; ... ... ... ... ... және ... жер ... құқығын сатып алу; ... ... ... ... бағалы қағаздарды сатып алу ... ... ... ... ... ... сақтандыруды
қадағалау органына жүктелген. Ол сақтандыру ... ... ... ... ... ... мен азаматтардың ... ... заң ... ... бақылайды;
сақтандырушылардың сақтандыру туралы ... ... ... ... қызметін жүзеге асыру құқығына берілген лицензияның күшін
тоқтата тұрады.
Кейіннен салыстырмалы ... ... мен ... ... ... және жаңа заң бойыша толық сипаттамасын беретін
болғандықтан әзірше осы ... ... ... ... ... еліміздің сақтандыру жүйесін кешенді
дамыту мақсатында 1996-1998 жылдар аралығында Қазақстан ... ... ... негізгі бағыттары Қазақстан Республикасы
үкіметінің Қаулысымен мақұлданған болатын. Осы ... ... ... бағыттарын әзірлеу кезінде сақтандыруды одан әрі дамытудың жалпы
мемлекеттік бірінші ... ... ... және ... сақтандыру
ұйымдарының мамандары мен ғалымдардың ұсыныстары, сақтандыруды қорғау
жүйесінің тиімді қызмет атқаруларын жоғарылату ... ... ... жәйттерге орай сақтандыру рыногының негізгі бағыттары мыналар
болып табыдды:
1. жақын және алыс шет ... ... ... ... ... ... мемлекетіміздің сақтандыру жүйесіне деген
сенімдерін нығайту;
3. ... ... ... ... ... ... ... мүлік рыногымен өзара байланыстарын нығайту;
4. мемлекеттік және ... ... және ... ... ... ... мемлекет шығындарын азайту;
6. шетелдік қатысуы бар сақтандыру ұйымдарының бірлескен торабын
7. ... ... ... ... әртүрлі меншік нысанына негізделген сақтандыру ұйымдары үшін бірдей
жағдай жасау;
9. ... ... шет ... тәжірибелерін ұтымды пайдалану
және қолдану;
10. сақтандыру жөніндегі заңдарды жетілдіру;
11. сақтандыру процесінің барлық ... ... ... - менеджмент) механизмін жетілдіру;
12. өмірді ұзақ ... ... ... ... ірі ... оның ... шетелдік және
отандық инвесторларды, конверсиялық ... және ... ... ... кредиттерді сақтандыруға кабілетті қаржылық
негізі мықты ... ... ... ... ... ... ... салық салу есебінен ... ... ... ... сақтандыру рыногына үкіметтің қаржылық тәуекелдер ... ... ... ... ... түрлерін сақтандыру қорғауымен
толық қамтуды қамтамасыз ету;
17. сақтандырудың жаңа ... ... ... ... ... үлес ... ... ұйымдарының сақтанушылар ... ... ... кепілдендірілуі;
19. сақтандырудың міндетті түрлерін жүргізуді ұйымдастыру және ерікті
сақтандырудың перспективалы түрлерін енгізу;
20. ... ... ... ... мен қаржылық
есептемелерін жетілдіру;
21. сақтандыру ұйымдарының қызметкерлерінің ... ... ... ... ... жүйесінің кадрлерінің құрамын
нығайту;
22. сақтандыру қызметіне қадағалау жүргізу және мемлекеттік ... ... және ... ... рыногының инфракұрылымдарын дамытуға ... және ... ... ... ... ... негізгі бағыттар бойынша осындай ауқымды мәселелер мен міндеттер
қамтылған ... ... ... ... ... ішіндегі ең
бастылары сақтандырудың құқықтық ... ... ... тұрақтылығын нығайту, сақтандыру ұйымдарының инвестициялық
қызметтерін, қайта сақтандыруды, сақтандыру ... ... ... ... ... ... ... сақтандырудың тиімді
түрлерін енгізу, сақтандыру аясындағы бухгалтерлік есепті жетілдіру және
т.б. болып табылады [15].
1995-2000 жылдар аралығында ... ... ... ... ... жүргізуге және оның құқықгық базасын нығайту мақсатында мына
нормативтік - құқықтық ... ... ... ... 1996 ... ... ... Республикасы аумағындағы сақтандыру қызметтерін лицензиялау
туралы Ережені» бекіту ... ... ... ... ... ... ... асыруды лицензиялаудың түрлері, түрлері және
нысандары, лицензия алушылар, лицензияны беру тәртібі айқындалған ... ... ... ... ... туралы» және ... ... ... ... өзгерістер енгізу туралы Қазақстан
Республикасы Президентінің заң күші бар Жарлықтарын атқару мақсатында 1996
жылғы қазанның 14-індегі ... ... ... ... міндетті сақтандыру туралы Ережені» бекіту жөніндегі
Қазақстан ... ... ... осы, ... ... шарттары, сақтандыру өтемдері, тараптардың құқықтары мен
міңдеттері және т.б. ... ... ... ... 1996 жылғы тамыздың 23-індегі «Сақтандыру
туралы» ... ... ... заң күші бар ... мен ... ... ... Заңына сәйкес Қазақстан
Республикасы ... 1996 ... ... ... ... жүргізу
құқығындағы «Қазақрополис» Республикалық мемлекеттік ауылшаруашылық
сақтандыру кәсіпорынын құру туралы» ... ... оның ... ... ... және олардың мүліктерін, дәрігерлік қызметтері мен
санаториялық-курорттық емдеулерін міндетті ... ... ... ... ... Ережені» бекіткен Қазақстан Республикасы Үкіметінің
1997 жылғы наурыздың 19-ындағы ... ... бір ... ... ... ... ... өз үлесін қосқан болатын. Ережеде судьяларды
міндетті мемлекеттік жеке ... ... ... ... ... ... мен ... отбасы мүшелеріне медициналық
қызмет көрсету, Қазақстан ... ... ... ... шарттары мен ... ... ... ... ... ... 1997 жылғы сәуірдің 2-сіндегі «Ауыл
шаруашылығы өндірісін міндетті сақтандыруды жүргізу тәртібі мен шарттары
туралы Ережені» ... ... ... 1996 жылғы тамыздың 23-індегі
«Сақтандыру туралы» Қазақстан Республикасы Президентінің Заң күші ... ... мен ... енгізу туралы Қазақстан Республикасы
Заңы мен 1996 жылғы желтоқсанның 10-ындағы ... ... ... ... ... Республикасы Үкіметінің Қаулысын
жүзеге асыру мақсатында әзірленіп қабылданған болатын және ... ... ... ... ... ... ... зиянның мөлшері мен көлемін айқындау және сақтандыру
өтемін төлеу жайлары қажетті ... ... ашып ... ... ... ... ... Республикасы Қаржы
министрлігінің сақтандыруды қадағалау Департаменті туралы ... ... ... Республикасы Үкіметінің Қаулысы қабылданды. Оны қабылдау
кезінде көзделген мақсат «Казақстан Республкасындағы мемлекеттік басқарудың
тиімділігін әрі ... ... ... ... ... 1997 жылғы
қазанның 10-ындағы Қазақстан Республикасы Президентінің Жарлығын орындау
болып табылды.
Ал Қазақстан ... ... 1998 ... ... ... екі
Қаулысы (714, 718) мына келесідей екі: ... ... мен ... теміржол көлігімен тасымалдауды ... және ... ... ... ... сақтандыру туралы Ережені» бекітті.
1999 жылғы қарашаның 15-інде, сақтандыру қызметіне қадағалау жүргізуді
жетілдіру мақсатында, Қазақстан ... ... ... ... ... сақтандыру) ұйымдарының сақтандыру операциялары және
сақтандыру резервтері ... ... ... ... ... ... көздеп қабылдаған қаулысы, «Қазақстан Республикасының
екінші деңгейдегі банктеріндегі жеке тұлғалардың салымдарын (депозиттерін)
ұжымдық ... ... ... ... бекіткен 1999 жылғы
қарашаның 5-індегі «Сақтандыру және қайта сақтандыру ұйымдарын инспекциялау
туралы нұсқаулықты» бекіткен Қаулысы, «Сақтандыру ... ... ... мен ... ... ... беру ... ... бас ... ... ... жөніндегі 2000
жылдың қаңтарының 31-індегі ... 2000 ... ... 15-індегі
«Сақтандыру куәлігін (полисті, сертификатты) толтыру жөніндегі нұсқаулықты»
бекіткен Қаулысы, сондай-ақ 2000 ... ... ... ... Ұлттық Банкінің сақтандыру қызметіне байланысты құқық
бұзушылықтарға әкімшілік айыппұлдар салу және ... алу ... ... ... [17].
Қазақстан Республикасы Президентінің «Сақтандыру туралы» заң күші бар
Жарлығының 11,35,40 және 42-баптарына сәйкес 1999 ... ... ... ... ... қабылдаған «Сақтандыру және қайта ... ... және өз ... ең ... ... ... өте қажетті жайлар қамтылған болатын. Мәселен, жаңадан кұрылып
жатқан сақтандыру және ... ... ... ... ... аз ... мына келесідей болуы тиіс: ... ... ... қорлары - 200000000 (екі жүз ... ... ... жүзеге асыратын сақтандыру ұйымдарыньщ жарғылық капиталдары
- 150000000 (жүз елу ... ... ... өзге түрлерін
жүзеге асыратын сақтандыру ... ... ... ... (жүз ... ... ... қызметтерін атқарып жатқан сақтандыру ұйымдарының өз
капиталдарының (меншіктеріндегі) ең төменгі мөлшері: 2000 ... ... ... ... ... ... ұйымдарының өз капиталдары
- 75000000 (жетпіс бес ... ... өзге ... ... ... сақтандыру ұйымдарының капиталдары - 50000000 (елу
миллион) тенге.
2008 жылдың 1-қарашасына дейін: өмірді сақтандыруды ... ... ... ... ... (жүз елу миллион) тенге;
сақтандырудың өзге операцияларын жүзеге асыратын ... ... ... (жүз ... ... болуға тиісті.
Осы сақтандыру ісі мен сақтандыру қызметінің құқықтық ірге ... ... ... ... әсем де ... ... ... базасын одан әрі ... ... ... ... нәтижесі, көптеген бұрын қол жетпеген басымдықтарды
қамтыған ресми сақтандыру құжаты Қазақстан Республикасы ... ... ... ... бекітілген «Қазақстан Республикасында
сақтандыруды дамытудың 2000-2002 ... ... ... мен 2000 ... ... ... ... туралы» Қазақстан Республикасының заңы болып табылады.
Сонымен, сақтандыруды жүргізуге байланысты өте күрделі, сақтандыруға
қатысушылардың әр ... ... ... ... ... ... объектілер мен өте кең ... ... ... ... ... туындайтынына көзіміз жеткен
сияқты [18].
Сақтандыру көптеген адамдардың мүддесін ... ... орай ... ақша ... әртүрлі мүдделердің қақтығысы әрі ... тыс асуы ... ... ... ... ... актілерді шығарғанда,
өз кезегінде сақтандыру қатынасына қатысушылар арасындағы ережелердің
орындалуын қадағалайтын арнайы ... ... ... ... ... сақтандыру бақылауы деп аталады .
Мемлекеттік сақтандыру бақылауының негізгі функциялары мыналар:
1) сақтандыру қызметін жүзеге асыру үшін ... ... жеке ... ... ... ... ... нормативті қатынастардың орындалуын бақылау;
2) міндетті сақтандыру туралы заңдарды ... ... ... ... қадағалау;
3) сақтандырушылардың заң талаптарына сай заң ... ... ... Республикасының заң талаптарына сай аумақ ... ... ... сақтандыру компанияларының қызметіне төтеп
беру;
5) Сақтандыру қызметі тәжірибесін байыту әрі ... ... ... дамуы мен сақтандыру туралы заңды дамыту мен
жетілдіруге ... ... ... ... бақылау мекемесі өз қызметін екі бағытта ... ... ... лицензиялау;
2) сақтандыру туралы заңның орындалуын қадағалау.
Осы аталған функцияларды орындау үшін Мемлекеттік сақтандыруды ... ... ... ие. ... ... Сақтандырушылардан сақтандыру қызметінің белгіленген ... ... ... ... мен ... алу ... мен
сақтандырушылардың есеп беруі мемлекеттік статистика органының келісімі
мен Қазақстан Республикасының ... ... ... ... ... ... заңның сақтандырушылар тарапынан орындалуына
тексерістер ұйымдастыру;
3) Шетел қатысуындағы мекемелер мен ... ... ... ... ... ... Сақтандыру мен азаматтық құқық үкімі ... ... ... сақтандыру келісімдерін жоққа шығару шағымдарымен сотқа
жүгіну құқығы бар. Сақтандыру туралы Үкімінің 27 бабында қарастырылған;
5) Сақтандыру туралы заң ... ... ... ... ... ... ескерту жазбаларын сақтанушыларға, шетелдік қатысуымен
мекемелер және ... ... ... ... Сақтандыру қызметін жүзеге асыруға құқық беретін лицензияны тоқтату
мүмкіндігі;
7) Сақтандыру туралы заңды бұзғаны үшін айыппұл салу мен ... ... ... ... ... ... ... Сақтандыру Бақылауының басты функцияларының бірі ... ... ... ... ... беру [19].
Қазақстан Республикасының Президентінің заңдық күші бар 1995 жылғы 17
сәуірдегі «Лицензиялау туралы» қаулысына сай ... ... ... өтуі ... ... ... астарында, беделді
мемлекеттік органның азаматқа я ... ... ... бір ... ... айналысуға және соған сәйкес сақтандыру туралы келісімдер
жүргізуге ... ... ... сақтандыру туралы қаулы сақтандыру
қызметімен айналысуға рұқсатты тек ... ... ... ... ... ... асыруға құқық беретін лицензияны физикалық
тұлғаларға бермейтінін ... ... ... 3 ... ... ... ... туралы заң сақтандыру
қызметін лицензиялауды көздемеді, ол өз кезегінде сақтандыру ұйымдарының
тез арада жылдам ... ... ... бұл ... мүлдем дайын
еместерді де көрсетті.
Лицензиялауды ендіру көптеген ... ... ... бұл ... көптеген дәстүрлі демократиялық мемлекеттердің мойындауы
мен мақұлдауымен әлемдік ... ... ... ... ... заңнамасына сәйкес,әрбір тұлға мен құрылым
штат аумағында ... ... тек штат ... лицензия алғанда ғана айналысуға ... бар. ... ... ... мен ... ... ... бір
сақтандыру түрлерін жүзеге асыру үшін беріледі. Алайда суперинтенданттың
штат мүддесіне сай деп ... ... ... және ... ... бермеуі де әбден мүмкін (бізде лицензияны беруге рұқсат етпеу тек
заңды актілерге сүйене отырып жүргізіледі). Сонымен ... ... ... шығару мүмкін:
а) лицензияны алған тұлғаны бұзған шарттарын сақтауға мәжбүрлеу;
б) ... ... ... ... ... ... ... бір немесе барлық қосымша түрлерін жүзеге асыруға
жоққа шығаратын рұқсат беру;
г) жоққа шығаратын ... ... ... ... ... орай ... лицензия алушыға оған байланысты шешімді
алдын-ала хабарлау керек. ... ... ... ... ... Заң лицензияны шетел сақтандырушыларына (яғни басқа штатқа тиесілі
әрі онымен ... және шет ... ... ... ... ... тыйым салады. Осылайша ... ... ... ... ... ... тыйым салатын заңдарға қатысты өткір сын мен ... ... ... ... ... болды. Және де
штат заңына сәйкес, сақтандыру акцияларының тура немесе жанама түрде 10%
-на ие болған әрбіреу, ... ... ... ... қызметті тұлға болсын
міндетті түрде суперинтендант канцеляриясына тіркелу тиіс ... ... ... ... ... ағылшын заңдылығы да өте қатал.Мысалға,рұқсатсыз,яғни
лицензиясыз сақтандыру операцияларын жүргізу немесе сол ... ... ... ... ... үшін жаза ... екі жылға дейін
түрмеге отырғызылады немесе 1000 фунт айыппұл төлейді [20].
Лицензиялау туралы қаулы ... ... ... ... ... ... ... барлық талаптарға жауап
беретін тұлғаларға бірдей ... және ... ... ... мекемелерге лицензия беруде артықшылық құқығына жол беруге
тыйым салынады.
Сонымен қатар бәсекелестікті ... ... ... ... ... ... ... мен орналасу жеріне байланысты
артықшылықтар білдіру ... ... ... ... салынады.
Сақтандыру қызметін жүзеге асыруға құқық беретін лицензияны ... ... я ... бұл ... бостандығын шектеуге
бағытталмауы тиіс.Және де лицензияның бір физикалық тұлғадан ... ... ... берілуі мүмкін еместігін ұмытпаған жөн.
Сақтандыру туралы қаулы сақтандыру ... ... анық ... ... ... ... ... ретінде сақтандыру қызметінің
лицензия арқылы жүргізілу ... ... ... ... ... ... келісімдері жарамсыз және заңсыз болып табылады.
Сақтандыру қызметін жүзеге асыруға лицензия тек сақтандыру ұйымы
ретінде ... ... ... ... орай ... ... қатысушылардың сақтандыру қызметін лицензиялау туралы сұрақ
туады.
Өзара сақтандыру - бұл ... ... келе ... ... ... яғни ол ... кәсіпкерлер тобы өз
ішінде біреуі қиын сәтке тап болған кезде жаппай ... ... ... ... ... ... мүше ... бір уақытта сақтанушы әрі
сақтандырушы рөлін ойнайды. Бұрында өзара ... ... ... орнатқан сақтандыру есепшоттарына жоғары бағаның болуы
мәселесінде сақтандыру нарығында белсенділік танытты. Мысалға,Ресейде ... ... ... ... барлық есепшоттардың 6,7%-ын иеленді.Бұл әлі
күнге дейін кейбір елдерде бар. ... ... ... ... ... заң арналған.
Қазақстан Республикасының сақтандыру туралы заңнамасы бойынша бұндай
қоғам арнайы сақтандыру ұйымы құрғанда, ... ... ... сияқты
лицензияға қол жеткізу керек [21].
Егерде өзара сақтандыру қоғамы арнайы ... ... ... , ... көп ... ... ... жүргізсе, серіктестік мүшелері қызметін
лицензиялаудың керегі жоқ, өйткені өзара сақтандыру келісім толық негіздегі
келісім ... ... ал ... ... іскерлік-кәсіптік қызмет
түрі емес.Осы тұрғыда азаматтарды Медициналық сақтандыру ... ... ... ... ... ... қорларын лицензиялау
керек па деген сұрақ туады? Медициналық ... ... ... дәлелі ретінде ерікті медициналық ... ... ... ... ... заңдар жинағымен реттелетінімен
айқындалады, ал міндетті медициналық сақтандыру ерікті ... ... ... ... ... ... агенті,
сақтандыру делдалы, сонымен қатар сақтандыру тәуекелдеріне баға беру, шығын
көлемін айқындау мен сақтандыру төлемақы көлемін ... ... ... ... ... ... ... «аварийлік комиссар» дейді), және де сақтанушылар ... ... мен ... беру ... ... ... ... етпейді жоғарыда көрсетілген барлық қызмет
түрлері ... ... ... ал осы ... ... ... сақтандырушылар емес [22].
Лицензияның жарамдылығы шексіз әрі ... ... ... қызмет атқарады.Осы тұрғыда, аталған лицензия республика
аумағынан тыс ... өз ... ... ма ... ... ... ... сақтандыру ұйымдары (Қазақстанда тіркелген немесе Қазақстан
Республикасының Мемлекеттік Сақтандыру Бақылау ұйымынан лицензия алған) ... жеке ... ... мен ... ... шетел
мемлекеттерінде жүргізе ала ма ? Бұл сұраққа жауап іздеген ... сол ... ... атқаруды көздеген мемлекет заңына жүгінеді.
Осы айтылған мәселелерге сәйкес үш ... ... ... ... ... ұйымы арнайы құқық қабілеттігіне ие заңды ... ... ... егер ... ... ... ... ретінде
тіркелмесе, ол сақтандыру қызметін жүзеге асыруға құқық беретін ... ... ... ... ... банк немесе басқа да ұйым ... ... ... қызметін жүзеге асыруға лицензия алуды ... ... ... қызметін жүзеге асыру құқығы заңды
тұлғаның лицензия алған күнінен бастап жүргізіледі [23].
Сақтандыру туралы қаулы ... ... ... яғни ... ... ... сақтандырумен айналысуға құқық береді.Алайда,
егер сақтандыру ұйымы өз үкіміне сай ... ... ... ... ... арнайы лицензия берілуі тиіс.Бұл өз ... ... ... яғни мүліктік сақтандыру және басқа да жеке
сақтандыру түрлерімен айналысуға тыйым салады.
Лицензиялар сақтандыру ұйымдарына өтініш пен оған ... ... ... құжаттарының көшірмесі;
б) сақтандырушының заңды тұлға ретінді мемлекеттік тіркеу актісінің
көшірмесі.
в) төленген ... қор ... ... ... ... ... ... мүмкін келісімдік сақтандыру құжаттарының
үлгілері.
Басқа құжаттарды талап етуге ... ... ... ... ... ... ұйымының басшылары туралы анықтаманы толтыртқызуы
мүмкін (43- қаулының 8-і бабы).
Сонымен қатар «лицензиялау туралы» Қазақстан Республикасы Президентінің
Қаулысы 16 ... ... ... тек ... ... ... ... ғана беріледі. Құжаттардың көшірмесі ... ... ... ... ... ... ... құжаттардың көшірмесі кез
келген түрде ұсынылуы мүмкін, көшірменің ... ... ... ... ... ... ... табиғаты мен мақсаты
бойынша сақтандыру ұйым ретінде тіркелгенін растауы керек. Үкімдік құжаттар
сапасын ... мен оның заң ... ... ... ... ... міндетіне кірмейді (бұл заңды ... ... деп ... ... өткізген орган міндеті).
Мемлекеттік тіркеу актісінің ... ... Ол, ... ұйымын заңды тұлға ретінде мемлекеттік тіркеу ... ... заң ... сай ... ұйымдарының фирмалық атауында
«сақтандыру» сөзінің міндетті болуын қадағалау үшін ... ... ... мекемелік құжаттар мен мемлекеттік тіркеу актісі
сақтандыру ұйымының заң талаптарына сай ... ... ... ... ... таңдағаны жөнінде мәліметті растауы
керек. Мемлекеттік емес сақтандыру ... ... ... (ЖШС) ... акционерлік қоғам формасы, ал ... ... ( ... ... сақтандыру қорынан басқа) үшін -
шаруашылықты жүзеге асыру құқығы ... ... ... ... ... алынатын анықтама туралы айтқанда, қаулы мәтінінде айқын қарама-
қайшылықтар бар ... ... жөн, яғни 43 ... ... жарғылық қор
көлемі туралы айтылса, ал 11 бап мекемелік құжаттармен көзделген көлемге
дейін қалыптастыру ... ... ... 11 ... ... ... ... жарғылық қормен байланысты екенін ескере отырып, банк
анықтамасы өз кезегінде ақшалай және қордың материалдық ... да ... ... ... ... ... ... сақтандыру құжаттар үлгілері (келісімдер
мәтіні, сақтандыру ережелері мен шарттары, сақтандыру полистері ... ... тек бір ғана ... үшін аталған сақтандыру
ұйымының, нақты айтқанда ондағы ... ... ... сақтандыру
ісін жүргізуде қаншалықты жауапты екенін тексеруге бағытталады. Және де
алдағы сақтандыру қызметіне ешқандай ... ... ... әрі
соған байланысты келісімдік құжаттар сапасын жетілдіру талап ... ... бұл ... ... ... ... сай ... туралы құқықтық баға
беріледі [25].
Мемлекеттік сақтандыру бақылау қызметінің лицензия беруде ... ... ... ... ... ... ... еріктілік және
экономикалық негізделу фактісін растамайтынын ескерген жөн.
Сақтандырушының лицензия ... ... ... сақтандыру түріне
ауысқанда, соған сәйкес басқа келісімдік сақтандыру ... ... ... ... ... берудің қажеті жоқ [4].
Ақырында Мемлекеттік Сақтандыру Бақылау қызметінің сақтандыру ұйымына
лицензия беруде ... ... ... тыс ... да құжаттарды талап
етуі заңға қайшы келеді (мысалы, «бизнес- план», жоспарланған сақтандыру
түрлерін ... ... ... ... ... есеп беру ... құралдарын орналастыру жоспарлары, банкпен келісімдердің көшірмесі,
жұмыс орнының ... алу ... ... ... ... есепке алу
туралы салық инспекциясынан анықтама, қайта сақтандыру мен ... мен ... ... тарифі есептері, басшылар мен
орынбасарлардың, ... ... ... ... және т.б. ... ... Қазақстан Республикасы Үкіметі мен бекітіледі, ал оны
алуға өтініш жазу ... мен ... ... ... ... ... Басшылар туралы аынқтаманың ақпараттық мәні бар және
де ол басшыға байланысты қандай да бір ... ... ... ... салатын сот шешімдерінің бар- жоқтығын тексеруге бағытталған.
Мемлекеттік Сақтандыру Бақылау ... ... ... ... ... ұйымдар туралы мәліметті мынадай талаптар қою арқылы
жариялайды:
а) ... ... ... мен ... ... оның ұйымдастырушылық- құқықтық формасы;
в) лицензияның нөмірі мен берілген күні және лицензияның бағытталған
сақтандыру түрі.
Жоғарыда ... ... ... тек екі ... ... ... ... жүзеге асыруға рұқсат ететін жалпы лицензия және
тек өмір сақтандыруымен айналысуға ... ... ... ... Алайда,
лицензияның сақтандыру қызметіне құқық беретін құжат қана емес, кейбір
кездері оның ... ... бар ... ... жөн. ... 5 бабының 5 пунктісіне сәйкес міндетті сақтандыру категориясына
жататын сақтандыру ... ... ... осы ... түрі бойынша
келісімдер жүргізуі тиіс. Алайда бұл сақтандырушы үшін ... ... ... ... Және де ... ... ... сақтандырудың кейбір
түрлеріне ғана бағыттала отырып, басқа сақтандыру түрлерімен ... ... ... ... ... ... сүйене
отырып Мемл.Сақт.Бақ. қызметі бұл ұсынысты қабыл етеді әрі сақтандыру ұйымы
қалаған сақтандыру ... ... ... беру ... өтініш Мемл.Сақт.Бақ қызметіне түскеннен кейін бір
ай көлемінде қаралуы тиіс.
1995 жылы 16 ... ... ... ... ... ... ... асыру үшін лицензиялық жию тәртібі ... ... ... беруде алдымен лицензиялық жиын алынады.
Қаулыға сәйкес лицензиялық жиын 20 есе аз көлемдегі айлық ... ... жиын ... ... ... ... ... мекен- жайы бойынша жергілікті бюджетке 80% кіріс және әлеуметтік
даму мен ... ... ... ету ... құру ... ... есебіне 20% құйылады. Бұл жиындар ... ... ... ... ... құйылады.
Қаулы бойынша, лицензия 1 жылдан аса мерзімге берілген жағдайда,
лицензиялық жиын жыл сайын яғни ... ... ... он екі ай ... ... сақтандыру ұйымы лицензияның жарамдылық мерзімі аяқталғанаға
дейін өз қызметіне кіріспесе немесе ... , ... ... жиын сомасының бюджетке дәл уақытында әрі заңды ... ... ... ұйым, яғни Мемл.Сақт.Бақ. қызметі қадағалайды.
Лицензия төмендегідей жағдайларда берілмеуі мүмкін:
1) Егерде лицензия беру туралы ... ... ... барлық құжаттарды
көрсетпесе берілмейді. Лицензия алу үшін мекемелік құжаттар көшірмесі,
сақтандырушының ... ... ... ... ... ... актісінің
көшірмесі, қалыптасқан жоғары қорының көлемі туралы ... ... ... құжаттарының үлгілері керектігін еске сала кеткен
жөн. Осы ... ... ... ... пен ... жалпы түрде қаралады.
2) Қаулы бойынша лицензия алуға Қазақстан Республикасы аумағында
сақтандыру қызметін ... ... ... жоқ ... ... ... Бұл ... тұлғалар қатарына мыналар жатады: шетелдік тұлғаға
( мысалы шетелдік сақтандыру компаниясы) сақтандыру туралы жарлықтың 8 бабы
2 пунктісіне сай ҚР ... ... ... ... ... етуге тыйым
салынады; шетел қатысушы үлесі 50% тен асатын ... ... ... ... ... ... ретінде мемлекеттік тіркеу актісі жоқ тұлға;
сақтандыру ұйымы ретінде тіркелген заңды тұлға; сақтандыру ... ... ... ... «сақтандыру» сөзі жоқ заңды ... ... ... ... акционерлік қоғам түрінде
құрылмаған мемлекеттік емес сақтандыру ... ... ... қорынан басқа, мемлекеттік немесе формасындағы емес, керісінше
оперативті басқару құқығындағы ... ... ... ... Сақтандыру ұйымының басшысына қатысты сақтандыру қызметімен
айналысуға тыйым ... сот ... ... ... ... ... сот ... бір жылдан бес жылға дейін негізгі немесе ... ... ... бір қызмет түрімен айналысуға құқықтан айыру мүмкін.
Бұл жаза айыптының қызмет ... ... ... ... ... ... түрімен айналысуғамүлдем рұқсат ... ... ... бас ... ... өз ... ... кезінде ғана мүмкін.
Сақтандыру ұйымының басшысына аталған ұйымның атқарушы органы ретінде ұйым
атынан сақтандыру келісімін ... ... ... ... ... ... ... президенті) тұлға жатады. Егер аталған ұйымда
ұжымдық ... ... бола ... ... ... ... құқығынан айырылған тұлға болса, лицензия беру мәселесі бұл
тұлғаның ұйым қаулысына сай ұйым ... ... ... ... ... сақтандыру қызметімен айналысуға тыйым салу ... ... ... ... істерінде басқару органдары жүйесінде басшылық
қызметті атқарып, оның атқарушы орган мен ұйым ... ... ... ... жоқ ... ... оның бұл ... тұлғаға ( компания
президенті, қатысушылар ... ... ... ... ... кеңестің мүшелері мен басшылары) осы аталған
негізде лицензия беру өтінішін қабылдау заңсыз ... ... ... сақтандыру қызметімен айналысу құқығынан айрылған
сақтандыру агенттеріне көңіл ... бас ... ... ... ... ұйым атынан сақтандыру келісімдерін жүргізгенімен ұйым басшысы
емес.
Сондықтан ... ... ... ... ... ... ... Мысалы, шаруашылық бөлімінің меңгерушісі ... ... ... ... ... жоқ болғандықтан ол
сақтандыру қызметімен айналысатындар ... ... ... ... ... ... көзделген мекемелік құжаттарына сәйкес жарғы
қоры көлемінің толық төленбеуі. Жоғарыда айтылғандай , ... ... ... ... қоры ... ... яғни оның қаржылық жағы жалпы
жарғы қорының 75%-ын құрауы және сәйкес құжаттармен материалдық жағы ... ... ... ... ... қаржылық бөлігі сақтандыру ұйымының
депозитттік есепшоттарында болуы ... ... емес ... ... ... ... ... өз үлесін шетел валютасы
түрінде құюға рұқсат ... ... ... ... бөлігі шетел
валютасының Қазақстандық теңгеге ауысуымен де жүзеге асырыла берілуі ... ... қоры ... ... ... бағалануы тәуелсіз аудит
тарапынан қорытылуы керек.
2) Сақтандыру ұйымындағы сақтандыру құжаттарының (келісімдер, ережелер,
сақтандыру шарттары сақтандыру туралы заң талаптарына сай ... ... ... мен ... ... ... қабілеттігі емес, тек заңдық бағасы анықталады.
Сақтандыру туралы заңдар жинағы қатарына сақтандыру туралы жарлық,
Қазақстан Республикасының ... ... ... ... ... сақтандырудың міндетті түрлеріне арналған ҚР-ның заңдық актілері,
Президент ... мен ... ... ... ... ... Ал егер ... ұйымы тек белгілі бір сақтандыру түрлеріне
негізделсе , ол ... ... ғана ... ... ... берушіге лицензияны бермеу туралы ... бір ай ... ... ... ... жіберіледі. Алайда бұл келіспеушілік
сақтандыру туралы жарлыққа негізделеді.
Мемлекеттік Сақтандыру Бақылау қызметі өз шешімімен лицензияны тоқтатуы
мүмкін. Лицензияның ... ... ... ... ... жаңа
сақтандыру келісімдерін жүргізуге тыйым салуды ... Ал оның ... ... ... қарамастан сақтандыру тарапынан орындалуы
тиіс. Лицензияны тоқтату 6 айға ... ... ... ... ... ... жарлыққа сай орындалуы тиіс. Бұндай негізделуге мыналар
жатады:
1) Сақтандыру ... ... ... орын алған бұзушылықтарды жою туралы
міндеттемелерді орындамау.
2) Сақтандыру туралы жарлыққа сәйкес ... ... ... ... яғни өз ... ... 10% асып түсетін
сақтандыру келісімдерін жүргізуі.
3) Міндетті сақтандыру бойынша сақтанушыға құқықтық ... ... ... ... мен ... ... Сот ... өз күшін жойған заңсыз ... ... 3 айға ... ... сөз ... жарамсыз деп мойындауды
білдіреді. Осы негіз бойынша лицензияны тоқтатуда келісімнің қай
тараптан- сақтанушы, ... ... ... ... ... ... ... Сақтандырушының сақтандыру келісімі ... ... ... ... ... ... міндеті
сақтандыру төлемдерін дер кезінде қайтару болып табылады.
6) Мемлекеттік Сақтандыру Бақылау қызметінің ... ... ... заңдылығын тексеру мақсатында сақтандырушының құжаттарды ұсынудан
бас тартуы. Мемл.Сақт.Бақылау қызметі өзі ... ... ... ... ... бар. ... ... Мемл.Сақт.Бақ.қызметі ең алдымен сақтандыру ұйымы ұсынуға
тиісті құжаттармен танысуы керек.
7) Лицензия беруге негіз ... ... ... ... ... ... ... ақпаратты беруі. Алайда ақпараттардың
және құжаттардың шынайлылығы мен ... ... ... 1 ай ... ... ... ... қорының көлемі мен
құжаттардағы техникалық бұзушылықтар мен олқылықтар байқалуы мүмкін;
8) Лицензия ... бас ... ... кейбір жағдайлардың орын алуы.
Бұған мысалы сақтандыру ұйымының ... ... ... ... 50% тен аса өсуі мен ... ... ... шектеулі
серіктестіктен қаулы бойынша сақтандыру ұйымдарына рұқсат бермейтін
толық ... ... ... кәсіптік кооператив (бірлестік)
формасын таңдауы сияқты жағдайларды бөліп көрсетуге болады.
Заңдық табиғаты бойынша Мемлекеттік ... ... ... әрекетін тоқтату туралы шешімі біржақты әкімшілік құқықтық акт
болып ... ... ... ... ... ... ... жағдайлар
жойылғаннан кейін, оның әрекеті қайта қалпына келтіріледі [27].
Лицензия әрекетін қалпына келтіру туралы ... бас ... оның ... ... ... ... ғана ... мерзім өткеннен кейін лицензия Мемл.Сақт.Бақ.қызметіне
қарамастан лезде автоматикалық ... ... ... ... ... туралы заңды бұзған сақтандырушыларға қатысты тағы
бір жазасы лицензияны қайтаруы болып ... ... ... ... ... ... ... сот шешімімен жүзеге
асырылады. Бұндай тәртіп Қазақстан Республикасының Азаматтық кодексіне сай,
яғни кәсіпкерлік қызметті ... ... ... заң ... сот ... арқылы жүзеге асырылады. Соған орай, ... ... ... ... ... болып табылады.
Екіншіден, лицензияны қайтару сақтандырушының бекітілген мерзім ішінде
лицензияны тоқтатуға себеп болған жағдайларды ... ... ... ... өз ... соттың лицензияны қайтару туралы ... ... ... ... ... ... жойылғаннан кейін де өз күшінен айырылуы
мүмкін. Осы орайда ол өз әрекетін мемлекеттік ... ... ... кезі ... ... ... тұлғаларды мемлекеттік тіркеу туралы
жарлық 16 бап , әрекет етуін тоқтатады. Сонымен ... ... ... ... ... ... ... тұлғаға көшкен кезде де бұндай жағдайлар
орын алу мүмкін. Сақтандыру ... ... ... ... ... ... шешіміне орай сақтандырушы 5 күн ... ... ... ... ... ... ... қызметінің құралдары мыналар:
а) сақтандырушылардың Мемл.Сақт.Бақ. ... ... ... ... ... мен ... тарапынан сақтандыру туралы заңның
орындалуын қадағалау.
Сақтандыру ... ... ... ... ... ... ... заңды бұзушылықты жою туралы ескерту жасау;
б) лицензияның әрекет етуін тоқтату;
в) лицензияны қайтару туралы сотқа шағым жасау;
г) әкімшілік құқық ... ... ... ... ... салу
туралы іс қозғау;
2.3 Сақтандыру қызметін нарықтық қарым-қатынас талаптарына сай
жетілдіру мәселелері және өзара сактандырудын құқықтық ... ... бір ... ... ... ... ... жеке тұлғалардың мүліктік мүдделерін қорғау үшін сақтандыру ... ... ... ... ... ... ... және
оларды пайдалануға байланысты экономикалық категория және бір жағынан
алғанда мемлекеттің қаржы ... ... ... саналады. Ал басқа
жағынан қарастырсақ ... сол ... ... мына келесідей әрбір
элементімен өзара қатынаста болады: мемлекеттік ... ... ... ... ... кәсіпорындардың қаржылары, және
т.б. жекеше қаржылар [21]. Сақтандыру ... ... ... ұйымдары мен азаматтардың, кәсіпорындардың, мекемелердің,
ұйымдардың, басқа да сақтандыру ... ... ... ... ... сақтандыру қызметі күрделі құрылымдағы, белгілі бір талаптар
мен бағыттарды ұстана отырып жекеменшік және ... ... ... ... және т.б. ... ... ... сүйене отырып мемлекеттің қаржылық қызметінің бір түрі ретінде
және кәсіпкерлік қызмет ... ... ісін ... ... ... ... сақтандыру) ұйымының іс-қимылдары мен әрекеттері болып
табылады. «Сақтандыру қызметі туралы» Қазақстан ... ... ... 2 тармағында заң шығарушы: «Сақтандыру қызметі - ... ... ... ... ... ... ... жасау мен
орындауға байланысты, Қазақстан Республиксының зандарының ... ... ... ... ... негізінде жүзеге
асырылатын қызметі» деп көрсеткен.
Әрине, осы ... ... ... ... ... көзделген басты мақсаты мен атқаратын негізгі функциясы
төтенше қатерлі жағдайлардың туындауына орай орын ... ... ... зиянның орнын толтыру, қалпына келтіру болып табылады. Сонымен бірге,
алдын алу ... да ... ... осы ... ... ... ... мен жекеменшік сақтандыру компанияларының
бірінші кезектегі міндеттері арнаулы мақсаттағы ақша ... құру ... ... ... мына келесідей түрлерін беруге болады:
«Сақтандыру қызметі деп, сақтанушылармен жасалған шарттардың негізінде,
олар төлейтін ... ... және ... ... ... ... ... қорын құру арқылы сол шарттарда көзделген
сақтандыру оқиғаларының болуы ... ... ... жеке ... ... орын толтыру және алдын-алу, калпына келтіру ... ... ... бар ... ... ... ... айтамыз».
Коммерциялық тұрпаттағы, жеке меншік қаражаттары негізінде сақтандыру
қызметін жүзеге асыратын ... ... ... ... ... ... ... негізгі түрі болып табылады. ... ... ... ... мына ... ... жүзеге асыра
алады:
-сақтандыру қызметіне байланысты мәселелер бойынша консультациялық
қызмет көрсету;
-сақтандыру агенті ретінде ... ... ... ... ... ... ... актілерінде көзделген
тәртіппен инвестициялық қызметті жүргізу;
-жинақтаушы сақтандыру шартында көзделген сатып алу ... ... ... ... ... ... ... сақтандыру) ұйымдарының
қызметін автоматтандыру үшін ... ... ... ету ... ... сақтандыру ұйымдарының мұқтаждықтары үшін кезінде сатып алған немесе
олардың карамағына ... ... ... ... ... түскен
мүлікті сату немесе жалға беру;
- ақтандыру саласындағы мамандардың біліктілігін ... ... ... ... және жүргізу; консорциум немесе жай серіктестік
құруға қатысу.
Бұлардан басқа ескеретін бір жәйт, егер ... ... ... ... ... ... ... пайда
алушылардың) материалдық мүдделерін қамтамасыз етуге кепілдік беретін ақша
қорларын құруға хақылары ... ... ... яғни ... ... ... Банк
сақтандыруды қадағалау департаментінің лицензиялау жөніндегі басқармасы
беретін лицензиясы жоқ ... өз ... ... ... ... ... жүзеге асыруға, негізгі немесе қосымша қызмет түрінде
сақтандыру брокерінің, уәкілетті аудитордың, актуарийдің ... ... жоқ ... ... ... ... ... лицензияның «Сақтандыру қызметі туралы» Қазақстан
Республикасы ... ... ... ... ... негізінде
берілетінін естен шығаруға болмайды. Мемлекеттік уәкілетті орган сақтандыру
ұйымына сақтандыру қызметін жүзеге асыру құқығына ... ... ... бас тартуы әбден ықтимал:
1. егер сақтандыру, қайта сақтандыру ұйымы мемлекеттік тіркеуден ... ... алты ай ... ... алу үшін ... ... ... жасамаса;
2. егер сақтаңдыру ұйымы сақтандыру ... ... ... ... ... ... енгізу барысында;
а). өтініш берген күнге дейінгі соңғы алты ай ішінде ... ... ... қызметі туралы заңдардың талаптарын сақтамаса;
б).сақтандыру қызметін жүзеге асыру ... ... ... тұрған болса;
в). сақтандыру қызметін жүзеге асыру құқығына берілген ... ... ... ... ... мемлекеттік органнын
нормативтік құқықтық актілерінде көзделген ... ... ... ... ... ... ... «Сақтандыру қызметі
туралы» Қазақстан Республикасы заңының 6-бабының ... ... ... ... ... ... ... саласы және «жалпы
сақтандыру» саласы бойынша жүзеге асырылады.
Сақтандыру қызметiн реттеу және қадағалау ерекшелiктерi
Уәкiлеттi ... ... ... ... және ... жүзеге
асыру мақсатында:
1) жеке және заңды тұлғалардың сақтандыру ... ... ... ... ... ие ... ... беру және келісім беруден бас
тарту, сақтандыру (қайта сақтандыру) ұйымының ... ұйым ... ... ие ... ... беру ... айқындайды, аталған келісімдерді және
рұқсаттарды береді не оларды беруден бас ... ... ... сақтандыру) ұйымдарының сақтандыру резервтерiн
қалыптастыруына қойылатын талаптарды ... ... ... ... ... ... ... әдiстемесiне қойылатын талаптарды белгiлейдi;
4) сақтандыру (қайта сақтандыру) ұйымдарының ... ... ... ... ... ... полистерiнiң нысандары мен мазмұны бойынша талаптарды
белгiлейдi;
6) актуарийлiк қорытынды және оның мазмұнына ... ... ... ... ... тұрақты сақтандыру төлемдерiнiң
мөлшерiн көбейту тәртiбi мен ... ... ... ... ... ... жүзеге асыратын сақтандыру
ұйымының өз сақтанушыларына заемдарды беру ... мен ... ... ... ... ұйымының сақтандыру және қайта
сақтандыру (сақтандыру полистерi), оның ... ... ... ... ... ... немесе Қазақстан
Республикасының заңдарымен) мерзiмдердi бұза ... ... ... алу тәртiбiн айқындайды;
9) сақтандыру (қайта сақтандыру) ұйымдарының, сақтандыру брокерлерiнiң,
актуарийлердiң тiзiлiмiн жүргiзедi;
10) Қазақстан ... ... және ... ... ... ... ... сақтандыру қызметiн жүзеге асыру
құқығына лицензияны қайтарып алу ... ... ... және ... ... әкiмдi) тағайындайды;
11) мiндеттi сақтандыру түрлерi бойынша сақтандыру төлемдерiне мiндеттi
ұжымдық кепiлдiк беру тәртiбiн ... ... ... заң ... ... өзге ... ... асырады. Қаржылық қызмет көрсетудi тұтынушы - қаржылық
ұйымның қызмет көрсетуiн пайдаланушы, ... өз ... ... ... жеке немесе заңды тұлға; қаржы рыногындағы
кәсiби қызмет - ... ... ... ... кәсiпкерлiк қызмет;
уәкiлеттi орган - ... ... мен ... ұйымдарды реттеу мен
қадағалауды ... ... ... ... ... ұйым - қаржылық
қызмет көрсету жөнiндегi кәсiпкерлiк қызметтi жүзеге асыратын заңды тұлға;
қаржы рыногы - ... ... ... мен ... ... қаржы
құралдарының шығарылуына және айналысына байланысты қатынастардың жиынтығы;
қаржы қызметтері - сақтандыру рыногына, ... ... ... ... ... қатысушылардың қызметі, банк қызметі,
Қазақстан Республикасының заңнамасына сәйкес алынған ... ... ... банк ... жекелеген түрлерін жүргізу жөніндегі
ұйымдардың қызметі, сондай-ақ орталық депозитарийдің және лицензиялауға
жатпайтын ... ... ... қызметі. 
Қазақстан Республикасының қаржы рыногы мен ... ... ... және ... ... заңдары Қазақстан Республикасының
Конституциясына негiзделедi, Заңнан және Қазақстан ... өзге ... ... ... ... ... Республикасы бекiткен халықаралық шартта Заңда
көзделгеннен ... ... ... халықаралық шарттың ережелерi
қолданылады.
 Қаржы рыногы мен ... ... ... ... және
қадағалаудың мақсаттары, принциптерi мен ... ... ... ... ... мемлекеттiк реттеудiң және қадағалаудың мақсаттары:
қаржы рыногы мен ... ... ... ... ... ... ... алғанда қаржы жүйесiне деген сенiмдi қолдау; қаржылық қызмет
көрсетуді тұтынушылардың мүдделерiн қорғаудың ... ... ... ... ... адал ... ... бағытталған қаржылық ұйымдардың
қызметi үшiн тең құқықтық жағдайлар жасау болып табылады [29].
Қаржы ... мен ... ... ... ... және
қадағалаудың принциптерi:
1) ресурстар мен реттеу құралдарын ... ... ... ... мен ... қадағалау қызметiнiң айқындығы;
3) тәуекелдердi бағалауға негiзделген қаржылық ұйымдарды басқаруды
ынталандыру;
4) жаңа қаржы құралдарын және қызмет көрсетудi ... ... ... ... ... ... мүдделерiнiң қорғалуын қамтамасыз ету
жөнiндегi шаралардың кешендiлiгі, сондай-ақ қаржы рыногына қазiргi заманғы
технологияны енгiзу;
5) қаржылық ұйым органдарының ... ... ... ... мен ... ... мемлекеттiк реттеудiң және
қадағалаудың мiндеттерi: қаржылық ... ... ... қаржылық ұйымдарды корпоративтiк басқаруды жақсарту үшiн
ынталандыру ... ... ... ... ... сақтау
мақсатында қаржы рыногы мен қаржылық ұйымдардың мониторингi; қаржылық
тұрақтылықты ... ... ... ... ... ... ... қадағалау ресурстарын шоғырландыру; қазiргi заманғы
технологияларды енгiзудi ынталандыру, ... ... ... және ... ... қызметтер көрсету туралы ақпараттың ... ... және ... ... ету ... ... ... және сақталуы мiндеттi өзге де нормалар мен
лимиттер Уәкiлеттi органның қаржылық ... үшiн ... ... және ... ... көрсетудi тұтынушылар мүдделерiн қорғауды
қамтамасыз ету мақсатында белгiлейтiн экономикалық шектеулер пруденциялық
нормативтер болып табылады.
Қазақстан Республикасының заң ... ... ... орган пруденциялық нормативтердi және сақталуы мiндеттi өзге ... мен ... ... негiзде белгiлеуге құқылы.
Қаржы рыногы мен қаржылық ұйымдарды реттеу мен қадағалауды Қазақстан
Республикасының ... ... ... уәкiлеттi орган жүзеге
асырады.
Уәкiлеттi орган Қазақстан Республикасының Президентiне тiкелей бағынады
және есеп бередi және ... ... ... ... ол
туралы Ереженiң негiзiнде әрекет етедi.
Уәкiлетті органның еңбекақы төлеу жүйесiн Қазақстан Республикасының
Президентi уәкiлеттi орган Басқармасының ... ... ... келісiлген ұсынуы бойынша бекiтедi.
Уәкiлеттi органды қаржыландыру Қазақстан Республикасы Ұлттық Банкiнiң
бюджет қаражаты (шығыстар сметасы) есебiнен жүзеге ... ... ол ... ... ... тәртіппен шығыстарды өтеуге байланысты
өзге де қаржы түсiмдерiн иеленуге құқылы, олар қаржы жылының нәтижелерi
бойынша Қазақстан ... ... ... бюджетiне аударылады.
Уәкілеттi органның қызметкерлерiне еңбекақы төлеу жағдайларын оның
Басқармасы айқындайды.
 Қаржылық ұйымдарының қызметiн реттеу және ... ... ... функциялары мен өкiлеттiктерi Уәкiлеттi орган ... ... ... және ... мақсатында: 1) ... заң ... ... ... ... ұйымдарды
ашуға (құруға), оларды ерiктi түрде қайта құру мен таратуға рұқсат ... оны керi ... ... қаржылық ұйымдардың бөлiмшелерiн ашуға
келiсiм бередi, сондай-ақ аталған рұқсаттар мен келiсiмдердi беру тәртiбiн
айқындайды; Қазақстан Республикасының заң ... ... ... ұйымдардың басшы қызметкерлерi лауазымдарына адамдарды сайлауға
(тағайындауға) келiсiм бередi не келiсiм ... бас ... ... ... ... не ... бас ... тәртiбiн айқындайды;
Қазақстан Республикасының заң актiлерiнде көзделген жағдайларда қаржы
рыногында кәсiби қызметтi жүзеге асыруға ... ... ... және керi ... алу ... белгiлейдi, аталған лицензияларды
бередi, қолданылуын тоқтатады және керi қайтарып ... ... ... ... көрсетудi тұтынушылар, басқа да жеке және заңды тұлғалар
үшiн ... ... ... ... мiндеттi нормативтiк
құқықтық актiлер ... ... ... үшiн, оның iшiнде
шоғырландырылған ... ... ... және ... ... де нормалар мен лимиттердi бекiтедi; қаржылық ұйымдар мен ... ... ... ... және ... қоспағанда) тiзбесiн, нысандарын, табыс ету мерзiмдерi ... ... ... ... заң ... ... ... Қазақстан Республикасының бухгалтерлiк есепке алу
мен қаржылық есеп беру және бухгалтерлiк есеп ... ... ... ұйымдардың сақтауын бақылауды жүзеге асырады;
Қазақстан Республикасының заң актiлерiнде көзделген жағдайларда және
шектерде, оның iшiнде ... ... ... арқылы қаржылық ұйымдар мен
олардың аффилиирленген тұлғаларының қызметiн тексередi; ... ... ... заң ... ... шектеулi ықпал ету
шаралары мен санкциялардың қолданылу тәртiбiн айқындайды және ... ... заң ... көзделген жағдайларда Қазақстан
Республикасының Үкiметiмен келiсе отырып, қаржылық ... ... ... алу ... ... ... Қазақстан Республикасының заң
актiлерiнде көзделген жағдайларда ... ... ... ... ... ... ... қаржылық ұйымдар туралы
мәлiметтердi (қызметтiк, коммерциялық, банктiк немесе өзге де ... ... ... ... ... оның ... оларға
қолданған шаралар туралы ақпаратты бұқаралық ақпарат ... ... ... ... және ... ... оның iшiнде аудиторлық ұйымдарды тарта отырып:
1) қаржылық ұйымдар мен ... ... ... ... ... қаржылық ұйымдармен олардың аффилиирленген тұлғаларының басқарма
құрылымының және шешiмдер ... ... ... ... ... ... қаржылық ұйымдардың ... ... ... ... ... ... құқықтарының
бұзылуын анықтау және оның алдын алу; қаржылық қызмет ... ... ... ... жөнiндегi уәкiлеттiк берiлмеген қызметтi анықтау және
оның алдын алу мақсатында ... ... ... ... осы ... 1 және 2-тармақтарында көзделген
өкiлеттiктерден басқа, ... ... ... ... ... қаржылық ұйымдарды реттеу және қадағалау жөнiндегi өзге де
өкiлеттiктердi жүзеге асырады. Уәкiлеттi орган, ... ... ... ... жағдайларды қоспағанда, қаржылық ұйымдардың
қызметiне араласуға құқылы емес.
 Бағалы қағаздар рыногы субъектiлерiнiң қызметiн реттеу және ... ... ... бағалы қағаздар рыногы субъектiлерiнiң
қызметiн реттеудi және қадағалауды ... ... ... ... ... ... қағаздар ретiнде таниды; мемлекеттiк емес эмиссиялық
бағалы қағаздар шығаруды мемлекеттiк тiркеудi жүзеге ... ... және ... облигацияларды орналастыру мен өтеу және ... ... жою ... ... ... ... және ... қағаздарға ұлттық бiрегейлендiру нөмiрлерiн ... ... оның ... ... бағалы қағаздарды шығарудың, орналастырудың,
айналымға жiберудiң және өтеудiң ... мен ... ... ... ... ... ... берудiң тәртiбiн айқындайды;
бағалы қағаздарды, оның iшiнде туынды ... ... ... тiркеудiң, оларды орналастыру және өтеу, сондай-ақ ... ... ... ... ... мен тәртiбiн белгiлейдi;
бағалы қағаздардың және ... ... ... орналастырылуы мен
айналысын тоқтату және ... ... ... мен ... ... ... ... тiзiлiмiн, бағалы қағаздар рыногындағы
қызметтi жүзеге ... ... мен ... ... ... ... рыногында кәсiби қызметтi жүзеге асыру шарттары ... оның ... ... ... ... жасау шарттары мен
тәртiбiне қойылатын талаптарды белгiлейдi; ... ... ... ... ... ... асыратын ұйымдардың және
институционалдық инвесторлардың инвестициялық ... ... ... бағалы қағаздармен сауда-саттықты ұйымдастырушылар-дың және
өзiн өзi реттейтiн ... ... ... ... ... ... қағаздардың, оның iшiнде туынды бағалы қағаздардың бағаларымен айла-
шарғы жасауға, бағалы қағаздар ... ... ... ... ... банктiк немесе заңмен қорғалатын өзге де ... ... ... ... ... жасауға бақылауды жүзеге
асырады; инвестициялық қорлардың жұмыс iстеуiн ... ... ... ... мен ... ... ... бағалы қағаздар
рыногының кәсіби қатысушылары үшін тәуекелдерді басқару жүйелерінің ... ... ... ... ... заң актiлерiне
сәйкес өзге де функцияларды жүзеге асырады.
  Жинақтаушы зейнетақы қорларының ... ... және ... Уәкiлеттi орган жинақтаушы зейнетақы қорларының қызметiн
реттеудi және қадағалауды жүзеге ... ... ... ... ... құрылтайшыларына, акционерлерiне,
басшы қызметкерлерiне қойылатын талаптарды белгiлейдi; жинақтаушы
зейнетақы ... ... ... ең аз ... оны қалыптастыру
тәртiбiн және құрамын белгiлейдi;
алушылардың жеке ... ... ... ... ... ... жүргiзу тәртiбiн белгiлейдi және оның дұрыс жүргiзiлуiн
бақылауды ... ... ... ... зейнетақы қаражатын аудару
тәртiбiн белгiлейдi;
жеке және заңды тұлғалардың ашық жинақтаушы зейнетақы қорының ... ... ие ... ... беру және ... ... ... тәртібін, аталған келісімді алу үшін ұсынылатын құжаттарға қойылатын
талаптарды айқындайды, осындай келісімді береді не ... бас ... ... ... еншілес ұйым құруына және ие болуына рұқсат
беру және рұқсат беруден бас тарту, ... ... ... басқа
заңды тұлғалардың жарғылық капиталына едәуір қатысуына рұқсат беру тәртібін
айқындайды, аталған рұқсаттарды ... не ... бас ... ... ... үшін ... ... жүйелерінің
болуы жөніндегі талаптарды белгілейді; ... ... ... ... келiседi;
қайта құрылатын немесе таратылатын ... ... ... ... оның ... шарттары бойынша мiндеттемелерiн басқа
қорға беру тәртiбiн белгiлейдi;
Қазақстан Республикасының зейнетақымен қамсыздандыру ... ... ... зейнетақы жарналарын тарту және зейнетақы
төлемдерiн жүзеге асыру жөнiндегi ... ... ... ... ... керi ... алу туралы шешiм қабылдайды және
уақытша әкiмшiлiктi ... ... ... ... ... консервациялау туралы шешiм қабылдайды; Қазақстан
Республикасының заң актiлерiне сәйкес өзге де функцияларды жүзеге асырады.
 Қаржылық ... және ... ... тұлғаларын, бағалы
қағаздар рыногындағы қызметтi жүзеге асыратын ... ... ... ... ... ... ... тарату
комиссияларын, сақтандыру (қайта сақтандыру) ұйымдарын, жинақтаушы
зейнетақы ... ... ... және ... ... ... және ... аффилиирленген тұлғаларын, бағалы
қағаздар рыногындағы қызметті жүзеге асыратын ... ... ... ... ... ... ... тарату
комиссияларын, сақтандыру (қайта сақтандыру) ... ... ... (бұдан әрі - ұйымдар) тексеруді уәкілетті ... ... ... мемлекеттік органдар мен ұйымдарды тарту арқылы жүргізеді.
2. Ұйымдардың қызметтерін тексеру мынадай түрлерге бөлінеді:
1) ... ... - ... ... ... ... ... бір реттен жиі емес;
2) таңдаулы тексеру - жеке және ... ... ... ... ... ... ... мәселелері бойынша, сондай-ақ
уәкілетті ... ... және ... ... ... ... Республикасы заңдарының талаптарын бұзушылықтарды ... ... ... - бірнеше ұйымдардың қызметін олардың Қазақстан
Республикасы заңнамасының жекелеген талаптарын сақтауы мәселелері ... ... ... ... Уәкілетті орган ұйымды алдағы тексеру туралы жазбаша хабардар етеді.
Тексерілетін ұйым тексеру жүргізу басталарда ... ... ... ... ... көрсетіледі.
Хабарламаның екі данасы ұйымға ... оның ... ... ... ... ... ... уәкілетті органға қайтарылады.
Тексеру алдын ала хабарландырылмай да жүргізілуі мүмкін.Ұйым ... ... ... ... ... тексеру тобы жетекшісінің
атына мынадай: тексеру жүргізуді қамтамасыз етуге жауапты басшы туралы және
оны ... адам ... ... ... ... ... ... уақытында тексеру тобына беруге және тексеру тобынан
аралық есептерді алуға жауапты мамандары ... ... ... ... ... ... ... қажет болғанда тексеру жүргізу мерзімін
ұзартуы мүмкін, бұл жөнінде ұйымға жазбаша хабарлама ... ... ... тобына уәкілетті орган тексеруге берген тапсырмада
көрсетілген мәселелер бойынша жәрдем ... ... кез ... адамдар мен қызметкерлерден жауап алу мүмкіндігін және ақпаратты
тексеру үшін қажетті кез келген көздерге қол жетімділікті қамтамасыз ... Ұйым ... ... ... жасау үшін жеке үй-жай және ... ... ... рұқсат береді, өз қызметкерлерінің тексеру
тобы мүшелерінің сұрақтарына түсініктемелер (ауызша және ... ... ... ... ақпараттарға, оның ішінде автоматтандырылған
жүйелер мен деректер базасына қол ... ... ... тексеру
тобына қажетті құжаттардың көшірмелерін түсіруге мүмкіндік береді, ... ... ... ... ... ... ... көрсетеді.
Тексеру тобы ұйымға қарау үшін берілетін аралық есептер жасауы мүмкін.
Аралық есептерге ... ... ... мен ... қол ... ... ... ескертулер бар болған жағдайда ұйым аралық есепті
алған күннен бастап төрт жұмыс күні өткенде өздерінің ... ... ... ... ... ... ... ала болып табылады және
ұйымнан ... ... мен ... оның ... ... ... ақпарат ескеріліп, тексеру нәтижелері туралы жиынтық
есепте қайта ... ... ... тобынан сауалды алған күні не сауалда ... ... ... туралы аралық және қорытынды есептерге қоса
тіркеу үшін ... ... ... мен ... ... ішінде олардың
көшірмелерін табыс етуге міндетті.
Тексеру тобының жетекшісі ұйымның басшысына көрсетілген мерзімдерде
орындалуға тиіс ... ... ... тобының мүшелері тексеру жүргізу кезінде ұйымнан ... ... және ... ... ... қамтамасыз
етеді.
Тексеру аяқталғаннан кейін отыз күнтізбелік күн ішінде ұйымның бірінші
басшысының атына тексеру жетекшісі мен оның ... ... қол ... ... ... ... есептің екі данасы жіберіледі.
Уәкілетті орган қажет болған жағдайда тексеру нәтижелері туралы
қорытынды есеп ... ... ... алады.
Басшы (орынбасар) не ұйымды тексеруді жүргізуді ... ... ... ... нәтижелері туралы қорытынды есептің бірінші данасын
қабылдап алады, есептің ... ... ... ... қол ... ... парағына лауазымын, тегін, атын, әкесінің атын көрсете отырып, алған
күні туралы белгі қояды және тексеру нәтижелері ... ... ... кейінгі келесі күннен кешіктірмей оны уәкілетті органға жібереді.
Тексеру нәтижелері ... ... ... ... ... ... ... атқарушы және басқа ... ... ... үшін
жеткізеді.
Тексеру нәтижелері туралы қорытынды есепте жазылған тексеру нәтижелері
бойынша келіспеушіліктер болған ... ұйым ... ... ... ... ... ... бастап он күнтізбелік күн ... ... ... ... түрде табыс етеді.
Тексеру нәтижелері туралы қорытынды есепте жазылған ұйымды ... ... ... ... ... оның орынбасарының өткізілетін
мәжілісте ұйым басшыларын шақыра отырып қаралуы мүмкін.
Мәжіліс нәтижелері мәжіліс төрағасы қол ... ... ... қол ... ... ... бес ... күн ішінде ұйым басшысына
танысуға жіберіледі. Ұйым келіспеушілігі болған жағдайда мәжіліс хаттамасын
алған ... ... үш ... күні ... оны уәкілетті органға жазбаша
түрде береді.
Уәкілетті орган ұйымның хаттамамен ... ... ... ... ... ... ... немесе оның орынбасары қабылдайды.
Тексеру нәтижелері тек қана уәкілетті органның өз функцияларын орындауы
мақсатында пайдалануға жатады.
Тексеру ... ... ... ... ұйым өзінің қаржылық
дәулеттілігін растау үшін ... ... өзге де ... ... сондай-ақ ол үшінші тұлғаларға, Қазақстан Республикасының
заңдарында ... ... ... ... ... ... ... уәкілетті органға табыс еткен қаржылық және өзге де есептіліктің
құжаттық деректері мен тексеру нәтижелері ... ... ... ... ... ... ... ұйым уәкілетті
органның нұсқамасы бойынша өз есептілігін қорытынды есептің нәтижелеріне,
оның ішінде алдыңғы есеп ... ... ... ... ... және ... кезінде анықталған бұзушылықтар
мен кемшіліктерді жою ... ... ... ... ... жоспарын уәкілетті орган белгілеген мерзімде келісуге ұсынады.
Ұйым іс-шаралар жоспарын уәкілетті ... ... ... мен ... жою туралы есептерді не іс-шаралар жоспары
бойынша өзіне алған міндеттердің орындалмау ... ... ... етеді.
Ұйым тексеруді белгіленген мерзімдерде жүргізуге мүмкіндік болмауына
әкеп соқтырған, құжаттарды, ақпараттарды тексеру ... ... ... ... бас ... осы ... 7 және 10-
тармақтарының шарттарын орындамаған жағдайда, тексеру ... ... бұл ... ... ... басшысы немесе оның орынбасары
жазбаша хабардар етілгеннен кейін тексеру тоқтатылуы ... ... ... ... қызметін тексеру барысында алынған
мәліметтерді жария етуге не ... ... ... тыйым салынады.
Тексеруді жүзеге асыратын тұлғалар Қазақстан Республикасының заңдарына ұйым
қызметін тексеру ... ... және ... ... ... ... жария еткені үшін жауапты болады.Уәкiлеттi органға жүктелген
қаржы рыногы мен қаржылық ұйымдарды ... және ... ... және ... орындауды қамтамасыз ету, осы Заңның талаптарын iске
асыру мақсатында уәкiлеттi орган жеке және ... ... ... ... ... ... ... жүзеге асыру үшiн
қажеттi ақпарат алуға құқылы, бұл орайда алынған ... ... ... ... қызметкерлерi өздерiнiң қадағалау функцияларын
жүзеге асыру барысында алынған қызметтiк, коммерциялық, банктiк немесе өзге
де ... ... ... құрайтын мәлiметтердi жариялағаны үшiн
Қазақстан Республикасының заңдарына сәйкес жауапты болады.
Уәкiлеттi органның Қазақстан ... ... ... және ... ... қаржы рыноктары мен қаржылық
ұйымдарды реттеудi және қадағалауды ... ... ... ... ... орган өз қызметiнде Қазақстан Республикасының ... ... ... ... шегiнде ешкiмге ... ... заң ... ... ... ... ... уәкiлеттi органның заң ... ... iске ... жөнiндегi қызметiне араласуға ... ... ... өз қызметiн басқа мемлекеттiк органдармен ... ... ... ... шегiнде үйлестiредi.
Уәкiлеттi орган басқа мемлекеттердiң қаржы рыногы мен ... ... және ... жүзеге асыратын мемлекеттiк ... ... және ... ... ... жүзеге асыруына
қажеттi ақпарат алмасуға құқылы [31].
Қазақстан Республикасының қаржы рыногы мен ... ... ... және ... ... ... ... үшін жауаптылық
Қазақстан Республикасының қаржы рыногы мен ... ... ... және ... ... заңдарын бұзғаны үшiн кiнәлi
тұлғалар Қазақстан ... ... ... ... ... ... ... пайдаланылатын өзара сақтандыру әрбір
сақтанушы бір уақытта сақтандыру қоғамының ... ... ... ... бір нысанын білдіреді. Өзара сақтандыру Қазақстан
Республикасы Азаматтық кодексінің 845-ші бабына сәйкес
1. Азаматтар мен ... ... ... ... ... ... біріктіру жолымен өзара негізде осы кодекстің 807-ші бабының 1-
ші тармағында:
1. ... және ... ... соның ішінде:
1) азаматтардың белгілі бір жасқа дейін немесе сақтандыру шартында
белгіленген мерзімге дейін өмір ... ... ... ... бір ... ... жазатайым жағдайлардың және өзгеде оқиғалардың, ... ... ... мен ... зиян ... ... ... пайдалануына және оған билік етуіне;
4) баска тұлғаларға, ... ... ... ... ... келтірілген зиянды өтеу міндетіне байланысты кез ... ... және жеке ... ... бола ... ... ... бойынша сақтандыру объектісі заң актілерімен
айқындалады. Осы аталған ... ... ... ... ... ... сақтандыру қоғамдағы өз ... ... ... ... ... және ... емес ... болып табылады.
Өзара сақтандыруды жүзеге асырудың, өзара сақтандыру ... ... ... мен олардың қызметінің шарттары осы кодекске және
өзара сақтандыру ... заң ... ... ... ... сақтандыру қоғамдағы өз мүшелерінің мүліктік мүдделерін
сақтандыруды мүшелік және ... ... ... ... ... ... ... жолымен міндетті сақтандыруды жүзеге асыруға өзара
сақтандыру ... заң ... ... ... жол беріледі [13].
Өзара сақтандыру қоғамының мүшелері жеке немесе заңды тұлғалар болып
табылады. Қоғамға мүше болу, жасалынған сақтандыру ... ... ... ... ... ... ... кейін туындайды, әрі оның
мүшелерінің саны екеуден кем болмауы тиіс. Қоғамның жарғысына жеке ...... аты және ... ... ... аты, ... тұратын жері
мен жеке басын куәландыратын құжаттың деректері, заңды тұлғалар үшін ... ... ... жері және ... ... (қайта тіркеу) туралы
деректері көрсетілген қоғам мүшелерінің тізімі қоса беріледі.
Қоғам өз мүшелерінің ... ... және оны ... ... ... сақтандыру қоғамының мүшелері:
1) қоғамның тарапынан көрсетілетін сақтандыру қызметтерінің барлық
түрлерін пайдалануға;
2) қоғамды ... ... және оның ... ... ... ... ... және қоғамның қызметін реттейтін өзге
де құжаттырда белгіленген шарттылықтырға орай өздерінің мүліктік мүдделерін
сақтандыруға;
4) қоғам органдарының ... әрі ... ... ... кез
келген ақпаратты алуға, оның ішінде ... ... ... ... есепке алу, есептік деректерімен және ... ... ... ... жарғысында көзделген тәртіппен айқындалған жағдайларда
қоғамдағы мүшелігін тоқтатуға;
6) тиісті жинақтаушы ... ... ... ... ... ... ... қарызға алу;
7) сақтандыру сыйақыларын төлеу мақсатында қарыз алуға;
8) сақтандыру жағдайының басталу тәуекелінің ... алу ... ... ... ... ... ақша беру туралы
өтінішті табыс етуге;
9) қоғамның жарғысында көзделген ... пен оның ... ... де ... ... ... ... бақылаушы және өзге де ... ... ... ... ... ... жиналысына шағым жасауға;
11) қоғам ... ... ... ... ... ... сот ... шағым жасауғы құқылы.
Сонымен қатар, өзара сақтандыру қоғамының мүшелері:
1) қоғамның ... ... ... ... өз ... ... қабылданған шешімдерін
орындауға;
3) сақтандыру сыйлықақыларының төлемдерін уақытылы төлеуге;
4) осы ... және ... ... ... қоғам мүшелерінің жалпы
жиналысы белгілеген мөлшерде қосымша жарналар (қосымша ... ... бір ... ... ... ... ... түріне өзара сақтандыру жатады. Оған
өзіне тән әрі ... ... ... ... ... ... ... жарғысында көзделген тәртіппен инвестициялық қызметті;
2) тиісті жинақтаушы сақтандыру шартында ... ... алу ... өз ... ... ... өз мүшелеріне сақтандыру сыйлықақыларын төлеу үшін қарыз беруді;
4) ... ... ... үшін ... ... ... ету өнімін сатуды;
5) сақтандыру ісі және ... ... ... ... ... ... кез ... түрінде сатуды;
6) қоғамның мұқтаждықтарына қарай ... ... ... мүлікті
сатуды немесе жалға беруді;
7) сақтандыру қызметіне байланысты мәселелер бойынша ... ... ... сақтандыру саласындағы мамандардың біліктілігін ... ... ... және ... ... ... ... тек осындай қызмет түрлерін және өзара ... ... ... алады.
Өзара сақтандыру қызметі лицензиялануға жатпайды дегенмен өзара
сақтандыру қоғамы: міндетті ... ... ... ... белгіленген жағдайларда сақтанырудың ... ... ... ... ... жауапкершілігін, сондай-ақ өз
мүшелерінің бір ... ... ... ақысыныың жиынтық мөлшері
тиісті қаржы жылына арналған Республикалык бюджет туралы ... ... елу мың ... ... ... мөлшерінен асуы кезінде
сақтандыруды жүзеге асырған ... ... ... ... ... ескерілуге тиісті маңызды жәйт, тиесілі қызметін
уәкілетті орган берген лицензия негізінде жүргізетін ... ... ... ... ... Республикасының сақтандыру
ісі сақтандыру қызметі туралы ... ... ... ... сақтандыру қоғамындағы мүшелік: жеке немесе заңды тұлға
қатысушылар құрамынан өз ... ... ... ... ... ... ... таратылған, қоғамның жарғысында көзделген негізде және
тәртіппен оның ... ... ... ... ... ... орындамаған, қоғамның мүшесі жеке тұлға
қайтыс ... ... ... ... ... ... – ошарсыз кетті деп танылған, қоғам ... ... Осы ... ... ескеретін маңызды жәйт,
Қазақстан Республикасының заңнамалық ... ... ... ... тоқтату барысында қоғамның мүшесі ... ... мен ... ... жарналар қайтарылуға
жатпайды. ... ... егер ... ... бұрындары ... үшін өзге ... ... болса, өзінің қоғамдағы мүшелігі
тоқтатылған ... ол ... ... ... ... ... ақшалай соманы қоғамның жарғысында көзделген мерзімде ... ... [32]. ... ... ... ... жағдайда оның
мұрагері қоғам жарғысында айқындалған ... ... кіре ... ... ... ... бас ... жағдайда қоғам ... ... ... өзге ... ... оған ... есеп ... Қоғам мүшелерінің оның ... ... шығу ... ... ... және ... берушінің бұрын
енгізген жарналары сомасын қайтару қоғам тарапынан өтініш ... ... бір ... ... мерзім ішінде жүзеге ... ... ... ... сақтандыру қоғамын тарату
Қазақстан Республикасының азаматтық заңнамасында ... ... Ал ... ... жататын өзара сақтандыру
қоғамы Қазақстан ... ... ісі және ... ... ... белгіленген ерекшеліктер ескеріле отырып
таратылады.
Өзара сақтандыру қоғамының ... ... ... ... ... өз мүшелерімен жасасқан сақтандыру шарттарының ... ... ... ... ... ... ... жүргізу туралы шешім қабылдау және ... ... ... мен оның ... ... ... қарау тәртібін
айқындау;
5) өзара сақтандыру ... ... ... ... есептеп шығару тәртібін айқындау;
7) Қоғамның қызметін қамтамасыз етуге ... ... ... өзге де ... ... әрі толықтыру, сондай-ақ
оларды пайдалану тәртібін айқындау;
8) қоғамның инвестициялық саясатын ... ... ... қайта сақтандыру үшін беру саясатын
бекіту және сақтандырудың ... түрі ... ... ... ... ... Тиісті жинақтаушы сақтандыру шартында көзделген ... ... ... ... ... ... беру туралы шешім
қабылдау;
11) қоғам мүшелеріне өзара сақтандыру ... ... ... беру туралы шешім қабылдау;
12) Қоғамның атқарушы органы ... ... ... ... ... ... тәуекелдерінің алдын алуға ... ... ... ақша бөлу ... ... қабылдау;
13) ішкі аудит қызметінің жұмыс тәртібін, ішкі ... ... ... ақы ... ... және шарттылықтарын
айқындау;
14) Қоғамға жаңа мүшелердің кіруі туралы шешім қабылдау;
15) Қазақстан Республикасының Тиісті заңнамалық актілерінде, ... ... ... өзге де ... ... Сонымен,
«Өзара сақтандырудың құқықтық негіздері» Қазақстан Республикасының ... ... ... өзара сақтандыру қоғам мүшелерімен
(сақтанушылармен) жасалынған мүшелік әрі ... ... ... сай,
сондай-ақ өз мүшелерінің мүлкін және мүдделерін лицензиясыз ... ... ... заңдарға сәйкес міндетті сақтандыру
түрлерін, өз мүшелерінің ...... ... және ... ... ... жиынтық мөлшері жүз елу мыңдық айлық
есептік көрсеткіштен ... ... ... ... ... ... ... мән жайын, прициптерін, ... ... ... ... ... ... ... құру ерекшеліктерін,
инвестициялық қызмет ... ... және ... ... ... ... ... құқықтық
нормалардың жиынтығынан тұратын сақтандыру құқының негізі ... ... ісі мен ... ... ... ірге тасын қалап,
жүйеленген сақтандыру құрылысының әсем де күрделі ғимаратына айналдырған
нормативтік-құқықтық ... одан әрі ... ... ... ... ... көптеген бұрын қол жетпеген басымдықтарды
қамтыған ресми сақтандыру ... ... ... Президентінің 2000
жылғы 27-қарашадағы Жарлығымен бекітілген ... ... ... ... ... арналған мемлекеттік
бағдарламасы» мен 2000 жыддың 18-желтоқсанында қабылданған ... ... ... ... заңы болып табылады.
Сақтандыру белгілі бір сақтандыру жағдайларының туындауы кезінде ... жеке ... ... ... қорғау үшін сақтандыру жарналары
мен сыйлықақылары есебінен ... ... ... ... ... ... байланысты экономикалық категория және бір жағынан
алғанда мемлекеттің қаржы жүйесінің ... ... ... Ал ... ... ... сол қаржы жүйесінің мына келесідей әрбір
элементімен өзара ... ... ... ... жергілікті
мемлекеттік басқару органдарының қаржылары, кәсіпорындардың қаржылары, және
т.б. жекеше қаржылар. Сақтандыру ... ... ... ... мен азаматтардың, кәсіпорындардың, мекемелердің,
ұйымдардың, басқа да ... ... ... ... арасында
пайда болады.
Сонымен, сақтандыру қызметі күрделі құрылымдығы, белгілі бір талаптар
мен бағыттарды ұстана ... ... және ... ... қаржылық, азаматтық және т.б. құқық салаларының ... ... ... ... ... ... бір түрі ретінде
және кәсіпкерлік қызмет ретінде сақтандыру ісін жүзеге асыруға ... ... ... ... ... мен ... болып
табылады. «Сақтандыру қызметі туралы» Қазақстан Республикасы Заңының ... 2 ... заң ... ... ... - ... (қайта
сақтандыру) ұйымының сақтандыру (қайта сақтандыру) шарттарын жасау мен
орындауға ... ... ... зандарының талаптарына
сәйкес уәкілетті мемлекеттік органның ... ... ... ... деп көрсеткен.
Әрине, осы берілген ұғымның нақтыландырылмағаны, ... ... ... ... мен ... ... функциясы төтенше қатерлі
жағдайлардың туындауына орай орын ... ... ... мен ... ... ... ... болып табылады. Сонымен бірге, алдын алу шаралары
да қарастырылады. Міне, осы жәйттерге байланысты ... ... мен ... сақтандыру компанияларының бірінші ... ... ... ақша ... құру ... ... сақтандыру қызметінің мына келесідей түрлерін беруге болады:
сақтандыру қызметі деп, сақтанушылармен жасалған шарттардың негізінде олар
төлейтін ... ... және ... ... ... ... сақтандыру қорын құру арқылы сол ... ... ... ... ... ... ... жеке тұлғаға
келтірілген зиянның орын толтыру және ... ... ... ... жөніндегі өкілеттіктері бар сақтандыру (қайта ... ... ... ... ... ... энциклопедиясы 10 том 660-661 б.
2. Сман Б.У. «Понятие и система страхового дела».Вестник ... ... 2008. ... ... Республикасының Президентінің жарлығы. «Қазақстан
аумағында құрылыс саласын сақтандыру» 2009. -20 ... ... ... ... ... ... сақтандыру қызметі туралы Заң./ Егемен
Қазақстан. 2000.- 22- желтоқсан.-№ 6.
5. ҚР ... ... ... ... ... 4 ... 1998
жылы бекітілген. «ҚР Ұлттық банкінің сақтандыруды қадағалау ... ... ... ... Президентінің жарлығы «Ана мен баланың
өмірін сақтандыру». – 2008.- 12 ... ... В.В. ... ... для вузов М.: Юнити, 1997.
8. Найманбаев С.М. Салықтық ... ... 2007 ж., ... ... ... ... : под ... Л.И. Рейтмана. М.-1992.-
С.91-92.
10. Қазақстанда іс қағаздарын жүргізу № 10 2009ж ... ... ... ... М. И. ... старования, - М.: Статут. – 2000. – 230с.
12. Қазақстан Республикасының Конститутциясы. 1995жылы 30 тамызда
қабылданған/ ... ... ... ... ... Гвозденко.А.А 56-57 бет. Москва 2004г.
14. Жук И.Н «Автомобилыные страхование» Москва 2001г. 33-34 ... ... ... ... ... 9 ... 2009ж./
Параграф Ақпарат жүйісі 2012ж.
16. Қазақстан Республикасының «Әлеуметтік сақтандыру туралы» заңының.
Параграф Ақпарат жүйісі ... ... ... ... ... ... ... соңғы
өзгерістер 2006 жыл 31 қаңтардағы Қ.Р заңына сәйкес енгзілді./ ... ... ... ... және тур ... ... ... міндетті сақтандыру туралы» 2004 10-наурыздағы заңына
2006ж. 31- қаңтарындағы толықтырулар./ Параграф Ақпарат ... ... ... нотариустардың азаматтық құқықтық жауапкершілігін міндетті
сақтандыру туралы», ҚР 2003 ... 11 ... ... ... ... ... «Қызметкер, еңбек міндеттерін атқарған ... оның ... зиян ... ... ... ... ... құққықтық
жауапкершілігін міндетті сақтандыру туралы» заң ҚР 2005 ... ... ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасының Азаматтық кодексі 1994 ж./ ... ... ... ... Г.М. ... государственного сртахования в СССР». М.:
Правовая политика.- 1978.- С. 6 ... Сман Б.Ө. «ҚР ... ... ... ... реттеудің
тиімділігін арттыру» - Алматы, Вестник ... ... ... ... – 47-50б.
24. «Страховое дело». Учебник : /под ... Л.И. ... ... ... ... К., Назарчук В., Жуйриков Р. «Страхование: ... ... ... - ... 2000. - С. ... ... Т. ... по страхованию при перевозках (внешняя
торговля)», 1992.- С. 11-12.
27. Брюзгалов М. ... ... ... 1994.- ... ... ... ... Тараз, 2003.- 6 б.
29. С.М Найманбаев «Сақтандыру құқығы». Алматы, 2005.- 256 б.
30. Жүйріков К.Қ ... өту ... ... ... ... 2003.- ... ... Республикасының Ұлттық Банкі Басқармасының 2001 жылғы 31
қаңтардағы 15 ... ... ... ... ... мен
өкілдіктерін ашуға келісім беру және келісім беруден бас тарту ережесіне
өзгерістер мен ... ... ... қаулысы.
32. Худяков. А.И «Страховое право». Алматы, «Жеті жарғы», 1997.- 275б.

Пән: Сақтандыру
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 62 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Қазақстан Республикасындағы сақтандыру iсiнiң дамуы23 бет
Қазақстан Республикасындағы сақтандыру ісі. Оны реформалау және даму жағдайлары, басымды бағыттары130 бет
Қазақстан Республикасындағы сақтандыру ісі: оның тарихи даму кезеңдері16 бет
Еліміздегі сақтандыру ісінің құқықтық қамтамасыз етілуін жетілдіру бойынша ұсыныстар86 бет
Сақтандыру ісін ұйымдастыру64 бет
Сақтандыру компанияларын қайта ұйымдастыру және олардың банкроттығы және Қазақстанда сақтандыру ісінің тиімділігіне олардың әсері44 бет
Қазақстан Республикасында сақтандыру ісін ұйымдастырудың құқықтық реттелуі34 бет
Қазақстан Республикасында сақтандыру ісінің теориялық негіздері37 бет
Қайта сақтандыру және оның сақтандыру ісіндегі мәні47 бет
Азаматтық құқық пен сақтандыру құқығының арақатынасы21 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь