Кәмелетке толмаған қылмыскерлерге жаза тағайындаудың ерекшеліктері

Кіріспе
Бірінші бөлім.Қылмыстық жазалар және оның түрлері
1.1 Қылмыстық жазаның түсінігі мен мақсаттары
1.2 Қылмыстық жаза жүйесі
1.3 Жазаны жеке даралаудың негізгі қағидалары
Екінші бөлім. Кәмелетке толмаған қылмыскерлерге жаза тағайындаудың ерекшеліктері
2.3 Қылмыстық жауаптылықты жеңілдететін жағдайлар
2.4 Жауаптылықты ауырлататын жағдайлардың сипаттамасы
2.5 Кәмелетке жасы толмағандарға басқа да қылмыстық құқықтық ықпалды шараларын тағайындаудың ерекшеліктері
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі
Қазақстан Республикасының тәуелсіз ел ретінде дамуы жоғары заң білімін беру жүйесінде оқылатын пәндер мен оларды оқытудың әдіс тәсілдері мемлекетіміздің алдында қойған талап тілектерінің аясында және соған сәйкес болуды талап етіп отыр. Бұл Қазақстан Республикасының мемлекет пен заң арасы негізіне тікелей қатысты. Себебі, Қазақстан Республикасы болашақ еліміздің ххi-ші ғасыр заңгелерін дайыдап, олардың бойына отанға деген сүйіспеншілік орнықтыруда.
Қазақ елінің тарихына үңілетін болсақ бідің ел дербес болып құрылу үшін көптеген кезеңдерден өткен және сол аралықтарда өзінің заң жүйесін қалыптастырған. Соған айғақ Қазақстан аумағында қалыптасқан басты-басты мемлекеттік құрылымдар мен құқықтық жүйелер, Қазақ хандығының саяси-құқықтық құрылымы, Ресей империясы құрамындағы Қазақстанның саяси-құқықтық дамуы, Кеңестік Қазақстанда мемлекет пен құқықтық жүйенің орнығып, дамуы және Тәуелсіз Қазақстанның мемлекеттік-құқықтық дамуы туралы пегізгі мәліметтер бізді тарихтан хабардар етеді. Біз осы асқақтаған еркіндігіміз бен тәуелсіздігімізді бүгінгі таңда әлемге мақтанышпен танытып, барлық сала бойынша жоғары деңгейде орын алуға ұмтылып, жаһандану жолында арпаласудамыз. Ендеше, біз өз елімізге қадамы сәтті, іргесі мықты ұлы мемлекеттердің бірі болуын тілеп, халқымыз әр уақыт бір ауыздан қолдау мен сүйеу болуын тілейміз.
Мемлекет тірегі- халық. Ал, халық- дегеніміз адамдар және олардың ара қатынасы. Ендеше, осы қатынасты реттейтін нәрсе ол Заң. Бізде, 1991 жылы желтоқсанның 16 жұлдызында «Қазақстан Республикасының тәуелсіздігі туралы» маңызды Заң қабылданғаны белгілі. Бұл құжатта: «Қазақстан Республикасының Жоғарғы Кеңесі Қазақстан халқының еркін білдіре отырып, Адам құқыларының жалпыға бірдей декларациясында, халықаралық құқықтың жалпы жұрт таныған өзге де нормаларында баянды етілген жеке адамның құқылары мен бостандықтарының үстемдігін мойындай отырып, қазақ ұлтының өзін-өзі билеу құқын растай отырып, ядролық қаруды таратпау принципі мен қарусыздану процесіне адалдығын мәлімдей отырып, Қазақстан Республикасының мемлекеттік тәуелсіздігін салтанатты түрде жариялайды» (1)- делінген.
Осыған сәйкес 1995 жылғы тамыздың 30 жұлдызында референдум жолымен қабылданған Қазақстан Республикасының Конституциясы қоғам, мемлекет және жеке адам тіршілігіндегі орын алатын негізгі қағидаларды бекітіп берді. Оның 1-бабында айтылғандай: «Қазақстан Республикасы өзін демократиялық, зайырлы, құқықтық және әлеуметтік мемлекет ретінде орнықтырады және оның ең қымбат қазынасы- адам және адамның өмірі, құқықтары мен бостандықтарын құрметтеп қорғайды»(2). Осы негізгі қағидаларды іске асыра бастау арқасында біз Біріккен Ұлттар Ұйымының толық мүшесі болып, басқа да ертеден белгілі өркениетті халықтар қатарындағы терезесі тең ел есебінде танылдық.
Дегенмен, мемлекет тарихында әлі де болса этатизм мен құқықтық мемлекет идеялары ұзақ уақыттар бойы бір-бірімен арпалыста өтуі әбден мүмкін (3).
Тағы бір баса назар аударар жай-әсіресе соңғы кезеңде етек ала бастаған ересек қылмыскерлердің ықпалымен қылмыс жасап ұсталатын жасы кәмелетке толмағандар жиі кездеседі.
        
        Мазмұны
Кіріспе
Бірінші бөлім.Қылмыстық жазалар және оның түрлері
1.1 Қылмыстық жазаның түсінігі мен мақсаттары
1.2 Қылмыстық жаза жүйесі
1.3 Жазаны жеке даралаудың негізгі қағидалары
Екінші бөлім. Кәмелетке ... ... жаза ... ... ... жеңілдететін жағдайлар
2.4 Жауаптылықты ауырлататын жағдайлардың сипаттамасы
2.5 Кәмелетке жасы толмағандарға басқа да қылмыстық құқықтық ықпалды
шараларын тағайындаудың ... ... ... ... тәуелсіз ел ретінде дамуы жоғары заң білімін
беру жүйесінде оқылатын пәндер мен ... ... әдіс ... ... ... ... тілектерінің аясында және соған сәйкес
болуды талап етіп отыр. Бұл ... ... ... пен ... ... ... қатысты. Себебі, Қазақстан Республикасы болашақ
еліміздің ххi-ші ғасыр заңгелерін ... ... ... ... ... орнықтыруда.
Қазақ елінің тарихына үңілетін болсақ бідің ел дербес болып құрылу үшін
көптеген ... ... және сол ... ... заң ... ... ... Қазақстан аумағында қалыптасқан басты-басты
мемлекеттік құрылымдар мен құқықтық ... ... ... саяси-
құқықтық құрылымы, Ресей империясы құрамындағы Қазақстанның саяси-құқықтық
дамуы, Кеңестік Қазақстанда ... пен ... ... ... ... ... ... мемлекеттік-құқықтық дамуы туралы пегізгі
мәліметтер ... ... ... ... Біз осы ... ... тәуелсіздігімізді бүгінгі таңда әлемге мақтанышпен танытып, барлық сала
бойынша жоғары деңгейде орын ... ... ... ... ... біз өз елімізге қадамы ... ... ... ... бірі ... тілеп, халқымыз әр уақыт бір ауыздан қолдау ... ... ... ... ... Ал, халық- дегеніміз адамдар және олардың ... ... осы ... ... ... ол Заң. ... 1991 ... 16 жұлдызында «Қазақстан Республикасының тәуелсіздігі туралы»
маңызды Заң қабылданғаны белгілі. Бұл құжатта: ... ... ... ... ... ... білдіре отырып, Адам құқыларының
жалпыға бірдей декларациясында, халықаралық құқықтың жалпы жұрт таныған
өзге де ... ... ... жеке ... ... ... үстемдігін мойындай отырып, қазақ ұлтының өзін-өзі билеу
құқын растай ... ... ... ... ... мен қарусыздану
процесіне адалдығын мәлімдей отырып, Қазақстан Республикасының мемлекеттік
тәуелсіздігін салтанатты түрде жариялайды» (1)- ... ... 1995 ... ... 30 жұлдызында референдум жолымен
қабылданған Қазақстан Республикасының Конституциясы қоғам, мемлекет және
жеке адам ... орын ... ... қағидаларды бекітіп берді.
Оның 1-бабында айтылғандай: «Қазақстан Республикасы өзін демократиялық,
зайырлы, құқықтық және әлеуметтік ... ... ... және оның ... ... адам және ... өмірі, құқықтары мен бостандықтарын
құрметтеп қорғайды»(2). Осы ... ... іске ... бастау арқасында
біз Біріккен Ұлттар Ұйымының толық мүшесі болып, басқа да ертеден белгілі
өркениетті халықтар қатарындағы терезесі тең ел ... ... ... ... әлі де болса этатизм мен құқықтық мемлекет
идеялары ұзақ уақыттар бойы ... ... өтуі ... ... ... бір баса назар аударар жай-әсіресе соңғы кезеңде етек ала бастаған
ересек ... ... ... ... ұсталатын жасы кәмелетке
толмағандар жиі кездеседі.
Егеменді де өркениетті елдің ... мен ... өрге ... ... екені белгілі. Болашақтың тізгінін ұстайтын олардың алдағы
атқарар іс-әрекеттерінің түп-тамыры бүгінгі күнмен тығыз байланысты.
Сондықтан да ... ... жасы ... ... арасындағы
қылмыстылықпен күрес, әсіресе олардың өзара топтасып немесе ... ... ... ... күрес жүргізу мәселесі
жалпымемлекеттік деңгейде орын алған алдыңғы бағыттағы міндеттердің бірі
болып
табылады.
Әрине, қай ... да ... ... ... ... тәрбие, оның ішінде
құқықтық тәрбие негізгі құрал болып есептеледі.Сондықтан да Қазақстан
Республикасы ... 1995 ... ... 24 ... ... ... ... білім мен тәрбие беру туралы » қаулысының негізгі
талаптарын іске асырып, ... өз ... ... ... ... мен ... ... құқықтық талаптарды құрметтеу сезімін
қалыптастырып, азаматтадың санасына құқық пен ... ... ... қоғамда өзін-өзі дұрыс ұстап, әсіресе ... ... ... ... ... ... алуға мүмкіндік
туғызады.
Қылмыстың алдын алу шаралары олардың ... ... ... ... мүмкін.Алайда, басты шара-Президентіміздің
Нұрсұлтан Назарбаев атап көрсеткендей, «өтпелі ... ... ... қоғамда,мемлекеттік экономика әлі сақталып қалып тұрған тұста, жеке
меншік институттары... әлі қалыптасып біте қоймаған кезде, мемлекеттің
қызметінің орасан зор маңызға ие ... ... ... ... мәні де күш ықпалы да қоғамындағы тәртіп
бұзушылық пен қылмыстылықтың әулі алдын ... ... ... шараладың құрамында қылмыстық жазаның да рөлі аз ... жаза – ... ... ... ... ... көрсеткіші.
Екіншіден, жаза қылмыстылықпен күрестің қажетті құралы.
Үшіншіден, жазаның тәрбиелік мәні өте зор. Жазаны пайдаланып қылмыскедің
қылмысты қайталап жасауына кедергі ... ... ... Қала ... ... беру ... ... да қылмыс жасауға ниеті бар адамдарды ... ... ... ... ... ... ... бұл үлкен де мәнді мәселелер
төңірегіндегі әңгімелер ... ... әлі де ... ... ... біздің елімізде осы бағытта арнаулы зерттеулер осы кезге дейін
мүлдем жүргізілмеген десек, ол шындыққа сыймас. Бұл ... аз да ... мен ... ... құр ... ... шолу ... болсақ, жасы кәмелетке толмағандар ... ... ... ... ... бұрынғы Кеңес Одағы
тұсында З.А.Астемировтің, Е.В.Болдыревтің, М.И.Блумның, ... ... ... ... ... ... және тағы басқа ғалымдардың
еңбектерінде баяндалған болатын.
Ал қазақстандық материалдарға ... ... ... ... ... Е.Ғ.Жәкішовтің,
Е.І.Қайыржановтың, К.К.Кусниденовтің, Ғ.С.Мауленовтің, М.С.Нәрікбаевтың,
Г.Р.Рүүстемованың, ... ... ... ... ... және тағы ... ... айтуға болады.
Жасы кәмелетке толмағандар арасындағы қылмыстылықпен күресуде жасалған
қылмысты ... ... ... ғана ... соған сәйкес қылмыскерге жазаны
әділ түрде тағайындаудың ... зор. ... ... өз ... ... көзі жетіп, соны ұғынса, оны әділ деп тапса, жазаның
ойдағыдай өтелуіне ғана ... ... ... ... ... қылмыс
жасамауына үлкен әсер етеді».(4)кітап.
Қылмыстық кодексте кәмелетке толмағандардың қылмыстық жауаптылығы жеке
дараланып, арнаулы бөлімде ... ... ... ... және ... ... ... отырып, кәмелетке толмағандардың жас ... және ... ... жетілмегендігін ескере отырып, оларды арнаулы қамқорлыққа алудың
көрінісі болып табылады. Осыған орай ... заң ... ... бірдей талап қоймайды. Кәмелетке толмағандардың психологиясын
ескере отырып, оған қылмыстық жауаптылықтың ... ... ... ... мақсаттарына жетудің бірден-бір ... жолы ... ... да ... жасы толмағандарға қылмыстық заң ... ... ... ... ... шараларын кеңінен қолдануды
белгілеген.
Қылмыстық кодекстің 78-бабының 1-бөлігіне сәйкес «Кәмелетке толмағандар
деп қылмыс жасаған кезге қарай жасы он ... ... ... он ... ... ... Яғни, қылмыстық жауаптылыққа тартылатын ... жас 14-ке ... ... ... Жапонияның қылмыстық заңдарында да
осылай көрсетілген. Кәмелетке ... ... ... ... ... Нидерландия, Португалияда-12, Жаңа
Зеландияда-10, ... ... жас деп ... Қазақстан
Республикасы Қылмыстық кодексі бойынша жасы 14-ке толмаған ... ... ... 14-ке ... ... ... ... қоғамға қауіптілігін, мәнін жете түсінбейді ... ... ... ... ... толмаған адам Қылмыстық кодексте көзделген жасқа толса,
бірақ психикасының бұзылуына байланысты емес психикалық ... ... ... ... ... ... ... ауырлықтағы қылмысты жасау
кезіндегі өзінің іс-әрекеттерін (әрекетсіздігінің ) іс жүзіндегі сипаты мен
қоғамдық ... ... ... ... ... не оған ие бола алмаса,
қылмыстық жауапқа тартылуға тиісті емес (15-бап, 3-бөлігі).
Егер кәмелетке толмаған ... (14, 16 жас) ... ... ... ... ... ... қылмыстық жауаптылықтан босатпайды,
бірақ бұл мән-жайды сот жаза тағайындау ... ... ... ... және ол Қылмыстық заңда көзделген медициналық сипаттағы
мәжбүрлеу шараларын тағайындау үшін негіз болады ... ... ... ... ... 18-ге толған кезде адам кәмлетке толмаған деген
атаққа ие бола алмайды. ... та ... ... ... талабына
сәйкес он сегіз бен жиырма жас аралығындағы қылмыс жасаған адамдарға
жасаған әрекетінің ... және жеке ... ... отырып, сот ерекше
жағдайларда оларға ... ... ... ... ... немесе
емдеу, тәрбиелеу мекемесіне орналастыруды ... осы ... ... ... ... ... ... қауіпті істелген іс-
әрекеттің мәні 18 бен 20 жас аралығындағы жас мөлшеріне ... ... жете ... ... ... ... пен құқық тәртібіне байланысты практикалық міндеттерді
шешуде мемлекетіміздің құқықтық жүйесінің бір ... ... ... заңның рөлі едәуір, ол- заң бұзушылықтың қылмыс сияқты ... ... ... бағытталған. Жаза- мемлекет қолындағы маңызды
құрал, ол ... ... ... оның ... ... ... мүддесін,
меншікті, қоғамдық тәртіпті және ... ... ... құрылысты, еліміздің аумақтық бүтіндігін, қоғам мен
мемлекеттің ... ... ... ... бейбіт өмірі мен
қауіпсіздігін қылмыстық қастандықтан қорғайды.Ол ... ... ... басты формасы және қылмыскерліктің алдын алу шараларының
бірі болып табылады.
Қалай болған күнде де өкінішке орай қылмысқа апарып ... ... ... ... ... ... әсіресе жастарды тәрбиелеу
жұмысында жатыр. Егер ... ... ... ешбір кемістік болмаса,
жоғарыда жазылған жағдайлар бізді аса алаңдатпар да еді.
Қылмысқа апарып соғатын бірінші ... ... ... Сондықтан да бұл
мәселеге баса көңіл аудару қажет. Елімізде баланы тәрбиелеу, жетілдіру үшін
көпте болмаса да ... өз ... ... ... жұмыстарын
жүргізіп жатқаны һақ. Бізде жас буындар, жасөспірімдерді тәрбиелеу, білімін
жетілдіру ... ... ... ... өзінің бос уақытын арнайтын
мекемелер бар. Бірақ бұл ... бала ... ... ... ... ... ... себебі, отбасы тәрбиесі адам
тәрбиелеу процесінің ... бір ... ... ... ... ... ... Біраз жағдайларда баланың теріс
жолға түсуіне әке-шешесінің өдері кінәлі деуге болады. ... ... ... . ... материалдық жағынан жақсы жабдықтауға тырысу,
оның « тамағы тоқтық, көйлегі көк » ... ... және өзін ... ... бір мөлшерде еркелетіп өсіру-әрбір әке-шешенің төл ... ... тек қана ... емес, сонымен қатар молшылыққа ұмтылу
баланың дұрыс тәрбиеленуіне ешбір қайшы ... ... ... ... көру, оларға кішіпейілдік пен ұқыпты қарау ата-аналардың, немесе
әрбір отбасының ересек ... жеке ... ... болуын арттырыатыны
сөзсіз. «Жақсы көріп, мәпелеу арқылы,- деп жазған В.Г.Белинский,- ата-
аналар өз ... не ... ... ... ... жасай алады».
Мәпелеудің көмегімен балаларды үздіксіз еңбек ... ... ... ... үйретуге болады. Жақсы көру, мәпелеу
және оларға жеткілікті түрде назар аудыру балалар үшін аса ... ... ... ... қатынас бала организмінің күш-қуатын оятады,
олардың өмірін ... да ... ... ... бір ... « Ұяда не ... ... соны аласың»,-
дейді. Бұдан өнегенің рөлін ... ... ... ... ... ... ... дұрыс тәрбиелеудегі ең бір ескі де ... ... « ... ... ... ырыс » деп те бекер айтпаған.
Сондықтан кейбір отбасында кездесетін жанжал, ата-аналардың, ... ... ... жаман сөздері, ерлі-зайыптылардың бір-бірінің
ала ауыз болуы олардың балалар ... ... ... ... ... және ... дақ ... олардың мінезінің
бұзылып, қаталдық пен сенбеушіліктің пайда болуына себепкер болады. Бұдан
кейін бала көбінесе әке-шешесінің ықпалынан айырылып, ... ақыл ... ... ... сыйламай өз бетімен кетіп, бұзақы , ... ... ... ... ... ... түсуі мүмкін.
Сонымен қатар жасөспірімдер өздері теңдес құрбыларына еліктейтіні мәлім.
Әсіресе, жақын жолдастары мен ... ... ... зор әсер ... ... бұл негізі дұрыс та жақыс қасиет екені белгілі. Достық пен
жолдастық- ең жоғары сезім, адамгершілік ... ... рас. ... , ... ... өз ... мінез-құлықтарын, өнегелерін бақылай
отырып, тек қана жақсы ... ... ... ... теріс мінез-
құлықтарды « жолдастарының » арасында қалып қойып, олардың қоғамға жат
мінез-құлықтарын, ... ... ... ... ... ... ішу, ... ұрлау, үлкендерді сыйламау, зорлау немесе осы сияқты
басқа да әдепсіз қылықтарға, қылмыстық істерге ұмтылып, ... ... ... ... ... ... ... себепкер болатын отбасылық,
қоғамдық, мектеп тәрбие жұмысындағы ... ... ... ғана ... өттік. Ал расында қылмысты алдын –ала ескерту, оны
жасауға қарсы дер кезінде
жеткілікті түрде шаралар ... ... ... ... ... жасау
көрсетілгендерден басқа да көптеген ... ... Бұл ... ... , елімізде қылмыспен күрес жүргізуге бағытталған
арнаулы сот, прокуратура, және полиция ... , ... ... ... ұмытуға болмайды.
Қорыта келгенде айтарымыз қандай жағдай ... бұл- ... ... ... ойға қонымсыз нәрселер болуы мүмкін сол кезде кінәні
балаға сілтеп не бір-бірімізден көріп, біреуді айыптағанша әр ... ... ... жөн болар.
І Бөлім. Қылмыстық жазалар және оларды жеке даралаудың негізгі қағидалары
Жаза тағайындау- мемлекеттік органның маңызды да жауапты міндеті, себебі
жаза ... ... ғана ... ... ... ... ... баға
беріледі. Жаза тағайындау барысында заң нормалары бұзылса, ол ауыр зардапқа
әкеп соғады. Мысалы, шектен тыс қатаң жаза берілсе, ... ... ... ... Ал өте ... жазаланған адам жазаға онша мән бермейді. Бұл екі
жағдайда да қылмыс қайта ... ... ... ... ... жаза өз мақсатына жетпейді.
Жаза тағайындағанда сот ҚК-тің 52-62 ,80-баптарында қарастырылған жаза
тағайындау тәртібін, ... ... заң ... ... ... ... ... жазаны жеке адамға сәйкес даралау,
т.б.) басшылыққа алу тиіс. Бұл ... сот ... ... белгіленген
жазалардың мақсатын негізге алады.
Жазаға байланысты осы және басқа да мәселелер ... ... ... ... ... түсінігі және оның мақсаттары
Қылмыскерге тек қылмыстық жазалау шараларын, оның ... ... ... ... ... ғана қылмыскерлікті біржола жеңе алмайтындығымызды
тарих дәлелдеді. Ал, қылмыскерліктің алдын алу, одан ... ... ... ... көп ... ... ... мемлекет басқа да шараларды қолданады. ... ... ... заң ... ... ... ... арқылы ғана
қамтамасыз етеді, себебі бұл нормалардың бзылуы заңның басқа салаларындағы
норалардың бұзылуына қарағанда мемлекет мүддесіне, ... ... ... азаматтар мүддесіне үлкен зиян келтіреді.
Жаза қолданудағы мақсат- адам мен ... ... ... ... өмір мен ... қауіпсіздігін, меншікті, ұйымдарың
құқықтары мен заңды мүдделерін, қоғамдық тәртіп пен қауіпсіздікті, ... ... ... және Қазақстан Республксы аумағының
тұтастығын, содай-ақ қоғам мен мемлекеттің заң ... ... ... ... ... ... кодксі жаза түсігіне мынадай анықтама ... ... ... ... бойынша дайындалатын мемтекеттік мәжбүрлеу
шарасы. Жаза қылмы жасауға кінәлі деп ... ... ... ... ... мен ... осы Кодекспер көзделгенайыру немесе
оларды шектеу болып табылады. (38- бап).
Бұл анықтамадан жаза белгілерінің жиынтығы шығады. Оны ... ... ... ... ... сот кана үкім ... ... алады.
Үкім тек Қазақстан Республикасының атынан ... ... ... шаралары лауазымды адамның атынан немесе қандайда бір
мемлекеттік органның атынан қабылданады.
Заңды күшіне енген сот үкімі барлық ... ... мен ... ... ... ... ол ... барлық аумағында орындалуға
тиісті.
Үкімде тағайындалған жаза қатаң дара сипатта болады, ол тек ... ... ғана ... және ... ... ... туған-
туыстарына ) таралмайды.
Жазаның орындалуы мемлекет күшімен жүзеге асырылады. Қоғамдық ықпал
жасау шараларының жазадан ... сол- ... ... мемлекеттік күш
емес, қоғамдық пікір тұрады.
Қоғамдық ықпал ету шараларын мемлекеттік органдар емес, қоғамдық ұйымдар
қолданады. ... ... ... ... ... ... ҚК-тің
38-бабында жаза түрлері түгелдей келтірілген. Қылмыс жасаған ... ... ... ... ... ... алмайды.
Қылмыс пен жаза- өзара тығыз байланысты құқықтық түсінік. Мемлекеттік
мәжбүрлеу шарасы ретінде жаза тек қылмыс үшін ... тән ... ... ... жазалаудың болуы. Жазалау дегеніміз
жазаның мәжбүрлеу, золау ... Олар күш ... ... ... ... ... ету арқылы жүзеге асырылады.
Мысала: бас бостандығынан айырғанда, қамауға алғанда сотталған адамның
көптеген құқықтарына шек ... ол ... ... ... дос- туыстарымен байланысы үзіледі. Мүлкін тәркілегнде, айыппұл
алғанда ол материалдық ... ... ... бір ... тұру ... ... ... айыру сияқты жаза шарасы адамның қызмет, кәсіп
таңдау құқына шектеу салады. ... ... ... ... ... бар. ... ... ауыр- жеңілдігін жасалған ... және ... ауыр ... ... жеке басына және басқа
мән- жайларға байланысты.
« Жазалау жазаға тән ерекшелік бола тұрса да Қылмыстық кодексте ол ... ... ... ... ... 2 ... Бұрынғы ҚК- терде
де жазалау жазаның мақсаты ретінде ... ... ... ... жаза мақсаты ретінде қарастырған.
Атап айтқанда Н.А.Беляев былай деп ... ... ... ... ... ... қылмысы үшін айыпкерді күйзелту, бостандығынан
айыру»(Жаза1).
И.И.Камрпец (2 ж) пен ... (3 ж) ... де ... ... ... ерекше шарасы болып табылатын жазады соттылық
сияқты өзіне тән сипат бар, ол ... ... және ... ... ... ... ... Мысалы, егер адам жаңадан қылмыс жасаса,
оның бұрынғы ... үшін ... ... ... ... ... ... қасақана қылмысы үшін соттылығы бар ... ... ... ... қылмыстың қайталануы деп танылады( ҚК-тің 13- бабы ).
Қайталаудың болуы тағайындалған жазаның ... және ... ... ... ... жазасын тағайындағанда колонияның нысанына әсер
етеді ( ҚК- тің ... ... ... басқа түрлерінен жазаның айырмашылығы
сол- қылмыс жасаған адамға және оның әрекетіне сот тек ... ... ... ... ... ... тұрғыдан теріс баға береді.
Сондықтан да жаза тағайындау дегеніміз қылмыс ... ... ... ... ... ... ... жаза- қылмыстық заңмен белгіленген мемлекеттік
мәжбүрлеу шарасы, оны қылмыс жасап айыпты ... ... ... сот ... ... онда жазалау сипаты болады және осы қылмысты жасаған
адамның айыбы мемлекет атынан бетке басылады ( ... баға ... ... әрбір мемлекеттік мәжбүрлеу шарасының өз міндеті, өз
мақсаты ... ... ... дегеніміз тікелей жаза тағайындау, оны
қолдану және іске ... ... ... қол ... ... ... нақты мақсаты Қазақстан Республикасының қылмыстық ... ... ... ... ... ( ҚК-тің 2- бабы).
Жазаның мақсатынанықтаудың, бәрінен бұрын, соттың заң қолдану ... зор. ... ... ... ... түрін, мөлшерін анықтай отырып сот
жазаның заңда белгіленген мақсаттарын басшылыққа алуға ... Бұл ... ... ... жаза ... ... емес үкім шығаруға
әкеп соғуы мүмкін.
Жазаның мақсатына заң тұрғысынан ... ... жаза ... ... ... үшін де ... Мысалы, бірінші рет жасалған
қылмыстардың ... ... ... не ... жалпы қылмыстың алдын алудағы
мақсаттың көрсеткіші бола алады. Ал қайталанған ... ... ... алу ... үшін және ... ... үшін сондай көрсеткіш
болады.
Жазаның мақсаты ҚК- тің 38- бабындабылай ккөрсетілген: « Жаза ... ... ... сондай-ақ сотталған адамды түзету және
сотталған адамның да, ... ... да жаңа ... ... сақтаныру
мақсатында қолданылады. Жаза тән азабын шектіруді немесе адамның қадір-
қасиетін қорлауды мақсат етпейді».
Яғни, ... ... ... ... ... ... ... түзеу;
В) сотталған тарапынан жаңа қылмыстың жасалуын болдырмау ( арнайы, жеке
сақтандырудың ... ... ... ... ... болдырмау ( жалпы сақтандырудың
мақсаты).
Жаза қолданылған әрбір жағдайда осы ... ... ... ... ... әділеттілікті қалпына келтіру- жаза мақсаттарының
бірі болып табылады. Қандай қылмыс болмасын ... ... ... күші ... адам әлсіз адамды соққыға жығады. Ер адам күш көрсетіп,
әйел зорлайды. Лауазымды адам өз ... ... ... ... мен ... мүдделеріне елеулі нұсқан келтіреді. Осы көрсетілген
жағдайлардың әр ... ... ... ... ... ... ... әлеуметтік әділеттілік бұзылады.
Айыпкерге жаза тағайындағанда сот тек жәбір шеккен ... ғана ... ... қатысты әлеуметтік әділдікті біршама болса да қалпына
келтіруге әрекет жасауға тиіс. Қылмыскерді бас ... ... ... ... аз да ... ... басады, жасалған қылмыс
нәтижесінде өзінің бұзылған құқықтары мен заңды мүдделерін қалпына келеді
деп үміттенеді. Мысалы, ... ... ... ... адам ... ... алады немесе өзіне келген залалды ақшалай өндіріп алады.
Ал, жалпы қағам көлемінде әлеуметтік әділеттік қалпына келу үшін ... ... ... ... ( сот ... негізінен ашық мәжілістерде
өтеді ) тағайындайды, сол арқылы көпшілікке қылмыстық заңды бұзған ... ... ... отырып қоғмдық тәртіпті, қоғамдық
қауіпсіздікті, қоршаған ортаны, жалпы ... ... ... ... ... ... жазаланғанын естіген
адамның көңілі орнына түседі. Жазаның мақсатын заң әлеуметтік әділдікпен
байланыстырады, ... сот тек қана әділ жаза ... үшін ... ... тиіс. Онсыз жазаның әлеуметтік ... ... ... қол ... ... ... қолданғанда адамдар әділеттікті сезінеді, ал кейбір ... ... ... ... ... сезімін тудырады. Сондықтан
да қатаң болса да әділ ... ... ... ... ... ... ... сай емес жаза тағайындау жазаның
мұндай маңызды мақсатын жоққа шығарады. Жазаның басқа бір маңызды мақсаты-
сотталғанды түзеу. Ондай ... ... ... ... ... адамгершілік сипатты көрсетеді.
Қылмыс жасаған адамға заңды қолдана отырып, мемлекет ол адамның жазаны
өтегеннен кейін қоғамға басқа қылмыс ... ... ... ... ... – адам бойындағы ... ... ... ... ... ... ... іс- әрекетін қайта қалыптастыру,
жаңа қылмыс жасауға ... ... ... ... ... ... мүмкіндік туғызу. Түзеу барысында сотталғанның бойына бұрын онда
болмаған әлеуметтік- пайдалы қасиеттер егіледі, бұрын ... ... ... ... қасиеттердің көзі ашылады. Ол қасиеттер, мысалы, басқа адамды,
оның құқықтары мен мүддесін сыйлау, қоғамдық ... ... т.б. ... ... ... адамның көзқарасы, сенімі, әдет-салты жақсы
жаққа өзгерсе- түзеу мақсатының орындалғаны болып табылады. ... ... ... ... ғана ... ... ... барысында
қандайда бір дұрыс ықпал бролғандықтан жасамайды.
Түзеу процесі ... ала ... ... басталады, бірақ сот мәжілісі
кезінде белсенірек жүргізіледі. ... ... ... ... ... сол ... орындалу барысында ол өз жалғасын табады.
Әртүрлі жаза шаралары ... ... ... ... және жолын
қарастырады. Жазалау шарасы да, ... ... мен ... тәрбиелеу
әдістері де қылмыстың ауырлығына, оны жасаған адамның жеке басына қарай
қолданылуғатиіс.
Бас бостандығынан айыру жазасын ... сол ... өтеу ... ... ... ... ... басты тәсілдері болып табылады.
Қылмыстық- орындаушылық заңдарда түзеудің басқа да ... ... ... ... ... ... қол жете бермейді, ал өлім ... жаза ... оған қол ... тіптен мүмкін емес.
Сотталған адамды түзеу мақсаты әлеуметтік әділеттілікті қалпына келтіру
мақсатымен ... ... Егер ... жаза өте қатаң немесе өте
жұмсақ болса, бұл жағдай әлеуметтік әділеттілікті қалпына келтірудің орнына
сотталған адамды түзеу процесіне ... ... ... ... қатаң
жаза оны алған адамның ыза- кегін тудырады, ал өте жеңіл жаза алған ... ... ... да ... жаза алмаймын деген сенімде болады.
Жазаның өзіндік, жеке мақсаты- арнайы ( жеке ) сақтандыру мақсаты. Оның
мәні де, мазмұны да- ... адам ... жаңа ... ... ... сол ... жасаған адамға тікелей бағытталады.
Әдебиеттерде арнайы сақтандыру шараларының мәні – ... ... ... жаңа ... ( ... ... ... жол бермеуде » және бұл мақсатқа жазалау, тәрбиелеу
арқылы тікелей қол жеткізуге болады(4 ... И.И. ... ... ... ... жаза ... ... мақсатқа мына әдістермен қол жеткізуге болады: Қылмыскерді
қылмыс жасау мүмкіндігінен айыру; қылмыскердің көңіл- күйіне ... ... алу (5 ... ... ... мына ... қол жеткізуге болдады.
Біріншіден, сотталған адамды жаңа қылмыс жасау мүмкіндігінен айырады.
Қылмыстық заңда ... ... ... сотталған адамның жаңа
қылмыс жасау мүмкіндігін жоққа шығаратын ... ... ... бас бостандығынан айырғанда, ... ... ... ... ... ... ... қадағалау жасалынады, туыстарынан, дос-
жарандарынан ... ... ... жасау құралы немесе қаруы боларлықтай
ақшаны немесе заттарды өзінде ұстауына тыйым салынады.Белгілі бір лауазымды
атқару құқығынан ... адам ... ... ... ... жаңа ... үшін ол ... пайдалана алмайды.
Екіншіден, арнайы сақтандыруға мақсатқа жазамен қорқыту арқылы қол
жеткізуге болады. ... ... сол ... ... да ... Егер де ... жасаған қылмыс үшін жазадан құтылмайтынын
мойындаса, ол қылмыстан бас тартуы мүмкін.
Сотталған адамның басына қандай да бір ... ... ол жаңа ... бас ... ... себебі қайталап жасалған қылмыс үшін заңда
қатаң жаза қарастырылға (ҚК- тің 54- ... 1 ... «а» ... да бетер қатаң жазалану үрейі адамды жаңа ... ... ... мәжбүр етеді.
Үшіншіден, арнайы сақтандырудағы мақсатқа жазаны өтеу ... ... ... күйіне ізгі ықпал ету арқылы қол жеткізуге болады,
ол да сотталған адамның жаңа қылмысқа бармауына себеп болды.
Сонымен қылмыстан ... ... ... ... адамды түзеу
мақсатымен тығыз байланымты.
Ал, қылмыстан жалпы сақтандырудағы мақсат қылмысты ... ... ... ... ... қылмысты басқа адамдарға, заң
талаптарын сақтауда сенімсіздік ... ... ... ... сақтандырудан оның айырмашылығы – мұндағы мақсат қылмыс
жасаған жеке адамға емес, заңды, ... да ... ... ... ... ... ... жасау. Жазамен қорқыту, қылмыс жасаған
жағдайда оны ... ... ... ... ... тосқауыл болады,
қылмыстық ниеттен қайтарады. ... ... үшін жаза ... үрейі
тұрақсыз адамдарды қылмыс жасаудан сақтандырады.
Жазаның жалпы сақтандыру ... ... ... қылмыстық
заңның жарияланып, онда әрбір жасалған ... үшін ... ... ... ... ... нақты адамға соттың ... ... ... жазаның орындалу процесінде, деп
жазады М.Д. Шаргородский ( 6 ж).
С.В. ... ... ... алу шараларын екі түрге ... ... ... тар мағынада түсінгенде, негізінен қорқыту шаралары
және біршама тәрбие ... ... ... ... ... ықпал жасау; жалпы
сақтандыру шаралары, кең мағынада ... ... ... ... тәрбиелік ықпал етуі ( 7 ).
Жазаны қолданғанда жазаның барлық ... ... ... ... сол ... ... ... қол жеткізу емес. Мысала, қылмыскерді
колонияда ұстап оны оқшаулағанда, ол сол жаза өтеп ... ... ... ... ... ... ... арнайы сақтандырудағы мақсатқа қол
жетеді), бірақ бұл ... ... ... ... ... мақсатына қол
жеткізе алмаймыз.(ж)
Осыған сәйкес, Қазақстан Республикасы қылмыстық кодексінің 38- бабының 2-
ші бөлігін мына түрде ... жөн: ... ... ... ( жақын )
мақсаттары- әлеуметтік әділеттілікті қалпына келтіру және сотталған адамды
түзету.
Қылмыстық жазаның негізгі (түпкі) мақсаты - қылмыс жасаудан ... ... жаза ... және оның кәмелетке толмағандарға тағайындау
түрлері мен шектері
Жазалар ... ... ... ... ... бір ретпен
орналасқан, толық берілген және сотүшін міндетті болып табылатын, қылмыстық
заңда бекітілген ... ... ... ... ... ... ... жазалар жүйесі 39- баптың 1 бөлігінде орналасқан.
Әділқазылық мәселелерін шешуде жазалар жүйесін белгілудің ... ... ... ... ... ... және ... елеулі маңызы бар.
Оның методологиялық маңызы сол- ... ... ... ... ... және тәртібін көрсетіп, олардың толық тізімін беру арқылы қылмыспен
күресте жазалау ... ... сот ... заңдылық принципін
сақтауға қол жеткізе аламыз. Ал оның практикалық ... сол- онда ... бір ... (ең жеңілінен бастап ең ауырына қарай) берілген, соның
нәтижесінде сот заңға ... ... сот ... ... ... және ... ұсыныстарды екеріп, сотталғанға ықпал
жсаудың әртүрлі шараларын ... де ... ... ... белгіленген жазалар жүйесінің маңыздылығы сонда- ол арқылы қай
жазаның аса ... ал қай ... онша ... емес ... ... ... тек жаза тағайындалғанда ғана емес, жазаның өтелмеген бөлігін жазаның
жұмсақтау түріне ауыстырғанда да ... (ҚК- 71- ... жаза ... ... және ... ... жеке түрі ... тәсіл
арқылы сотталғанға ықпал жасау мүмкіндігін береді, сол тәсілдер рарсынан
сотең орынды шараны таңдап ала ... Осы ... сәке ... ауыр және ... ... жасаған адамдарға қатысты да ауырлығы әртүрлі жаза қолдануға
құқылы.
Сонымен, жаза ... ... ... ... да, оны ... де ... ... ескеріп әділ жаза ... ... ... тұрған мақсатқа жетуге көмектеседі(23- баптың ... ... мен ... сонымен қатар, қылыскерлікпен күресу
тәсілдеріне және ... ... ... қоғамда қалыптасқан пікірдің
көрінісі. Адамның өмірі, денесі, бостандығы, ар- ожданы жазаның ... ... ... күш ... қинау, қамау, қудалау, мүлкінен айыру,
масқаралау- жаза қолданудың ... ... ... Жаза ... әр ... мемлекет атынан айыпталады.
Қылмыстық жаза қоғамдағы үстем көзқарасқа және оның өмір ... ... ... ... ... жауап беріп келеді, жауап
береді де. Заңдарға бұрынғы ескірген жазалардың енгізсек, оны қоғам ... деп ... еді, ол ... ... ... егер ... ... саяси да, сана жағынан да әлі дайын емес
жазаларды енгізсек, олар да ... ... ... заң мен жаза ... ... ... қоғамдық
қатынасқа, сол қоғамның идеологиясы мен таптық ... ... ... және осы ... қалыптасып отырған этикалық және
құқықтық көзқарастарға сәйкес келуі тиіс.
Егер жаза ... ... және ... ... даму ... көз ... мынадай заңдылықты байқауға болады: өндіргіш
күштердің даму деңгейі төмен кезде қоғамдық тұрмыс та ... ... ... ... болады, осыған сәйкес идеология болады; жазалаудың аса қатаң
түрлері қолданылады – ашықтан ашық үрей ... ... ... ... ... ... ... қайшылықтың ушығуы жазаны қатайтуды
қажет етті; аса қатаң жазалау кейінгі феодализмге тән ... ... ның ... ... ... ... адамды масқара ететін,
оның денесін жарақаттап, мүгедек ететін жаза ... жоқ . ... 17- ... былай делінген: «1. Адамның қадір- қасиетіне
қол сұғылмайды.
2. Ешкімді азаптауға, оған зорлық- зомбылық жасауға, басқадай ... ... ... қасиетін қорлайтындай жәбір көрсетуге не ... ... ... ... ... адамға, екі қабат әйелдерге,
емшекте баласы бар және жас сәбиі бар ... жаза ... ... бірқатар шектеулер қарастырылған.
Сондықтан да бұл қылмыстық заңда жаза түрлерінің толық әрі дәл ... ... сот ... ... ... ... ... Заңда
қарастырылмаған жазаны қолдануға жол берімейді.
Жаза ... ... ... ... ... жасау тәсілі және
ауырлығы (жазалау сипаты) жағынан бір- ... ... ... ... ... міндетті түрде қолдану шарты, шегі және
тәртібі тікелей заңда ... оның ... ... әділігін,
лайықтылығын және жеке даралығын, жаза тағайындағанда заңдылықты сақтауға,
жинақтай келгенде қылмыскерлікпен күрес саясатын жүзеге асыруды ... ... ... ... ... ... ... үш топқа бөлінеді: негізгі,
қосымша және балама, яғни олар ... ... та, ... ... та ... (ҚК- тің 39- бабы) » (ж)
Жазаларды негізгі, қосымша деп бөлудің ... ... зор. ... ... ... ... жазаны жеке даралау принципін жүзеге
асыру тәсілдерінің бірі. ... қай түрі ... ... ... дәл ... ... талабына толық сай келеді (4,61 б. )
НЕГІЗГІ ЖАЗАЛАР- жазаның негізгі ... тек ... ... ... ... ... басқаларды толықтыруға болмайды,
жазаның негізгі мақсаттарын орындау осылармен байланысырылған ( 5, 219 ... ... ... ҚР ҚК- нің 42-бабына сәйкес, қоғамдық жұмыстар
сотталған адамның негізгі ... ... ... бос ... ... ... ... орындауынан тұрады, олардың түрлерін жергілікті атқарушы
органдар немесе ... ... ... ... ... ... ҚР ... белгіленген жазаның жаңа түрі болып табылады,
ол ... ССР- ның ... ... заңында жоқ еді (ж)
Жоғарыда аталып кеткендей, қоғамдық жұмыстардың түрлерін жергілікті
атқарушы ... ... ... ... ... органдары белгілейді,
олар жазаны орындаушы органға- қылмыстық орындаушы инспекцияға мұндай
жұмыстардың қажеттігін хабарлайды.
Инспекция ... ... ... ... ... ... тұрған жерде жасайды. ҚР ҚК- нің Ерекше бөлімінің айыпкер
сотталған бабының ... ... ... ... ... ... түрі ретінде ғана қолданылады.
Қоғамдық жұмыстар, сонымен қатар, жасалған қылмыс үшін қарастырылған
жазадан ... жаза ... және ... өтелмеген бөліген
жұмсақ жазамен ауыстырған жағдайда ... (71,55 ... жаза ... жаза ... жатады. Ол сотталған адам ... ... ... өлшенеді. Заң бұл жазаны алпыс сағаттан екі жүз
қырық ... ... ... ... ... ... ... өтейді-
демалыс күндері және сотталған негізгі жұмыстарында немесе оқуында болмаса-
күніне ең көп дегенде 4 ... ... ... ... ... ... ... сағат, сотталғанның келісімімен 4 сағаттық жұмыс жасалынады (ҚаК- тің 32-
бабының 2 ... ... ... ... ... ... сотталған адам
үшін жазаның бұл түрі ауырырақ жазамен алмастырылады.
ҚР ҚАК-нің 34-бабына сәйкес қоғамдық жұмыстарды ... ... ... қоғамдық жұмыстан қашып сотталғанның ... ... бір ... ... тәртібін екі реттен артық ... бір ай ... ... ... жұмыстарға екі реттен артық шықпай қоюы.
Қоғамдық жұмыстарды бас бостандығынан шектеумен немесе ҚК- тің 45 ... ... ... ... ... ... қарастырылған.
Ал, сотталған адамның қоғамдық жұмыстарда өтеген ... оның ... ... немесе оны қамағанда есепке алынады. Қоғамдық
жұмыстарды болған әрбір ... ... бас ... ... немесе
қамалғанда бір күнге есептеледі.
ҚР ҚК- нің 42- бабының 3 ... ... ... ... тобы еөрсетілген.
Қоғамдық жұмыстар мына адамдарға тағайындалмайды: әскери қызметкерлерге;
елу ... ... ... мен ... ... ... ер ... жүкті
әйелдерге; сегіз жасқа дейін баласы бар әйелдерге; бірінші, екінші топтағы
мүгедектерге.
Осы жаза ... адам ... ... ... ҚР ҚК- нің 72- бабына
сәйкес жазаны өтеуді кейігне қалдыру ... ... отеу ... сотталған адам бірінші немесе екінші топтағы
мүгедек деп танылса, ҚР ҚК-нің 73-бабының 2 ... ... ол адам ... өтеуден босатылуы мүмкін немесе бұл жаза ... ... ... мүмкін, себебі оның денсаулық жағдайы ... бұл ... ... ... ... жұмыстар қызметте тұрақты болуына ... ... ... категеорияларында да қолданылмайды, ал ... ... ... бұл жаза ... арқылы қызмет өтеп
жатқан әскери қызметкерлерге ғана тағайындалмайды.
Кәмелетке толмаған адамға тағайындалған ... ... ... ... жұмыс уақытынан кейін жасы толмаған ... ... ... ... жұмыстар жатады. Кәмелетке толмағандардың қоғамдық
жұмыстарының мерзімін есептеу біршама басқа.ҚР ҚЕ-нің 79-бабының 4 ... ... ... ... ... ... жүз алпыс сағатқа дейінгі
мерзімге тағайындалады.
Жазаны өтеу сотталған адамның жасына ... ... он алты ... үшін ... екі сағаттан артпауы тиіс; он алтыдан он сегіз жасқа
дейінгілер үшін- күніне үш сағат.
Түзету жұмыстары. ... ... ... ... ... адам
жазасын өзінің бұрынғы негізгі жұмыс орнында өтейді, бірақ оның ... ... ... бір ... ... тұрады.
Бұл жазалау шарасы қылмыстық заңдарда орын алып отырған адамгершілік
принциптерінің бір көрінісі.
Ол ... және ... ... ... ... біріа қоғамнан
оқшауламаса да түзелу мүмкіндігі бар ... ... бас ... ... емес жаза ... мүмкіндік береді.
Ресей Федерациясының Қылмыстық кодексіне түсініктеменің авторларының
анықтамасы бойынша «түзету жұмыстары ... ... ... ... ... ықпал жасайды; сотталғанның жұмыс орнын
ауыстыруына, көптеген қызметте ... ... ие болу ... қызмет, банк қызметі, білім беру саласы, т.б.) шектеу жасайды;
мүліктік жағдайына әсер етеді, нақты ... ... ... ... жаза түрі ... ... ... болып табылады, ол сотталғанның
ортамен әлеуметтік оң байланысын үзбейді» (6, 139 б.ж)
Түзеу жұмыстары- жазаның ең көп ... ... ... ... бұл ... ... ... жұмыстарын қолданудағы мақсатқа
үш тәсілмен жетуге болады: еңбекке міндетті түрде ... ... ету ... ... ... ... және материалдық сипстта ықпал ету-
жалақысыныңбір ... ... ... ... ... ... мен шартын қылмыстық-орындаушылық
заңдар реттейді. Жазаны орындау ішкі ... ... ...... ... ... ... Бұл жазаның ауыртпашылығы тек оның мерзімінде, ал ол- жасалған
қылмыстың қоғам үшін қауіптілігіне және ... жеке ... ... ... ... айлап, жылдап саналады, сол уақыттыры
сотталған адам жұмыс ... және оның ... ақша ... ... Кейбір
жағдайларда мерзім күнмен саналады. Түзеу жұмыстары екі ... екі ... ... тағайындалады, оны сотталған адам сот үкіміне сәйкес өзі
бұрын негізгі жұмысын атқарып жүрген ... ... ... адам ... ... ... ... оған жалақы төлеген уақыт (ауырған, бала
баққан, т.б.) өтелген уақыт есебіне ... адам ... ... жұмыссыз деп танылған уақыт та ... ... ... ... ... ... ... саны жазаның сот белгілеген
күнтізбелік мерзіміндегі жұмыс күндерінен аз болмауға ... Егер ... ... ... аз ... тиіс. Егер сотталған адам жұмыс күнінің
көрсетілген санын жұмыс істеп өтемесе, ал жұмыс істемеген ... ... ... ... ... ... ... тиісті жұмыс
күндерін толық өтегенше түзеу ... ... ... ... өтеу ... ... ... әкімшілік жаза алып
қамауда отырғануақыты, егер сотталған адам ... өтеп ... ... жаза ... ... шарасы ретінде қамауға алынса; ... ... ... ... ... ... ... сотталған
адам нақты жұмыс істемеген және оған ... ... ... ... ... ... мерзімін есептеудің белгіленген тәртібі оны
сотбелгілеген ... ... өтеу ... ... ... тек ... жазадан шартты түрде мерзімінен бұрын босатуға
ұсынғанда ғана болады ( ҚР ҚК-нің ... ... ... ... ... өз жұмыс орнында өтеуін
қарастырады, яғни субъект меншіктің ... ... ... ... ... ... ... орнында, сол лауазымда қалады, заң
түзеу жұмыстары ... ... ... ... ... ... ... барлығы да түзеу жұмыстарына жатқызылады.
Бұл жерде бір мәселе туындайды: ... ... оның ... ... ... ... болса; немесе жазаның қосымша ... сот ... бір ... ... ... белгілі бір қызметпен
айналысу құқынан айырса не істеу керек ?
Қазақстан Республикасы Жоғарғы Соты Пленумның 1993 ... 24 ... ... ... заңдылықты сақтауы жөніндегі» № 3 қаулысында
«жұмыс орны бойынша түзеу жұмыстарын ... ... ... ... ... байланысты қылмыс жасаған адамдарға жазаның бұл түрін
қолдану бұл ... ... ... ... ... ... деп атап
көрсетілген.
Сотталғанның жалақысынан сот ... ... ... ... ақша ұстау түзеу жұмыстарының ажырамас бөлігі. Бұл мөлшер бес
процент пен жиырма процент ... ... ... ... ... өтелгенше сотталғанның жалақысынан
ақша ұсталып тұрады. Сотталғанның негізгі жұмыс орнындағы жалақысының
барлық ... ... мен ... ... шығармай, басқа орындау
құжаттары бойынша оның ақша төлейтіндігіне қарамастан ұсталады (Қаз. ... ... ... ... жағдайы нашарласа, сот түзету ... ... өтеп ... адамнан ұсталатын ақша мөлшерін азайта алады
(ҚР ҚАК-нің 40- бабының 1 бөлігі). Ұсталған ақша ... ... ... шығарғанда сотталғанның барлық табыстары есепке алынады.
Түзеу жұмыстары тек ... жаза ... ... егер ол ҚК-тің
Ерекше бөліміндегі нормалардың тиісті ... ... ... қатар түзеу жұмыстары мына жағдайларда тағайындалады:
сол жасалған қылмыс үшін қарастырылған жазадан жеңілдеу жаза ... ... ... ... ... ... ... түріне ауыстырғанда (ҚР ҚК-нің
71-бабы);
жазадан әдейі жалтарғандықтан оны айыппұл салумен алмастырса (ҚР ... ... ... түріндегі жазаны тағайындағанда, сот заңда көзделген
жағдайларға сүйеніп, сотталғанға ... ... ... ... (ҚР ... ... ... адамдар тізімі заңда нақты көрсетілген,
олар: а) еңбекке жарамсыз деп ... ... б) ... ... ... в) ... қол үзіп оқу оқып ... адамдар.
Іс жүзінде бұл жаза жүкті әйелдер мен сегіз жасқа дейін баласы бар
әйелдерге де ... ... ... ... сот ... ... орнына айыппұл
тағайындауы мүмкін, егер ҚР ҚК-нің Ерекше бөлімінің айыпталушыға қолданып
отырған бабының санкциясында айыппұл түріндегі жаза ... ... ... ... бір ай ... жұмыстары үшін заңда белгіленген ... ... ... тең ... жұмыстарына сотталып, үкім шыққаннан кейін ол адам ... деп ... оның ... ... орны болмай шықса немесе
өндірістен қол үзіп оқу ... оқып ... ... , сот ... жоғарда көрсетілген есеп бойынша айыппұлмен алмастыра алады (ҚР
ҚК-нің 43-бабы 3 бөлігі).
Келісім-шарт бойынша әскери ... ... ... ... ... жұмыстары әскери қызмет бойынша шектеу жазасына ауыстырылады (ҚР ... ... ... адам жаза ... ... ... түзеу жұмыстарының
өтелмеген мерзімін сол мерзімге бас бостандығын ... ... ... бас ... ... соттың ауыстыра алатындығы ... (ҚР ... ... 4 ... ... ... жұмыстарын тағайындауда жасына, мерзіміне
және қылмыстық жазадан босату мүмкіндігіне байланысты ерекшеліктер болады.
Үкім шығарылған кезде он алты ... ... ... ғана ... ... ... (ҚР ... 79-бабының 4 бөлігі) түзеу жұмыстарының тек ең көп мерзімі
көрсетілген- ол бір жылға дейін, ал ең аз мерзімі көрсетілмеген. ҚР ... 1 ... ең аз ... екі ай деп көрсетілген, сондықтан да
мұны кәмелетке толмағандарға да ... ... деп ... ... толмағандар үшін түзеу жұмыстары екі ... бір ... ... тағайындалады.
3. ҚР ҚК-нің 55,56,71 баптарында бекітілген жағдайлармен қоса кәмелетке
толмай сотталғандарға бірінші рет ... ... ... ... ... үшін тәрбиелік әсері мәжбүрлеу шарасы қолданылуы мүмкін (ҚР
ҚК-нің 81-бабы) және ... ... ... ... босатуды қолдану үшін
кәмелетке толмай сотталғанның түзеу жұмыстарын өтеудің ең аз ... ... ... (ҚР ... 84-бабы).
Әскери қызмет бойынша шектеу. Қызмет бойынша шектеу- жазаның ерекше
түрі, ол тек әскери қызметте ... ... ... ... ... ... қызмет бойынша шектеу, негізгі жаза ретінде ҚР ... ... ... 22 ... бар, ол 3,4 ... ... бойынша шектеудің мәні- көндіру және мәжбүрлеу әдістерін
сәтті үйлестіру, яғни бұл әскери қызметкер ... ... ... ... ... сонымен қатар оның құқықтары біршама шектеледі. Әскери қызмет
бойынша шектеу, негізгі жаза ретінде, тек мына жағдайда тағайындалады:
Келісім-шарт бойынша қызмет ... ... ... ... ... шақыру
бойынша әскери қызмет атқарушы офицерге әскери қызмет бойынша ... ... ... ... тағайындалуы мүмкін, егер әскери қызметке қарсы олар
жасаған ... үшін ... ... ... баптарының санкциясында
мұндайжаза көзделген болса. Мысалы, «қызметке селқос қарау» деп аталатын ҚК-
тің 391-бабы ... ... ... екі ... дейінгі мерзімге шектеу,
немесе алты айға дейін қамауда ұстау, не үш ... ... ... ... ... ... ... қызмет бойынша шектеу келісм-шарт бойынша әскери қызмет атқарып
жүрген, санкцияда түзеу ... ... жаза ... ... үшін сотталған әскери қызметкерге тағайындалады.
Әскеи қызмет бойынша шектеудің мерзімі, бірінші жағдайда, уш ... ... ... ... ол ... айлар мен жылдар саны бойынша жалпы
тәртіппен саналады және ... ... ... ... ... ... ... кезде өтеледі.
Түзеу жұмыстарын әскеи қызмет бойынша шектеуге ауыстырғандағы мерзім ҚР
ҚК-нің 44-бабында көрсетілмеген. Сондықтан да түзеу жұмыстары ... ... ... сол ... яғни екі ... екі жылға дейінгі мерзімге
ауыстырылады деп санау керек.
Әскери қызмет бойынша шетеу түріндегі жаза ... ... де ... ... яғни үш айдан да аз, не сот, ерекше мән-жайларды ескеріп,
әскери ... ... ... де ... жаза ... ... (ҚК-тің 55-
бабы), шартты түрде соттайды (ҚК-тің ... жаза ... ... ... ... ... (ҚК-тің 70-бабы), жазаның өтелмеген бөлігін басқа
жеңілдеу түрге ауыстырады (ҚК-тің 71-бабы), ауруына байланысты ... ... ... жазаның мәні- құқыққа әртүрлі сипатта шек кеттіру. Ең алдымен, ... өтеу ... ... ... үлес ... ... үкімімен
белгіленген, бірақ жиырма проценттен аспайтын мөлшерде ... ... ... қалады. Ақша ұсталатын үлес қаражатына лауазымдық жалақы,
әскери атақ үшін ... ай ... және ... үстемелер, басқа да қосымша
ақшалай төлемдер кіреді. Сонымен ұсталатын ақшаның ең көп мөлшері ... ал ең аз ... ... бір ... ... өтеу ... сотталған адамның лауазымын,
әскери атағын көрсетуге болады.
Үшінші шектеу- жаза мерзімі кезекті ... атақ беру үшін ... ... мерзіміне есептелмейді.
Сонымен қатар ҚР ҚАҚ-нің 144-бабына сәйкес, егер ... ... ... жаза ... өтелмей Қазақстан Республикасының заңдарында
көзделген негіздер ... ... ... босаса, қалған бөлікті соттың
жеңілірек жазаға алмастыруы мүмкін, не оны ... ... ... бостандығын шектеу. Бас бостандығын ... ... ... ... ... оны ... ... асыру
жағдайында ұстау (ҚР ҚК-нің 45-бабының 1бөлігі).
Бас бостандығын шектеу түзеу жұмысына қарағанда қатаңдау жаза, ... ... ... ... ... қадағаланады. Соған қарамастан
бұл жазаны қолдану бас ... ... ... ... шамалы
жазаларды аз қолдануға, онша ауыр емес ... ... ... ... ... ... береді. Жасалған қылмыстың сипаты ... ... ... айыптының жеке басы, және де ... ... және ... ... ... қамауға алмай
немесе бас бостандығынан айырмай ... ... ... ... аса жеңіл
жаза тағайындауды көтермейді ... ... сот ... ол ... ... түріндегі жазаны тағайындайды.
Бас бостандығын шектеу тек негізгі жаза болып саналады, ол ҚР ҚК-нің
Ерекше ... ... ... ... санкциясында көзделген
жағдайда ғана қолданылады. Сонымен қатар бас бостандығынан шектеу жазасы
жазаның өтелмеген ... ... ... жаза ... де ... ... 71 бабы).
Бұл бақа жазаларға қарағанда қатаңдау мәселен, істі жеңілдететін ... және ... жеке ... ... ... жаза ... туса, бұл жазаны қолданбаған дұрыс (ҚР ... ... ... ... ... 1 жылдан 5 жылға дейінгі мерзімге тағайындалады.
Бас бостандыған шектеудің ең аз мерзімі ... ... егер ... тартуы немесе бір жылдан кем мерзімге түзеу ... ... ... ... ең аз мерзім көрсетілмей ауыстырған ... ... ең көп ... ғана ... ҚР ҚК-нің 42, 43 ... ... бас ... ... ... ... мына ең аз
мерзімін анықтауға болады: қоғамдық жұмыстар- он бес күн, түзеу жұмыстары-
екі ... бас ... ... ... адам үкім заңды күшіне ... ... ... оның бір күні бас бостандығынан шектеудің екі
күніне есептеледі ... 62- ... 3 ... ... ... ... адамды түзеу орталығында есепке алған
кезден бастап саналады. Егер сотталған адам жұмыс ... ... ... бір ... ... ... өз ... жоқ боп кетсе, ол уақыт ... ... (ҚР ... ... ... ... ... мыналарға қолданылмайды:
• Занда белгіленген тәртіпте 1 және 2 ... ... деп ... ... ... ... жасқа жейін баласы бар әйелдерге;
• 55 жасқа келген әйелдерге;
• 60 ... ... ер ... ... ... ... үшін ... бар адамдарға (егер соттылығы
заңда белгіленген тәртіпте жойылмаса және алып ... ... ... ... ... ... ... әскери қызметкерлерге
Кәмелетке толмағандаға бас бостандығын шектеу бір жылдан екі ... ... ... ... шектеу жазасын арнайы мекемеде- түзеу орталығында
өтейді, ол әдетте, сол сотталған ... ... ... ... ... ... облыс аумағында болады. Егер бас бостандығын ... ... ... ... қолданса, не сотталған адам тұратын жерде
түзеу ортлығы болмаса- бұл жаза ... ... ... ... ... жібереді (ҚР ҚАК-нің 43- бабы).
Жазаның бұл түріне сотталған адамға белгілі бір ... ... өтеу ... ... ... ... ... жазалау шаралары қолданылады.
Егер бас бостандығын шектеуге сотталған адам жазаны өтеуден әдейі
жалтарса, сот бас ... ... ... ... сол ... ... ... жазасына ауыстырады.
Бұл орайда бас бостандығын шектеуді өте уақыты бас бостандығын шектеудің
бір күні үшін бас бостандығынан айыру мерзіміне ... ... ... ... ... өтеуден әдейі жалтарғандыққа
мыналар жатады: түзеу орталығының аумағын өз ... еш ... ... тастап кетуі; жаза өтеп жатқан орынға келмеуі немесе кешігіп келуі,
сондай-ақ жұмыс орнынан немесе тұратын жерінен ... ... (ҚР ... 54-
бабы), егер әр жолы жазаланып мұндай әрекеттерді кемінде үш рет қайталаса.
Бас бостандығын шектеу жазасына сотталған адам ... сот ... ... ... да бір жаңа ... жасаса, сот оған үкімдердің
жиынтығы бойынша жаза ... (ҚР ... ... ... ... ... адамды тағайындалған жазаның бүкіл
мерзімінде қоғамнан қатаң оқшаулау жағдайында ұстау (ҚР ҚК-нің 46-бабының 1
бөлігі).
Бұл жазаның жаңа ... ... Қаз. ССР ... ... ... ... Ерекше бөлімінің тиісті баптарының 213 санкциясында, ... ... ... ... бар (33,7 ... ... ... немесе бас бостандығынан айырудың баламасы
ретінде қамауды ... өзін ... деп ... Ауыр ... ауыр ... қылмыстарды қасақана жасаған адамдардың барлығына бірдей, егер
олардың жасын, денсаулығын еңбекке қабілеттілігін ескерсек, бас бостандығын
шектеу жазасын қолдана беруге ... ... ... ... ретінде түзеу жұмыстарын да қолдануға болмайды. Айыппұл салу ... ... ... Сондықтан да соттар қысқа мерзімге (бір жылға
дейін) бас бостандығынан айырып, колонияға ... ... ... ... ... ... ... зерттеулер, түзеу практикасы жазаның бұл
түрін қолданудың онша ... емес ... ... ... ... ... ... өтеп келгендер арасындағы қайталап қылмыс
жасағандар саны жалпы ... ... ... ... 40 % -
құрайды (7,6 б.).
Қамай тек негізгі жаза ретінде, бір айдан алты айға дейін ... ... ... ... ... салуды, қоғамдық ... ... ... тәртібінде тағайындалған қамаудың мерзімі мерзімі ... аз ... ... ... салуды, қоғамдық немесе түзету жұмыстарын
қамаумен ауыстырғандағы ең аз ... ... ... ... ... он алты жасқа толған адамдарға қамау мерзімін
тағайындау біршама басқа- бір айдан төрт айға ... ... ... бұл ... ... ... жоқ. ... қолданылмайды:
• Үкім шығарған кезде он алты жасқа таолған адамдарға;
• Екі қабат әйелдерге;
• Кәмелетке толмаған балалары бар ... қай ... өтеу ... ... Қылмыстық кодексте көрсетілмеген.
ҚР ҚАК-нің 63- бабының 1бөлімінде қамауға ... адам ... ... ... ... ... ... деп көрсетілген. Ал Қазақстан
Республикасы Қылмыстық ... ... 4 ... ... ... абақтыда өткізеді деген нұсқау бұған жатпайды.
Қамау қолданылған әскери қызметкерге қатысты қандай да бір ... ... ... ... ... ... ... қылмыстық заңда
көрсетілмеген.
Мұндай бап ... ... ... ... Атап ... ... түріндегі жазаны өтеу уақыты әскери
қызметтің жалпы мерзіміне және кезекті әскери атақ беру үшін еңбек ... ... ... ... адам ... өтеу ... ... атақ беруге ұсынылуы, жоғары лауазымға тағайындалуы, жаңа қызмет
орнына ауыстырылуы және денсаулығы жөнінен қызметке ... деп ... ... ... ... ... ... өтеу кезінде үлес қаражаты
төленбейді (ҚР ҚАК-нің 149-бабы).
Әскери қызметкерлерге қамауды ... ... сол, ... іс жүзінде жазаның өтелгені бойынша жойылады, ал сотталғандардың
басқа ... жаза ... ... бір жыл ... соң (ҚР ... 2 ... «б», «в» ... әскери бөлімде ұстау. Тәртіптік әскери бөлімде ұстау түріндегі
жаза Қазақстан Республикасы Қылмыстық кодексінің Ерекше бөліміндегі ... ... ... үшін ... жауаптылық белгіленген баптар
бойынша тек негізгі жаза ретінде тағайындалады.
Тәртіптік әскери бөлімде ... ... ... ... атқарған қызметінің
мерзімі сот үкім шығарған кезде жазасы біткен адамдаға және ... ... ... ... жазаны өтеген адамдарға қолданыдмыйды (
ҚР ҚК-нің 47-бабының 1бөлігі). Және де, ... ... ... ары ... ... ... деп ... әскери қызметкерлерге
де тағайындалмайды.
Тәртіпік әскери бөлімде ұстау әскери қызметкерлердің тек ... ғана ... ... бойынша мерзімді әскери қызмет
өткеріп жүрген ... ... ... және ... құрам
қызметтерінде келісім-шарт бойынша ... ... ... ... ... ... ҚР ... Ерекше бөлімінің қолданылатын бабының санкциясы
шегінде анықталады, егер жазаның бұл түрі онда бар ... ... ... ... ... ... ауыстырғанда сол қарастырылған баптағы
мерзім алдында, яғни үш айдан екі жылға дейін.
Заңға сәйкес сот ... ... үшін бас ... ... ... ... бөлімде ұстауды қолданған әскери ... ... ... сотталған ретінде қаралуға тиіс емес (17, 46 б. ж),
ҚР ҚК-нің ... 2 ... «б» ... ... ... оған да
таралады, яғни тәртіптік әскери бөлімде жазасын өтеп шыққан адам ... деп ... ... ... Бас ... ... ... адамды
арнайы режимі бар, заңда белгіленген арнайы мекемеге ... ... ... ... ... ... ... түріндегі жаза тағайындағанда сотталған адамның
қоғамның басқа мүшелерімен ... жайы ... ... ... оның ... еңбектену, отбасына байланысты және ... ... ... заңда көзделген жағдайларда ол ... ... ... Өлім жазасын есепке алмасақ, бас бостандығынан
айыру- жазалардың ең қаталы. Сондықтан да бас бостандығынан айыру ... ... ... ... және ... оқшаулағанда ғана түзелуі мүмкін
адамға қолданылады. Қазіргі кезде жазаның бұл қатаң түрі ... ... ... жаза ... ... ... ... тұр.
ҚР ҚК-нің 48-бабы бостандығынан айырудың екі түрін белгілейді- белгілі
бір мерзімге бас бостандығынан айыру ... және өмір бойы ... ... ... Қылмыстық кодексінде көзделген қылмыстарды жасағаны үшін белгілі
бір мерзімге бас бостандығынан айыру мына мөлшерде тағайындалады:
бас ... ... ең аз ... алты ... ... немесе бас бостандығын шектеу жазасын бас бостандығынан
айыруға ауыстырғанда алты айдан аз мерзім тағайындалуы мүмкін;
бас бостандығынан айырудың ... ең көп ... он бес ... ... абайсызда қылмыс жасағаны үшін он жылға дейін.
Адам өміріне қастандық ... аса ауыр ... ... сондай-ақ соғыс
кездері немесе ұрыс жағдайында жасаған қылмыстар, мемлекеттік сатқындық,
бейбітшілікке және адамзат ... ... ... және аса ... ... үшін он бес жыл ішінде тағайындалуы мүмкін.
Бас бостандығынан айыру мерзімі ... ... ... ... немесе қосу кездерінде немесе жазаны есепке алғанда күндермен
есептелуі мүмккін (ҚР ҚК-нің ... ... үкім заңы ... ... қамауда ұсталған уақыты бас
бостандығынан айырудың мерзіміне кіреді (ҚР ҚК-нің 62-бабының 3бөлігі).
Егер қылмыс жасағаннан кейін ... ... ... адамға
медециналық сипаттағы мәжбүрлеу шарасықолданса, онда емделкге кеткен жазаны
өтеу мерзіміне есептеледі (ҚР ҚК-нің 62-бабының 6 ... ... ... ... түрі, яғни өмір бойы бас
бостандығынан айыру- жазаның жаңа ... Бұл жаза ... ... ... ... бас ... ... бір түрі болып
табылады:
өмірге қастандықпен аса ауыр ... ... үшін ... өлім
жазасына балама ретінде, егер сот өлім жазасын ... ... деп ... ... ... 4 бөлігі), сондай-ақ ҚК-тің 49-бабының 1бөлігінде
аталған қылмыстарды жасағанда. Бұл ... ... ... 3 ... ... ретінде өлім жазасын ауыстырған ... (ҚР ... ... 3 ... ... тағайындалуы мүмкін қылмыс жасаған немесе өлім жазасына
сотталған адамға ескіру мерзімін ... ... ... (ҚР ... 69, ... ... ... он сегіз жасқа дейін қылмыс жасаған ... ... бас ... ... ... ... бас бостандығынан айыру жазасын жалпы және
күшейтілген режимдегі тәрбиелеу колонияларында ... (ҚР ... ... 2 ... ... ... ... колонияларында кәмелетке
толмай тұрып бірінші рет қылмыс жасаған ер адамдар, сондай-ақ ... ... ... әйел ... ... ... өтейді (ҚР ҚК-нің 79-
бабының 8бөлігінің «а» тармағы). Күшейтілген режимдегі колонияларда бұрын
бас бостандығынан ... ... ... ... ... ер ... ... ҚК-нің 79-бабының 9бөлігіне сәйкес бас бостандығынан айыруға
сотталған ... ... ер ... егер олар ... бас ... түріндегі жаза өтеген болса да, қылмыстың сипаты мен қауіпсіздік
дәрежесіне, айыпкердің жеке ... және ... ... ... сот
өзінің қабылдаған шешімінің себебін ... ... ... ... ... ... белгілей алады.
Он сегіз жасқа толмаған адамдарға түрмеге отырғызу қолданылмайды.
Кәмелетке толмағанды он ... ... ... ... ... ... ... ауыстыру тәртібін қылмыстық-атқарушы заң реттейді.
Кәмелетке толмаған адамдардың ... ... ... де олардың
жасаған қылмысының санатына байланысты: кішігірім немесе орташа ауырлықтағы
үшін жазаны өтегеннен кейін- бір ... соң, ауыр және ... ауыр ... үш жыл ... ... ... Өлім ... ең бір адамды толғандыратын қылмыстық-құқықтық
мәселе. Оның төңірегіндегі дауға тек заңгерлер ғана ... ... ... он ... ... ... қылмыс жасаған адамдар, үкім ... ... бес ... ... ер адамдар өлім жазасы тағайындалатындар
қатарына жатпайды (ҚР ҚК-нің 49-бабының 2 ... өлім ... ... ... ... Кез-келген жағдайда ол өлім
жазасын немесе ҚР ҚК-нің Ерекше ... ... ... ... ... ... қатар өлім жазасы кешірім жасау тәртібінде өмір бойы ... ... ... ... ... ... колониясында өтеумен
ауыстырылуы мүмкін (ҚР ҚК-нің 49-бабының 3 бөлігі).
ҚР ... ... 4 ... ... өлім жазасы туралы үкім, ол заңды
күшіне енгеннен кейін, бір жыл ... ... ал ... ... ... ... ... конституциялық құқығын пайдалануына
мүмкіндік береді.
ЖАЗАНЫҢ ҚОСЫМША ... ... ... ... салыстырғанда қосалқы сипаттағы жаза, ол
тек негізгі жазаны қолдану ... ... ... ете алмайтын
жағдайда қолданылады (5, 220 б.)
Қосымша жазаны қолданғанда мынадай талаптар сақталуы тиіс:
- қосымша жазаның өзінше ... ... ... ол тек ... түрімен бірге тағайындалады;
- қосымша жазалар ... ауыр ... ... және ... ... негізгі жағдайларға біріктіріледі. Заң бойынша
қосымша жаза ... ... емес ... олар ... мысалы,
бас бостандығынан айыруға шатты түрде сотталған адамның мүлкін тәркілеуге
болмайды;
- қосымша жаза ... ... ... болуға тиіс емес, олай болған
жағдайда негізгі және қосымша жазаларды ... ... ... ... ... түрі ... жаза сияқты болуға тиіс емес, бұл
жағдайда жазаның бір түрі, өзінің ... ... ... мерзімі немесе
мөлшері жағынан ұлғайған болып саналады;
- ... ... ... ... жазаның элементтелімен сәйкес
келетін қосымша жаза ... ... ... ... бір лауазымды
істеу құқығынан айыруды белгілі бір ... ... ... ... ... екі түрі ғана ... жазаларға жатады: арнаулы, әскери немесе
құрметті атақтан, сыныптық ... ... ... ... және ... наградалардан айыру және мүліктік тәркілеу.
Арнаулы, әскери немесе құрметті атақтан, сыныптық шеннен, ... ... ... және мемлекеттік наградалардан айыру және
мүліктік тәркілеу. Жазаның бұл ... ... ... ... ... әсер етеді, оны бұрынғы қызметі үшін алған, өзі
мақтан тұтып ... ... ... ... белгілі бір
жеңілдіктерден, артық құқықтардан ... ... ... ... ... ... залал шегеді. Сонымен қатар қосымша ... бұл ... ... ... де, оның ... ... ... шектеуі мүмкін.
Қысқасы, бұл жаза негізгіден де күштірек.
Қосымша жазаның бұл түрін сот ауыр және ... ауыр ... ... ... жеке ... ескере отырып тағайындайды (ҚР ҚК-нің 50-бабың
1 бөлігі)
Мүлікті тәркілеу. Мүлікті тәркілеу – ... ... ... болып
табылатын мүліктің бәрін немесе оның бір бөлігін мемлекет ... ... алу (ҚР ... 51-бабының 1 бөлігі).
Қосымша жазалардың ішінде ең қатаңы болып табылатын бұл жаза бас ... ... ... тағайындалады, егер ҚК-тің ... ... ... ... ... ... (ҚР ҚК-нің 51-
бабының 2 бөлігі).
Мүлік тәркілеуді қолданбау- жазаны жеңілдету болып табылады, ол ҚР ... ... ... ... болғанда ғана мүмкін. Шартты түрде
сотталғанда мүлік тәркілеу қолданылмайды (ҚР ҚК-нің 63-бабының 4 бөлігі).
Мүлік тәркілеуді ... мына ... ... ... тәркілеу, негізінен, қылмыстық жолмен тапқан мүлікті қамтиды;
- тәркіленген мүлік тек мемлекет меншігіне түседі;
- мүлікті ... ... ... адамның борыштары мен
міндеттемелеріне жауап бермейді;
- мүлікті тәркілеу қылмыс ... ... ... ... ... ТҮРЛЕРІ
Балама жазалар қатарына айыппұл салу және белгілі бір лауазымды атқару
немесе белгілі бір қызметмен ... ... ... ... яғни ... тек өзінше ғана қолданбай, ҚР ... 40, ... ... олардың жазаның басқа түрлерімен де бірге
қолдануға болады болады.
Айыппұл ... ... ҚР ... ... ... ... заңмен
белгіленген және жаза тағайындау сәтіне қолданылып жүрген айлық есептік
көрсеткіштің белгілі бір мөлшеріне ... ... ... не ... ... ... ол ... жасаған сәтіне белгілі бір кезең
ішіндегі өзге де табысының мөлшерінде тағайындалатын ақша өндіріп алу.
Айыппұл салудың ... ... ... және жаза ... ... ... ... есептеу
көрсеткішінің белгілі бір санына сәйкес мөлшер бойынша;
2. сотталған адамның қылмыс жасаған кездегі белгілі бір ... ... ... басқа табысының мөлшері бойынша.
Кәмелетке толмай сотталғанға айыппұл салу жазасын тағайындарда сот ҚР ҚК-
нің 52,80 баптарында көзделген ... ... ... ... ... негіздері, кәмелетке толмағанға жаза тағайындау),
айыппұлды оннан бес жүзге дейінгі айлық есептік көрсеткіш мөлшерінде ... ... ... ... ... өзге табысының екі аптадан
алты айға дейінгі кезеңдегі мөлшерінде тағайындайды (ҚК-тің 79-бабының ... ... ... ... толмағанға қолданғанда ҚР АК-нің
17,22-баптарында бекітілген жайларды ескеру қажет, яғни ... ... (он ... ... ... некеге отыруға заң актілері жол беретін
жағдайда) (ҚР АК-нің 17-бабының 2 тармағы) және ... ... ... ... ... ... өзі билейтін құқығы шектелмеген
немесе ол одан айырылмаған ... (ҚР ... ... 3 ... ... өз ... ... көлемде жауап беруге қабілетті деп танылады.
Он сегіз жасқа толмай қылмыс жасап ... ... ... ... ... ... ... күннен бастап төрт ай өткен соң жойылады (ҚР АК-
нің 86-бабының «а» ... бір ... ... ... ... бір ... ... айыру. ҚР ҚК-нің 41-бабына сәйкес белгілі бір лауазымды атқару
немесе белгілі бір ... ... ... айыру мемлекеттік қызметте,
жергілікті өзін-өзі басқару органдарында белгілі бір лауазымды атқаруға, не
белгілі бір кәсіптік немесе өзге де ... ... ... ... ҚК-нің 79-бабына сәйкес кәмелетке толмай қылмыс жасағандар үшін тек
белгілі бір ... ... ... айыру жазасы қарастырылған.
Белгілі себептермен (жасы, ... т.б.) ... ... ... ... белгілі бір лауазым атқару құқығынан
айыру кірмеген. Белгілі бір ... ... ... ... жазасы
кәмелетке толмағандарға бір жылдан екі жылға дейін мезімге тағайындалады
(ҚР ҚК-нің 79-бабының 3 бөлігі) және ... жою ... ҚР ... ... ... ... қысқарған, ол мерзім жаңа өтелгеннен кейін
төрт ай деп белгіленген (ҚР ҚК-нің 86-бабы).
Жаза ... ... келе ... ... толмаған
жасөспірімдерге Қазақстан Республикасының Қылмыстық Кодексінің 79- ... ... ... жаза түрлері көрсетілген:
1. айыппұл;
2. белгілі бір қызметпен айналысу құқығынан айыру;
3. қоғамжық жұмыстарға тарту;
4. түзеу жұмыстары;
5. бас бостандығын шектеу:
6. қамау;
7. бас ... ... ... ... ... жеке ... ... қағидалары
Бұл мәселе жалпы қылмыстық ... ... ... ... да әуелі жалпы қағидаларға көз жіберейік.
Құқықтың қағидалары дегеніміз- белгілі бір ... ... ... ... ... ... саяси, өнегелік бастаулар (жетекші идея). Ол ... және ... ... ... ... ... ... қамтамасыз ету үшін мемлекеттік бағындыру және тағы басқа да
ықпал етуші ... ... ... ... ... береді (31 к).
Осы айтылған жалпы ұғымды басшылыққа ала ... ... жеке ... саласы- қылмыстық құқықтың негізгі ... ... Бұл ... ... ... ... құқық ілімінің жеке бір саласы
ретінде өзіне ғана тән қасиеттерді басшылыққа алып, ерекшеленіп отыратынын,
соның нәтижесінде қылмыстық ... ... сот ... ... ... ... көрсеткіміз келеді. Бұл қағидалар әрқашан
қоғамның белгілі бір саяси-экономикалық, ... ... сол ... ... қылмыстық жауаптылыққа, оның түрлеріне
өзіндік көзқарас қалыптастыруына ықпал етеді (32 к).
Құқықтың қағидалары заңда ... ... ... ... ... ... атқара береді. Яғни, әрбір заң нормасы, оның баптары,
баптың тармақтары, бөліктері белгілі бір идеяның ... ... ... ... ... өз рөлін жоғалтпайды. Сондықтан да оларды жеке
даралап заң нормасында көрсетудің қажеттілігінің не ... бар ... заң ... тууы заңды да.
Қылмыстық құқық қағидалары туралы жазған оқу құралдарында А.М. Васильев
«қылмыстық заңда көрсетілген жетекші идеялар ... ... оны ... ... ... ... туады» (33) десе, Л.С.
Явич бұл ойды әрі қарай ... ... ... тек белгілі бір
нормаларда негізделген заң шығарушы және ... ... ... үшін ... ... дейді (34).
Қылмыстық заңның теориялық негізін жасауға ат салысқан белгілі ғалымдар,
өз ... ... ... ... ... кетудің тәжірбиелік
маңызы- азаматтарға, қылмыстық құқық нормаларын қолданатын орындарға және
заң ... ... ... беріп отыратындығынан дейді (35).
Соңғы кездері құқық ілімінің ғылыми әдебиеттерінде қылмыстық құқыққа тән
жалпы қағидаларды негізге алып, осы ... ... ... дара
институттарына тән қағидаларды жекелеу тәжірибесі етек ала бастады. Біздің
пайымдауымызша, бұл орынды іс. ... ... ... ... ... ... бір ... төңірегінде оны пайдалану кезінде көрінбеуі
мүмкін. Екіншіден, кейбір қағидалар ... ... ... ... ... ... ... тұруы ықтимал. Үшіншіден, әрбір
институтқа тән жеке қағидаларды бөліп қарау, оның ... ... ... ... ... ... ... бір арнасы, жеке көлемді институты- жаза
тағайындаудың қағидаларын ... ... ... оның ... ... сай қылып жазалау мақсатын қойған, соттар үшін
басшылыққа алатын басты бағдар.
Осындай ... ... ... қарамастан жаза тағайындау қағидалары
мәселесі әлі де болса құқық ілімінде толық шешімін таба алмай отыр. ... ... ... салдарынан жіберілген кемшіліктердің мәнін
Л.Л. Кругликов жаза тағайындаудың қағидаларының саны және түрлері ... ... ... ... ... жеке ... ... олардың арасындағы қарым-қатынасты айыра алиаудан, жаза
тағайындаудың жалпы негіздерімен шатастырудан және олдардың ... ... жете ... ... ... ... ... мұндай жағдайды жаза тағайындау мәселелері әлі ... ... ... қылмыстық құқық теориясының бір ... атап ... (37). Жаза ... ... ... ... ... мұқият қарап шыққанда байқағанымыз, ... ... ... ... ... ... заң әдебиетінде сонша
өзіндік пікірлер қалыптасқан. Әлі күнге дейін оның ... ... ... жоқ. Осы сөзімізді ... үшін енді ... ... өтейік.
Я.М. Брайнин жаза тағайындау ... ... ... ... ... танымды, жазаны жеке даралауды және
қоғамға қауіпті істі жазалауды көрсеткен ... ... ... ... ... бұл ... ретінде үш қағиданы: заңдылықты, ... мен ... ... ... ... П.П. ... жаза ... басты қағидалары ретінде гуманизмді
айтып, оның бөлшектері ретінде ізгілікті және ... сот ... ... ... туралы жазған еңбегінде В.К. Дуюнов бұл жазаның түрлерін
қолдану үшін мынадай қағидаларға сүйену керектігін ... ... ... ... ... жазаны жеке даралау,
қосымша ... ... ... ... ... ... ... еңбегінде жаза тағайындау қөағидалары былай тізбектеледі:
«заңдылық, негізділік, жазаның ... жеке ... ... ... жеке ... жазаның әділеттілігі».
М.М. Бабаев еңбегінде «заңдылық, жазаның ... ... жеке ... ... әділеттілігі» айтылады (42).
М.И. Бажанов жазаны ... ... деп ... ... ... жеке даралау және әділеттілікті» түсінетіндігін
көрсетеді (43).
Нұрлан Дулатбековтың атап келтірілгендей, негізгі берілген ... ... ... ... бәріне тәе бір ортақ олқылық бар секілді.
Олар мыналар:
- жоғарыдағы авторлардың ... ... ... ... жете
түсінбеуі. Кей кездерде қағидалар өз арасындағы мазмұндық ауқым- аясына
қарамастан бірдей ... ... ... (оны М.А. ... ... ... ... қылмыстық іс жүргізуде мәнге ие болатын қағидалардың негізсіз ... ... ... ... (оны М.М. Бабаев, М.И. Бажанов
анықтамаларынан көруге болады);
- олардың бір-біріне ... ішкі ... ... ... ... ... тағайындаудың қағидаларын жалпы құқықтың
қағидаларымен ... ... ... арасындағы айырмашылықтарды жете
түсінбеуі (44).
Шын мәнәнде, жаза тағайындау кезінде жалпы құқықтық, қылмыстық ... ... ... ... ... қабілеті қылмыстық құқықтың
жеке институттарын қолдану әр түрлі деңгейде болады. ... ... ... ... ... кейде ерекшелендіру дұрыс. Бірақ
қылмыстық құқық іліміне ортақ қағидаларды бөліп алып, оны тағы да ... ... ... ... ештеңе ұтпаймыз. Сондықтан ... және т.б. ... ... ... ... етіп
көрсетудің ешқандай маңызы жоқ деген пікірлерге қосылған жөн.
Біздің ойымызша, Л.Л. Кругликов ... ... ... ... тек ... жеке ... жазаның нысаналылығын және жазаның
мөлшерін қылмыс ауырлығымен деңгейлестіріп ... ... ... ... ... ... (45). Себебі, осы көрсетілген қағидалар жазаның
алдына ... ... ... ... ... ... астарласып тұрғандай.
Қазіргі заң әдебиеттерінде берілген жаза ұғымын қарап отырсақ олардың
бәріне тән ортақ кемшіліктің ... ... ... ... Жаза ұғымын беруші коп авторлар көбіне оның оның сыртқы түріне ден
қойып, оның ішкі ... ашу, яғни ... ... ... ... ... бұл ұғымды толыққанды мазмұнда қабылдауға мүмкіндік
тудырмайды. ... ... ... көбінің осы сұрақтағы негізгі
мәселені түбегейлі түсінбейтіндігі ... кері ... жаза ... ... ... ... қиянат жасайтын, қылмыстық заңда көрсетілген
іс- әрекетті жасаушыға тағайындалған ... жаза ... оның ... ... жатуы, белгілі бір объектіге ... ... ... ... ... өзі де сондай «ыңғайсыздық»
күтуі шарт. Жазаны тағайындай отырып ... ... ... » ... үшін кек алу емес ... қажеттілік болған «жапа шектіру»
екендігін айтады. Сондықтан да әрбір ... ... ... ... ... шнгуі керек. Бұл кездерге мынадай ... да тууы ... ... ... ... шара шын ... қылмыскерге жапа шектірмей
тіпті оған жағымды әсер етуі де мүмкін. ... ... ... жаза деп ... де, оның ... жапа ... ... шығарады. Дегенмен мәселе мынада,- әрбір ... ... ... ... деуге болмайды. Шыбықпен соққан әрбір
соққыдан ләззәт алатын жынды ... ... ... да бұл ... ... ал ... ол жаза ретінде қарауы мүмкін. «Қазына
пәтеріне» тұрғысы келіп әдейі түскен кейбір ... ... ... ... ... » деп ... әсте болмайды, олар қылмысты осы
мақсатта әдейі жасауы ... Егер ... ... құралдың (жазаның) оған
жапа шектірмейтінін, қайта керісінше жағымды әсер ететінін білсе, онда ... ... ... ... үшін оны ... ... Егер
субъект жазалау әрекетінде жапа шектірмеймін деген оймен қателесіп осындай
тиімсіз құралдар пайдаланса, онда «жазалаймын деген ... жаза ... тиіс ... ... ... ... ... жазаның ішкі «жапа шектірудің қасиетін
көрсетудің басты мәселе екендігін анықтап ... ... ... да ... ... ... бірақ оның заңдандырылған анықтамасында
көрсетілмей кеткен « жапа шектіру» ... ... ... қылмыстар бір текке ... ... ... ... ... оларды істеуші кінәлі адамдардың өз
бастарының кім екендіктері, сол ... ... ... ... ... ... жағдайлар ешбір уақытта біркелкі болмайды. Олар
біркелкі болмаған жағдайда, оларға сот біркелкі жаза да ... ... заң ... ... ... мен ... қылмыстар үшін
белгіленген шектерге сүйене отырып, істің өзгешелігін ескеріп, тек ... ... және сол істі ... ... ... шақ жаза ... ... қараған сот қана шешуге мүмкін болғандықтан, заң шығарушы оны соттың
шешуіне ... ... ... ... ... ... заңдағы көрсетілген жалпылама номаны қаралып жатқан қылмысты
іске, ... ... ... ... ... болып табылады. Түрі
біртекті болғанмен, тұрмыста түрліше болып кездесетін қылмысты істер үшін
заңда көрсетілген жалпылама ... ... ... сол қылмыстың
жеке өзіндегі қауіптілік дәрежесіне және ол қылмысты істеуші қылмыскердің
кім екендігіне сай ... ... тек ... праволық сана-
сезіміне сүйену арқылы ғана шешілуі мүмкін. ... ... ... ... нені істегісі келсе, олардың басына келген ойды іске ... ... қате ... ... әділ де ... ... ... құқықтағы жалпылама норманы соттар қараған істің
барлық өзгешеліктеріне дәлме-дәл етіп ... деп ... ... ... тағы бір ... мәселені қарау дұрыс. Тәжірибеде заңдағы
жалпылық норманы қолдануға келмейтін қылмыстық ... ... ... ... ... туады? Сирек те болса, ондай жағдай кездесуі мүмкін. Бірақ ол
жағдайда да сот бұл мәселені ... ... ... ... шешуі
керек. Оған заң, қылмыстық кодексте толық мүмкіндік береді.
Біріншіден, қылмыстық кодекстің ерекше бөліміндегі көрсетілген ... ... бір ... ... ... түрлі жаза қаралады. Солардың
әлгіндей ... бірі дәл ... ... ... ... дәл келуі
мүмкін.
Екіншіден, олардың бір де бірі соттың ойынша дәл ... ... әлгә ... ... жеңіл жаза қолдану қажет деген шешімге
келетін болса, оған Қазақстан Республикасының Қылмыстық Кодексі толық ... ... ... ... іс ... ... ... жаза
қолданудың қажеті жоқ деп табатындай жағдай кездескен күнде, ондай жағдайды
да шешуге заң сотқа құқық береді.
Соттың құқықтық ... ... ... ... ... тек ... көлемінде әрбір қылмыстық істің және ... ... ... сай, заң бойынша сотқа берілген құқыққа
сүйене отырып, жаза мәселесін шешуі айтылады. ... ... ... ... істі ... қоғамдық мүддені жеке адамның мүддесіне
қарсы қоймай, оларды ... ... ... ... ... бірі ... ... қорыта айтқанда, қылмыстық жазаны жеке даралау дегеніміз-
жасалған қылмыстың сипаты мен қоғамға ... ... ... ... ... ... және ... жағдайларды ескеріп,
қылмыстық жаза мақсаттарына жетуді алға қойып, соттың құқықтық сана-сезімге
сүйеніп әділ жаза тағайындау.
Жазаны бірнеше қылмыстар үшін ... ... ... бір ... ... үшін қолданушылық жиі
болады. Кейде, сирек болса да, бірнеше қылмыстарды бір адам ... ... ... ... ... кжағдайда екі түрлі болып ұшырайды: ... бір адам ... ... ... ... ... ... бір қылмыстық іс
ретінде сотта қаралады да, екіншісі, ... ... ... ... бір ... ғана ашылып, оған сот үкім бойынша жаза қолданғаннан
кейін, сол үкім шыққаннан ... ол ... ... бір немесе бірнеше
қылмыстары тағы ашылады. ... ... ... ... ... ... жиынтығы (совокупность преступлений) дейді.
Қылмыстардың жиынтығы деу үшін бірнеше жағдайлар ... ... ... ... ... ... екі ... істеу керек; екіншіден, сол
жиынтыққа кіретін қылмыстардың бір де бірі ... үкім ... ... болу ... ... айтқанда, жиынтыққа кіретін
қылмыстардың бәрі де үкім шыққанға дейін немесе бірі туралы үкім ... ... ... ... деп ... қылмыстық істер қылмыстық кодекстің бірнеше
статьяларында жеке-жеке қылмыс ретінде қаралуға тиіс.
Қылмыстардың жиынтығына кіретін ... бір ... ... ... ... ... ... бірнеше
әрекетсіздіктерден тұруы мүмкін. Бір әрекет пен әрекетсіздіктен тұратын
қылмыстарды, егер де оны заң ... ... ... деп ... ... ... идеальдық жиынтық деп атайды. Ол қылмыстар бір ... бір ... ... ... ... ... бір ғана ... заңның көрсетушісіне, екі немесе одан да көп құрамдық белгілерге
саә келуі мүмкін. Мысалы, қылмыскер өзінің дұшпанын ... ... ... оның үйін ... Үй ... бір-ақ әрекет. Дегенмен ол әрекетте
екі қылмыстың белгілері бар.
Қылмыстардың жиынтығы (реальная совокупность) деп ... өз ... ... ... ... ... арқылы жеке қылмыстардың
құрамдарының белгілері бар қылмыстарды ... ... ... ... ... ... зорлайды, одан соң ол қылмыстың ізін жабу үшін
жәбірленушіні өлтіреді.
Реальдық жиынтық болу үшін ... ... ... ... ... ... ... уақытпен қатар, қылмыс істелген жерлер де бөлек болуы
мүмкін. Идеальдық жиынтықта ... ... ... ... ... ... қылмыстар үшін жаза белгілеуге ешбір әсері жоқ.
Осы айтылған жағдайларда жаза тағайындаудың екі түрлі жолы бар. Олар: 1)
жеңіл жазаны ауыр ... ... жолы ... 2) ... кіретін қылмыстардың
ең ауыры үшін қарайтын жазаның жоғарғы шегіне жеткенше әрбір ... ... ... ... ... ... ... қосу жолы.
Екі жолдың қайсысын болмасын қолданғанда сот әуелі сол жиынтыққа кіретін
қылмыстардың әрқайсысына арнап ... жаза ... ... ... адамға өтеуге тиісті деген жазаның жинағын ... ... ... деген жазаға жеңілдерін сіңіру ... жолы ... ... ... жеке ... ... мынаған байланысты:
біріншіден, әр қылмыстың өзінің қауіптілігіне лайық жаза ... әр ... жаза ... жоғарғы сот орындарында жинаққа
кіретін қылмыстардың бірі қысқартылатын жағдай бола қалса, ол істі қайта
қарауға жібермей-ақ, ... ... деп ... ... ... ... ... кінәлі адамға өтей беруге бұйырады.
Профессор Ағыбаев Арықбай Нүсіпәліұлы ... ... ... ... ... әрбір қылмыс үшін жауап бөлек тағайындаудың ... ... деп ... «... бұл кассациялық немесе бақылау сипатында істеген
қылмыстардың ... үшін ... ... ... ... ... қылмыс
үшін жазаны бөлек тағайындау рақымшылық актісін қолдануға да қолайлы
мүмкіндік туғызады. ... ... ... ... іріне рақымшылық
актісі қолданылуы, ал, екіншісіне оның қолданылмауы мүмкін; ... ... үшін ... ... ... ... алынып тасталуы, ал екінші
қылмысы үшін жаза мөлшері сол негізбен ... ... ... ... ... сот жаза ... жаза ... бастамаларын, істелген қылмыстың мәні мен зияндылық дәрежесін,
қылмыскердің ... және ... ... ... жеңілдететін
немесе ауырлататын жағдайларда ұтастай басшылыққа алады. ... ... сот ... ... ... әрбір қылмыс үшін біртектес және
әртектес жаза ... ... ... ... ... жазаға
сіңіру жолымен жинақтап бір-ақ тағайындайды. Осындай кезде жаза түрлерінің
қатаңдық дәрежесі ... ... ... қандай ретпен көрсетілсе,
сол бойынша анықталатынын ... ... Егер ... ... ... түрі мен ... жағынан бірдей жаза тағайындалса, онда бір жазаны
басқа бір жазаға сіңіру ... ... жаза ... ... ... ең ... жазалау шаралары шегінде тағайындалса ғана рұқсат
етіледі.
Тағайындалған жазаларды қосып жаза белгілеу әрбір қылмысқа ... ... сол ... ... ... қосып ақырғы жазаны
анықтау. Жазаларды түгелдей қосу принципі сот тәжірбиесінде көп ... ... ... мен ... дәрежесі өз ара ұқсас болған
жағдайларда қолданылады. (67). Тағайындалған жазаларды ішінара қосып, ... ... ... ... қылмыс үшін тағайындалған жазаны ішінара
қосып, ақырғы жазаны анықтау. ... ... ... ... үшін ... ... ішінара қосу жолымен тағайындағанда ақырғы жаза мөлшері
ауырырақ жаза белгілеген баптың ... ... ... ... ... үшін 3 жылға, ауырлататын жағдайдағы бұзақылығы үшін 4 ... ... сот ... қосу жолымен ақырғы жазаны 5 ... ... ... деп ... ... ... бұзақылығы үшін
(257 бап, 2 бөлім) жазаның ең жоғарғы шегі заңда 5 жыл деп ... ... ... жаза тағайындағанда соттың қайсы принйипті
басшылыққа алатыны (сіңіру жолымен немесе түгелдей ішінара қосу жолымен)
нақты ... ... ... ... ... әр қылмыс үшін
тағайындалған жазаның түрі мен ... т.б. ... ... қосымша жазаны сот негізгі жазаға қоса алады.
Егер іс ... үкім ... ... ... ... ... ... үкім шығарғанға дейін басқа бір қылмыс істегендігі анықталса, ... да жаза осы ... ... ... Бұл ... жазаның
мерзіміне бірінші үкім бойынша өтеген жаза ... ... ... 3 бөлігінде: егер қылмыстардың жиынтығында орташа
ауырлықтағы қылмыс, ауыр ... аса ауыр ... ... ... ... ... ... қосу жолымен тағайындалады. Бұл орайда, ... ... ... ... жаза 20 жылдан аспауы керек деп
белгіленген. Ал осы ... ... ... ... ... осы ... 20 жылға дейінгі мерзімге бостандығынан айыру
немесе өлім жазасы не өмір бойы бас ... ... ... ең
болмағанда бір аса ауыр қылмыс қамтылатын болса, ... ... ... ... қосылып тағайындалады. Бұл орайда бас бостандығынан айыру
түріндегі түпкілікті жаза 25 ... ... ... деп ... ... ... қылмыстың қоғамға қауіптілігі қандай санатқа жататынына,
қылмыскердің жеке басының кім ... ... ... ... ... ... ... қайталануы, қауіпті қайталануы және аса қауіпті қайталану
жағдайында жаза тағайындауда бұрын жасалған қылмыстардың ... ... ... ... дәрежесі, сондай-ақ жаңадан жасалған қылмыстың сипаты
мен қоғамдық қауіптілік дәрежесі ескеріледі.
Қайталанған қылмыс үшін жазаның мерзімі мен мөлшері ... ... ... ең қатаң жаза түрінің жоғарғы мерзімі мен мөлшерінің жартысынан
төмен, ал ... ... ... ... ... екісінен төмен,
ал қылмыстардың аса қауіпті қайталануы жағдайында- төрттен үшінен төмен
болмауы керек.
Қылмыстық ... ... ... ... ... ... ... қылмыс үшін жаза тағайындаудың кейбір ерекшеліктерін
қарастырған.
ҚК-тің 56- ... ... ... ... үшін жаза ... ... ... немесе қылмыс жасауға ... ... ... ... алу қажет, сонымен қатар қылмыс жасауға
қалай оқталғандық ескеріледі. Қылмыс жасау пиғылы ... ... ол ... ... ... Қылмыстың аяғына дейін жетуіне тосқауыл болған
мән-жайды есепке алудың қажет екендігі заңда орынды көрсетілген.
Егер адам қылмысқа дайындалғанда ... ... ... ... ... аяғына дейін жеткізетіндей өзінде шама болмаса да ... ... сот бұл ... ... алып ... ... ... мән-жайларда жасаған адамға қарағанда, ... ... тиіс (68). ... ... ... ... жасауға
оқталу қауіптірек әрекет болғандықтан заң ... ... ... сол ... ... ... үшін қатаңырақ жаза қолдану
мүмкіндігін ... ... және ... ... ... үшін өлім ... ... бойы бас бостандығынан айыру жазасы ешкімге де тағайындалмайды.
Қатысып жасалған қылмыс үшін жаза тағайындау кезінде оны жасауға адамның
іс ... ... ... мен ... осы ... ... ... жету
жөніндегі мәні, оның келтірген немесе келтіруі мүмкін зиянның сипаты ... ... ... ... жеке ... ... жауаптылық пен жазаны
жеңілдететін ... ... ... тек сол қатысушыға жаза
тағайындау кезінде ғана ескеріледі.
Үкімдердің жиынтығы бойынша жаза ... ... 60- ... ... ... Егер сотталған адам үкім шығарылғаннан кейін, бір жазаны толық
өтегенге дейін жаңадан қылмыс ... сот ... үкім ... ... ... ... алдыңғы үкімі бойынша жазаның өтелмеген бөлігін
толық немесе ішінара қосады.
Үкімдердің жиынтығы бойынша ... ... егер бас ... ... болмаса, осы кодекстің жалпы бөліміндегі осы ... үшін ... ... ең ... ... немесе мөлшерінен
аспауы керек.
Үкімдердің жиынтығы бойынша бас бостандығынан айыру түріндегі түпкілікті
жаза 25 жылдан аспуы керек. Егер ... ... осы ... ... ... ... ... қылмыстардың біреуін болса да жасаған
деп танылған үкім қамтылатын боса, бас ... ... ... ... бойынша түпкілікті жаза 30 жылдан аспауы керек.
Үкімдердің жиынтығы бойынша ... жаза ... ... ... ... ... да, ... оның алдындағы үкімі бойынша тағайындалған
жазаның өтелмеген бөлігінен де артық болуы тиіс.
Үкімдердің жиынтығы бойынша жаза тағайындау кезінде ... ... қосу осы ... 58- ... көзделген ережелер бойынша
жүргізіледі.
Үкімді ... ... ... жаза жаңа ... ... ... да, сондай-ақ алдыңғы үкім бойынша өтелмей қалған
жазаның бөлігінен де артық болуы керек.
Бірнеше үкім ... жаза өтеу ... ... ... үшін үкім
шығарылған уақыттан бастап есептеледі. Үкімдерді жиынтықтап қосқанда
жазаның жалпы ... егер ол бас ... ... ... ... сол ... ... ең ұзақ мерзімнен аспауы қажет. Бас
бостандығынан айыру түріндегі жазаларды қосқанда жазаның ... ... ... ... ... ал заң ... бас ... айыру жазасы 20 жылдан
артық мерзімге тағайындалған қылмыстар бойынша- немесе өлім жазасы немесе
өмір бойы бас бостандығынан айыру ... ... ... ... ... жалпы мерзімі 30 жылданаспауы тиіс.
Қылмыстық кодекстің 61- бабына сәйкес ... ... ... жиынтығы бойыеша жазаларды ішінара немесе толық қосу кезінде бас
бостандығынан айырудың бір күніне:
а) ... ... ... ... бөлімде ұстаудың бір күні;
б) бас бостандығын шектеудің екі күні;
в) түзеу жұмыстарының немесе ... ... ... ... үш ... қоғамдық жұмыстарға тартудың 8 сағаты сәйкес келеді.
Айыппұл салу белгілі бір лауазымда болу немесе белгілі бір ... ... ... ... ... немесе құрметті атақтан,
сыныптық шеннен, дипломатиялық дәрежеден, біліктілік ... ... ... ... ... мүлікті тәркілеу, оларды бас
бостандығын шектеу мен ... ... ... ... ... ... бас бостандығынан айырумен қосқан кезде жеке орындалады.
Белгілі бір лауазымда болу, немесе белгілі бір ... ... ... ... жұмыстарының, әскери қызмет бойынша шектеудің,
бас бостандығын шектеудің, ... ... ... ... ұстаудың, бас
бостандығынан айырудың мерзімі айлармен және жылдармен, ал қоғамдық
жұмыстарға тартудың ... ... ... ... ... ... ... қамауда ұстау, бас бостандығынан айыру,
қамау, тәртіптік әскери бөлімде ... ... жаза ... бір ... күн ... бас бостандығын шектеу түрінде ұстауға- екі күнге бір
күн, түзеу жұмыстары мен әскери қызмет бойынша ... үш ... бір ... ... жұмыстарға тарту түріндегі жазалау мерзіміне- қоғамдық
жұмыстардың 8 сағаты қамауға ұсталған бір ... ... ... ... ... ... ... адамды қамауда ұстау уақыты мен
Қазақстан Республикасы шегіне тыс жерлерде жасалған қылмыс үшін сотүкімімен
тағайындалған бас ... ... ... өтеу ... адам ... 8- ... ... ұстап берілген жағдайда бір күнге бір ... ... ... ... ... ... ... адамға айыппұл, белгілі
бір лауазымда болу немесе белгілі бір қызметпен айналысу құқығынан ... ... ... ... сот ... ұсталған мерзімді ескере
отырып, тағайындалған жазаны жеңілдетеді немесе оны осы ... ... ... ... кейін психикалық аурумен науқастанған ... ... ... шаралары қолданылған уақыт жаза мерзіміне
есептеледі.
Белгілі бір қылмыс үшін көзделген жазадан гөрі жеңілірек жаза тағайындау
Заңда белгіленген жазаның түрі мен ... ... тек ... ... көрсетілген жағдайда ғана орын ... Бұл ... ... гөрі ... жаза ... мүмкіндік береді.
ҚК-тің 55 бабы: Әрекеттердің мақсаттары мен себнптеріне, ... ... ... ... ... және әрекеттің қоғамдық қауіптілігі
дәрежесін ... ... ... да ... ... кезде; сондай-ақ
топтық қылмысқа қатысушы топ жасаған қылмыстарды ашуға ... ... жаза осы ... ... бөлімінің тиісті бабында көзделген ... ... ... ... мүмкін, не сот жазаның осы бапта
көзделгенін неғұрлым жеңіл ... ... не ... жаза ... ... жаза түрін қолданбауы мүмкін деп көрсетеді. Қазақстан
Республикасы Жоғарғы Соты Пленумының 1999 жылғы 30 ... ... ... ... ... ... сақтау туралы» №1 қаулысында былай
делінген:
«ҚК-тің 55-бабына сәйкес жазаны осы ... үшін ... ... ... ... ... шектен төмен немесе қылмыс дәрежеленген ... (бап ... ... ... ... ... жеңіл
түрін тағайындау немесе міндетті түрде көзделген қосымша жазаны қолданбау
тек, әрекеттің қоғамдық қауіптілігі дәрежесін едәуір азайтатын ... ... ... жағдайда, сондай-ақ топтық қылмысқа қатысушы топ жасаған
қылмыстарды ашуға белсене жәрдемдескен жағдайда ғана мүмкін болады. ... ... ... да, сондай мән-жайлар деп танылуы мүмкін.
Сот ҚК-тің 55-бабын қолданғанда, іс бойынша ... ... ... деп танығанын және оларды айыпталушының жеке басы туралы ... ... ... ... ... көрсетуге міндетті.
Шартты түрде соттау
Егер түзеу жұмыстары, әскери ... ... ... бас ... бас ... ... немесе тәртіптік әскери бөлімде ұстау
жазасын тағайындағанда сот сотталған адамның жазаны өтемей түзелуі ... ... ... ол тағайындалған жазаны шартты деп санауға қаулы
шығарады.
Шартты түрде соттау тағайындалған кезде сот ... адам ... ... ... ... тиіс ... мерзімін белгілейді. Сынақ
мерзімі бір жылдан үш жылға ... ... ... ... ... ... соттау адамға белгілі бір талаптар қоя отырып, оған
тағайындалған жазаны нақты ... ... ... ... сотталғандарға заң
бойынша белгілі бір міндеттерді орындау талабы ... Олар ... ... ... ... ... бақылауды жүзеге асырушы
арнаулы мемлекеттік органдарға хабарламай тұрақты тұратын, жұмыс істейтін,
оқитын жерін ауыстырмау, ... бір ... ... ... ... соз ... немесе ВИЧ емделу курсынан
өту, отбасына материялдық көмек көрсету. Сот шартты ... ... ... ... ... тигізетін басқа да міндеттерді орындауды да жүктей
алады.
Шартты түрде сотталған адамның мінез-құлқын бақылауды оған ... ... ... ... ал ... ... ... бөлімдер мен әскери мекемелердің командованиесі ... ... ... ... бойынша сынақ мерзімі ішінде сот шартты ... адам үшін ... ... ... ... ... ... не толықтыруы мүмкін. Шартты ... ... ... ... ... ... ... тағайындалуы мүмкін. Қосымша жазалардың
тізбесін Қылмыстық кодекстің 39 бабының 2- бөлігінде көрсетілген. ... ... ... ... жаза ... ... ... тиіс.
Қылмыстық заңда шартты түрде соттаудың күшін жою немесе ... ... ... де көрсетілген. Қылмыстық кодекстің 64 бабында ... ... ... ... және ... мерзімін үзартудың түрлі негіздері
көрсетілген:
1. Егер щартты түрде сотталушы сынақ мерзімі ... ... ... ... ... ... мінез-құлқына бақылау жасауды жүзеге
асыратын органның ұсынысы бойынша сот ... ... ... ... ... ... ... соттылықты алып тастау туралы қаулы ете алады. Бұл
орайда шартты түрде сотталудың белгіленген сынақ ... кем ... ... соң күші ... мүмкін.
2. Егер шартты түрде сотталған адам өзіне сот ... ... ... ... сол үшін өзіне әкімшілік жаза салынған қоғамдық
тәртіпті бұзса, сот осы баптың бірінші бөлігінде аталған органның ... ... ... ... алады, бірақ ол бір жылдан аспауы керек.
3. Шартты түрде сотталған адам сынақ мерзімі ішінде ... сот ... ... ... ... ... сол ... қоғамдық
тәртіптіұдайы немесе қасақана бұзған жағдайда сот осы баптың бірінші
бөлігінде аталған ... ... ... ... ... ... күшін
жою және сот үкімімен тағайындалған жазаны орындау туралы қаулы етеді.
4. Шартты түрде сотталған адам сынақ мерзімі ішінде ... ... ... ... ... ... қылмыс жасаған жағдайда шартты түрде
сотталудың күшін жою, немесе оны сақтау туралы мәселені сот жаңа ... жаза ... ... ... ... ... сотталған адам сынақ мерзімі ... ... ... ... ауыр ... аса ауыр ... жасаған жағдайда сот шартты
түрде ... ... ... оған осы ... 60-бабы бойынша жаза
тағайындалады. Шартты жазаға сотталған адам сынақ мерзімі ішінде басқа бір
қылмыс ... ол ... адам деп ... ... Қылмыстық
кодекстің 84бабында кәмелетке толмағандарды жазаны өтеуден шартты түде
мерзімінен бұрын босату көзделгенін айту ... Онда ... ... шартты
түрде мерзімінен бұрын босату кәмелетке толмаған жаста қылмыс жасап бас
бостандығынан ... ... ... ... ... ... Кішігірім немесе орташа ауырлықтағы қылмысы үшін сот тағайындаған жаза
мерзімінің ... ... ... Ауыр ... үшін сот ... ... ... жартысын;
• Аса ауыр қылмысы үшін сот тағайындаған жаза мерзімінің кемінде үштен
екісін нақты өтегеннен ... ... ... ... Қазақстан
Республикасы Жоғарғы сотының 1999 ж. 30 сәуірдегі қаулысында ... ... ... ... ... шартты түрде соттаудың, әдетте,
бұрын сотталмаған, жеңіл немесе ауырлығы орташа қылмыс жасаған ... ... ... ... жаза ауыр ... ... ... егер олардың негізгі қылмыскер ... ... ... оның жеке ... ... мәліметтер мен қылмыс
жасаған кездегі ... жаза ... ... ҚК-тің 63-бабының
ережелерін қолдануға негіз бола алған жағдайда ғана қолданылады.
Сот шартты жазаны кінәліге тек бірінші бөлігінде аталған ... ... ... ... қызметбойынша шектеу, бас бостандығынан айыру,
тәртіптік ... ... ... ... жағдайда ғана қолданылады. ҚК-
тің 63-бабын қолданып жаза тағайындаған кезде негізгі шартты болып ... ... ... ... ... ... енген күннен бастап
орындалуға жатады.
Шартты жаза қолданылған кезде сот белгілі бір міндеттерді, оның ... ... ... ... және оның ... ... міндеттерді орындауды сотталушыға жүктей алады. Сынақ мерзімі
ішінде шартты түрде ... ... ... ... ... сот үкімде бекітілген міндеттемелерді толық не ішінара жоюы ... ... ... ... ... қаулы шығарған кезде сот
сотталғанға, оның заңды өкілдеріне сотталған міндеттерін орындамаған ... ... ... жаңа ... ... ... ҚК-тің 64-
бабында көзделген шараларды қолдану мүмкіншілігі туралы ... ... ... 84 ... ... ... ... шартты түрде мерзімінен бұрын босату көзделгенін айту ... ... ... ... ... мерзімінен бұрын босату кәмелетке ... ... ... бас ... ... ... түзеу жұмыстарына
сотталған адамдарға:
Кішігірім немесе орташа ауырлықтағы қылмысы үшін сот ... ... ... ... ... қылмысы үшін сот тағайындаған жазаның кемінде жартысын;
Аса ауыр қылмысы үшін сот тағайындаған жаза мерзімінің кемінде үштен екісін
нақты ... ... ... ... ... сот ... толмаған сотталған адамның жазаны өтемей-ақ түзелмеуі
мүмкін деген тұжырымдарға келсе, онда ол ... ... ... ... түрде соттауды қолдануы мүмкін.

Пән: Құқық, Криминалистика
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 39 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Кәмелетке толмаған қылмыскерлердің қылмыстық жауаптылығы45 бет
Кәмелетке толмағандардың қылмыскерлігі - әлеуметтік мәселе ретінде56 бет
Кәмелетке толмағандарды жазалаудың ерекшеліктері53 бет
Қылмыстық жауапкершіліктен босату77 бет
Қылмыстық жауаптылықтан босату негіздері және олардың түрлері48 бет
Жазаны жеңілдетудің тәсілдері11 бет
Қылмыстық құқықтағы жазаның түрлері мен мақсаты6 бет
«Кәмелетке толмағадардың қылмыстық жауаптылығы».5 бет
Айыппұл түріндегі жазаны атқару10 бет
Бас бостандығынан айыру жазасы11 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь