Азаматтық процесстің қатысушылары (жалпы сипаттама)

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
3
1 АЗАМАТТЫҚ ІС ЖҮРГІЗУ СУБЪЕКТІЛЕРІНІҢ ЖАЛПЫ СИПАТТАМАСЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...

5
1.1 Азаматтық іс жүргізу субъектілерінің түсінігі және мәні ... ... ... .
1.2 Азаматтық іс жүргізу субъектілерінің негізгі құқықтары мен міндеттері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .
1.3 Іс жүргізуге тең қатысушылықтың түсінігі және оның түрлері ... ..
1.4 Азаматтық процестегі тиісті және тиісті емес тараптар ... ... ... ...
5

14
16
17
2 ТАРАПТАР АЗАМАТТЫҚ ІС ЖҮРГІЗУ ҚҰҚЫҚТЫҚ ҚАТЫНАСТАРЫНЫҢ ҚАТЫСУШЫЛАРЫ РЕТІНДЕ ... ... .

19
2.1 Азаматтық іс жүргізудің негізгі қатысушылары ретіндегі тараптардың құқықтық сипаттамасы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
2.2 Тиісті емес жауапкердің түсінігі және сипаттамасы ... ... ... ... ... .
2.3 Іс жүргізушілік құқықтық мирасқорлығы ... ... ... ... ... ... ... ...

19
49
56

ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .
62
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ ... ... ... ... ... ... ... ..
66
Жұмыстың жалпы сипаттамасы. Дипломдық жұмыс «Азаматтық процесстің қатысушылары (жалпы сипаттама)» деген тақырыпқа арналған. Дипломдық жұмыс азаматтық іс жүргізу субъектілерінің түсінігін, мәнін, азаматтық іс жүргізу субъектілерінің негізгі құқықтары мен міндеттерін, іс жүргізуге тең қатысушылықтың түсінігін және оның түрлерін, азаматық процестегі тиісті және тиісті емес тараптарды, тараптардың құқықтық сипаттамасын, іс жүргізушілік құқықтық мирасқорлығын ашуға бағытталған.
Зерттеу тақырыбының өзектілігі. Тиісті тарап, тиісті емес тараптарды ауыстыру мен процессуалдық құқық мирасқоры туралы сұрақтар қозғалады. Процеске бірнеше талапкерлер немесе бірнеше жауапкерлердің қатысуына ой бөлініп заң шығарушы осы кезде мына заң терминді қолданады – процессуалдық қатысушылық. Азаматтық іс жүргізу құқық қабілеттілігі мен азаматтық іс жүргізу әрекет қабілеттілігі бұл екі процессуалдық категория бола тұра материалдық және процессуалдық құқықпен тығыз байланысты. Бұл категориялар азаматтық процесте маңыздылардың бірі және материалдық құқық субъектілерінің азаматтық процеске қатысуына не қатыспауына мүмкіндігін бөліп қарастырып анықтама береді. Бітіру жұмыста көрсетілген категориялардың маңыздыларын ескере отырып процессуалдық құқық қабілеттілік пен әрекет қабілеттілікке ерекше көңіл бөлінеді. Азаматтық процессуалдық қатынастың субъектілері ішінде мына тараптар ерекше орынға ие: талапкер, жауапкер, азаматтық істі қараудағы басты қатысушы тұлғалар болып табылады. Бұл тұлғалардың құқықтық жағдайы әртүрлі болғанымен, бірақ бұлардың мүдделері азаматтық іс жүргізу заңымен бірдей қорғалады. Тараптарды бір – бірінен айыратын негізгі белгілер болып мыналар - азаматтық істен шығатын жеткілікті дәрежедегі заңдық мүдделілік. Мақсаты құқықтары және заңмен қорғалатын мүдделерін қорғау үшін сотпен қаралатын істегі барлық материалдық – құқықтық және процессуалдық сұрақтарды қарау кезінде тараптарға сот өндірісіне қатысу бастамашылығын таңдау құқығы берілген. Тараптар істе материалдық – құқықтық заңи мүдделі болады: істі қарау нәтижесінде бір тарап материалдық игілікке ие болса, басқасынан ол алынады. Қазақстан Республикасының Конституциясында көзделген адам және азамат өзінің бұзылған құқықтары мен заңмен қорғалатын мүддесін қорғау үшін сотқа талап арыз, не талап өндірісінен басқа да шағым, арыз беруге құқығы бар.
Талап өндірісі – азаматтық сот өндірісінің басты түрі.
Азаматтық істер – бұл ереже бойынша талап істері. Сондықтан, көп жағдайларда құқықты қорғау талап өндірісінің тәртібімен сот арқылы қорғалады. Құқықты қорғаудың талап формасы көп жағдайда азаматтық процессуалдық форма сәйкес келеді.
1 Егембердиев Е.О. “Қ.Р-ның азаматтық іс жүргізу құқығы”, 2006 ж. Астана 73б.
2 Баймолдина З.Х. “Гражданское процессуальное право Республики
Казахстан" КазГЮА Алматы 2000 г.с.128
3 Мельников А.А. Субъективные процессуальные права сторон в гражданском процессе // Советское государство и право. - 1972. №21.
4 Абова Т.Е. Соучастие в советском гражданском процессе:
Автореф. дис. ... к.ю.н. -М., 1952. 3.Абдуллина З.К. Гражданские процессуальные правоотношения и их субъекты // Вестник КазГНУ, серия юридическая. 1999. №3.
5 Абдулина З.К. Производство гражданских дел в суде первой инстансии Алматы, 1998 г. с. 124.
6 Васильева Г.Д. Защита ответчика против иска в гражданском
судопроизводстве: Автореф. дис. ... канд. юрид. наук. - Томск, 1980.
7 Васильченко Н.М. К вопросу о множественности лиц на стороне
ответчика в гражданском судопроизводстве Союза ССР и
союзных республик (Вопросы теории и практики). - Саратов:
Саратовск. гос. ун-т, 1981.
8 Васьковский Е.В. Учебник гражданского процесса. Издание
второе, перераб. - М.: Бр. Башмаковы, 1978.
9 Викут М.А. Участие третьих лиц в советском гражданском процессе: Автореф. дис. ... канд. юрид. наук. - М., 1953.
10 Викут М.А. Проблема правового регулирования процессуального положения и деятельности сторон в советском гражданском судопроизводстве. - Автореф. дис. ... д.ю.н. - Свердловск, 1971.
11 Викут М.А. Стороны - основные лица искового производства. -Саратов: Саратовск. гос. ун-т, 1988.
12 Викут М.А. Легитимация к процессу //Проблемы защиты субъектных прав в советском гражданском судопроизводстве. - Ярославль, 1981.
13 Арсентьев О.В. Гражданское процессуальное право. Курс лекции. Челябинск: Рекпол. 2000. С.12.
14 Шакарян М.С. Субъекты советского гражданского процессульного права. - М: ВЮЗИ, 1970.
15 Хутыз М.Х. Понятие сторон в гражданском процессе. - М., 1952.
16 Касенова А.Ж. Талап қою құқығын іске асырудың шарттары (өзекті мәселелері): з.ғ.к. ... дис. - Алматы, 2006.
17 Қазақстан Республикасының 1998 жылғы 17 желтоқсандағы № 321-1 «Неке және отбасы туралы» Заңы. Қазақстан Республикасының Жаршысы. 1998. №21. 43 б.
18 Осокина Г.Л. Право на защиту в исковом судопроизводстве (право на иск) / Под. Ред. В.Н. Щеглова. - Томск: Томск, гос. ун-т, 1990.
19 Касенова А.Ж. Талап қою құқығын іске асырудың шарттары (өзекті мәселелері): з.ғ.к. ... дис. - Алматы, 2006.
20 Треушников М.К. Гражданский процесс. - М, 1999.
21 Советский гражданский процесс: Учебник./ Отв.Ред М.С.Шакарян.-М.: Юридическая литература, 1985. С. 69.
22 Пушкар Е.Г. Право на обращение в суд за судебной защитой: дис. ... докт. юрид. наук. - Львов, 1983.
23 Пушкар Е.Г. Конституционное право на судебную защиту (гражданско-процессуальный аспект). - Львов: «Вища школа», 1982.
24 Осокина Г.Л. Право на защиту в исковом судопроизводстве (право на иск) / Под. Ред. В.Н. Щеглова. - Томск: Томск, гос. ун-т, 1990.
25 Викут М.А. Стороны - основные лица искового производства. -Саратов: Саратовск. гос. ун-т, 1988.
26 Викут М.А. Проблема правового регулирования процессуального положения и деятельности сторон в советском гражданском судопроизводстве. - Автореф. дис. ... д.ю.н. - Свердловск, 1971.
27 Қазақстан Республикасының Жоғарғы Сотының 2003 жылғы 20 наурыздағы №2 «Азаматтық іс жүргізу заңнамасының кейбір нормаларын соттардың қолдануы туралы» нормативтік Қаулысы. 2003.
28 Пушкар Е.Г. Право на обращение в суд за судебной защитой: дис. ... докт. юрид. наук. - Львов, 1983.
29 Қазақстан Республикасы Жоғарғы Сотының 2003 жылғы 11 шілдедегі №5 «Сот шешімдері туралы» нормативтік Қаулысы. 2003. 98 б.
30 Викут М.А. Стороны - основные лица искового производства. -Саратов: Саратовск. гос. ун-т, 1988.
31 Сулейменов М.К., Басин Ю.Г. Азаматтық құқық. I том. - Алматы, 2003.
32 Васильева Г.Д. Защита ответчика против иска в гражданском
судопроизводстве: Автореф. дис. ... канд. юрид. наук. - Томск, 1980.
33 Гражданский процесс. Учебник для юридических вузов. Под.ред проф. Треушникова М.К.- М., 1998. С. 180.
34 Баймолдина З.Х. Гражданское процессуальное право Республики
Казахстан. В двух томах. Том 1. Общая часть. Учебник. - Алматы, 2000.
35 Викут М.А. Стороны - основные лица искового производства. -Саратов: Саратовск. гос. ун-т, 1988.
36 Нефедьев Е.А. К учению о сущности гражданского процесса. Соучастие в гражданском процессе. - Казань: Тип. ун-та, 1891.
37 Васильченко Н.М. К вопросу о множественности лиц на стороне
ответчика в гражданском судопроизводстве Союза ССР и
союзных республик (Вопросы теории и практики). - Саратов:
Саратовск. гос. ун-т, 1981.
38 Васьковский Е.В. Учебник гражданского процесса. Издание
второе, перераб. - М.: Бр. Башмаковы, 1978.
39 Громощина Н.А. Процессуальное соучастие: Лекция // М.: ВЮЗИ, 1988.
40 Жоғарғы Соттың азаматтық істер жөніндегі алкасынан
Қазақстан Республикасы Жоғарғы Сот Бюллетень - 2006. №4. 28-29 бб.
41 Абова Т.Е. Соучастие в советском гражданском процессе:
Автореф. дис. ... к.ю.н. -М., 1952. 3.Абдуллина З.К. Гражданские процессуальные правоотношения и их субъекты // Вестник КазГНУ, серия юридическая. 1999. №3.
42 Викут М.А. Проблема правового регулирования процессуального положения и деятельности сторон в советском гражданском судопроизводстве. - Автореф. дис. ... д.ю.н. - Свердловск, 1971.
43 Жоғарғы Соттың азаматтық істер жөніндегі алқасынан
Қазақстан Республикасы Жоғарғы Сот Бюллетень - 2004. №3. 52-
53 бб.
44 Жоғарғы Соттың азаматтық істер жөніндегі алқасынан
Қазақстан Республикасы Жоғарғы Сот Бюллетень - 2007. №3 . 41-43 бб.
45 Жоғарғы Соттың азаматтық істер жөніндегі алкасынан
Қазақстан Республикасы Жоғарғы Сот Бюллетень - 2006. №4. 28-29 бб.
46 Абова Т.Е. Соучастие в советском гражданском процессе:
Автореф. дис. ... к.ю.н. -М., 1952. 3.Абдуллина З.К. Гражданские процессуальные правоотношения и их субъекты // Вестник КазГНУ, серия юридическая. 1999. №3.
47 Викут М.А. Гражданское процессуальное право. Учебник.-М., 2001. С.98.
48 Аленов М.А., Мадиярова А.С. Азаматтық іс жүргізу құқығы. Астана, 2011.-431 б.
        
        МАЗМҰНЫ
|КІРІСПЕ..............................................................|3 |
|.............................. | ... ІС ... ... ... | ... |5 ... іс ... субъектілерінің түсінігі және мәні…………. |5 ... іс ... ... ... ... мен | ... |14 ... ... тең қатысушылықтың түсінігі және оның түрлері…… |16 ... ... ... және тиісті емес тараптар……………. |17 |
|ТАРАПТАР ... ІС ... ... ... ... | |
|РЕТІНДЕ……… |19 ... іс ... ... ... ретіндегі тараптардың | |
|құқықтық сипаттамасы………………………………… |19 ... емес ... ... және ... |49 ... жүргізушілік құқықтық мирасқорлығы………………………….. |56 ... ... | ... ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ.............................. |66 |
КІРІСПЕ
Жұмыстың ... ... ... ... «Азаматтық процесстің
қатысушылары (жалпы сипаттама)» деген тақырыпқа арналған. ... ... іс ... ... ... ... ... іс жүргізу
субъектілерінің негізгі құқықтары мен міндеттерін, іс ... ... ... және оның ... азаматық процестегі тиісті
және тиісті емес ... ... ... сипаттамасын, іс
жүргізушілік құқықтық мирасқорлығын ... ... ... ... Тиісті тарап, тиісті емес тараптарды
ауыстыру мен процессуалдық құқық мирасқоры ... ... ... ... ... немесе бірнеше жауапкерлердің қатысуына ой
бөлініп заң шығарушы осы кезде мына заң ... ...... ... іс ... ... ... мен азаматтық іс
жүргізу әрекет қабілеттілігі бұл екі ... ... бола ... және ... ... ... ... Бұл категориялар
азаматтық процесте ... бірі және ... ... ... ... қатысуына не қатыспауына мүмкіндігін
бөліп қарастырып анықтама ... ... ... көрсетілген
категориялардың маңыздыларын ескере отырып процессуалдық құқық қабілеттілік
пен әрекет қабілеттілікке ерекше көңіл бөлінеді. Азаматтық ... ... ... мына ... ерекше орынға ие: талапкер,
жауапкер, азаматтық істі қараудағы басты қатысушы ... ... ... ... ... жағдайы әртүрлі болғанымен, бірақ бұлардың
мүдделері азаматтық іс ... ... ... ... ... бір ... ... негізгі белгілер болып мыналар - азаматтық істен шығатын
жеткілікті дәрежедегі заңдық мүдделілік. Мақсаты ... және ... ... қорғау үшін сотпен ... ... ...... және процессуалдық сұрақтарды қарау кезінде
тараптарға сот ... ... ... ... құқығы берілген.
Тараптар істе материалдық – ... заңи ... ... істі ... бір ... материалдық игілікке ие болса, басқасынан ол алынады.
Қазақстан Республикасының Конституциясында ... адам және ... ... ... мен ... қорғалатын мүддесін қорғау үшін сотқа
талап арыз, не талап өндірісінен басқа да шағым, арыз беруге құқығы бар.
Талап өндірісі – ... сот ... ... ... ... – бұл ереже бойынша талап ... ... ... құқықты қорғау талап өндірісінің тәртібімен сот ... ... ... ... ... көп ... ... форма сәйкес келеді.
Зерттеудің мақсаты. Қазақстан Республикасының азаматтық іс жүргізу
құқығы бойынша азаматтық ... ... ... мен ... және теориялық тұрғыдан зерделеу, саралау осы ... ... ... ... Атап ... мына ... қарастырылды,
азаматтық процесстің субъектілері, олардың түсінігі мен түрлері, ... ... ... ... құқықтары мен міндеттері, іс жүргізуге
тең қатысушылықтың түсінігі және оның түрлері, азаматық процестегі тиісті
және ... емес ... ... ... сипаттамасы, іс
жүргізушілік құқықтық мирасқорлығы.
Дипломдық жұмыстың ... ... ... ... ... процесс қатысушыларының азаматтық іс жүргізу кезінде қалыптасатын
құқықтық қатынастар ... ... және ... негіздері. Диплом жұмысын
зерттеудің жалпы диалектикалық- ... ... ... ... ғылыми
әдістер, оның ішінде: логикалық, тарихи жүйелеу, құрылымдық, салыстырмалы
және тәжірибелік әдістемелер қолданылды.
Дипломдық ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасының Азаматтық кодексі, Қазақстан
Республикасының Азаматтық іс жүргізу кодексі, ҚР Президентінің ... ... ... ҚР ... ... қаулылары, мерзімді басылымдар
мен арнайы әдебиеттер болып ... ... ... мен көлемі. Дипломдық жұмыстың құрылымы
зерттеудің негізгі мақсаты мен пәніне ... ... ... ... екі ... жеті бөлімшеден, қорытындыдан және пайдаланылған
әдебиеттер тізімінен тұрады. Жалпы көлемі 68 бетті құрайды.
1. АЗАМАТТЫҚ ІС ЖҮРГІЗУ СУБЪЕКТІЛЕРІНІҢ ЖАЛПЫ СИПАТТАМАСЫ
1. ... іс ... ... ... және ... іс – азаматтық іс іс жүргізу заңдарында ... ... ... ... іс. ... іске: жеке адамдар мен ... ... мен ... ... ... ... құқық бойынша
дау – дамайлар ... іс ... ... немесе лауазымды
басшылардың өз уәкілеттерін бұза ... ... ... ... іс - ... ... ... заңды мәні бар деректерді
айқындау жөніндегі іс; азаматтық құқық субъектілерінің мүліктік емес жеке
құқыларын ... ар – ... ... мен ... ... т. б.Қ қорғауға
байланысты іс жатады. Азаматтық іс арнаулы заңдарда көзделген қағидаларға
сай жүргізіледі.
Азаматтық іс ... ...... ... ... қараудың шешудің
тәртібін, сондай – ақ соттардың және ... да ... ... қаулыларын
орындау тәртібін реттейтін құқық ... Оның ... ... ... және ... ... ... қызметін реттейді; сондай –
ақ олардың құқылары мен міндеттерін анықтай ... сот ... ... белгілейді. Азаматтық іс жүргізу заңдарымен бірге, бұл
ұғым өзімен аттас ғылымды, әрі оқу ... де ... ... ... ... сот қызметін жетілдіруге, сот билігін күшейтуге,
оған мемлекеттік заң шығарушы және атқарушы бөлікпен ... ... ... беруге бағытталған.
Сот билігі Қазақстан Республикасының атынан жүзеге асырылады және ... мен ... ... ... мен ... ... Республика Конституциясының, заңдарының, өзге де нормативтік
құқықтық актілерінің, халықаралық шарттарының орындалуын ... ... етіп ... ... ... іс ... азаматтық, қылмыстық және заңмен
белгіленген өзге де нысандары арқылы ... ... ... сот әділдігін тек сот қана жүзеге асырады.
Соттарда қаралатын істердің көпшілігі азаматтық істер болып табылады. ... ... ... тұрғын үй, экологиялық, қаржы, салық және
ведомстволық ... ... ... ... ... да құқық
қатынастарынан туындайтын даулар.
Азаматтық істерді қарау мен шешу ... ... сот ісін ... ... ... ... ... соттарында азаматтық
істерді жүргізу тәртібі азаматтық іс ... ... ... іс жүргізу құқығы-мемлекет белгілеген құқықтық нормалардың
соттардың азаматтық істерді қарау және шешу ... ... ... ... ... сот ... сондай-ақ сот қаулыларын мәжбүрлеп
орындау тәртібін реттейтін жиынтығы немесе жүйесі.
Азаматтық іс жүргізу ... ... ... ... ... болып табылады,
оның да дербес нысанасы және реттеу әдісі бар. ... іс ... ... нысанасы сот пен іс жүргізуге қатысушы тұлғалар, яғни
азаматтық сот ісін жүргізуге қатысушылар ... ... ... ... ... Бұл ... азаматтық істі жүргізу процесінде
туындайды. Азаматтық іс жүргізу құқық қатынастарының басты, ... ... ... ... сот ... ... басқа субъектілер
соттан қорғау сұраған тұлға немесе іске ... ... ... не ... және т.б. ... болуы мүмкін.
Азаматтық іс жүргізу құқық қатынастарының субъектілері арасында іске
қатысушы тұлғалар ерекше бөліп ... ... ... іс ... ... 44 ... ... оларға мыналар: тараптар,
үшінші тұлғалар, прокурор, мемлекеттік басқару органдары, кәсіподақтар және
заңда көзделген жағдайда ... ... ... мен міндеттерін
қорғайтын басқа да қоғамдық ұйымдар жатқызылған. Олар іске өз ... ... ... ... мен мүдделерін, не басқа
тұлғалардың ... мен ... ... ... іс ... істің қозғалуына, істің бір сатыдан екінші сатыға өтуіне және
істі жүргізудің қысқартылуына ықпал ететін тұлғалар.
Азаматтық іс жүргізу ... ... ... императивтік-диспозитивтік
сипатта болады. Соттың іс жүргізу әрекеттері билік сипатында жасалады, олар
өздері арнап шығарылған тұлғалар үшін ... ... ... ... ... шығарады және мәжбүрлеу күші бар құқық нормасына негізделген.
Іске қатысушы тұлғалар жасайтын іс жүргізу әрекеттері диспозитивтік ... ... іс ... ... талап-арыздан бас тарту туралы арызы
бойынша немесе тараптардың бітісу ... ... ... ... ... ... өзіндік ерекшелігі осында.
Азаматтық іс жүргізу құқығы жалпы және ... ... ... ... сот ... принциптерін, азаматтық істердің сотқа қарастылығы,
сот құрамын, қарсылық білдіруді, іске қатысушы тұлғалардың құрамын, ... ... ... мен ... ... ... қою және ... ететін нормалар енеді.
Азаматтық іс жүргізу құқығының ерекше бөлігі-құқықтың осы саласының
жекелеген институттарын, сатыларын реттейтін ... ... ... іс ... соттың, іске қатысушы тұлғалардың және процеске
басқа да қатысушылардың, сондай-ақ сот ... ... ... іс жүргізу құқығының нормаларымен реттелген қызметі. Азаматтық іс
жүргізу дегеніміз, іс жүргізу құқық ... ... ... дамуының
және тоқтатылуының жүйелі тәртібі болып табылады, өйткені бұл ... ... ... ... ... ... азаматтық істер бойынша
сот әділдігін жүзеге асыру жөніндегі сот қызметі ... ... ... және ... не олар соттың істің шын ... ... сот ісін ... ... ... іс ... 5 ... белгіленген. Сот азаматтардың және ... мен ... ... ... ... азаматтық істерді дұрыс
және мерзімінде шешуі тиіс. Осы негізгі міндетті орындау арқылы азаматтық
сот ісін ... ... ... ... пен ... тәртібін
нығайтуға, әлеуметтік әділеттілікті ... ... ... ... ... заңдарды дәл және мүлтіксіз орындау, азаматтардың
құқығы, ар-ожданы мен қадір-қасиетін, ортақ тұрмыс ... ... ... ... ... ... берілген конституциялық
құқықтар мен ... ... ... қорғау соттардан сот ... ... ... ... ... құқық нормаларының бәрін
аса қатаң сақтауды талап етеді.
Субъектілер, яғни азаматтық іс жүргізу құқықтық қатынастарына қатысатын
немесе қатыса алатын адамдар үш ... ... Сот ... ... ... ... Сот ... ерекше қатысушысы
болып табылады, себебі арнайы құрылған ... ... ... сот ... ... ... Сотқа азаматтық процестің анық
сатыларында басшылық рөл берілген. Іске қатысушы ... ... ... ... ... жағдайда судья ауыстырылып, істі
басқа судья қарайды. Сот отырысының хатшысы ... ... ... сот отырысының хаттамасын жасайды және сот ... ... ... да ... орындайды. Сот отырысының
хатшысы сотқа іс бойынша шақырылған адамдардың қайсысының келгенін,
келмей ... ... ... ... және ... ... қандай себептері бар екендігін хабарлайды.Сот приставы —
төмендегідей міндеттерді атқаратын адам: сот отырысы ... ... ... ... ... іс ... ... орындауды
жәрдемдеседі, сот ғимаратын, судьяларды және процестің басқа
қатысушыларын ... ... ... ... және ... ... құжаттарын мәжбүрлеп орындалатын сот орындаушыларына ... ... — бұл ... ... және заңмен
жүктелген соттың және басқа органдардың актілерін орындау жөніндегі
міндеттерді ... ... ... Іске ... ... тараптар; даудың нысанасына дербес талаптарын
мілімдемейтін ... ... ... ... органдар;
процеске қатысатын жергілікті өзін-өзі басқару органдары, ұйымдар
немесе жеке азаматтар; ерекше ... ... ... ... ... өтініш берушілер және басқа да мүдделі адамдар. Іске ... ... ... ... іс жүргізу құқықтарын адал пайдалануы
тиіс. Осы тұлғалар іс жүргізу құқықтарын орындамаған жағдайда заңдарда
азаматтық сот ісін жүргізу туралы қарастырылған ... ... ... барлық адамдар екі шағын топқа бөлінед:
1) өз құқықтары мен мүдделерін қорғайтын адамдар. ... ... ... ... өндіріс істері бойынша өтініш берушілер
мен мүдделі тұлғалар кіреді;
2) мемлекеттік, қоғамдық мүдделерді не жеке адамдар ... ... ... ... Олар ... ... ... өзін-өзі басқару органдары, ұйымдар немесе
жеке азаматтар.
3. Сот төрелігін ... ... ... адамдар.
Бұл топқа куәгерлер, сарапшылар, аудармашылар, мамандар, ... және ... ... ... ... ... іске ... болмайды. Олардың азаматтық процестегі рөлі қосалқы-қызметтік
болып табылады, олар сотқа істің нақтылы мән-жайларын анықтауға, оны ... ... және ... ... ... асыруға көмектеседі, тап
осындай көмекті олар іске қатысушы басқа да адамдарға көрсетеді.
Азаматтық іс жүргізу қатынастарынын, субъектілері азаматтар мен ... бола ... ... ... азаматтық іс жүргізу қатынастарына
шетел азаматтары, азаматтығы жоқ адамдар және ... ... ... ... ... ... бәрін, олардың іске қатынастығына
орай, белгіленген топтарға ... сот, іске ... және ... жүзеге асыруына жәрдемдесушілер.
Сот азаматтық іс жүргізу қатынасының ... ... ... Республикада азаматтық, төрелік, қылмыстық және басқа да ... ... тыс ... ... жоқ. Сот ... мен ... бостандықтары мен заңды мүдделерін ... ол ... оны ... ... ... ... нысан болып табылады.
Соттар қайсы біреулердің еркіне қарамастан тек ... мен ... ... ... Республика атынан берілген билікті жүзеге
асырады, іс ... ... ... ... сот ісін ... процесс
мүшелерінің барлығының да белсенді түрде қатысу ... ... ... ... ... және ол ... ... және негізделген шешім
шығарады. Соттарға мемлекеттік мәжбүрлеуді қолдану құқығы берілген. ... және ... ... ... шешімдерімен кінәлі тараптарды
(талап қоюы немесе жауапкерді) тиісті тәртіпке шақырады, оларды міндеттері
мен жауапкершілігін орындауға, оның ... ... ... ... ... ақшалай қаражат өндіртуге не мүліктерін өндіруге
мәжбүрлейді. Істі сот отырыстарында қарау мен шешу ҚР ... ... жөне ҚР ... іс ... кодексінің жалпы бөлімінің 2-тарауында
аталған принциптерге негізделеді.
Іске қатысушыларды азаматтық іс ... ... ... ... ... ... ... ҚР Азаматтық іс жүргізу
кодексінің 44-бабына ... ... ... ... мен ... ... тұлғаларды (даудың нысанасына дербес талаптарын мәлімдейтін
және даудың нысанасына дербес ... ... ... ... органдар, жергілікті өзін-өзі басқару органдары;
• ҚР АІЖК-нің 56,57-баптарымен көрсетілген негіздер бойынша процеске
қатысатын ұйымдар немесе жеке ... арыз ... және ... да ... ... (ҚР АІЖК-нің 289-
бабы) жатқызамыз.
Сот төрелігін жүзеге асыруын жәрдемдесушілер – азаматтық іс жүргізу
құқықтық қатынастарының ... ... ... аудармашы, куә,
маман, сот приставы, сот ... сот ... өкіл және ... іс ... тараптар іске қатысушы тұлғалар қатарына
жатады (АІЖК-ның 44-бабы) . Жеке ... ... ... ... ... ... ұйымдар) өздеріне келтірілген зиянды сот арқылы
өндіріп алуға хақысы бар.
Тараптар – ... ... ... ... ... ... ... туралы даулары қаралып және шешілуге тиіс іске қатысушы тұлғалар.
Тараптар деп талап ... мен ... ... Талап қоюшы мен
жауапкер ретінде жеке тұлғалар (ҚР-ның азаматы, ... ... ... жоқ ... мен ... тұлғалар (мекемелер, ұйымдар және
кәсіпорындар) болып табылады.
Талап қоюшы – ... ... арыз беру ... ... ... мен заңмен қорғалатын мүддесін қорғаушы тұлға. Қазіргі азаматтық
іс жүргізу заңында талап ... ... ... ... 2 ... ... ... қоюшы өзмүдделері және құқықтарын көздеп талап
қою ... ... ... басқа тұлғалардың құқықтарын, бостандықтарын
және ... ... ... қорғау үшін сотқа жүгінеді. ... ... ... іс ... өзі ... ал ... ... ол іске
қатысуға соттан рұқсат сұрайды.
Жауапкер – талап қоюшының талабы бойынша сот алдында жауап ... ... ... ... ... оның ... ... немесе
заңмен қорғалатын мүддесін бұзып не дауға салып ... ... ... ... – сотта қаралуға жататын даулы құқық қатынасының немесе заңмен
қорғалатын мүдденің ... іс ... ... ... ... үшін ... іс
жүргізу құқық қабілеттігі (АІЖК – нің 45 – бабы) ... ... ал ... іс ... ... ... асыру үшін азаматтық іс ... ... ... – нің 46-бабы) қажет.
Азаматтық іс жүргізу құқық қабілеттігі – ... іс ... мен ... ие болу ... ... ... ... барлық азаматтар мен ұйымдар үшін ... ... ... ... іс ... ... қабілеттері туғаннан беріліп,
өлгенде ғана тоқтатылады [1].
Азаматтық іс ... ... ... – сотта құқықтарын өз іс -
әрекетімен жүзеге асыру және ... ... іс ... ... ... Заңды тұлғаның азаматтық іс жүргізу құқық қабілеттігі
мен әрекет қабілеттігі мемлекеттік ... ... ... және ... ... ... болғанда басталады. Азаматтардың іс жүргізу
әрекет қабілеттігі толық көлемде 18 ... ... ... ... 16 ... толған ата-анасының рұқсатымен үйленген немесе шарт
бойынша ... ... ... ... оны толық азаматтық іс
жүргізу әрекет қабілеті бар деп танимыз. 14-18 жасқа ... ... ... әрекет қабілеті шектеулі деп ... ... ... және заңмен ... ... ... ... немесе өзге де заңды өкілдері
қорғайды, алайда, сот ... ... ... ... ... әрекет
қабілеті шектеулі деп танылған азаматтардың өздерін тартуға міндетті ... ... іс ... ... кезде нақты белгілі бір құқықтық
жағдайға ие болады. Қатысушының іс жүргізудегі ... ... ... ... ... яғни бұл ... ... емес актісін шығаруға әкеледі.
Тараптардың қатысуынсыз іс жүргізуде жоқ, сондықтан азаматтық істе
олардың ... ... ... ... және ... ... ... білдіреді.
Азаматтық іс жүргізу құқығы ғылымында және жалпы мойындалатын заң
ережелерінде ... іс ... ... қатынастарының субъектісі ретінде
іске қатысушы тұлға. Істе сот және тараптар арасында пайда болатын қатынас,
негізгі азаматтық құқықтық қатынас ... ... Бұл ... ... сот өндірісі де болмайды.Сондықтан тараптар-азаматтық іс
жүргізудің негізгі қатысушылары.Осылардың арасында пайда ... ... ... құқығындағы дауы, соттық қарау және рұқсат беру ... іс ... мен ... ... ... ашылмаған, заңды белгі
ретінде танылмайды, себебі ол ... мен ... ... ... орай
сот практикасында құқықты қолдануға маңызды қиындық тууда; АІЖК-де тек қана
талапкер және жауапкердің іс ... ... ... ... ... тұлғалар көрсетілген.
Азаматтық іс жүргізу құқығы ғылымында жеткілікті дәрежеде ұғым дамыған;
көп тараған келесі екі анықтама бар:
1) тарап бұл ... ... ... субъектісі (С.Н.Абрамов,
М.А.Викум, Д.Р. Джалилов, С.А.Якубов);
2) тарап бұл даулы құқық субъектісі ... ... ... бойынша екі анықтаманың бір–бірінен өзгешелігі жоқ
[2].
Көрсетілгендер мен осы жерде айтылғандар тұлғаның ... ... ... міндетті тараптың түрін анықтау ... Бір ... және ... ... ...... қатынас ұйғарымы деп
аталады. Бұл екі анықтама әртүрлі қалыптасқанымен бірдей және бір мағынада
(М.А.Викут, И.А.Жеруолис).
Сондықтан, іс жүргізудегі ... ... ... ... ... ... ... емес тараптардың іс жүргізуге қатысуын
қоспағанда, ... ... ... ... ... ... айналады.
Талап қаюшының субъектілік құқығы қорғану, сол себепті құқығым
бұзылды, даулы деп ... ... ... істі ... ... ... деп ол ... жауапкершілігін анықтамай оны жауапкер деп
тани алмаймыз. Нақты мән-жайларды сот істі ... ... ... ... - ... құқықтық қатынастың нақты немесе ұйғарым
субъектілері. (М.А.Викум).
АІЖКнің ... іске ... ... яғни іске ... құрамына
кіретін тараптар көрсетілген. Іске ... ... ... үшін олар төменде көрсетілген іске қатысушы тұлға ... ... іске ... ... өзінің жеке мүдесін қорғау және өз атынан іске шығуы;
- соттың заңды күшіне ... ... ... және ... іс
бойынша өндірісті тоқтатуды анықтауы;
- заңда көрсетілген құқықтар мен міндеттерді пайдалануы.
Жоғарыда көрсетілген белгілердің ішінде маңыздысы іске мүдделі ... ... ... ... іске ... ... қатысушы тұлғалардан айырмашылығы тараптар істе материалдық-құқықтық
және процессуалдық мүддені иемденеді.
Материалдық-құқықтық мүдде игілігі сот ... ... ... ... ... ... ... үшін) қалдырып
шешімін шығару арқылы алынады немесе сақталады.
Процессуалдық мүдде бұл істі қарау, рұқсат беру және қатысушылар ... ... сот ... ... нәтижеге жету үшін күтеді және
тырмысады (талапкер үшін бұл ... ... ... ... ... талапты қанағаттандырусыз қалдыруы) (М.А.Викум). Екі тарап ... ... ... ... дауға соттың рұқсат шешімін
шығаруы.
Тараптар материалдық құқықтық дауда және ... ... ... ... ... ... ... бір-біріне қарсы болады.
Құқық жөнінде дау (даулы материалдық құқықтық қатынас), субъектілер
бұлар істе тараптар ... сот ... пәні ... ... ... ... құқыққа рұқсат беріп, сот шешімін шығарады не ... ерік ... ... ... ... тоқтатады.
Осыған орай, сот актісінін шығуы даулы азаматтық-құқықтықтың ... ... ... құқығы және міндеттері)
анықталады. Сондықтан, ... ... ... ... ... ... көлемде тараптарға тарайды.
Тараптар - бұл тұлғалар, субъективтік ... мен ... сот ... ... сондықтан заң бұларға сот шығын
ауыртпалығын аратады (осындай шығыннан босатылғаннан басқа).
Жоғарыда көрсетілгендер ... ... ... ... ... келесі ерекше белгілерді бөліп көрсетеді:
1) қарама-қарсы материалдық-құқықтық және ... ... ... ... ... сот шешімі салдарының толық көлемде орындалуы;
3) іс бойынша сот шығындарын көтеруі.
Талап өндірісіндегі іс қозғаудан басқа тараптардың даулы құқықтары ... пәні ... ... ... ... құқық-ерекше талап
өндірісі және маңызды ... ... ... ... ... ҚР ... іс ... кодексі, не субъектілердің, кімнін даулы
құқықтары ... ... ... ... ... ... ... тараптармен іс жүргізуде атауға болады. Осыдан шығады, бұл тараптар-
бұлар тек ... ... ... ... ... де ... тұлғалары.
АІЖК-нің 48-бабында көрсетілгендей іс жүргізудегі ... ... мен ... табылады. Талакер және жауапкер - бұлар, ... ... ... етілетін тұлғалар. Сондықтан, азаматтық ... екі ... орын бар ... ... , екіншісі жауапкер деп
аталады.
Талапкер - өз мүдделерін немесе талап қойылған мүдделерді көздеп ... ... мен ... ... ... ... ... 48-бап 1б.).
Талапкер - іс жүргізудегі тараптың бірі бола тұра, даулы ... ... ... ... рұқсат етіліп, нақты заңды мүддесі мен құқығы
бұзылған субъект.
Сотқа арыз ... ... ... ... ... танылмайды. Азаматтардың
құқықтары, бостандықтары мен заңды мүдделерін, заңды тұлғалардың құқықтары
мен заңды мүдделерін, қоғамдық және ... ... ... ... органдар, жергілікті өзін-өзі басқару органдары, ұйымдар,
азаматтар не прокурормен ... ... ... іс ... ( ... 1,2б., ... 3б., 56-бап 1б.).
Осындай тұжырым АІЖК-нің 48-бабының 3-бөлімінен шығып, келесі норма
бекітілген: « ... ... ... ... және заңмен
қорғалатын мүдделерін қорғау үшін сотқа жүгінуге заң ... ... ... ... ... мүдделері қозғалып іс басталған адамға сот
пайда ... ... ... ... және ол адам сотқа талап қоюшы
ретінде қатысады ». Бұл ереже өз ... ... ... ... ... егер ... ... прокурор мәлімдеген талапты қолдамаса,
егер үшінші тұлғалардың құқықтары, бостандықтары және ... ... онда сот ... ... (арызды) қараусыз қалдырады (АІЖК-нің 4-
б.); егер мүдделеріне сай ... ... ... ... ... ... немесе жекелеген азаматтар) іс қозғалған адам
мәлімделген талапты ... ... ... ... қысым
жасалмаса, сот талап қоюды (арызды) қараусыз қалдырады (АІЖК-нің ... ... ... қол ... және оны ... ... ... жағдайда
оның өкілі қол қояды.(АІЖК-нің 58,63,150-бап 5-б.). Азаматтың әрекет
қабілеттігінін толық ... бар ... ... қарамастан істе тарап
болып табылады. Сотта талапкердің мүддесін қорғап қатысқан тұлға, процесте
сол тұлғаның өкілі ... ... ... талаптың қойылуы талапкер екенің ... ... ... ... талапкерді анықтау кезінде, кімнің құқықтары мен заңды
мүдделері ... ... ... ... ... пен ... ... шешіміне мүдделі екенін анықтап, мәжбүрлі түрде орындалады.
Жауапкер - өздеріне ... ... ... ... мен ... ... табылады (АІЖК-нің 48-бап 1-б.). Жауапкер - бұл даулы құқықтың басқа
тарабы, талап ... ... оның ... құқығын даулап, заңды мүддесін
бұзған тұлға.
Процесте тараптар болып тек Қ.Р-ның азаматтары мен заңды тұлғаларынан
басқа ... ... ... ... ... жоқтар,
шетелдік заңды тұлғалар, халықаралық ұйымдар) бар, егер олардың ... ... ... қаралуға рұқсат берілсе.
Заңда көзделген жағдайларда заңды тұлғалар болып табылмайтын ұйымдар
тараптар болуы мүмкін ... 48 бап 2б.). ... ... ... болу мүмкіншілігі заңды тұлға емес ... ... ... ... заңды тұлға болып табылмайтын ұйымдарды азаматтық ... ... ... ... ... ... ... келсек, заңды
тұлға болып табылатын ұйым ғана тарап ретінде іс ... ... ... ... Заң шығарушы азаматтық іс жүргізуге тарап болып қатысуға
мүмкіншілігі бар ұйымдарды ... ... олар ... ... болу ... деп
айтпаған. Заң шығарушы басқаны пайдаланып білдірді «заңды тұлғаның құқығын
пайдалану». Сондықтан ... ... ... ... ... ... заңды тұлғаның құқығын пайдаланушылардың, тараптар ретінде қатысуға
мүмкіншіліктері бар» [3].
Азаматтық процесте мемлекет бір тарап болуы мүмкін ... ... ... ... ... ... ... қатынастарға
осы қатынастардың өзге қатысушыларымен тең негіздерде кіреді (АК-нің 111-
бап 1б). Осы қарым қатынастан дау ... ... ... ... ... бола тұра ... ... болып қатысады. Сотта оның
атынан өз өкілеттігі шегінде мемлекеттік органдар қатысады (мысалы, Қ.Р-ның
Президенті, Қ.Р-ның Парламенті, ... ... ... ... және ... ... реттер мен тәртіп бойынша Қазақстан Республикасының
арнайы тапсырмасымен оның атынан өзге де мемлекеттік ... ... мен ... ... ете алады (АК-нің 111-бап 2б).
2. Азаматтық іс жүргізу ... ... ... ... АІЖК-і 48-бабының 5-бөлігіне сәйкес: тараптар іс жүргізу құқықтарын
тең пайдаланады және бірдей іс жүргізу міндетін мойнына алады деген.
Тараптардың азаматтық іс ... ... ... және ... ... қарастырса болады. Жалпы – бұл тараптардан басқа да іске қатысушы
тұлғаларғатән құқықтар: іс ... ... ... үзінділер
жазып алуға және көшірмелер түсіруге, қарсылықтарын мәлімдеуге, ... ... және ... ... ... және т.б. (ҚР АІЗК-нің 47-бабы).
Арнaйы – ҚР АІЖК-нің 32, 49, 50, 156, 158 және т.б. ... ... ... ... талаптың негіздемесін немесе нысанасын өзгертуге, талап
қою талабының мөлшерін ұлғайтуға не ... ... ... ... ... құқылы. Жауапкер талап қоюды толық не ... ... ... бас тартуға құқылы.
Тараптардың азаматтық іс жүргізу міндеттерін: жалпы және ... ... ... ... ...... ... берілген барлық іс
жүргізу құқықтарын адал пайдалануға, сот отырысындағы ... ... ... ... ... ... ... Арнайы – ол азаматтық
іс жүргізудің сатыларына және нақты іс ... ... ... ... ... ... ... өзі ұсынған талап арызында міндетті
түрде заңда көрсетілген мәліметтер бар болу керек (ҚР ... ... ... ... қоюшы мен ... ... ... ... негізі ретінде сілтеме жасайтын мән-жайларды дәлелдеуі
тиіс. (ҚР АІЖК-нің 65-бабы).
Тараптар іске ... ... ... ... ... ... атқарады (АІЖК-нің 47-бап). Бірақ тараптар даулы
азаматтық-құқықтың ... бола ... ... қою мен оны даулаудың, даулы
құқықтың обектісін анықтаудың процессуалдық құқықтары мен ... ... ... ... ... ... құқықтары, жүйеленіп, құқықтың болуына
байланысты М.А.Викум келесі үш топқа ... ... ... мен ... әсер ... ... құқық:
- талап қоюшы талаптың негіздемесін немесе нысанасын өзгертуге, талап
қою талабының мөлшерін ұлғайтуға не ... ... ... ... ... ... талап қоюды тануға құқылы;
- тараптар бітімгершілік келісіммен аяқтай ... ... ... арыз және т.б. ... ... істі ... ... құқығы:
- сот талқылауына жеке өзі қатысуы;
- сотта өкілдік ету;
- сот жарыссөздеріне қатысуға;
- дәлелдемені зерттеуге қатысуға және т.б.
3) кең мағынада тараптардың ... ... ... ... ... құқық;
- сот отырысының хаттамасына ескертпелер беруге құқылы және т.б.
Тараптар ... ... ... іс ... ... ... құқылы (АІЖК-нің 47-бап 1б). Көрнеу теріс пиғылымен негізсіз
талап қойған немесе ... ... ... дау ... не істі ... ... қарап, шешуге үнемі қарсы әрекет жасаған тараптан сот екінші тараптың
пайдасына іс жүзінде уақыт ысырабынан келтірілген ... ... ... (АІЖК-нің 112-бап).
Әр тарап өзінің ... және ... ... ... ... ... дәлелдеуі тиіс (АІЖК-нің 65-бап); сот
сұратқан дәлелдемені ұсынып табыс ету (АІЖК-нің 66-бап 10б); сот ... ... ... егер бұл істің мән-жайлары бойынша қажет болса,
сот тараптардың сот отырысына қатысуын ... деп тани ... ... 5б).
Азаматтық сот өндірісіндегі тараптардың теңдік қағидасынан ... іс ... ... тең ... және ... іс жүргізу
міндетін мойнына алады (АІЖК-нің 15-бап,48-бап 5б).
Азаматтық іс жүргізу заңы іс жүргізу ... ... ... ... қатысушы бір мәртебеге ие болу керек. ... ... екі ... ғана екі іс ... ... ие болады:
1) егер жауапкер талап қоюшының талабына қарсы талап қойып, сот ... ... ... орай ... ... ... ... жауапкерге айналады;
2) егер қатысушылар істі жүргізуді олардың ішінен біреуіне беретін
болса, онда процестегі уәкілетті тұлға бір уақытта істе ... не сот ... ... ... ... азаматтық істегі өзінің процессуалдық
мәртебесін ... ... ... ... ... ... ... мүдделіміз. Ережеге сүйенсек, қай тұлғаның құқығы не заңды
мүддесі бұзылғаның немесе даулы ... ... ... үшін ... ... талапкер орның алады. Мүдделі тұлға процеске қатыса ... егер ... алып мына ... ... таңдауға: талапкер, жауапкер,
үшінші тұлға және басқада [4].
Төменде тізілген ... ... ... жағдайы процеске дейінгі
мүддесі қатаң берілген: несие беруші талапкер болады, қарыз ... Осы ... ... ерік яғни ... таңдау беріледі:
қорғану үшін сотқа бару не бармау.
Кейбір жағдайларда материалдық құқық пен процессуалдық мүдденің қатысы
бір ... емес және ... ... құқық мүддесін таңдау мүмкіндігі
беріледі. Осы тұлғаны қарауда процеске қатысу не ... ... ... не ... ... ... ... маңызды.
Істегі мына немесе басқа мәртебені таңдау процеске ... ... ... таңдаудағы негізгі дәлел тұлғаның
игілікке қатынасы-талаптың объектісі. Мысалы: ... ... ... ... ... қажет етушімен бірге талап қойып, соның
тарапында үшінші тұлға болып ... ... ... ... ... талапкер болып қатысу үшін талап қоюы процес кезінде ... ... ... ... ... ... ... өндіріп алу ісі
бойынша потенциалдық талапкерлер үшінші тұлға рөліндегі талапкер тарапында
болады: баспагермен дауласпай-ақ өз еңбегіне ақы ... ... Өз ... ... ... ... болған, баспагермен тікелей шиленісте болмайды.
Жауапкердің «жеңілуі» мен талапкердің процесте ... анық ... ... баспагермен дауласуды қаламайды, қаламақыны өндіріп алып
жеңіп шығуына сенімді болады. ... ... ... ... ... ... ... ұпайына емес кезде , үшінші тұлға шың мәнісінде сот арқылы
қорғануға болмайды және істе талапкер ... бола ... ... жағдайда үшінші тұлғаның жағдайы өзіндік ... ... ... талапкер (тарап). Талапкердің потенциалды мәртебесі ... ... ... болады, талапкерге айналу мүмкіндігі процес
аралығында сақталады.
3. Іс жүргізуге тең ... ... және оның ... ... тең қатысушылық – бұл бірден азаматтық процесте талап
қоюшы не жауапкер жағында ... екі ... ... ... мен ... ... қайшы келмейтін бірнеше тұлғалардың қатысуы [6].
ҚР АІЖК-нің 50-бабында: «Талапты бірнеше талап қоюшы бірлесіп ... оны ... ... ... мүмкін. Талап қоюшылардың ... ... ... тарапқа қатысты процесте дербес ... ... ... мен ... іс ... тиісінше тең талап
қоюшылардың немесе тең жауапкерлердің біреуіне тапсыра алады».
Егер іске бірнеше талап қоюшының қатысуы болса, онда олар тең ... деп ... ... іске бірнеше жауапкердің қатысуы болса, онда олар тең ... ... ... ... ... екі ... ... - процессуалдық - құқықтық мағынада;
2 – материалдық – құқықтық ... - ... ... ол 3 ... ... қаралуы мүмкін:
1 – ші түрі – белсенді бірігіп қатысуы – ... ... ... ... ... қатысуы (екеу және одан көп ... ), ... 3 ... мен 1 жауапкердің қатысуы;
2 – ші түрі – еңжар бірігіп қатысуы – сотта жауапкер ... ... ... ... және одан көп қатысуы), мысалы бір талап қоюшы мен 3
жауапкердің қатысуы;
3 – ші түрі – аралас бірігіп ...... ... ... ... мен
жауапкер жағынан бірнеше тұлғаның қатысуы, мысалы 3 талап ... мен ... ... ... – құқықтық мағынада 2 түлде қарастырылуы мүмкін:
1 – ші түрі – ... ... – заң ... іске барлық
қатысушылардың (талап қоюшы не жауапкер ретінде) қатысуын міндетті түрде
тілейді, ... ... ... ... өз ... белгілеу;
2 – ші түрі – факультативті (міндетті емес) – ... ... ... ... яғни іс ... ... талап қоюшылардың немесе бір ғана
талап қоюшының бірнеше жауапкерлерге жеке және ... ... ... ... ... ... ... қойған немесе талаптар
бірнеше жауапкерге қойылған кезде сот, егер ... ... ... ... деп тапса, бір немесе бірнеше талапты жеке іс жүргізуге
бөлуге ... ... ... 2-бөлігі). Судья осы ... ... дәл сол ... қатысатын біртектес, не бір талап қоюшының ... ... ... әр ... ... ... бір ... қойған
талабы бойынша бірнеше іс бар ... ... егер ... ... деп тапса, бұл істерді біріктіріп қарау үшін бір іске ... ... ... ... тең ... ... ... тең қатысушылардың біреуі
сотта өкіл бола алады (АІЖК-нің ... ... ... ... ... және тиісті емес тараптар
Тиісті тараптар (талап қоюшы мен жауапкер) – нақты азаматтық іс бойынша
азаматтық іс жүргізудің нағызғы қатысушылары, яғни ... іс ... ... ... ... субъектісі болуы мүмкін деген болжау [9].
Тиісті емес ... ... ... мен ...... ... іс
бойынша азаматтық іс жүргізудің нағызғы қатысушысы емес, яғни ... ... ... ... ... ... болжау іс материалдары бойынша
жоққа шығарылған тарап.
Тиісті емес тарап болып тиісті емес талап қоюшы ... ... ... ... емес ...... іс жүргізу құқық қабілеттігі бар
тұлға. Ол тараптың барлық іс жүргізу құқықтары мен міндеттеріне ие ... іс ... ... болып танылады. Сондықтан сот тиісті емес талап қоюшы
мен немесе ... ... ... ... ... арыз ... бас
тартуға болмайды [10].
Тиісті емес жауапкер тиістімен мына жағдайда ауыстырылуы ... ... - өз ... бойынша (ҚР АІЖК-нің 170-бабы 3-бөлігі).
2)талап қоюшының өтініші бойынша (ҚР АІЖК-нің 51-бабы 1-бөлігі).
Барлық жағдайда ... ... ... ... емес ... орын ... ... қоюшының келісімі керек (ҚР АІЖК-нің 51-
бабы 2-бөлігі), ал ... емес ... ... орын ... ... жоқ. Сот істі ... үстінде немесе біріншісатыдағы
сотта оны қарау кезінде ... ... ... ... тиісті емес адамға талап
қойылып отырғаның анықтаса, істі тоқтатпай талап қоюшының өтініші бойынша
тиісті емес жауапкерді ... ... ... ... емес ... ... орын ауыстырған жағдайда сот сәйкесті
ұйғарымын шығарады.
Тиісті емес жауапкерді тиісті жауапкермен ... екі жолы ... ... |Оның көрінісі (қорытындысы) |
|1. ... ... ... емес |Сот ... емес ... тиісті |
|жауапкерді ... орын ... ... жауапкермен орын ауыстыруға | |
| | ... ... | ... ... ... тиісті емес |Сот тиісті емес ... ... ... ... ... орын ... ретінде іс бойынша тартады |
|ауыстыруға келісім бермесе. ... ... емес ... азаматтық |
| ... ... ... емес ... ... ... істі дайындау және қарау
басынан бастап жүргізіледі. Егер талап қоюшы тиісті емес ... ... ... келіспесе, сот істі ұсынылған талап қою ... ... қоса ... ... ... ... мүмкін, яғни тиісті
емес талап қоюшы. Себебі жоғарыда тиісті емес тараптар деп ... ... ... ... біз талап қоюшы мен жауапкерді танимыз, ... ... емес ... қоюшы туралы айтқан орынды [11].
Сот азаматтық процесте тиісті емес талап қоюшыны тиісті талап қоюшымен
орын ауыстыра алады [12].
2. ТАРАПТАР АЗАМАТТЫҚ ІС ... ... ... ... ... іс ... негізгі қатысушылары ретіндегі тараптардың
құқықтық сипаттамасы
Азаматтық процестегі тараптар - бұл ... ... ... ... ... туралы дауды сот қарауы мен шешуге міндетті іске катысушы
тұлғалар [13].
Азаматтық процеске белгілі бір ... ... ... ... ... ... ... тұлғаның процессуалдық жағдайы оның
процессуалдық құқықтары мен міндеттер шеңберін ... оның ... ... ... ... туралы мәселе өзекті мәселелердің бірі
болып табылады. Азаматтық процестің негізгі қатысушылары ... ... ... процесс аталған тұлғалар арасында болады, тараптар
арасында құқық немесе заңды мүдде туралы дау ... ... ... ... ... анықтамау, нақты азаматтық іс
бойынша сот қызметінің жаңылуына немесе кемшілігіне әкелетін, сот қателігі
болып табылады. Әділетсіз шешім шығаруға негіз болып табылуы ... ... ... ... ... және жауапкер болады.
Тараптар ретінде заңды түлғалар немесе жеке ... ... ... ... тараптар ретінде заңды түлға болып табылмайтын ұйымдар да болуы мүмкін.
Тараптар - құқықтар немесе заңмен ... ... ... ... ... іске ... түлға.
Осыған орай заңи әдебиеттерде екі түрлі көзқарас ... - бүл ... ... ... ... ... ... С.А.Якубов);
тараптар - бүл күқық туралы даудың субъектісі (А.Ф. Козлов, М.С.Шакарян).
З.Х. Баймолдинаның пікірінше, бұл екі анықтаманың арасында ... жоқ және ... бір ... ... ... болады. Осы
екі анықтама әр түрлі ... ... ... ... ... де, екіншісінде де белгілі бір ... ... ... ... жауапты (міндетті) тұлға да бар. Ал бір тұлғаның кұқығы
мен ... ... ... алдын-ала болжам құқықтық қатынас ... сай ... ... азаматық іс жүргізудегі тараптардың анықтамасына ... ... ... бар. ... құқықтық қатынастың
сотпен қаралатын істегі ... және ... бар ... нақты жэне болжамды ... ... М.С. ... ... критикалық ескерту тапқан. Оның айтуы
бойынша, бұл анықтамада тараптардың түсінігі ... ... ... ... түсінігіне негізсіз байланысып отыр,
сонымен қатар ... ... - бұл ... ... ал іс
жүргізушілік құқықтық институт, сондықтан анықтамада процессуалдық
аспектілер ... және де бүл ... тек ... ... ғана қамтиды [14].
Біздің ойымызша, айтылған ... ... деп ... ... ... ... материалды-құқықтық қатынастың
субъектілері мен ... іс ... ... ... ... жоқ. Бұл жерде даулы материалды-құқықтық қатынастың болжамды
субъектілері айтылып отыр. Яғни, іс жүргізуде ... ... ... ... ... табылатын жағдайлар болуы мүмкіндігін
айқындайды. Бірақ та сотта іс қозғалу уақытында бүл туралы болжам міндетті.
Егер сол материалды-құқықтық катынастың ... ... ... ... ... ... тиіесілі күқықтары бұзылды деп санағаны
туралы болжам болмаса, он да ол талапкер ... ... ... ... ... жататын процестегі тараптар, ең болмағанда материалды-
құқықтық катынастың субъектісі ретінде болжануы керек. ... ... ... ... ... - ... М.С. Шакарянның
айтуы негізсіз деуге болады. Өйткені, тараптар - ... ... ... ... мен заңмен қорғалатын мүдделерін корғау үшін
қатысатын түлғалар,- деген көрсетілім ... ... ... ... ... М.С. ... ... процестегі тараптардың
түсінігі материалдық қүқықтық қатынас субъектісінің түсінігімен байланысты
болмау керек, - деген. Бірақ, өз анықтамасында процестегі тараптар түсінігі
бүндай байланысты үзбейді, не сот ... ... ... шешу ... - бұл
материалдық қүқықтық қатынас субъектісінің дауы.
Қазіргі кезде ... іс ... ... ... процестегі
тараптардың түсініктемесінің екі түрлі анықтамасы таралған, олар келесідей:
1) тараптар - бүл даулы материалдық ... ... ... ... ... 2) ... - бұл ... құқық туралы шешуге жататын
тұлғалардың даулары.
Бұл екі анықтама М.Х. ... ... ... ... ол, ... анықтама: «ғылым логикасының ережесіне сәскес жай
түсініктемелер ... ... ... ... ... Бұл ...... Осы өндірістік
процедурадағы өзгерістер мен ... ... ... ... ... ... қүқықтық қатынастың субъектілері)
логикалық байланыстың ... ... ... ... болмауы да мүмкін.
Демек, талданған ... ... ... - деп ... ... Хyтыздың бекіткеніне қайшылыктар туып отыр. Біріншіден, тараптар
материалды-құқықтық қатынастың болжамды субъектісі болып табылады, - бұл
оларды ... ... ... бір ... ... тараптардың
объективті белгілері көрсетілген (істе ... ... ... ... ... немесе заңмен корғалатын мүдделерін
қорғау үшін ... ... ... ... және ... ... ... күшіне енуі және т.б.). ... ... ... ... ... баламалығын білдірмейді (даулы
материалдық құқықтық қатынастың субъектілері болып ... ... ... ... ... даулы материалдық ... ... ... да, болмауы да мүмкін.
Егер сот құқық туралы дауды қарап және шешсе, онда іс жүргізуде тиісті
тарап, әрдайым даулы ... ... ... ... ... ... ... (талапкер) тұлға немесе іске қатысуға тартылған
(жауапкер) тұлға материалдық құқықтық қатынастың субъектісі болады ма деген
сұрақ, тек қана ... іс ... ... ... ... ... ... істің соттық талқылауы кезінде бұндай болжам соттың
сенімімен өзгереді. Егер талапкер немесе ... ... емес ... ... құқықтық қатынастың субъектісі болып табылмаса, онда азаматтық
іс жүргізу заңнамасымен бекітілген тәртіп бойынша, олар ... ... ... М.Х. Хутыздың критикасы жоғарыда көрсетілген «тараптар»
түсінігінің екі анықтамасының біріншісіне көз жетерліксіз деп ... ... — бүл сот ... ... құқық жэне заңмен корғалатын
мүдделер туралы тұлғалардың даулары», осы ... ... ... ... ... М.Х. Хутыздың критикалық ескертпесі қазіргі жағдайда
негізді болып табылады. Біріншіден ол, заң ... ... ... ... белгісін анықтамайды, өйткені ол ... ... ... талап берген үшініші түлғаларды да сипаттайтындығы көрсетілген,
- деп әділ жазған. Екіншіден, кейбір заң әдебиеттерінде ... ... ... ... ... қоғау көрсетілген) тараптарға
сәйкестендіруге болады, ал ерекше іс ... ... ... ... ... ... осы іске ... тұлғалар ешкімге ешқандай
материалды-құқықтық талаптар қоймайды. Бұнымен келісуге болмайды. Бірақ та
М.Х. Хутыздың ... ... ... өздігінен дүрыс,
тараптар ... ... ... ол өзі ... ... ... тараптар, - оның жазуынша, - бұл сот ... іс ... ... ... ... ... қатынастың мазмұнында
процессуалдық кайшылықтардан туындаған құқық туралы түлғалардың даулары».
Егер бұл ... ... емес көп ... босатсақ, онда автор
критикасының негіздемесіне ... ... ... болады: «тараптар - бұл
соттың шешілуіне жататын қүқық туралы түлғалардың даулары».
Тараптардың түсінігі туралы сұрақтар, азаматтық іс ... ... ... ... аспектілері осындай.
Сонымен қатар, тараптар ретінде іске жіберу үшін толық түрде азаматтық
іс жүргізу құқық қабілеттігі және әрекет ... ... ... ... ... қабілеттілік осы құқықтар мен міндеттердің заңмен
көзделген субъектісі болу қабілеттілігін білдіреді жэне ... ... ... ... ... ие болу мүмкіншілік жағдайында болады.
Құқық қабілеттілік мемлекеттің барлық азаматтарына танылады. Ол ... ... ... болады, қайтыс болу жағдайында тоқтатылады. Демек,
құқық қабілеттілік адамнан ажыратылмайды, ол өзінің бүкіл өмір бойы ... мен ... ... ... ... ие ... Заң әдебиеттерінде құқық қабілеттілік азаматқа тән белгілі
бір қасиет ретінде қарастырылады. Заңда ... бұл ... ... ... ие болу ... ... болады. Ал қабілет дегеніміз заңда
мүмкіншілік деген мағынада, яғни тұлға құқықтар мен міндеттерге ие ... ... ... ... ... жэне ... ... әрбір нақты түлғаның белгілі бір субъектілік құқық ... ... ... - бүл ... мен ... субъектісі болу құқығы -
деп жазады.
Сонымен қатар, құқық қабілеттілік мазмұны бойынша шексіз деп айту қате
болады. ... да ... ... ... сияқты оның да кейбір
шектері бар. Бүл шектеулер мына жағдайларда ... ... яғни ... ... ... салынбаған барлық кез-келген іс-әрекетпен айналыса алады
және кейбір құқықтарға иелік етуге тікелей тыйым ... ... ... ... заң ... арқылы және ерекше
жағдайларда болатындығы ҚР Конституциясының 39-бабы 1-тармағынан келіп
шығады. Ол бойынша ... жеке ... ... мен ... ... қоғамдық тәртіпті, адамдардың қүқықтары мен
бостандықтарын т.б. ... ... ... ғана тек ... ... Олар іс жүргізушілік құқық қатынас жүмысына көмектесуші ... ... жэне олар ... іс ... бойынша заңды мүдделі емес.
Мұндай мүдделік орын ала қалса, жағдайларды дұрыс шешуге септігін ... ... ... ... ... және ... ... түсініктерінің жинақты анықтамасы.
Азаматтың іс жүргізу құқық қабілеттігі - бұл азаматтық іс ... мен ... іс ... ... ... ... Бұл
анықтама материалдық күқық субъектілері болып ... ... - ... мен ... бірдей тең дәрежеде танылады.
Азаматтық іс жүргізу құқық қабілеттігі туғаннан бастап, қайтыс ... Ал ... ... ... субъектілігі мемлекеттік тіркеуден өткен
соң пайда болады, таратылған немесе бөлінген, кайта ұйымдастырылған ... ... ... ... ... ... мен ... қабілеттігінің пайда болуы
мен тоқтатылуы уақыты сайма-сай келеді.
Азаматтыц іс жүргізу әрекет қабілеттігі - бұл сотта қүқықтарын өз ... ... ... және ... орындау, іс жүргізуді өкілге
тапсыру қабілеттігі. Әрекет қабілеттілік өз процессу алдық кұқықтарын ... іске ... ... мен ... ... дербес
жауаптылықта болады.
Сотқа талап қойып жүгінген кезде сақталуы ... ... іс ... реттелген тәртіптің бірі - тұлғаның қабілеттілігі. Азаматтық
сот ісін жүргізудің жалпы ережелеріне сәйкес сотқа ... ... ... ... үшін ... іс ... ... кабілеттігіне ие түлғалар
ғана жүгіне алады [16].
ҚР АІЖК-нің 46-бабының 1-бөлігіне сәкес азаматтық іс ... ... ... - ... ... ... өз іс-әрекеттерімен
жүзеге асыру және міндеттерін орындау, іс жүргізуді ... ... ... ... ... ... іс жүргізу әрекет
кабілеттігіне барлық азаматтар ие емес. ... іс ... ... екі ... ... жасына жэне психикалық жағдайына
байланысты. ҚР АІЖК-нің 46-бабының 1-бөлігінде азаматтық іс жүргізу әрекет
қабілеттігінің он ... ... ... ... және ... ... болатыны көзделген.
Азаматтар он сегіз жасқа толған сәттен бастап сотта ... ... ... ... ... өздеріне тиесілі іс жүргізу қүқықтарын
дербес пайдаланып, іс ... ... ... ... Он ... жасқа
толмаған азаматтар да заңда көзделген жағдайларда толық әрекет қабілетті
болуы мүмкін. ҚР АК-нің 7-бабының 2-тармағына сәйкес заң ... ... ... ... ... ... ... етілетін жағдайда, он сегіз
жасқа толмаған азамат некеге түрған кезден бастап толық ... ... ие ... Он ... ... бірақ кәмелетке толмаған
азаматтар тараптар бола алады.
Он төрт жастан он сегіз жасқа дейінгі кәмелетке толмағандар іс ... ... ... ие. Бүл ... ... ... кұкықтары мен
мүдделерін қозғайтын істер бойынша тараптар немесе үшінші түлғалар ретінде,
бірақ іс ... ... ... ... ... ... заңды
өкілдерінің міндетті түрде процеске тартылуымен дербес қатыса алатындығын
білдіреді.
Заңда ... ... ... ... ... ... жэне өзге де ... қатынастарынан және тапқан
табысына немесе кәсіпкерлік ... ... ... ... ... мәмілелерден туындайтын істер бойынша олар өз құқықтарын және
заңмен қорғалатын мүдделерін сотта өз ... ... ... бар. ... ... көрсету үшін кәмелетке толмағандардың заңды өкілдерін
мүндай істерге қатысуға тарту соттың қалай шешуіне байланысты (ҚР ... 2 жэне ... ... ретінде ҚР-ның «Неке және отбасы
туралы» Заңының 61-Забының 3-тармағын келтіруге болады [17]. Онда кәмелетке
толмаған ... ... ... өздерінің әке жэне ана болуын
мойындауға және оған дау айтуға құқығы, сондай-ақ олардың он төрт ... ... сот ... өз ... ... әке болуын анықтауды
талап ету құқығы көзделген.
Осы айтылғандарға сүйеніп, 14-18 ... ... ... ... ... ... ... болады. Бір жағдайда
олар іс жүргізу эрекет қабілеттігіне ішінара ие болады, ал екінші жағдайда
- ... ... ... көлемде ие болады және ... мен ... ... қорғай алады.
Жоғарыда қарастырып өткен әрекет қабілеттігіне толық көлемде ие ... ... ... ... ... заңнамада біркатар
қайшылықтар бар екенін З.Х. Баймолдина атап көрсетеді. Оның айтуынша, ҚР
АІЖК-нің ... 2 жэне ... ... ... ие емес адамдардың құқықтарын, ... ... ... ... ... ... ... асырап алушылары,
қамқоршылары немесе қорғаншылары қорғайтынын бекітетін АІЖК-нің 63-бабының
1-бөлігіндегі ... ... ... ... ... азаматтық заңнаманың
нормаларына сэйкес келетін АІЖК-нің 46-бабының ... ... ... ... ... 22-бабының 2 және ... ... ... он төрт жастан он сегіз жасқа дейінгі кәмелетке толмағандар
өздерінің табысына, стипендиясына, өзге де кірістеріне және ... ... ... ... ... өз ... билік етуге, сондай-
ақ тұрмыстық ұсақ мәмілелер жасауға құқылы; олар өздері жасаған мәмілелер
бойынша ... ... ... және ... ... зиян үшін АК-тің ережелері бойынша жауап береді.
Талап қою күқығын өз бетінше іске ... ... ... ... ... шектеулі деп танылған адамдар да жатады, бірақ осы
жерде бұл ... ... ... ... ... ... бойынша сотқа өз бетінше қатыса алатынын айта кету ... ... ... ... атынан сотта істі оның
қамқоршысы ... ҚР ... ... ... ... ... немесе есірткі заттарға салыну салдарынан өзінің отбасын
материалдық ... ауыр ... ... ... ... сәйкес
қабілеттілігін сот АІЖК-нде белгіленген тәртіп брйынша шектеуі мүмкін. ... ұсақ ... өз ... жасауға құқылы. Басқа мәмілелер
жасауды, ... ... ... және оларға билік етуді ол тек
қамқоршысының келісімімен ғана жүзеге ... ... ... ... ... істер бойынша сотқа дербес талап коюға
құқылы болса, әрекет қабілеттігі жоқ түлғалар сотқа барлық істер ... ... ... ... ... әрекет қабілеттілігі оның кайтыс
болуымен, не оны сот тәртібімен әрекет қабілетсіз деп танумен тоқтатылады.
АК-тің ... ... ... психикалық ауруының немесе ақыл-есінің
кемдігі салдарынан өз әрекеттерінің мәнін түсіне алмайтын немесе ... ... ... сот ... ... деп тануы мүмкін.
Әдебиетте ... ... ... ... ... совершеннолетнего гражданина - это установленное судом
общественное ... ... ... ... ... ... способности самостоятельно осуществлять свои гражданские права и
обязанности, вызванное ... ... ... или слабоумием,
повлекшими собой утрату способности понимать ... ... ... или
руководить ими» [18]. Әрекетке қабілетсіз деп танылған азаматтың атынан
сотта істі қорғаншысы жүргізеді. Әрекетке қабілетсіз ... ... ... процессуалдық салдарларға әкелуі мүмкін. Егер ... ... ... ... ... болса, судья оның талап ... (ҚР ... ... ... ... ... кабілетсіздігі туралы мәселе сотта іс қозғалып кеткеннен кейін
анықталған жағдайда, арыз қараусыз қалдырылады (ҚР АІЖК-нің ... ... ... ... ... тек әрекетке қабілетсіз тұлғаларға ғана емес, әрекетке
кабілеттілігі шектеулі, әрекет қабілетіне толық ие емес ... ... ... ... ... ... сотқа жүгіну жағдайларының
әрекетке қабілетсіз тұлғаларға қарағанда ерекшеліктері барын ескеру жөнінде
ұсыныстар айтылады. Мысалы, М.Ю. ... ... ... ... шектеулі тұлғалар немесе он төрт ... он ... ... ... ... ... және олар істердің осы санаты бойынша
сотқа өз бетінше жүгінуге қүқылы болмаса, арызды қабылдаудан бас ... ... ... ... қажет [19]. Автор осыларды азаматтық іс ... ... ... ... ... ... ойынша, азаматтық іс жүргізу заңының жоғарыда атап ... ... ... ... кабілеттілігі шектеулі тұлғалар
немесе он төрт жастан он ... ... ... ... ... яғни ... ... он сегіз жасқа шамасына дейінгі кәмелетке толмағандар бергені
жэне олардың осы санаттағы істер бойынша сотқа өз бетінше жүгінуге ... ... ... ... ... ... не ... қалдыратыны
шығатын тәрізді [21]. Бірқатар ғалымдар әрекетке қабілетсіз түлғаның сотқа
жүгінуіне катысты келесідей ой ... ... ... ... ... ол ... талап, егер оны заңды өкілі растаса ғана заңды күшіне
ие болады. Қолдауға ие ... ... ... ... ... ... ... қабілетсіздің арызын қабылдап қойса, арыз мәні ... ... ... ... іске ... ... ... заңды өкілі қолдаса ғана қаралады.
Әдебиеттерде азаматтық процесс субъектілерінің ішінде өз ... ... ... қорғау мақсатында қатысатын түлғалар үшін әрекетке
қабілеттіліктің маңызы ... екі ... ... айтылады, яғни бір
ғалымдар бүл түлғаларға эрекет қабілеттілік тән деп көрсетсе, екіншілері
әрекетке қабілеттілік жағдайы бүлар үшін ... емес ... ... ҚР ... ... сәйкес заңда көзделген жағдайларда
мемлекеттік ... мен ... ... басқару органдары, ұйымдар
немесе жекелеген азаматтар сотқа басқа ... ... және ... ... қорғау үшін жүгіне алады. Бөтен
мүдделерді қорғау үшін талап ... ... ... келісімін жасау
қүқығынан басқа, талап қоюшының барлық іс жүргізу кұқықтарын пайдаланады
және ... іс ... ... ... ... (ҚР АІЖК-нің 56-бабының 2-
бөлігі).
Е.Г. Пушкардың ойынша, осы ... ... ... ... қорғау
бойынша әрекеттерді жүзеге асыру үшін оларға осындай әрекеттерді жасауға
қабілеттілік қажет [23].
Г.Л. Осокинаның пікірінше, ... ... ... талапкерлердің басқа түлғалардың күқықтарын қорғау үшін талап
қою қүқығын іске ... ... ... ... ... кабілеттіліктің
басқа түлғалардың қүқықтары мен заңды ... ... ... ... ... ... өйткені ... ... болу ... ... ... ... ... пайда болады [24].
А.Ж. Касенованың ойынша, бүндай пікірлермен толық келісуге ... ... ... ... ... ішінде құптауға тұрарлық, сондай-ақ теріске
шығаруға да болатын ойлар кезігеді. ҚР АІЖК-нің 154-бабының 1-бөлігінің 3-
тармақшасы өз ... ... ... ... ... ғана емес,
бөтен құқықтарды өз аттарынан қорғайтын кейбір тұлғаларға, ... ҚР ... ... ... ... ... ... ҚР АІЖК-нің 46- бабында көрсетілген ... ие болу ... іске ... ... ішіндегі ҚР
АІЖК-нің 56-бабында аталған жекелеген азаматтарға да қатысы бар. ҚР АІЖК-
нің 154-бабының 1-бөлігінің 3-тармақшасы прокурорға, ... ... ... ... ... ... ... қолданылмайды. Сонда
әрекетке кабілеттілік өз құқықтарын қорғайтын түлғалар үшін және бөтен
құқықтар мен ... өз ... ... ... азаматтар үшін
талап қою құқығын іске асырудың шарты болып табылады [25].
ҚР АІЖК-нің 58-бабының 1-бөлігіне сәйкес азаматтар істерін сотта өздері
немесе ... ... ... ... ... іске ... ... оның
бұл іс бойынша өкілі болу кұқығынан айырмайды. ¥йымдардың ісін сотта оларға
заңмен, өзге нормативтік қүқықтық актілермен немесе ... ... ... ... ... ... олардың органдары және
тиісті өкілеттіктер берілген олардың өкілдері жүргізеді. Заңды түлғаның
органы тиісті өкілеттік берілген басқа ... ... іске ... ... ... ... ... Азаматтық процесте өкілдің көмегін
тараптар, үшінші тұлғалар, ерекше ... ... ... ... ... ... жэне ерекше іс жүргізудегі арыз берушілер мен
мүдделі тұлғалар пайдалана алады. Сот тәжірибесінде өзге іске ... да ... өкіл ... ... ... ... және өзге де мемлекеттік органдар, ұйымдар ... ... ... үшін сотқа өз өкілін жібереді.
Сонымен, процестегі тараптар түсінігі материалдық құқыктық қатынастар
субъектілері түсінігімен шартталады. Даулы материалдық ... ... ... ... ... табылады. Істің фактілік мән-жайларын
сот істі қарастырган кезде анықтайды.
Сондықтан, тараптар - бүл материалдық құқықтық қатынастардың ... ... ... ... іс жүргізудегі тараптар іске қатысушы тұлғалар ... ... 44 ... Жеке ... ... ... ... болсын (кәсіпорын,
мекеме, ұйымдар) өздеріне келтірілген зиянды сот арқылы өндіріп алуға
хақысы бар.
Тараптар ... ... ... ... ... ... жеке
мүддесі туралы даулары қаралып және шешілуге тиіс іске ... ... деп ... қоюшы мен жауапкерді атайды. Талап қоюшы мен
жауапкер ретінде жеке ... ... ... ... азаматы және
азаматтығы жоқ адам) мен заңды ... ... ... ... болып табылады.
Талап қаюшы сотқа талап арыз беру арқылы өзінің субъективтік құқықтары
мен заңмен ... ... ... ... ... азаматтық іс жүргізу
заңында талап қоюшының азаматтық процеске қатысуының 2 негізі көрсетіледі:
1ден, талап ... өз ... және ... ... ... қою ... 2ден, басқа тұлғалардың құқықтарын, бостанДьщтарын және заңмен
қорғалатын мүдделерін қорғау үшін сотқа жүгінеді. ... ... ... іс ... өзі ... ал екінші жағдайда ол іске қатысуға
соттан рұқсат сұрайды.
Жауапкер талап ... ... ... сот ... ... беретін тұлға.
Талап қоюшының айтуынша жауапкер оның субъективтік құқығын немесе заңмен
қорғалатын ... ... не ... ... ... ... ... мен жауапкер
сотта қаралуға жататын даулы құқық қатынасының немесе заңмен ... ... іс ... ... ... ... үшін ... іс
жүргізу құқық қабілеттігі (АІЖКнің 45бабы) болуы тиіс, ал сотта өзінің іс
жүргізу ... ... ... үшін ... іс жүргізу әрекет
қабілеттігі (АІЖКнің 4ббабы) қажет.
Азаматтық іс жүргізу цццыц цабілеттігі азаматтық іс жүргізу ... ... ие болу ... ... құқық субъектілері
болып табылатын барлық азаматтар мен ұйымдар үшін ... ... ... ... іс жүргізу құқық қабілеттері туғаннан беріліп,
өлгенде ғана тоқтатылады.
Азаматтық іс ... ... ... ... ... өз іс
әрекетімен жүзеге асыру және ... ... іс ... ... ... ... тұлғ анық ... іс жүргізу құқық қабілеттігі
мен әрекет қабілеттігі мемлекеттік тіркеуден өткен кезде және ... ... ... ... ... ... іс жүргізу
әрекет қабілеттілігі толық көлемде 18 жасқа толғаннан кейін ғана ... ... ... ... ... ... ... шарт бойынша
кәсіпкерлік ісәрекетпен айналасатын болса оны толық азаматтық іс жүргізу
әрекет қабілеті бар деп ... 14-18 ... ... ... ... ... қабілеті шектеулі деп ... ... ... және ... ... ... олардың атааналары немесе өзге де заңды өкілдері қорғайды, алайда,
сот мұндай істерге кәмелетке толмағандардың немесе әрекет ... ... ... ... ... ... ... АІЖКі 48бабының 5бөлігіне сәйкес: тараптар іс жүргізу құқықтарын тең
пайдаланады және бірдей іс ... ... ... ... ... ... іс ... құқықтарын: жалпы және арнайы деп
бөліп қарастырса ... ... бұл ... басқа да іске қатысушы
тұлғаларға тән құқықтар: іс ... ... ... үзінділер
жазып алуға және көшірмелер түсіруге, қарсылықтарын мәлімдеуге, дәлелдеме
табыс етуге және оларды зерттеуге қатысуға және т.б. (ҚР ... ... ҚР ... 32, 49, 50, 156, 158 және т.б. ... көзделген.
Мысалы, талап қоюшы талаптық негіздемесін немесе нысанасын өзгертуге, талап
қою талабының мөлшерін ... не ... ... ... ... ... ... Жауапкер талап қоюды толық не жартылай тануға, немесе
талаптан бас тартуға құқылы.
Тараптардың азаматтық іс ... ... ... және арнайы деп
бөліп қарастырса ... ... ... ... берілген барлық іс жүргізу
құқықтарын адал пайдалануға, сот отырысындағы тәртіпті сақтау, сотта
төрағалық ... ... ... ... ... ол азаматтық іс
жүргізудің сатыларына және ... іс ... ... ... ... ... ... сотқа өзі ұсынған талап арызында міндетті
түрде заңда көрсетілген мәліметтер бар болу ... (ҚР ... ... әр
тарап (талап қоюшы мен жауапкер) өзінің талаптарының және қарсылықтарының
негізі ... ... ... ... ... тиіс (ҚР АІЖКнің
65бабы).
Іс жүргізуге тңқ ... бұл ... ... ... талап қоюшы
не жауапкер жағында немесе екі тараптар (талап ... мен ... ... мүдделері қайшы келмейтін бірнеше тұлғалардың қатысуы.
ҚР АІЖКнің 50бабында: "Талапты бірнеше талап қоюшы ... қоюы ... ... жауапкерге қойылуы мүмкін. Талап қоюшылардың немесе
жауапкердің әрқайсысы ... ... ... процесте дербес болады.
Тараптар (талап қоюшы мен ... іс ... ... тең ... ... тең жауапкерлердің біреуіне тапсыра алады".
Егер іске бірнеше талап қоюшының қатысуы болса, онда олар тең ... деп ... іске ... ... қатысуы болса, онда олар тең жауапкерлер
деп ... ... ... қатысушылықты екі мағынада қарастырады:
процессуалдыңқұқықтық мағынада;
материалдыңқұқықтық мағынада. Процессуалдыңққкықтық мағынада ол 3 ... ... ... ші түрі белсенді бірігіп қатысуы сотта талап қоюшы ретінде ... анық ... ... және одан көп ... ... 3 ... қоюшы мен 1
жауапкердің қатысуы;
2ші түрі еңжар бірігіп қатысуы ... ... ... ... тұлғ ... ... және одан көп ... мысалы 1 талап қоюшы мен 3
жауапкердің қатысуы;
3ші түрі аралас бірігіп қатысуы ... ... ... ... мен ... ... тұлғаньщ қатысуы, мысалы 3 талап қоюшы мен 3 жауапкердің
қатысуы.
Материалдыңқұқықтық мағынада 2 түрде қарастырылуы мүмкін:
1ші түрі ... ... заң ... іске ... ... ... не ... ретінде) қатысуын міндетті түрде тілейді, мысалы
ортақ ... ... өз ... ... түрі ... (міндетті емес) бірігіп қатысуын міндетті түрде
тілемейді, яғни іс бойынша ... ... ... ... бір ғана ... ... ... жеке және бірбіріне байланыстырмай қаралуын
білдіреді. Бірнеше талап қоюшы талаптар ... ... ... ... қойылған кезде сот, егер талаптарды ажыратып қарауды неғүрлым
дұрыс деп тапса, бір немес бірнеше ... жеке іс ... ... ... 171бабы 2бөлігі). Судья осы соттың іс жүргізуінде дәл сол тараптар
қатысатын біртектес, не бір талап қоюшының әр түрлі ... ... ... ... қоюшылардың бір жауапкерге қойған талабы бойынша бірнеше іс бар
екенін белгілеп, егер ... ... ... деп ... бұл ... қарау үшін бір іске ... ... ... ... тең ... ... бойынша тең қатысушылардың біреуі
сотта өкіл бола алады (АІЖКнің 59 бабы ... ... ... ... бұл ... не сот ... ... қатынасының іс жүргізуінен жақтардың біреуінің шығуына байланысты
істе тарап немесе үшінші тұлға болып танылатын тұлғаны ауыстыру.
Іс ... ... ... ... ... ... ... болады:
Жалпы (универсалды) мирасқорлық (мұрагерлік, заңды тұлғ анық қайта
ұйымдастырылуы);
Сингулярлы мирасқорлық, яғни жеке ... ... ... жол беру ... басқа тұлғ анық қарызын өзіне аудару).
Материалдың құқық бойынша мирасқорлыққа жол берілмейтін жағдайда онда
іс жүргізу құқық мирасқорлығы да болмайды, ... ... ету ... ... ... ... тұлғаларымен тығыз байланыста болса (неке бұзу,
алименттер ... алу, ... ... ... ... ... талаптар
бойынша), сондай-ақ мирас қорлық заңға не шартқа ... ... (ҚР ... мирасқорлығы процестің кез келген сатысында мүмкін болады. Құқық
мирасқордың процеске кіруі соттың ұйғарым шығарумен белгіленеді. ... ... кіру ... ... мирасқорлығын негіздеуге тиіс,
мысалы мүрагерлікте мүрагерлік құқы туралы куәлік, заңды тұлғ анық қайта
ұйымдастырылуында сол ... ... ... жол беру ... ... ... ... шарттар.
Құқық мирасқоры процеске кіргенге дейін жасалған барлық әрекеттер құқық
мирасқоры үшін бұл ... ... ... ... ... ... ... сондай шамада міндетті.
Тиістпі тараптар (талап қюшы мен жауапкер) нақты азаматтық іс ... іс ... ... ... яғни ... іс материалдары
бойынша даулы құқық қатынасының субъектісі болуы мүмкін ... ... емес ... (талап қоюши мен жауапкер) нақты азаматтық іс
бойынша азаматтық іс ... ... ... ... яғни даулы құқық
қатынасының субъектісі болуы мүмкін ... ... іс ... ... шығарылған тарап.
Тиісті емес тарап болып тиісті емес талап қоюшы немесе ... ... ... емес ... ... іс ... құқық қабілеттігі бар тұлға.
Ол тараптық барлық іс жүргізу құкықтары мен міндеттеріне ие ... яғни ... ... ... танылады. Сондыңтан сот тиісті емес талап қоюшымен
немесе тиісті емес ... ... ... талап арыз қабылдаудан бас
тартуға болмайды.
Тиісті емес ... ... мына ... ... мүмкін:
сотпен өз ықыласы бойьшша (ҚР АІЖК-нін, 170 бабы 3 бөлігі).
талап қоюшының өтініші бойынша (ҚР АІЖКнің
51бабы 1бөлігі).
Барлық жағдайда диспозитивтік ... ... ... емес жауапкерді
тиістімен орын ауыстыруда талап қоюшының келісімі керек (ҚР ... ... ал ... емес ... ... орын ауыстыруда келісімнің
қажеті жоқ. Сот істі ... ... ... ... сатыдағы сотта оны
қарау кезінде талап бойынша жауап беруге тиісті емес ... ... ... анықтаса, істі тоқтатпай талап қоюшының өтініші бойынша тиісті
емес ... ... ... ауыстыра алады.
Тиісті емес тарапты тиістімен орын ауыстырған ... сот ... ... емес жауапкерді ауыстырғаннан кейін істі дайындау және ... ... ... Егер ... ... ... емес жауапкерді басқа
тұлғамен ауыстыруға келіспесе, сот істі ұсынылған талап қою ... ... қоса ... ... ... болуы мүмкін, яғни тиісті
емес талап қоюшы. Себебі жоғарыда тиісті емес ... деп ... ... ... ретінде біз талап қоюшы мен жауапкерді танимыз, сондыңтан бүнда
тиісті емес талап қоюшы ... ... ... ... ... ... емес талап қоюшыны тиісті талап қоюшымен
орын ауыстыра алады. Тиісті емес талап қоюшыны тиісті талап ... ... ... тұлғалар ішінде үшінші тұлғалар ең түсініксіз тұлғалар.
Үшінші тұлгалар өздерінің субъективті құқықтары мен мүдделерін ... ... ... ... ... ... және ... (талап қоюшы
мен жауапкердің) құқықтары мен мүдделерімен сөйкес келмейтін тұлғалар.
Үшінші тұлғалардың азаматтық процеске ... ... ... олардың
қаралып жатқан азаматтық істе өздерінің жеке мүдделері бар. Іс бойынша сот
шешімі олардың материалдың күқьіқтары мен ... әсер етуі ... қоса ... ... ... ... бір іс ... бірнеше әртүрлі
талаптарды біріктіруге мүмкіндік етеді, істің ... ... ... зерттеуді қамтамасыз етеді және негізсіз сот ... ... ... болады.
Үшінші тұлғалардың іс бойынша мүдделерінің ... өр ... ... ... ... 2 (екі) түрі ... мәлімдемейтін.
1) Даудың нысанасына дербес талалтарын мәлімдейтін үшінші тұлғалар ... ... мен ... ... ... ... ... даудың
нысанасына өздерінің дербес құқықтарын қорғау үшін қатысатын тұлғалар. Бұл
тұлғалардың қатысу ... олар ... ... дау ... ... ... емес ... берілген деп ойлайды. Олар жалпы тәртіп бойынша (ҚР
АІЖКнің 14тарауы) бірінші сатыдағы сот шешімін шығарғанша талап қою ... ... ... Екі жас ... тұрған соң олар 120000 мық ... жеке ... ... ... ал ... сатып алу үшін 80000 мың
теңге ақша ... ер ... ... ... анасынан алады, ал 40000 мың теңге
ақшаны үйленер ... өзі ... ... ... ... Бір жыл 6204бірге
сол пәтерде тұрған соң жастар некелерін сот арқылы қияды, себебі ортақ
мүлік бөлуде ... дау ... ... іс ... ер жігіттің туған
анасы өзінің дербес талабын қоюы мүмкін, ярни ол осы іс ... ... ... ... ... ... танылады). Бұл үшінші тұлғалар өз
талаптарын тараптық біреуіне не екеуіне бірден қоюы мүмкін.
Іс бойынша үшінші ... ... ... ... сәйкесті
ұйғарым шығаруымен белгіленеді.
Осы үшінші тұлға анық талап қоюшыдан бір ғана айырмашылығы бар бұл
процеске кіру ... ... ... ... ... үшінші тұлғалар
сипаттамасы:
– процеске талап қою арқылы ... ... ... ... ... және оның барлық міндеттерін атқарады;
– үшінші тұлғалардың талап қою пәні талап ... ... ... ... ... ... ... жартылай толық сөйкес келуі
керек, сондыңтан талап қоюшының талабын қанағаттандырса әлбетте,
үшінші тұлғ анық ... ... ... бас ... ... ... Іске ... алмаған дербес талаптарын
мәлімдейтін үшінші тұлғалар жеке талап қоюға хақы бар.
– іске қатысу ықыласы көбінесе ... ... ... болады.
2) Даудың нысанасына дербес талаптарын мәлімдемейтін үшінші тұлғалар
бұл бірінші сатыдағы қаралатын іс бойынша ... ... ... ... ... құқықтары мен міндеттеріне әсер етуі мүмкін
болғанда, талап қоюшы не ... ... іске ... ... ... ... ... егер іс тараптардың біреуіне қатысы өздерінің құқықтарына немесе
міндеттеріне әсер етуі ... ... іс ... ... ... шешімі шыққанға дейін талап қоюшы немесе жауапкер жағында
іске кірісе алады;
– олар ... ... және іске ... ... ... немесе соттың бастамасымен іске ... ... ... ... ... ... тұлғалар тараптардың талап
қоюдың негіздемесі мен нысанасын ... ... қою ... ... ... ... ... талап қоюдан бас тарту,
талап қоюды мойындау не бітімгершілік келісімін жасау, қарсы талап
қою, соттың шешімін мәжбүрлеп орындатуды ... ету ... іс ... ... ... және іс ... ... алады (ҚР АІЖКнің 47бабы).
Даудың нысанасына дербес талаптарды мәлімдемейтін үшінші тұлғалар іске
келесі жағдайларда кірісе алады:
өз бастамасы бойынша;
тараптардың ... ... ... ... ... (прокурордың, мемлекеттік және өзінөзі
басқару органдардың) өтініші бойынша;
соттың бастамасы бойынша.
Бұлар іске соттың бірінші сатысындағы шешімі қабылданғанға ... ... және ол ... ... ... ... дербес талаптарды мәлімдемейтін үшінші тұлғалардың
азаматтық процеске қатысуы жөнінде мысал келтірейк. Мысалы: Қыста жолдың
тайғақтығынан екі ... ... ... қала автопаркінің автобус
жүргізушісі, ал екіншісі жеке меншік автокөлік ... ... Егер ... автобусының жүргізушісі кінәлі болса, онда жеке
меншік автокөлік жүргізуші сотқа талап арыз беру ... ... ... ... ... ... автобус жүргізушіден емес, ол жұмыс
істеп жүрген автопарк әкімшілігінен (жауапкер ретінде) өндіріп алады. Сонда
кейіннен материалдың зиян өтеу үшін ... ақша ... ... өз ... ... ... қалып отырады, яғни сонымен
даудың нысанасына дербес ... ... ... ... ... жүргізушісі танылады.
АІЖК-нің 44-бабында іске қатысушы түлғалар құрамына кіретін процеске
қатысушылар тараптарды көрсетуден басталады. ... ... ... ... тән ... бар ... қорытынды шығаруға болады.
Оларды жеке-жеке қарастыратын болсақ, олар:
- істің мәніне ... ... ... ... ... ... алғысы келген талапкер ... ... ... ... ... тікелей мүдделі болады. Ал ... ... өз ... бас ... ... ол соттың төлемдерін
өндірмеу туралы сот шешіміне мүдделілігі болады. Тараптардың
материалдық ... ... ... ... ... - ... материалдық-құқықтық та,
процессуалдық-қүқықтық та мүдделілік болады.
Материалдық-құқықтық мүдделілік - ол ... ... ... ... немесе талаптан бас тарту жөнінде (жауапкер
үшін) сот шешімі ... ... алу ... ... қалуда болады.
Талапты қанағаттандыру ... ... ... және ... бас ... туралы (жауапкер үшін) шешім қабылдануы мүмкін.
Процессуалдық мүдделілік - бұл материалдық құқықтық қатынас субъектісі
іске қатыса отырып ... және ол үшін бар ... ... істі ... ... процессуалдық нәтижесі. Талапкер үшін бұл мүдделілік соттың талапты
қанағаттандыру туралы, ал жауапкер үшін талапты ... бас ... ... көрініс табуы мүмкін [26].
Сонымен қатар, құқық қабілеттілік мазмұны бойынша шексіз деп айту қате
болады. Басқа да ... ... ... ... оның да кейбір
шектері бар.
Бұл шектеулер мына жағдайларда көрінісін тапқан, яғни ... ... ... ... ... ... іс-әрекетпен айналыса алады және
кейбір құқықтарға иелік етуге тікелей тыйым салынады.
Құқық қабілеттілікті ... ... заң ... ... және ... ... ... Республикасының Конституциясының 39-
бабының 1-тармағынан келіп шығады. Мұндай нормалардың орындалуы еліміздің
заңнамаларының көркеюіне ... ... деп ... ... ... жеке ... ... мен бостандықтары
конституциялық қорғау, қоғамдық тәртіпті, адамдардың ... ... т.б. ... ... ... ғана тек ... шектелуі
мүмкін. Олар іс жүргізушілік құқық қатынас жүмысына көмектесуші түлғалар
болып табылады жэне олар ... іс ... ... ... мүдделі емес.
Мұндай мүдделік орын ала қалса, жағдайларды дұрыс шешуге септігін тигізер
еді.
Тараптардың процессуалдық ... ... ... ... ... арасында материалдық құқық немесе заңды мүдде туралы дау
болады:
сотқа өз атынан жэне өз ... ... үшін ... ... ... тікелей өздері өздерінің атынан қатысады.
Кейбір жағдайларда талапкер мен ... ... ... үшін ... ... мүмкін. Бірақ, қалай болғанымен, олар
талапкер немесе жауапкер мүддесін қорғау үшін және ... ... ... ... құқылы болады. Процестегі тараптар ... ... ... ... Ол өкілеттіктер азаматтық іс жүргізу
заңнамасымен ... ... өзге де ... ... ... тапқан болып есептеуімізге әбден болады.
- сот шешімінің немесе (және) іс бойнша іс жүргізуді қысқарту туралы
сот ... ... ... бағынады. Олар істің ... ... ... сот шешімі немесе ұйғарымы оларға таратылады;
заңмен белгіленген процессуалдық құқықтар мен міндеттердің белгілі ... ... ... ... тараптар болып табылатын қүқық туралы дау (даулы
материалдық құқықтық қатынас) сот талкылауының пәні ... ... ... ... ... ... дауды қарай отырып, шешім немесе тараптардың
ерік білдіруіне байланысты ... ... бас ... ... бекіту және т.б.) іс бойынша өндірісті ... ... ... ... сот ... ... арқылы азаматтық-құқықтық дау
субъектілерінің мінез-құлқы (субъективті құқықтар мен ... ... ... тек қана ... заң ... ... ... таралады.
Тараптар - бүл олардың субъективті құқықтары мен міндеттері жөнінен сот
қызметі ... ... ... ... ... ... сот ... міндеті көзделген (сот шығындарын төлеуден босатқан ... ... ... ... ... ... (талапкер
мен жауапкерді) сипаттайтын ерекше белгілерді көрсетіп кеткен жөн:
-қарама-қайшы материалдық-күқықтық және ... ... ... ... ... сот ... осы ... таралуы;
- іс бойынша сот шығындарын өтеу.
Тараптар арасындағы құқық туралы дау сот талқылауының пәні ... Ол тек қана ... ... іс жүргізумен, ерекше талап қоюмен іс
жүргізуде де болуы мүмкін. Бірақ ол жөнінде сенімді бола отыра айту ... ... ... етуші азаматтық іс жүргізу заңнамасы
оның дауы ерекше талап қою ... ... ... ... ... тарабы деп есептеуге негіз беріп отыр. Осыдан қорытынды: тараптар
- бұл тек қана талап қойып іс жүргізудің ғана ... ... ... ... ... де негізгі түлғалары.
АІЖК-нің 48-бабына сәйкес, процестегі тараптар ретінде ... ... ... ... жэне ... - ... ... дауы сотпен каралып,
шешілетін түлғалар.
Сонымен қатар ҚР АІЖК-нің 48-бабының екінші бөлігіне ... ... ... ... заңды түлға болып табылмайтын үйымдар да
іс бойынша тараптар бола ... ... ҚР ... 272-бабына сэйкес,
аумақтық сайлау комиссиясы).
Қазақстан Республикасынан тыс ... ... ... ... ... ... заңды ... ... ... және т.б.) ... ... деп ... қажет.
Қазақстан Республикасының аумағында оның заңнамасына сәйкес құрылған заңды
түлға, оның ішінде шетелдік инвесторға толығымен тиесілі кәсіпорындар ... ... ... ... ... ... іске қатысушы барлық тұлғалар үшін белгіленген ... ... ие ... Тараптардың процессуалдық құқықтары мен міндеттерін
үш топқа белуге болады:
1) оларды іске асыру процестің қозғалуына әсер ететін құқықтар:
- талапкердің ... ... пәні мен ... өзгерту құқығы,
талаптарын азайту немесе көбейту, талаптан бас тарту;
жауапкердің ... тану ... ... ... ... құкығы;
шағым жасау құқығы, т.б.
2) істі талқылауға қатысу құқығы:
сот талқылауына тікелей өзі қатысуы;
сот өкілдігіне құқығы;
сот жарыссөздеріне қатысу,
3) ... кең ... ... ... қамтамасыз ететін
құқықтар:
шеттетуге құқық, қарсылық ... ... ... ... ... ... т.б ... іс жүргізу заңнамасы ... ... жол ... ... қатысушыда тек қана бір мәртебе болуы
керек. Бірақ, бұл ... екі ... ... егер ... ... ... ... берсе және сот оны өз қарауына
алса, онда талапкер бір уақытта жауапкер болады, ал жауапкер ... ... ... ... ... өз ... қорғауы конституциялық нормалардан
шығады. Жауапкердің құқыктық-процессуалдық жағдайларының ауысуы жүреді.
Соған байланысты сот бір ... ... ... ... туралы дау
бойынша бағытталған екі талапты қарауға мүмкіндік туады. Субъектілік
құрамының екі мағыналы ... ... егер тең ... өздерінің арасынан бір адамды таңдап, оған
істі тапсырса, онда ол осы ... бір ... іске ... ... де бола ... ... ... процессуалдық құқықтар мен міндеттерін адал
пайдалануы керек. Оларды пайдалану басқа ... ... ... ... ... ... негізсіз талап арыз берген немесе сот әділдігін жүзеге асыруға
жүйелі түрде кедергі жасаған ... ... ... ... ... алған үшін орнын толтыруы өтелуі мүмкін.
Әрбір тараптың міндеттері:
өзінің талаптарының немесе ... ... ... ... ... отырған мән-жайларды дәлелдеу;
дәлелдемелерді талап ету туралы соттың сұрауын орындауы;
- егер сот ... ... оның ... ... деп ... ... бойынша сотқа келуге.
Сонымен қатар тараптар бітімгершілік келісім ... ... ... ... салынады. Арест салынған мүлікке ешкімнің алуына құқығы
жоқ. Сондықтан да осы мүліктің жағдайы қандай болатыны белгісіз.
Тараптардың азаматтық ... ... мен ... ... Ол ... ... тең ... туындап отыр. Екі жақтың
мүддесі де тең қарастырылуы тиіс, ... ... ... сот ... заңсыз
болып табылады. Мұның бәрі біздің Конституциямыздан бастау алады.
Тараптардың іс жүргізушілік тең құқықтарды ... ... ... ... ... ... мен ... сәйкес келеді.
Тараптардың нақты тең ... мен ... ... екі ... және ... жеке ... немесе өздерінің өкілдері арқылы сот
отырысында өздірінің ұстанымдарына орын алатын құқықтарын ... ... ... ие.
Талапкердің талап үсыну құқығына жауапкердің өз ... ... ... ... білдіру немесе қарсы талап үсыну ... ... ... ... ... ... құқықтарын, заңды мүдделерін мен
міндеттерін іске асыруға және оларды орындауға жәрдем беруге, ... іс ... ... немесе жасалмауының салдарын
түсіндіруге міндетті. Және мұндай міндетті ... ... ... ... ережелерін бұзуға әкеліп соқтырады. Егер
азаматтық іс жүргізу заңнамасының ережелерін бұзуға ... ... ... ... ... барлық процессуалдық құқықтары ҚР Конституциясының 13-
бабында бекітілген сот арқылы қорғалуынан шығады. Азаматтық іс ... ... осы ... ... ... ... етуі және оның ... жүзеге асуы болып табылады.
Тараптардың процессуалдық құқықтары әр түрлі. ... ... жэне ... ... ... ... ... жалпы процессуалдық
құқықтары бұл - тараппен қоса іске қатысушы барлык тұлғаларға тән қүқықтар
[28].
Тараптар ... іске ... ... ... ие. Олар іс ... сот ... ... процессуалдық эрекеттерді жасауға қатысуға,
іс материалдарымен танысуға, олардан үзінділер жазып алуға жэне көшірмелер
түсіріп алуға қүқылы. ... ... ... сот ... ... ие жэне ... ... білдіруге құқылы.
Тараптардың арнайы процессуалдық құқықтары - бүл іске катысушы тек
арнайы тараптарға берілген құқық. ... ... ... түлғалар
болғандықтан, өздігінен өз құқықтары мен мүдделерін қорғау көлемін анықтау
мүмкін, ... ... ... қоюшы талаптың негіздемесін немесе нысанасын
өзгертуге, талап қою талабының мөлшерін үлғайтуға не азайтуға немесе талап
қоюдан бас тартуға ... ... ... ... бас ... ... оны ... мүмкін.
Сот тараптардың өкілдіктерінің арнайы қатарларының орындалуына бақылау
жасайды. ҚР АІЖК-нің 49-бабының 2-бөлігіне ... егер іс ... ... ... немесе басқа біреулердің құқықтарын, бостандықтарын және заңмен
қорғалатын мүдделерін бұзатын болса, сот талап ... ... ... ... жауапкердің талап қоюды тануын қабылдамайды және тараптардың
бітімгершілік ... ... ... қорғалудың процессуалдық әдістерін пайдалану ... ... кең. ... ... ... ... және оларды
зерттеуге катысуға, іске қатысушы басқа адамдарға, сонымен қатар куәлерге,
сарапшылар мен ... ... ... ... жасауға, сот процесі
барысында туындайтын барлық мәселелер бойынша өз ... ... ... ... ... өтінімдері мен дәлелдеріне қарсылық
білдіруге құқылы. Жауапкер талап қоюшыға қарсылық білдіруден басқа, қорғалу
үшін қарсы талап ... ... ... ... және заңдылығын тексерту құқығына ие.
Олар апелляциялық шағымдануға, жаңадан анықталған мән-жайлар бойынша қайта
қарау ... іс ... жэне де ... лауазымды түлғаларға қадағалау
тәртібімен шешімді қайта қарау ... ... ... мүмкін. Шешімді
түпкілікті іске асыру ... ... ... ... ... талап ету құқығының жүзеге асырылуынан тұрады. Тараптар басқа да
процессу алдық құқықтарға ие: істі жеке ... ... ... ... ... талапты қамтамасыз етуге өтініш жасауға, сот шығындарының
орнын ... ... ... жэне ... ... іс ... ... құқықтарға ғана емес,
сонымен қатар жалпы және арнайыға бөлінетін процессуалдық міндеттерге ие.
Жалпы процессуалдық міндеттер. Жалпы ... ... ... ... ... ... кең процессуалдық құқықтарды иемдене отырьш,
оларды адал пайдалануға міндетті.
Тараптар заңмен немесе ... ... ... процессуалдық іс
әрекеттерді жасаудағы іс жүргізушілікті регламенттеуге, іс бойынша
шығындарды ... ... заң ... ... бойынша процессуалдық
құжаттарды ұсынуға міндетті. Бұндай талаптардың сақталмауы, тараптардың
процессуалдық әрекеттерді жүзеге ... ... ... ... ... қатысты іс жүргізу кезінде тараптардың адал болуы, біздің
ойымызша, бүл міндеттеме құқықтық сипатқа емес, ал ... ... ... ... міндеттер әр түрлі және азаматтық іс жүргізудің
сатысына, нақты процессуалдық ... ... ... ... ... жеке ... ... жасауға жүктеледі.
Мысалы, іске қатысушы немесе катыспаушы ... ... ... ету бойынша сот алдында өтінім беруші түлғалар сол дәлеледемелерді
белгілеуге, олардың жеке ... ... ... ... ... жэне дәлелдемелер сол тұлғада немесе ұйымда деп санау негізін
белгілеу қажет. Тараптардың процессуалдық жағдайы олардың ... ... мен ... байланысты болады. Заңға сәйкес тараптар тең
процессуалдық құқықтарды пайдаланады, олардың көлемі іске қатысушы ... ... мен ... сәйкес келеді - олар жалпы құқықтар
деп аталады. Жалпы құқықтардан басқа оларға ҚР ... ... да ... арнайы, диспозитивті құқықтар да жатады.
Жалпы іс жүргізушілік құқықтар.
ҚР ... ... ... ... ... ... іс ... танысуға;
– іс материалдарынан үзінділер жазып алуға;
– іс материалдарынан көшірмелер түсіріп лауға;
– қарсылықтарын білдіруге;
– дәлелдеме табыс етуге;
... ... ... іске ... басқа адамдарға, куәлерге, ... ... ... ... ... ... ... талап ету туралы өтініш жасауға;
– сотқа ауызша және жазбаша түсініктемелер беруге;
– сот процесі барысында туындайтын барлық мәселелер ... ... ... сот ... қатысуға;
– сот отырысының хаттамасымен танысуға жэне оған ... ... ... ... мен ... ... және азаматтық сот ісін
жүргізу туралы заңдарда берілген басқа да іс жүргізу құқықтарын
пайдалануға құқықтары бар.
Талапкердің ... ... ... ... ... ... ... отырған құқығын қорғау
үшін сотқа жүгінген тұлға танылады.
Азаматтық іс ... ... ... ... іске ... ... бар.
Талап арызды сот өкілі беріп, оған қол қою мүмкін. Ол процеске
өкілеттіктері ... ... ... және ... отырған тұлғаның атынан
әрекет етеді. Азамат, өзінің ... ... ... ... ... істегі тарап болып табылады. Сотта ... ... үшін ... ... ... оның ... ... болады.
Осы аталғандардың негізінде жасалатын қорытнды - талапкер ретінде тек
қана арызды беру, талапкерді анықтайтын ... ... ... табылмайды.
Іс бойынша талапкерді анықтаған кезде сотпен кімнің қүқықтары мен заңды
мүдделері қорғалады, кім өзі үшін қолайлы ... ... ... ... ... шешім күштеп орындалады деген мәселеге жауап
алуымыз керек.
Талапкер деп ... үшін ең ... оның ... ... ... Егер де сот ... ... еш негіз жоқ деп тапса, іс
қараусыз қалдырылады.
Сонымен қатар, талапкер ретінде басқа ... ... жэне ... қорғалатын мүдделерін қорғау үшін сотқа жүгінуге
заң бойынша құқығы бар адамдар да бола ... ... олар ... ... ... өзін-озі басқару органдары.
Талапкерден басқа түлғалардың құқықтары мен заңды мүдделерін ... ... ... ... ... ... ... азаматтық іс жүргізу құқығында талапты берушілер немесе
процессуалдьщ ... ... ... Дей ... олар өз ... ... өзге түлғалардың құқықтары мен бостандықтарын қорғау
мақсатымен мемлекеттік мүддені көздеп сотка берген ... ... ... ... ... мемлекеттік баж төленбейді және де сот
шығындары төленбейді; ... ... ... бар ... болғандықтан
заң бойынша арыз қайтарылуға жатпайды; прокурор берген арыз да ... ... ... ... үшін ... бір ... немесе нормативтік
актіге сілтеме жасалады. Осындай белгілермен процестегі талапкерден
прокурор дараланады.
Дей ... ... іс ... ... іске қатысушылардың
құқықтары мен міндеттері тең деп көрсетілген.
Жауапкердіц құқықтық жағдайы.
Жауапкер - оған ... ... ... ... жеке тұлға болып табылады.
Жауапкер - бұл құқық ... ... ... ... Ол талапкердің
ойынша, оның дау бойынша құқығын немесе заңды мүддесін даулап ... ... ... ... мен міндеттері бірдей
көлемде болады.
ҚР АІЖК-нің 49-бабының мәні бойынша талап арызды ... ... ... ... Егер ... талап арызды мойындауы қандай ... ... ... ... мен ... ... бұзбайтын
болса, онда сот шешімнің дәлелдеу бөлігінде талап арыздың мойындалғанын
жэне оның сотпен қабылдағанын көрсетеді [29].
Тараптар ретінде тек қана ... ... ... ... ел мемлекетінің азаматтары да болуы мүмкін. Егер олардың қатысуымен дау
Қазақстан Республикасында қаралатын ... ... ... ... ... ... де, жауапкер ретінде де шетелдік заңды ... ... ... ... ... іс бойынша тараптар ретінде заңды тұлғалар
болып табылмайтын үйымдар да ... ... ... ... « ... ... ... - процестегі тарап ретінде заңды тұлға болып табылатын
ұйымды қатыстыруға тыйым салмайды. Азаматтық іс жүргізу ... ... ... ... іс бойынша тараптар ретінде ... ... ... ... Азаматтық процестегі тараптар болып табылатын ұйымдарды
көрсете отырып, заң шығарушы олар ... ... ... ... деп ... ... ... түсінік қолданған «заңды түлға ... [30]. ... ... ... ... ... тұлғаларды да, заңды тұлға құқықтарын иеленуші ұйымдарды да тануға
болады.
Заңды түлға болып табылмайтын ұйымның азаматтық ... ... ... ... ұжымдық еңбек дауы бойынша азаматтық істі келтіруге болады.
Яғни, құқық туралы даудын, тарабы болып бір ... ... ... ал ... ... ... беруші (жауапкер) болады. Еңбек туралы
заңдарды, өзге де нормативтік құқықтық актілерді ... ... ... даулары тараптардың біреуінің өкілінің арызы бойынша қаралуға жатады.
Олар жұмысшылардың өкілі ретінде ... ... ... ... ... өзге қоғамдық бірлестіктер қүрылуы мүмкін. Олар ... ... ... ... ... ... ... болуы мүмкін. Мемлекет
азаматтық айналымға өзінің органдары жэне лауазымды түлғалары ... ... ... айналымға қатысу нысандары эр түрлі болуы
мүмкін. Мысалы, мемлекет меншік иесі бола алады. Оның ... ... ... ... ... құқығының пайда болу негіздерімен ... ... ... ол ... қүқығына қатысты процестерге қатысып,
өз құқықтарын қорғай алады.
Сонымен қатар, мемлекет қоғамдық қатынастарға билік иесі ... ... ... ол заң ... ... ... билік иесі болып
табылады.
Бірақ, көбінесе мемлекет азаматтық айналымға қатысқан кезде азаматтық-
құқықтық қатынастардың басқа қатысушыларымен бірдей ... ... ... ... ... ... - ... теңдік қағидасының
кепілі болып табылады. Мысалы, ... заем ... ... қатысушылармен теңдей дәрежеде болады.
Мемлекет бөлінбейтін біртұтас субъект болып табылады, сондықтан, оны
тұтастай қарауымыз керек.
Мемлекеттің қүқық субъектілігі ... ... ... құқықтағы даулы
мәселелердің бірі болып табылады. Бірқатар авторлар мемлекетті заңды түлға
деп есептейді, ал ... ... оны ... ... ретінде танымайды.
Қалай болмасын мемлекеттің күқық субъектілігінің формализацияланғанын
ұмытпаған жөн. Мемлекеттік ... ... бір ... - ... ... ... қатынастар субъектілері ретінде әкімшілік-
аумақтық бірлік немесе мемлекеттік заңды тұлға болатынын ... ... ... жэне ... бірліктер азаматтық
айналымда жеке немесе ұжымдық органдары ... ... ... ... қатынастарға қатысқан кезде
басқа қатысушылармен теңдей дәрежеде қатысады. Яғни, мемлекет үшін ... ... ... ... ... ... және оған
толығымен азаматтық заңдар таралады. Мысалы, мемлекет ... ... бола ... Республикасы атынан өз эрекеттерімен құқықтар алып
міндеттерді атқаруды өздерінің ... ... ... ... ... алады. Заңдармен көзделген реттерде және тәртіпте мемлекет
атынан өзге де мемлекеттік ... ... ... жэне ... әрекет
ете алады. Мысалы, акционерлік қоғамдарға, егер онда ... ... онда ... ... атынан әрекет ету үшін жіберіледі [31].
Қазақстан Республикасы атынан әрекет ету үшін тек қана ... ... ... ... ... алады. Мемлекет атынан әрекет
етуге өкілеттіктері бар билік және ... ... ең ... ... ... ... ... республикалық органдары
жатады. Билік және басқару органдарының мекеме мәртебесі болады. Сондықтан,
олар кай жағдайда мемлекет өкілі ретінде құқықтық қатынастарға ... ... Екі ... да ... ... ... ... болып
табылады.
Мемлекет атынан мәміле жасауға уәкілдік берілмеген тұлғамен жасалған
мәміле жарамсыз ... ... және ... үшін ... салдар
тудырмайды.
Жалпы ереже бойынша, мемлекеттің қатысуымен пайда ... ... ... ... Бірақ, тараптардың келісімі бойынша жэне заң
талаптарын ескере отырып дау арбитраж сотының қарауына жіберілуі мүмкін.
Қазақстан Республикасы өзінің ... ... ... ... ... береді. Мемлекет өзінің азаматтары, заңды тұлғалары,
әкімшілік-аумақтық бірліктері міндеттемелері бойынша жауап бермейді. Бірақ,
бұл жалпы ереже болып табылады, заң ... ... ... ... Мысалы, егер мемлекет өзінің азаматы үшін кепіл болушы ... ... ... ... ... ... ... жауап береді.
Сонымен қатар, мемлекет оларды ақша қаражаттары жеткіліксіз ... ... ... және ... ... ... ... жауаптылықта болады.
Мемлекет тек қана өзіне тиесілі мүлік көлемінде жауапты болады.
Қазақстан ... ... ... ... ... ... ... кезде, оның мүлкі несие берушілер
талаптарын қанағаттандыру үшін жеткіліксіз ... үшін ... ... ... ол ... құрылтайшыларының кінәсі бойынша банкроттыққа ұшыраған
кезде қолданылады.
Қазақстан Республикасына ... ... ... қолайлы нормалар
қолданылады, егер заң актілерімен ... ... ... бүл ... бар. ... ... ... мәртебеге ие екенін ұмытпаған
жөн. Мысалы, ... жэне ... ... ... тұлғаларды
тіркеу туралы ережелер қолданылмайды. Екіншіден, азаматтық ... ... ... ... құқықтар беріп, міндеттер жүктейді.
Мемлекет өзінің қызметтерін жүзеге асыру үшін белгілі меншік иесі болып
табылады. Мемлекеттік меншікте ... ... ... ... меншігі жэне өзге де меншік табылады. Осы мүлікке қатысты
мемлекет билік ... ... жэне ... құқыктарын жүзеге
асырады.
Мемлекет меншік иесі ретінде мэмілелерге қатыса алады, сонымен ... ... ... ... ... және негаторлық талаптар қою арқылы
қорғай алады. Көбінесе мемлекет атынан Үкімет және қаржы ... ... ... бірі - ... ... ... ... оның тиімді пайдалануын ұйымдастыру. Оны жүзеге асыру үшін ... ж. ... ... ... ... арттыру туралы»
Қаулы шығарды. Сол ... ол ... ... ... мен шаруашылық серіктестіктерді басқару туралы» ... ... құру ... меншіктің жекешелендіру процессіндегі
жүрісін көруді қамтамасыз етеді. Сонымен катар, үкімет мемлекет ... иесі ... ... ... ... ... төменгі тұрған
органдарға беруге құқылы болып ... ... ... ... ... ... ... Оның
ішінде заңды түлға мэртебесі бар заңды ... ... ... ... ... ... ... орын мемлекеттік кірістер
министрлігіне беріліп отыр. Соның ішінде мемлекеттік меншікті басқару жэне
жекешелендіру бойынша Департамент бар. Ол ... ... ... ... қатысады.
Мемлекеттік кірістер министрлігі жекешелендіру кезінде мемлекет ... ... ... ... ... ... негізгі
міндеттері болып төмендегі міндеттер табылады.
Мемлекеттік меншікті жекешелендіру ... ... ... бағыттарын бекіту;
Мемлекеттік меншікті сату жүзеге асқанша басқару;
Жекешелендіру туралы ... ... ... ... т.б ... меншік иесі ретінде басқа түлғаларда меншік құқығының иелену,
пайдалану және билік ету құқықтарының тоқтаған кезде бола ... ... ... ... ... егер ... қараусыз қалған болса, егер меншік
иесі мүліктен бас тартқан болса, т.б. сонымен қатар, мемлекетке ... ... де ... мүмкін. Ол егер мұра иесіз қалған болса,
яғни мұра қалдырушының заң бойынша да, ... ... да ... ... ... ... ... бас тартса, орын алады.
Мемлекет үлестік меншік иесі бола алады, бірақ, ол ортақ бірлескен
меншік иесі бола ... ... ... ... ... шартты немесе шартсыз
жауаптылыққа тартылады. ... ... ... ... ... ... бойынша жауап береді.
Мемлекет тауарлы-ақша қатынастарының толық құқық субъектісі бола алады.
Осындай мәртебеге ие болғандықтан, мемлекет өзінің қажеттіліктері шегінде
азаматтық-құқықтық мэмілелердің ... бола ... ... ... ... ... оның ... болады. Мэмілеге қатысу қүқығы не
заң актілерімен ... ... не ... ... ... қызмет көрсету бойынша қызметтер көрсету кезінде ... ... ... ... ... ... ... орталықтандырылған қаржыларды басқаруды жүзеге асырады.
Қазыналық заем ... да ... ... ... қағаздармен жасалатын мәмілелерге де қатыса алады.
Мемлекет эмитент те бола алады, яғни бағалы қағаздар шығара ... ... ол ... ... ... ... сэйкес өзіне міндеттер де
жүктей алады. Мемлекет, мысалы, мемлекеттік заем ... ... ол ... ... эмитенті бола алады.
Мелекеттің жекешелендіру бағдарламасын іске асыру барысында мемлекет
уәкілетті органдары атынан мемлекеттік мүлікті сату ... ... ... беру жэне ... басқаруға беру бойынша мэмілелер
жасай алады. Осындай қүқық жекешелендіру туралы Жарлықпен берілген.
Қажеттілігі шегінде ... өз ... ... ... ... Ол осы құқығын тек қана мемлекеттік органдары арқылы мемлекеттің
ішінде ғана емес, сауда өкілдіктері де жүзеге ... ... заем ... ... ... ... кепіл беруші ретінде
қатысады.
Мемлекет конкурстық ... ... ... алғанда тиімді
жобаларға қатыса алады.
Азаматтар мен заңды тұлғаларға мемлекеттік ... ... ... әрекеттерімен келтірілген, сонымен катар, олардың заңсыз
актілерімен келтірілген зиян өтеуге ... ... ... ... ... ... жауаптылыққа тартқаны үшін жауапты болады.
Мемлекет ақталған саяси репрессияларға ... ... ... ... ... меншік құқығын тоқтату туралы заң шығарған
кезде ол сол заңның ... ... ... ... ... міндетті болып табылады.
Жалпы осы талаптардың қатысуымен азаматтық іс жүргізу ... да ... ... ... талаптан бас тарту, бітімгершілікке
келу. Осы жағдайларды ескере отырып, біз тараптардың өздеріне берілген
құқықтарын ... ... ... ... ... қою арқылы іс жүргізуге қатысатын қатысушылар саны әдетте ... ... және ... ... әр ... да ... бірнеше заңды
немесе жеке тұлға қатысуы мүмкін.
Талап арыз бірнеше талапкерлермен немесе бірнеше жауапкерлерге ... ... Егер ... ... бір-біріне қарсы келмесе, ... бір ... ... мүмкін болса, онда тең қатысушылық
туралы айтуға болады.
Процессуалдық тең қатысушылық - бүл істің шешіміне ... ... ... ... ... ... бір процеске бірнеше талапкердің
немесе бірнеше жауапкердің қатысуы [33], тең құқықтылық орын алса, ... ... ... азаматтық іс жүргізуге қатысушылардың
құқықтық мүмкіншіліктері артар еді, ... ... бар ... ... бар деп ... ... ... оның жетілуіне жағдай
жасаймыз.
Азаматтық процестегі тең ... ... екі ... ... бір жағында немесе ... ... ... ... (мысалы, талап арызды бірнеше талапкердің бірнеше
жауапкерге беруі мүмкін немесе бір талапкер бірнеше жауапкерге талап
арыз береді);
процеске ... ... ... ... ... ... ... екінші тарапқа қатысты өз
бетімен қатысады).
Бірақ, аталған белгілер тең қатысушыларды процеске катысушы басқа
түлғалардан толығымен ... ... ... ... ... іс
жүргізу теориясында азаматтық процеске тең қатысушылардың өзге де ... ... - бұл әр ... ... ... қатынас
субъектілері. Осы белгі бойынша тең ... ... ... ... ... ал тең ... ... жауапкерден ажыратылады;
тең талапкерлер мен тең жауапкерлердің сәйкесінше талап ету
құқығы және жауап беру міндеті бірін-бірі жоймайды. Осы ... ... ... пәнінен өз талабын ... ... ... ... ... бір ... тең ... екінші жагындағы тең қатысушыларға
қарсы тұратын мүдделерінің ортақ ... ... тең ... екі ... ... іс жүргізу
құқығынан көрініс табады. Сонымен ҚР ... ... ... ... ... ... сот шешімнің олардың эркайсысына
қандай үлесі қатысты екенін ... ... ... алу ... ... көрсетеді; бірнеше жауапкерге қарсы шешім шығарғанда сот эр
жауапкердің шешімінің қандай ... ... тиіс ... көрсетеді немесе
олардың жауаптылығының ортақ болатынын көрсетеді, - деп бекітілген.
Осы белгілерді мысалды қарастыру арқылы талдауға ... ... ... ... ... ... сәйкес мұрагерлермен беріледі. Тараптардың
көп болуы бұл процесте келесі белгілермен сипатталады:
1) заң бойынша ... - ... ... ... - ... Екі жақта да бірнеше адам қатысып отыр;
заң бойынша мұрагерлердің де, өсиет бойынша мұрагерлердің де
әрқайсысы екінші тарапқа қарағанда өзіндік ... ... ... ... құқықтық қатынастан туындаған
құқық туралы даудың субъектісі болады;
заң бойынша мұрагердің біреуінің талап ету қүқығын жоққа
шығармайды, ал ... ... ... ... ... ... беру ... екінші өсиет бойынша мұрагердің жауап беру міндетін
жоққа шығармайды.
заң бойынша мұрагерлердің де, өсиет бойынша мұрагерлердің ... ... ... олар сол үшін ... ... бұл ... екі
тараптың да мүдделері бір-біріне қарама-қайшы болады [34].
Сонымен, процессуалдық тең қатысушылық - бұл бір іске ... ... ... ... қатысуы, олардың істің барысына
ортақ мүддесі болады, немесе ... ... ... ... тең талапкер жауапкермен даулы материалдық құндықтық қатынаспен
байланысты, ал тең жауапкер – ... ... ... негізгі мақсаты - процесті үнемдеуге қол жеткізу. Бұндай
мақсат Е.А. Нефедьевтің пікірінше, іс жүргізуде ... ... ... ... ... ... ... болады:
сот процесі қарапайымдалынады, тездетіледі;
сот пен тараптар еңбегі жеңілдейді;
сот ... ... ... ... осы ... ... бір-біріне қайшы келетін сот
шешімдерін шығару алдын алынады.
Сондай-ақ, жауапкер жағындағы бірнеше ... ... ... ... тең қатысушылық ретінде танылмайды. Процесте негізгі ... ... ... ... ... жауапкердің катысу жағдайлары
заңмен көзделген. Мысалы 14 жастан 18 жас ... ... өз ... ... олардың заңды өкілдері бұндай процеске
қосымша жауапкер ретінде қатысады. Қосымша жауапкердің жауапкершілігі
негізгі ... ... ... ... [37].
Азаматтық сот өндірісіндегі тең қатысушылық тараптармен ... ол ... ... ... да болуы мүмкін.
Тең қатысудың негіздері ғылыми ортада даулы болып табылады. Оған
қатысты ... ... ... ... ... іс ... тең ... негіздерін көрсетпейді.
Революцияға дейінгі кезеңнің теориясы мен заңнамасы тең ... ... ... ... аударады. Осыған байланысты, Е.В.Васьковский
былай жазады, тең қатысу заңмен жол беріледі:
біріншіден, ... ... ... ... ... дау ... ... құқық пен міндет бір негіздемеден
шығады);
екіншіден, талаптардың заңды негіздемелерінің ұқсастықтары ... ... ... дау ... ... ... ... талап-арыздардың пәндері мен ... ... ... ... ... ... пәні ... біріңғай болса) [38].
Бірінші екі жағдайда тең қатысуды «материалды» деп атауға ... ... ... талаптар арасында тек қана ... ... бар, ... ... ... жоқ болатын
«формальды» болып табылады.
Тең қатысу жөнінде аталған тұжырымдама ерте ... ... ... ... тең қатысу қүқықтардың ортақтығы мен ... жол ... Бүл ... қарама-қарсы сол кезеңнің француз
қүқығында ... тең ... ... ... ретінде
қарастырылады, ол істі қарау үшін ыңғайлы ... ... ғана ... қатысуға жол беру туралы мәселені эрбір жағдайда сот шешеді.
Азаматтық іс жүргізу қүқығы ғылымында ... ... ... ... ... пәні ... ... құқық немесе мүдде болған
кезде болады: мысалы, мүрагерлік қатынастар, авторлық ... және ... ... бар болса;
талаптар негізі мен пэні бойынша біркелкі болса.
Үшінші айтылып кеткен қатысушылықтың негізі бойынша ... ... ... көрсетіліп кеткен (мысалы, Н.А. Громошина,
А.Б, Монахов), олардың ... бүл ... ... ... ... жэне
қатысушылықтың туындауы қатысушылардың арасындағы материалды-құқықтың
байланысы тек шектеулі түрде болуы керек ... ... ... ... нормасын талқылау
бойынша пікірталастар жүріп жатыр: «Судья осы соттың іс жүргізуінде дәл сол
тараптар қатысатын біртектес, не бір ... ... эр ... ... әр ... ... қоюшылардың бір жауапкерге қойған талабы бойынша
бірнеше іс бар екенін белгілеп, егер мұндай біріктіруді дұрыс деп ... ... ... ... үшін бір іске ... ... ... - осылайша сот біріктірген істер процессуалдық тең қатысушылыққа негіз
болып табылады ма?», - ... ... ... ғалымдардың мойындауынша, осылай бірнеше істі біріктіру,
процессуалдық тең қатысушылықтың негізі болып табылады.
Сонымен катар ... іс ... ... (тең ... ... (тең ... ... үшінші түлға да қатысуы мүмкін. Олар
бірінші сатыдағы сот ... ... ... процеске кірісе алады.
Даудың нысанына дербес талаптарын мәлімдейтін үшінші тұлғаның процеске
қатысу жағдайында сот екі талап арызды қарайды: талапкермен ұсынылған талап
арыз және ... ... ... ... ... ... азаматтық іс жүргізу
кұқығында үшінші тұлға институтындағы тең ... ... ... ... бір ... ... ... алуы көрсетілген. Ал егер ... ... ... екі ... ... талап арыз берсе және сот процесіне
екі түрлі уақытта кірсе, онда бүл мәселе қалай шешіледі деген сұрақ ... ... екі ... ... ала ... ... ... болады:
Тараптардың қай жағында бірнеше тұлғалар қатысуына қарай белсенді,
пассивті және аралас ортақ қатысушылық болады.
Егер ... ... ... ... ... болса, ол белсенді тең
қатысушылық болып танылады.
Ал егер процеске жауапкер жағынан бірнеше тұлға қатысатын болса, ол
пассивті ортақ ... ... ... ... ... жағынан да, жауапкер жағынан да бірнеше тұлғалар
қатысатын болса, ол аралас тең қатысушылық ретінде танылады.
Процеске ... ... ... ... қатысатын пассивті ортақ
қатысушылықтың түріне төмендегідей мысал көрініс табады.
ҚР АІЖК-нің 35-бабының бірінші бөлігіне сәйкес, әр жерде тұратын ... ... ... ... ... ... таңдауымен жауапкердің
біреуі тұратын немесе орналасқан жер ... ... ... ... ... облыстық сотының 15.07.2004 жылғы
ұйғарымы бүзылып, іс жаңадан қарауға жіберілген.
«Ембімүнайгаз геофизика» ААҚ-ның конкурстық басқарушысы сотқа ... ... жэне ... Петролеум Консалтс ЛТД» ЖШС-ке («ЖШС»),
Компания мен ЖШС арасында 05.01.2004 жылы ... ... ... ... ... ... ... жою туралы талап арыз берген.
Атырау облыстық соты өз үйғарымында істі Алматы калалық ... беру ... ... еткен.
Атырау облыстық соты талап арыз сотының қарауына жататыны туралы заңда
бекітілген қағида бұзыла отырып берілген деген түжырым ... бұл ... ... ... ... ... ... Компания АҚШ, Техас,
Стаффорд қаласында, ал ЖШС Алматы қаласында орналасқан. Жауапкердің
екеуі де заңды ... ... сон, ... ... кез ... ... жері ... талап қоюға қүқылы еді.
Компания «Ембімүнайгаз» ААҚ-ға геофизикалық жабтықты 2000 ... ... ... ... ... ... ... «Ембімүнайгаз»
ААҚ-ның конкурстық қорынан алынып тасталған, ал 2004 жылдың қаңтарында
Компания мүлікті өзінікі деп ЖШС-қа ... ... ... ... ... ... орналасқан.
Осыған орай жабдықтың Компанияға не ЖШС-ке тиесілі екеніне қарамастан,
талапкер мүліктің орналасқан жері бойынша қоюға қүқылы еді [40].
Барлық тең қатысушылардың ... істі ... ... ... ... ... процессуалдық ортақ қатысудың міндетті ... ... ... ... тең ... ... ... егер бір іс жүргізуде тең
жауапкерлерге қойылған тең ... ... ... немесе
талаптары қаралатын іс бойынша сот дүрыс шешім шығарса.
Егер даулы ... ... ... ... ... ... онда ... тең қатысушылық пайда болады.
Процеске қатысушылардың бірінің құқықтары мен міндеттері туралы сұрақ
материалдық құқықтық қатынастың ... ... ... ... ... онда қажетті тең қатысушылық жағдайы орын алады.
Егер қажетті тең қатысушылық ... ... ... ... ... болса, онда сот іске тең жауапкерлерді катыстырады.
Қажетті тең қатысушылықта іске қатысудан бас тартатын тең талапкердің
іске ... ... ... шешу ... ... ... Іске ... еркінен тыс қатыстыру мүмкін емес, өйткені ол азаматтық іс
жүргізу құқығындағы диспозитивтік қағидасына қарсы болар ... ... ... іске тең ... ... ... еркі
болмаған жағдайда және сол түлғаның қатысуынсыз ... ... ... ... бұндай жағдайдан тиімді шығу үшін, сот оны ... ... ... ... ... түлға ретінде тарттыруға құкығы бар.
Факультативті тең қатысушылық бірнеше жауапкерлерге қойылған талаптар
немесе бірнеше талапкерлердің талаптары бір-біріне тәуелсіз ... ... ... ... қатысушылардың процестегі тараптарға тән процессуалдық құқықтары
мен міндеттері ... ... тең ... ... ... ... ... талап арыздары мен талаптарының
біріктіріліп каралуы және шешілуі болып табылады.
Көбінесе факультативті тең ... бір ... ... ... ... ... немесе бірнеше жауапкерге қойылған
бір талапкердің талап арызының бірігуінен туындайды. Соңғы процессуалдық
тең ... екі ... ... іс ... ... көрініс
табады.
Тең қатысушылар іс жүргізудегі тараптарға сәйкес ... ... ... ие. Әрбір қатысушы процессте өзі дербес әрекет етеді, және
оның мінез-құлқы өзге тең ... ... мен ... ... өз ... басқа тең катысушылардың келісімінсіз
жасайды.
Тең қатысушылардың бірімен ... тану ... тең ... Тең ... бірімен фактіні тануы ұқсас процессуалды
салдар әкеледі.
Сонымен бірге, тең ... ... ... мен ... Олар істі жүргізуді бір қатысушыға тапсыруы мүмкін.
2. Тиісті емес жауапкердің түсінігі және сипаттамасы
Азаматттық процестегі ... ... ... ... ... нақты
жэне болжанып отырған субъектісі болады. Азаматтық істі қозғау кезінде
судья қойылып ... ... ... ... ... жауапкер жауапты
болады деп есептейді. Бірақ, іс бойынша өндіріс ... ... ... ... ... ... талап бойынша жауап беруге жауапкер
емес, жауапкер ретінде іске тартылмаған тұлға қатысатыны ... ... ... ... ... ... ... жауап бермейтін тұлға
тиісті емес ... деп ... ... ... ... ... колданылды. Мысалы,
жалпы германдық құқықта осы термин талапкер ... ... ... ... ал жауапкер ретінде тартылған тұлға жауапкер екенін анықтау ... ... ... ... егер талапкер немесе
жауапкер өзінің легитимациясын дәлелдемесе, яғни, ол осы процесске ... ... ... ... ... ... ... болған.
Бірақ кейінгі кездері легитимацияны анықтау талаптың негізін дәлелдеумен
сәйкес келеді деген пікір қалыптасқан соң, ... бас ... ... осы ... қолданылмайды.
Ресейдің революцияға дейінгі заңнамасында легитимділікке карама-қарсы
қатынастар бекітілген.
Ондағы азаматтық сот ісін ... ... 69 жэне ... ... оның ... ... отырып, келесі жағдайларда
қарсылық білдіре алады:
талапкердің талабы толығымен басқа ... ... ... ... талап қоюға немесе жауап беруге құқығы жоқ тұлға берсе [41].
Бірақ та бұл жағдайлар қандай да бір ... ... ... өйткені жауапкердің бүл салдарды іс бойынша алдын ала және
түсініктемеден жеке дара қарауға талап етуге құқығы жоқ болатын. Процесс ... ... ... ... ... ... ... іс жүргізу заңнамасында
бұл деңгей қандай да бір өзгеріске әкелген жоқ.
Егер бүрынғы заңнамамен ... ... ... АІЖК ... емес
тарапты ауыстыру мәселелерін зерттей отырып, келесі ережелерді қарастырып
кеткен:
1) тарап тиісті емес болып табылатын фактіні талап арыз ... ... ... ... ... ... емес деген факт істі қарау барысында анықталады. ... ... ... ... ... ... ... өндіріс тараптың бірі тиісті емес деген ... ... АІЖК ... тиісті емес екенін анықтаудың келесі салдарын көрсетеді:
егер сот талап қойған адам сол дауланып отырған ... ... ... ... ... ... ол ... арызды
қабылдаудан бас тартады. ... ... ... ... тиісті емес жауапкер түсінігін жэне оны ауыстыру тәртібін
алып ... сот ... ... ... емес ... ... ... арыз
берілгенін анықтаған болса, онда ол талапкердің ... ... ... қысқартпай отырып, тиісті емес жауапкерді ... ... ... ... ... арыз тиісті жауапкерге қатысты қойылғаны туралы мәселе
істі сотта қарауға ... ... да, ... саты ... істі ... ... кезінде де анықталуы мүмкін.
Сонымен, азаматтық іс жүргізу ... ... ... ... бір ... сот ... ... болу құқығын мойындау [42]. Өзін
және жауапкерді легитимациялay — бұл сотты алдын ала талапкер мен ... ... ... субъектісі болып табылады деген сенімге келтіру.
Ол талап арызда ... ... тең ... іске ... ... тең ... іске ... бойынша сұрақтарды шешу әлдеқайда
қиындыққа түседі. Іске тең талапкерді еркінен тыс қатыстыру ... ... ол ... іс ... ... ... қағидасына қарсы
болар еді.
Өзіміз көріп отырғандай тиісті емес тарап ... ... ... ... ... ... тарап, яғни анықталуы тиіс. Кейбір елдерде
тиісті емес жауапкермен бірге талапкер үғымы да бірге ... ... ... ... емес ... ... бар. Егер де оған ... жағдайда келесідей ережелермен жүзеге асырылады. ... ... емес ... өзін ... ... ... ... жетіп жатыр. Ал
жауапкердің бүған деген көзқарасы еш ескертілмейді. Қаралып жатқан іс
тоқтатылып, ... ... Егер де ... ... іс ... ... іс тоқтатылады.
Азаматтық іс жүргізу заңнамасында тиісті емес тарап деген түсінік тек
қана жауапкерге қатысты ... Осы және ... ... ... жауапкер мен тиісті емес жауапкерге келесі анықтама беруге
болады:
- тиісті жауапкер - бұл істің ... ... ол ... ... ... ... және талап бойынша жауап беруі
мүмкін деген тұлға;
- тиісті емес жауапкер - оған қатысты іс ... ... ... материалдық құқықтық қатынастың субъектісі болып
табылатындығы туралы болжам жоққа шығарылатын және сондықтан ... ... бола ... ... ... емес ... - бұл ... қатысушысы, тиісті емес
жауапкердің болуы істі қысқартуға негіз болмайды. Жауапкерді ... ... тану оны ... ... болу ... ... емес жауапкерді тек қана талапкердің келісмі бойынша ауыстыруға
болады. Талапкердің келісімінсіз ... ... ... ... ... қағидасын бұзады. Сонымен бірге, заң бойынша
тиісті емес ... ... ... ... ауыстыру мүмкін. Бірақ,
заңнамада осы өтініш қандай нысанда берілетіні көрсетілмеген. Істі ... ... ... ... өтініш жазбаша нысанда берілуі керек. Ал
іс сотта қаралып жатқан болса, онда ол өтініш ... ... ... ... ... сот ... ... енгізілуі керек.
Тиісті емес жауапкерді ауыстыру соттың ұйғарымымен рәсімделеді. ... ... ... ... ... ... ... жауапкер үшін
маңызы да, салдары да болмайды. Тиісті емес жауапкерді ... ... ... ... ... ... нақты анықталмаған жағдайда сот шешімі бұзылуы мүмкін. Мысалы,
Мақтарал аудандық прокуроры азамат Д.Молдабековтың мүддесін қорғау ... ... арыз ... ... «Жолаушы» жеке шаруашлық серіктестігінің
(ЖШС) кінәсінен оның ала алмай жүрген жалақысын, өсімімен есептегенде ... ... ... сұраған.
Мақтарал аудандық сотының 1999-жылғы 10-маусымындағы ... бұл ... ... ... ... Қазақстан облыстық сотының төралқа мүшелері 2000-жылғы 16-
наурыздағы қорытындысымен, жауапкер өкілінің наразылық ... ... сот ... қайта қарауға негіз жоқ деген тұжырымға келген.
Жауапкер өкілі А.Нұрымбетов өзінің наразылық арызында, аталған берешек
жалақының төленбей қалуында оның ... ... осы ... ... алу жөнінде жергілікті мемлекеттік мүліктік ... ... ... ... оның ... ... ... кетуіне байланысты ол
келісім шартты заңсыз деп тану жайында сотқа ... арыз ... ... ... ... ... түруды сүрап өтініш айтқанын
көрсеткен, бірақ сот оның дәлелдерін,өтінішін ескермей, ... ... оны ... істі ... қарауға жолдауды сүраған.
АІЖК-нің 218, 219 және 221-баптарының талаптарына сай, сот ... ... ... ... дәлелдемелерге негізделіп, олар заң тұрғысынан
бағаланып, шешімнің дэлелдеу бөлімінде осы ... ... ... ... ... тиіс еді, бірақ бұл заң ... ... ... ... ... ... ... ЖШС-де қандай қызмет
атқаратындығы, оның айлық жалақысы қанша ... ол ... ... ... қандай себептерге байланысты ала алмай келе ... ... ... жэне сот ... бүл ... ... ... берешек жалақы жайындағы анықтамаға бүрынғы ... ... пен осы ... бас бухгалтері Л.А.Михайловқа
қолдарын қойып, бүрынғы мекеме мөрін қойып, бекітіп берген.
Ол анықтамада талапкерлерге ... ... ... ... ... ... ... екендігі көрсетілген. Бірақ оның қай
жылдан ... ... ... ... ... ... алу ... облыстық
мемлекеттік мүліктік комитетімен келісім шартқа 1998-жылдың 29-қараша
айында отырған, ал ... ... ... оның ... ... кеткендігін біліп, келісім шартты заңсыз деп табу ... ... арыз ... ... бұл ... наразылық арызға тіркелген Мақтарал
аудандық сотының 2000-жылғы 7-қаңтардағы шешімімен құпталды. Бүл сот ... ... ... ... мүліктік комитеті мен А.Нұрымбетов
аралығындағы 1998-жылдың 29-қараша күні ... ... ... №267 ... шарт ... деп ... ... алғашқы қалпына
келтірілген.
Сондай-ақ, жауапкер «Жолаушы» ЖШС-гі талапкерлерге жалақы ... ... ... ... ... ол ... ... төлеуге
келісім шартқа байланысты міндеттенген бе, бұл жағдайлар сот мэжілісенде
анықталмай қалған.
Іске тіркелген жалақы жайндағы ... ... (6-6.) ... ... 10% ... ұсталатын болса, берешек ақша мөлшері 31373
теңге болса, ондай зейнет қорына аударылатын ақша мөлшері неге 6637 ... ... ... қатар, жалақының уақытында төленбеуіне
байланысты айыппұлдың 7875 теңге күрауы да күмән келтіреді, себебі оның ... ... ... ... сот ... нақты тексермеген.
«Жолаушы» ЖШС-гі тиісті жауапкер екендігін анықтау ... сот ... мен ... ... ... ... тіркелгендігі жайында куәлігін
тексеріп, құжаттарды тіркемеген.
Демек, сот шешімін заңды жэне орынды деп ... ... ... ... бүзылып, іс қайта қарауға жолдануға тиіс.
Істі қайта қараған кезде, көрсетілген кемшіліктерді жойып, тараптардың
дәлелдемелерін жан-жақты тексеріп, сот мәжілісінде ... ... ... ... ... ... ... ескеріп, АІЖК-нің 398, 399-баптарын басшылыққа ала
отырып, Жоғарғы Соттың азаматтық істер жөніндегі алқасы бұзып, азаматтық
істі сол ... ... ... қарауына жолдап, жауапкер өкілінің наразылық
арызын қанағаттандырды.
Жоғарыда айтып кеткендей, сот ... емес ... ... істі ... және ... басынан бастап жүргізеді деп көрсеттік.
Осыған сәйкес Қазақстан Республикасының Жоғарғы Сотының Бюллетенінен тағы
да бір мысал ... ... ... ... жэне ... АҚ-нан, «Зодчий» өндірістік
кооперативтен 100000 теңге мөлшерінде моральдық зиянды өтеу ... ... ... арыз ... ... 1989 ... ... айында өндірісте
зақым алғанын, бірақ соңғы жылдары тиісті сомадан ... ... ... ... үш ... ... жүзеге асырылатындығы және
оның дұрыс емес деп санайтындығын көрсетті.
Алматы қаласы Жетісу облыстық ... 2004 ... ... ... ... арызы ішінара қанағаттандырылды. «Зодчий» және
«Сұңқар» ... оның ... ... ... қарыз, 778572,36 теңге
мөлшерінде еңбекке ... ... ... ... мөлшерінде
қаржылық ставка есебімен жәрдемақы мерзімінің тұрақсыз төлегені ... ... ... ... жарамдылығын жоғалтқаны бойынша ай сайынғы
жәрдемақыны; 250000 ... ... зиян үшін ... өндірілді.
Жауапкерлерден қосымша түрде мемлекеттің пайдасына мемлекеттік баж - ... ... ... ... ... ... ... сот алқасының 2004
жылғы 30 шілдедегі қаулысымен аудандық соттың шешімі өзгеріссіз қалдырылды,
2004 ... 13 ... ... ... ... сот актілері
өзгеріссіз қалдырылған [43].
«Сұңқар» ЖШС-тің басшысы ... ... іс ... сот каулысының
заңсыз екенін, «Сұңқарстрой» жауапкер, «Сұңқар» ЖШС құқық мирасқоры туралы
сот қорытындысының ... ... және ... ... көрсете отырып, оларды қайта қарауын сұрайды.
2005 жылғы 23 ... ... ... ... ... Ким ... ... шағымдағы дәлелдемелерге сүйене ... ... ... және ... ... алқа ... тұжырымға
келді.
ҚР АІЖК-нің 387-бабына сэйкес, материалдық нормалардың, не іс ... ... ... ... ... ... енген актілерін қадағалау
тәртібімен қайта қарауға негіз болады.
Егер де сот қолданылатын заңды қолданбаса, не заңды дұрыс ... да ол ... ... ... қолданылмады деп саналады. Талапкердің
талабын қанағаттындыра отырып, 2004 жылғы 04 ... сот ... ... ... және ... ... ... «Сұңқар» ЖШС-пен ауыстырылды. Сот анықтамасы шағымдалмады.
Расында да, 2004 ... 04 ... сот ... ... ... ... ... емес жауапкерді тиісті жауапкермен ауыстыру ҚР АІЖК-
нің ... ... ... ... ... ... сот шешімінде
корсетілген.
ҚР АІЖК-нің 51-бабының 1-тармақшасының күшімен тиісті емес ... ... істі ... мен ... ... ... ... Сотпен заңның берілген талаптары орындалған жок, ... ... жаңа ... ... жоқ, ... қаралатын күні
туралы ол хабардар болмаған. Істің материалдарында істің қаралатын орны мен
күні ... ... ... ... хабарламасы бойынша ғана қолхаты бар.
Істің қаралуы туралы ... ... ... алқасының дәлелдемесі
тапсырыс поштамен жіберілген реестрге сілтемесі көңілге қонымсыз деп тануға
болады - ... 2004 ... 07 ... ... түбіртектің
көшірмесінде жіберушінің тапсырыс корреспонденциясының мөрі жоқ.
Жауапкерді ауыстыру бойынша ... ... ... үшін ... және «Сұңқар» ЖШС-тің арасында 2000 жылғы 04 ... ... ... ... ... ... ... негіз деп тапты. Осы
шартқа ... ... ЖШС ... ... ... ... ... жіберген,
бірақ нақты қайсы екені көрсетілмеген. Көрсетілген мүліктің сатылмаған
тізімі туралы шартқа ... ... ... ... ... ... ... сот инстанциясының қорытындысы іс
материалдарына қарсы келеді.
«Зодчий» ӨК-те Сидельниковтың жүмыс атқару кезінде, оның ... ... ... іс ... көрініс тапты. «Зодчий» ӨК-нің 1993
жылғы 23 қаңтардағы кооператив мүшелерінің жиналысындағы қаулы ... ... ... жэне ... АҚ ... ... мен ... заңды тұлғалардың арасында үш бөлікке бөлінген.
Іс материалдарында талапкердің денсаулыгына ... зиян ... ... ... ... ... 1993 жылғы 15 ақпандағы
Калинск аудандық халық сотының шешімі бар. Іс жүзінде, ҚР АК-тің ... ... ... ... ... зиян үшін 1996 ... ... жоғарыда көрсетілген заңды тұлғалардың үшеуіне ... ... ... 26 желтоқсандағы құрылтай шартына ... ... түрі ... ... кооперативтің құқықтық мирасқоры
болып табылатын «Зодчий» өндірістік фирмасының өзгеру жолымен ... ... ҚР ... ... 1-бөліміне сәйкес, өмір мен денсаулыққа
келтірілген зиян үшін белгіленген тәртіппен ... ... ... заңды
тұлға қайта ұйымдастырылған жағдайда, тиісті төлемдерді төлеу жөніндегі
міндетін оның құқықтық мирасқоры ... ... ... ... ... ... зиян ... жауапкерлермен («Сұңқар-техник» жэне ... ЖШС) ... ЖШС ... ... жылғы 14 наурыздағы тіркелген «Сұңқар» ЖШС заңды түлғаны қайта
құру бойынша куәлікке сәйкес ... ... 2002 ... 14 наурыздағы
Әділет Басқармасының хабарламасы бойынша «Техник» ЖШС (бүрынғы ... АҚ) ... ... ... ... №76 ... заңды түлға
ретінде тіркелген.
«Сұңқар» ЖШС-тің Жарғысына сәйкес, 2000 жылдың 14 сэуірінде серіктестік
тіркелді, бірақ «Зодчий» ЖШС немесе ... ... ... ... ... ... ... қарамастан сот әрекет етуші
кэсіпорынның ... ... ... ... ... ... соңғылардың қатысуынсыз мәселені шешті.
Қазақстан Республикасының Азаматтық іс жүргізу кодексінің 77-бабының ... ... ... кәсіпорындарды сату-сатыр алу шарты
анықтамада да, сот ... де ... баға ... ... фактілі түрде
берілді ме, оның тіркелуі өткізілді ме, сатып алушыға сатушының борыштары
бойынша құқықтары мен міндеттері өткені ... сот ... жоқ. ... ... ... ... құқықтары мен заңды
мүдделеріне нұқсан келіп, зардаптар әкелуде.
Талапкердің денсаулығына келтірілген зиян үшін сот ... ... ... Сонымен қатар Қазақстан Республикасының ... ... ... ... зиян ... ... ... ортақтасып жауап береді. Бұл жағдайда сот
кәсіпорынды шарт бойынша ... ... ... мен ... ... бірдей
жауапкершілік жүктеді. Сондықтан, кредит берушінің алдында жауапкершілік,
тек ҚР АК-нің 496-бабында негіздер ... ғана ... ... Аталған
нормада көрсетілген, кәсіпорын сатып алушыға ... ... ... ... ... алушыға аударылып, берілген кәсіпорынның
құрамына енгізілген борыш үшін ... мен ... ... бірдей жауап береді.
Іс материалдарынан сатып ... ... ... ... ... ... ... қарастырылмады.
Бұндай жағдайда, «Сұңқар» ЖШС-тің негізсіз жауапкершілікке тартқаны
жэне де ... жэне ... ... әртүрлі заңды тұлға болып
табылатындары жөніндегі шағымының дәлеледемелері негізді және сотта қосымша
тексеруге талап етіледі.
Сот іс бойынша ... ... ... ... сот отырысының
уақыты мен орны хабарланбаған, осыған байланысты ҚР АІЖК-нің 366-бабының 1-
тармағының 2-тармақшасына сәйкес іс бойынша шығарылған сот ... ... ... ... ... сот ... ... жэне заңды деп тануға
болмайды, ... олар ... ... Істі ... қарағанда
талапкердің талабын анықтап алу, болған жағдайдың мазмұнын ... ... ... тиісті жауапкерлерді анықтау қажет [44].
Егер талапкер процеске қатысушы жауапкерді ауыстыруға келіспеген болса,
сот іс бойнша өндірісті жалғастыра береді.
Тиісті емес ... ... ... іс жалғаса береді және
анықталған ... ... сот ... ... ... емес ... ... шартты сипатта болатынын айта
кеткен жөн. Себебі, тиісті емес жауапкер тек қана оны ... ... ... емес ... ... барысында ауысқан жауапкер
процестен кеткен сон, кім ... ... ... ... Оның ... тиісті
емес болса да процеске катысқан соң белгілі құқықтар мен ... ... орай ... емес ... ... ... анықтауымыз
керек. Кейбір жағдайларда тиісті емес ... ... ... ... ... ... толық түрде тиісті емес жауапкердің құқығы ауысқаннан
кейінгі жағдайы көрсетілмеген. Олқылықтар азаматтық іс ... ... ... ... ... кемшіліктерді де жоятын
кезде келген секілді.
3. Іс жүргізушілік құқықтық мирасқорлығы
Даулы ... ... ... құқықтык қатынастардан тараптардың
біреуі шығып қалған жағдайларда (азаматтың қайтыс болуы, заңды ... ... ... ... жол ... борышты ауыстыру және
материалдық құқық қатынастарындағы тұлғалардың ... да ... ... ... тарапты оның құқық мирасқорлығымен ... ... ... кез ... сатысында жүргізіледі.
Осыған байланысты екі жағдайға көңіл бөлу қажет:
– біріншіден, заң талапкерге қатысты, дау затына өздігінен талап берген
үшінші ... және ... ... мен шешілуі барысында жауапкерге,
сонымен қатар - іс бойынша іс жүргізуді тоқтату туралы сот ... ... ... ... ... ... мен ... қатысты
қүқық мирасқорлығына жол береді;
– екіншіден, азаматтық процестегі ... ... ... ... мирасқорлығымен тығыз байланысты. Құқық берушіден
кұқық ... ... ... мен ... ... ... мирасқорлығының туындауына негіз болып табылады.
Сондықтан, азаматтық құқықтағы қүқық ... ... ... кету қажет.
Азаматтық процесстегі құқық мирасқорлығы азаматтық құқықтағы ... ... ... құқықта құқық мирасқорлығының екі түрі болуы мүмкін:
жалпы ... ... ... Бұнда ... ... ... бір ... ... субъектіге ауысады (мысалы,
азаматтың қайтыс болуы, ... ... ... ... -тырылуы,
таратылу жағдайларында);
сингулярлы құқық мирасқорлығы. Бұнда тек қана жеке ... мен ... бір ... ... ... ... қарызды аудару кезінде, талапқа жол беру).
Осы айтылып кеткен бірінші түріне ... ... ... ... ... ... мысал келтіріп кетуге болады.
Соттың ІІБ-нің міндеттемелері ... ... ... ... ... ... енген шешімі болғанда ғана сот
борышкерді ауыстыра алады.
29.07.2004 жылғы ... ... ... ... ... ... жэне Солтүстік Қазақстан облыстық соты қадағалау алкасының
30.06.2004 ... ... ... сот ... ... ауыстыру
туралы ұсынымы қанағаттандырусыз қалдырылды.
Петропавл қалалық сотының 07.02.2003 жылығы ... ... ... ІІБ-нен Н.Д. Голоховтың пайдасына санаторлық-курорттық
емдеу үшін 36 мың теңге сомасында өтемақы ... Сот ... ... ... ... ... борышкер етіп белгілеу туралы өтініш
тусірген.
Петропавл қалалық сотының 12.11.2003 жылғы ұйғарымымен Н.Д. ... ... үшін ... ... туралы Солтүстік Қазақстан
облысының ІІБ-не қойған талабы бойынша Мемлекеттік ... ... ... ... ... ... ... республикалық бюджеттік
бағдарламалардың әкімшісі ретінде Әділет ... ... ... ... ... ... ... сәйкес, істі қараған сот іске ... ... ... ... мүліктік жағдайын немесе басқа да мән-
жайларды негізге ала ... ... ... мерзімін кейінге қалдыруға
немесе оның мерзімін үзартуға, сондай-ақ оны орындаудың әдісі мен тәртібін
өзгертуге құқылы.
Іске ... ... ... ... тапсырмаған. Сот орындаушысы
іске қатысушы тұлға болып есептелмейтіндіктен ол ҚР АІЖК-нің 240-бабының
тәртібімен ғана шағымдана алады.
ҚР ... ... ... ... сәйкес, даулы немесе шешіммен
белгіленген құқықтық ... ... ... шығып қалған
жағдайларда (азаматтың қайтыс болуы, заңды тұлғаның ... ... ... жол беру, борышты ауыстыру және ... ... ... ... да ... ... сот ол ... оның
құқық мирасқорлығымен ауыстырады. Құқық мирасқорлығы процестің кез ... ... ... ... ... ... байланысты, соттың шешімі
бойынша мемлекет оның мирасқоры ретінде танылғанда, іс бойынша ... ... ... ... немесе мемлекет борыш үшін жауапкер болып
ауыстырылған жағдайларда сот ... ... ... ... ... ... реттейтін ҚР АК-нің 339 -348-
баптары бойынша ... ... ... өз борышын басқа адамға
ауыстыруды жүзеге асырмаған.
ҚР АК-нің 44-бабының 1-тармағына сәйкес, ... ... ... ... жағдайда Қазақстан Республикасының Үкіметі немесе
жергілікті атқарушы ... оның ... ... ... ... ... ... Үкіметі, атқарушы орган) несие
берушінің алдында субсидиярлық жауапкершілік көтереді, ал ІІБ ... ... ... 357-бабына сэйкес, егер негізгі борышкер несие берушінің
талабын қанағаттандырудан бас тартса, онда соңғы ... ... ... қою ... одан ... ... талап ете алады.
Міне осылайша, несие берушілер Үкімет арқылы мемлекеттен ... ... ... ... ... ... - ... республикалық немесе жергілікті қазынашылықтан (ІІБ-нің зат
сатып алу жэне санаторлық-курорттық емделу жөніндегі міндеттемесін кімнің
қаржыландыратынына қарай) даулы сомаларды өндіру туралы ... ... ... ... ... ... құқықтық қатынастарда құқық мирасқорлығына жол
беріле бермейді. Олардың бір ... ... ... ... ... ... мен ... болады. Олар, мысалы, жеке құқықтар мен игіліктерге
қатысты болуы ... ... ... ... ... басқа тұлғаға
ауыспайды.
Процессуалдық құқық мирасқорлығы ... ... ... ... ... әр ... да жалпы болып табылады.
Сондықтан, іс жүргізу құқық мирасқорлығы - бүл даулы немесе шешіммен
белгіленген құқық ... ... ... ... ... процессуалдық құқықтары мен міндеттерінің бір тұлғадан екінші
тұлғаға ауысуы.
Іс ... ... ... процеске қатыстырылатын құқық мирасқорлар
ауыстырылатын тұлғаның орнын иемденеді (процесте ... ... ... ... ... кезінде кебір жағдайлар болуы мүмкін: бір талапкер
немесе жауапкерді екі немесе одан да көп ... ... ... ... ... - бір ... кеткен процесске қатыса отырып, құқық мирасқорлар ... ... ... ... келеді. Оның алдындағы тұлға жасап кеткен
әрекеттері құқық ... үшін ... ... және ... ... ... ... шығып кетссе, ол автоматты ... ... әкеп ... Ол егер, құқық мирасқоры шығып қалған
талапкердің орнына іске ... ... ... немесе шығып қалған
жауапкерді ауыстырған процестегі ... әрі ... ... ... жағдайда ғана болуы мүмкін. Бұл азаматтық іс жүргізу ... ... ... байланысты.
Құқық мирасқорлық процестің кез келген сатысында жүзеге асырылуы
мүмкін.
Процессуалдық құқық ... ... ... ... ... ... материалдық құқықтық қатынастағы құқық мирасқорлығы
танылады. ... ... ... ... біреу болып табылады.
Мұнда бір материалдық құқықтық қатынастан туындайтын қатынастар, дау
қарастырылады. Сот қарауының пәні ... ... ... ... ... табылады, бірақ, нақты субъектілік құрам өзгереді. Тиісті
емес жауапкерді ауыстыру кезінде де сол іс бойынша өндіріс жалғаса ... ... ... ... ... ... ... өзгереді.
Процеске құқық мирасқорының қатысуы туралы мәселені сот ұйғарым шығара
отырып, шешеді. Бұл ұйғарым шағымдануға жатпайды.
Процеске ене отырып, ... ... ... ... мирасқорлығын
дәлелдеу керек.
Егер азаматтың қайтыс болуы ... ... ... ... орын ... онда іс ... өндіріс құқық мирасқор анықталғанға дейін тоқтатыла
түрады. Бұл жерде істің жалғасуы құқық мирасқорының және ... ... ... ... ... ... сотқа қатысудан бас тартатын болса,
онда іс бойынша ... ... ... ... ... ... ... бас тартуы талаптан бас тарту ретінде танылады.
Егер талапкер ... ... ... сотқа қатысудан бас
тартса, онда сот бойынша өндіріс қысқартылады.
Сонымен қатар құқық мирасқорлық азаматтық іс ... ... ... ... ... ... ... Қазіргі кезде
құқық мирасқорлығының жалпы әмбебап түрі қолданыста.
Ал сингулярлы түрі қолданыста жоқ. Ресей ... ... бір ... ... ... ... асады. Құқық мирасқорлық екенін
дәлелдеу тиіс. Құқық мирасқорлығын ауыстыру тиісті емес жауапкер ... бір ... яғни ... ... ... бүл екі ... өз
айырмашылығы бар. Құқық мирасқорлықтың негізгі сотпен шешілген материалдық
құқық қатынастарының құқық мирасқорлығы, ал тиісті емес жауапкер мен ... ... ... да ... құқықтық қатынас болмайды.
Құқық мирасқорлықта процесс тоқтамайды. Ал тиісті емес ... ... ... ... ... құқық мирасқорлық кез-
келген түлғада болады ... ... ... нысанасын дербес
мәлімдемейтін үшінші тұлғалар, борышқор) [47].
Іске қатысушылар арасында үшінші тұлғалар ерекше орынға ие. Олар ... ... ... ие ... олардың азаматтық іс жүргізуде
жүзеге ... ... ... ... іс ... құқығында үшінші тұлғалар екі санатқа бөлінеді:
- Даудың нысанына дербес талаптарын мәлімдейтін үшінші тұлғалар;
- ... ... ... ... ... ... олардың мәртебесіндегі айырмашылық нақты соттық талқылаудың
пәні болып отырған даулы сұраққа ... ... ... ... және ... ... қоюшы мен жауапкерге қатыстылығының
сипатына қарай заңмен олардың іс жүргізудегі ... ... ... талқылауына қатысу шарттары белгіленген.
Қазақстан Республикасының Азаматтық іс ... ... ... ... нысанына дербес талап мәлімдейтін үшінші тұлғалар бір немесе
екі тарапқа қарсы талап қою арқылы бірінші сатыдағы сот шешімін шығарғанға
дейін процеске кіре ... Олар ... ... ... ... ... ... барлық міндеттерін орындау арқылы азаматтық процеске қатыса
алады. АІЖК-нің 53-бабына сәйкес, даудың нысанына ... ... ... ... егер іс ... ... ... әсер етуі мүмкін болса, іс бойынша бірінші сатыдағы ... ... ... ... ... немесе жауапкер жағында іске кірісе
алады. Олар сондай-ақ тараптардың немесе іске қатысушы ... ... ... ... ... іске ... тартылуы мүмкін.
Олардың процесске қатысуға тартылуы барысында сот олардың іске қатысқысы
келмегендігін ескермеуі мүмкін. Даудың ... ... ... мәлімдемейтін
үшінші тұлғалардың құқықтық жағдайындағы бұл ерекшелік, ... ... ... талап мәлімдейтін үшінші тұлғалардан айырмашылығы болып
табылады [48].
ҚОРЫТЫНДЫ
Сонымен қорытындалай келгенде азаматтық іс жүргізудегі тараптар ... ... орны бар, ... ... ... істі ... ... қазір
жоғары дәрежеге жеткен құқықтық ... бір ... Біз бұл ... ... ... ... ... Олар:
Бірінші тарауда азаматтық іс жүргізудегі тараптардың түсінігіне,
құқықтары мен міндеттеріне, іс жүргізуге тең ... және ... ... және ... емес ... тоқталып өттік. Бұл бөлімде
азаматтық іс ... ... ... іс ... ... ... алатының айтып өттім. Кейіннен азаматтық іс жүргізудегі тараптарды
көптеген жеке дербес ғылым ретінде зерттеді.
Екінші тарауда ... ... іс ... ... ... тиісті емес жауапкердің түсінігі мен құқықтық ... мен ... ... ... тоқталдық. Азаматтық іс жүргізудегі
тараптардың, тиісті емес жауапкердің, құқықтық мирасқордың ... мен ... осы ... ... бағытталғандығы туралы
айқындадық. Азаматтық процеске талапкер (тең ... мен ... ... ... ... ... да ... мүмкін. Олар бірінші
сатыдағы сот шешім ... ... ... ... алады. Даудың нысанына
дербес талаптарын мәлімдейтін үшінші түлғаның ... ... сот екі ... ... ... ... ... арыз жэне үшінші түлғамен ұсынылған талап арыз. Біздің
азаматтық іс ... ... ... тұлға институтындағы тең
қатысушылық ережесін қолдануда сот ... бір ... ... ... ... Ал егер екі ... тұлға сотқа екі түрлі уақытта талап
арыз берсе және сот процесіне екі ... ... ... онда бұл ... ... ... сұрақ туады.
Сот өндірісіндегі тараптар, іске қатысушылар тобы субъектілер ... Егер ... ... біреуінің құқықтары мен міндеттері
туралы сұрақ материалды-құқықтық ... ... ... ... ... ... онда қажетті тең қатысушылық жағдайы
орын алады.
Қажетті тең қатысушылықта іске қатысудан бас тартатын тең ... ... ... ... шешу әлдеқайда қиындыққа түседі. Іске тең
талапкерді еркінен тыс қатыстыру мүмкін емес, өйткені ол ... ... ... диспозитивтік кағидасына қарсы болар еді. Біздің
ойымызша, тұлғаның іске тең ... ... ... еркі ... және сол ... ... істің дұрыс шешілуі мүмкін болмаса,
бұндай жағдайдан тиімді шығу үшін, сот оны ... ... ... ... үшінші тұлға ретінде тарттыруға құқығы бар.
Азаматтық іс жүргізудегі тараптардың мазмұны даулы ... ... ... ... ... мен ... ... құқықтар мен міндеттер азаматтық іс жүргізудегі тараптардың өзара
қандай амалмен байланысты екенін көрсетеді және ... ... ... қарастырылатынын түсіндіреді. Қатынастың мазмұны бір субъективтік ... ... ... және сол бір ... сол ... ... ... ғалымдар азаматтық іс жүргізудегі тараптарға қатысты құқықтар
мен ... сол ... ... ретінде қарастарады.
Азаматтық іс жүргізу қатынастың ішкі құрылымын тараптардың құқықтары
мен міндеттері ... ... - ақ ... ... әрекеттеріне
байланысты оның жиынтық әдісін белгілейді, ішкі формасын құрады. Іс жүргізу
қызметіндегі іс жүргізу қатынас ... ... ... осындай.
Азаматтық іс жүргізудегі тараптардың пайда болуының үшінші негізі - құқық
субъектілігінің ... ... ... ... түсінігі құқық
қабілеттілік пен әрекет қабілеттіліктің болуын міндет қылады. Мұны талдап
көрсетсек, біріншіден, ... іс ... - ... ... ... ... қабілетін қажет етеді, екіншіден, сол іс ... мен ... ... жүзеге асыру қабілет болу керек.
Қазақстан Республикасының азаматтық іс жүргізу кодексінің 45-ші бабында
көрсетілгендей іс жүргізу құқық қабілеті деп материалдық кұқық ... ... ... ... мен ... ... Осы ... 46-шы бабына сәйкес әрекет қабілеттілігі, яғни өзінің құқықтары
дербес жүзеге асыру немесе өзінің ... ... 18 ... ... барлық
азаматтар мен ұйымдар, заңды тұлғаларға қатысты.
Азаматтық іс ... ... – бұл ... ... ... іс жүргізу нормаларымен реттелген қоғамдық қатынас. Қоғамдық
қатынас ретінде тараптар ... ... ... ал ... ... құқықтық реттелумен сипатталады. Іс ... ... ... құқық пен міндеттер - іс жүргізу қатынастың екі жағы.
Енді іс жүргізугі тараптардың заңдылық мазмұнын ... ... ... нормаларына сәйкес тараптар іс жүргізу ... ... ... ... Бұл азаматтық іс жүргізу құқық қатынастың
заңды мазмұны болып ... ... ... ... іс ... ... мен ... бірдей жүріп отыруы керек, яғни ... ... ... ... міндеттеу арқылы құқық жүзеге
асырылады.
Қазіргі ... ... ... ... қүқықтық
сауаттылығы артып келеді. Сондықтан да өз бұзылған құқықтарын немесе пайда
болған ... пен ... ... ... ... сот арқылы шешуге
ұмтылады. Сот қарайтын істер саны жылдан жылға көбейіп ... ... жэне ... ... күрт өсуде. Мұның өзі халықтың өз құқықтарын
сот арқылы қорғауға ден қоя бастағандығын және сотқа деген сенімінің ... ... Өз ... ... ... ... пен ... туындаған дауға әділ гөрелікті сұрайтын ... ... ... ... да, ... іс ... ... жағдайы өзекті болып табылады.
Қазақстан Республикасының Конституциясының 13-бабына сәйкес әркім ... мен ... сот ... ... ... ... ... мен ұйымдардың бұзылған немесе бұзылу қаупі бар ... ... ... мүдделерін қорғау нысандары көзделтен.
Азаматтық сот ісін жүргізу ... ... ... ... ... болуына әкеледі жэне ол қазірде нарықтық қатынастарға
өтуі болып табылады. Бұларға мүліктік ... ... ... ... ... немесе басқа да әрекеттерге байланысты даулар және де әртүрлі
деңгейдегі мемлекеттік басқару органдарының шешімдері жатады.
Сонымен, азаматтық іс ... ... ... ... ... сот ісін жүргізудегі қатысушылардың құқықтарын қамтамасыз етуге
және нық қорғауға рұқсат береді.
Жоғарыда көрсетілген негіздерді ... ала ... біз ... ... ... ... құқықтық катынастардағы құқықтық
жағдайына көп ... ... ... ... ... ... ... туындайтын мәселелерді заң негізінде шешілу тәртібін зерттеп,
XXI ғасырда жалғасын тапқан құқық саласындағы ... ... ... ... іс ... ... ... азаматтардың
құқықтарының тиісінше қорғалуы болашақ еліміз үшін күннің бағыты болады ... ... ... іс ... ... ... ... жүзеге
асырып құқықтық - әлеуметтік мемлекет кұрып жатқан дәл қазіргі ... ... ... ... іс ... ... ... құқықтық тұрғыда жетілдіру,
тұлғалар ісіндегі кәсіпқойлықты, тәуелсіздікті баянды ете отырып, тараптар
ісін жетілдіру тиімділігін жоғарғы ... ... ... ... ... ... табылады.
Қазақстан Республикасында құқықтық жүйені жетілдіру, азаматтық іс
жүргізу ... жаңа ... ... ... ... ... құрамына кіру қарсаңында құқықтық шараларды халықаралық
стандарттарға сәйкес анықтау ... заң ... ... негізгі
міндетке айналуда.
Зерттеуде, азаматтық іс жүргізудегі тараптар іске асыруда ролі ... ... келе ... ... көрсетіліп, бұл салада жетістіктер мен
кемшіліктер жан-жақты талқыланып, оның өміршеңдігін алға тартып отырған
өзекті ... ... ... сөз ... іс жүргізудегі тараптар тетіктерінің қалыптасуына байланысты
осы мән-жайлардан туындайтын сан-сапа ... ... ... ... ғылыми тұжырымдамалар жасалынған.
Бітіру жұмысымыздағы тиісті тақырып бойынша азаматтық іс жүргізудегі
тараптардың мәртебесін құкыктық реттейтін аспектілерді, ... ... ... саралап, мынадай қорытындыға келдік: Заң органдарының
туындаған қайшылықтарды реттеуге ... ... ал іс ... ... материалдық - құқықтық қатынастарындағы ... ... ... ... ... процесс жалпы
тәртіп бойынша тек ... ... ғана ... ... ТІЗІМІ
1. Егембердиев Е.О. “Қ.Р-ның азаматтық іс жүргізу құқығы”,
2006 ... ... ... З.Х. “Гражданское ... ... ... Алматы 2000 г.с.128
3. Мельников А.А. Субъективные процессуальные права сторон в
гражданском процессе // Советское государство и ... ... ... ... Т.Е. Соучастие в советском гражданском
процессе:
Автореф. дис. ... ... -М., 1952. ... ... ... ... и их ... ... КазГНУ, серия юридическая. 1999. №3.
5. Абдулина З.К. Производство гражданских дел в суде ... ... 1998 г. с. ... ... Г.Д. ... ... против иска в гражданском
судопроизводстве: Автореф. дис. ... канд. юрид. наук. -
Томск, ... ... Н.М. К ... о ... лиц ... в ... ... ... ... ... (Вопросы теории и практики). - Саратов:
Саратовск. гос. ун-т, 1981.
8. Васьковский Е.В. ... ... ... ... - М.: Бр. ... ... ... М.А. Участие третьих лиц в ... ... ... дис. ... ... ... ... М., ... Викут М.А. Проблема правового ... ... и ... ... ... гражданском судопроизводстве. - Автореф. дис.
... д.ю.н. - Свердловск, ... ... М.А. ... - ... лица ... производства.
-Саратов: Саратовск. гос. ун-т, 1988.
12. Викут М.А. Легитимация к ... ... ... прав в ... ... - Ярославль, 1981.
13. Арсентьев О.В. Гражданское процессуальное право. Курс
лекции. Челябинск: Рекпол. 2000. ... ... М.С. ... ... ... ... - М: ... 1970.
15. Хутыз М.Х. Понятие сторон в гражданском процессе. - ... ... А.Ж. ... қою ... іске ... ... мәселелері): з.ғ.к. ... дис. - Алматы, 2006.
17. Қазақстан Республикасының 1998 ... 17 ... ... және ... ... Заңы. Қазақстан
Республикасының Жаршысы. 1998. №21. 43 б.
18. ... Г.Л. ... на ... в ... (право на иск) / Под. Ред. В.Н. Щеглова.
- Томск: Томск, гос. ун-т, 1990.
19. Касенова А.Ж. ... қою ... іске ... шарттары
(өзекті мәселелері): з.ғ.к. ... дис. - Алматы, 2006.
20. Треушников М.К. Гражданский процесс. - М, 1999.
21. ... ... ... ... ... ... литература, 1985. С. 69.
22. Пушкар Е.Г. Право на обращение в суд за судебной защитой:
дис. ... докт. ... ... - ... ... Пушкар Е.Г. Конституционное право на ... ... ... - ... «Вища
школа», 1982.
24. Осокина Г.Л. Право на ... в ... ... на иск) / Под. Ред. В.Н. ... ... ... гос. ун-т, ... Викут М.А. Стороны - основные лица искового ... ... гос. ун-т, ... Викут М.А. ... ... ... положения и деятельности сторон ... ... ... - ... дис.
... д.ю.н. - Свердловск, 1971.
27. Қазақстан Республикасының Жоғарғы ... 2003 ... ... №2 «Азаматтық іс жүргізу заңнамасының кейбір
нормаларын соттардың қолдануы туралы» ... ... ... Е.Г. ... на ... в суд за ... защитой:
дис. ... докт. юрид. наук. - Львов, 1983.
29. Қазақстан Республикасы ... ... 2003 ... ... №5 «Сот ... туралы» нормативтік Қаулысы.
2003. 98 б.
30. Викут М.А. Стороны - основные лица ... ... ... гос. ун-т, ... Сулейменов М.К., Басин Ю.Г. Азаматтық құқық. I том. -
Алматы, ... ... Г.Д. ... ответчика против иска в гражданском
судопроизводстве: Автореф. дис. ... канд. юрид. наук. ... ... ... ... ... для ... вузов.
Под.ред проф. Треушникова М.К.- М., 1998. С. 180.
34. Баймолдина З.Х. ... ... ... В двух ... Том 1. ... ... Учебник. -
Алматы, 2000.
35. Викут М.А. Стороны - основные лица искового производства.
-Саратов: Саратовск. гос. ун-т, 1988.
36. ... Е.А. К ... о ... гражданского процесса.
Соучастие в гражданском процессе. - ... Тип. ... ... Н.М. К вопросу о множественности лиц на
стороне
ответчика в ... ... ... ... республик (Вопросы теории и практики). - Саратов:
Саратовск. гос. ун-т, 1981.
38. Васьковский Е.В. ... ... ... перераб. - М.: Бр. Башмаковы, 1978.
39. Громощина Н.А. Процессуальное ... ... // ... 1988.
40. Жоғарғы Соттың ... ... ... Республикасы Жоғарғы Сот Бюллетень - 2006. №4.
28-29 бб.
41. Абова Т.Е. ... в ... ... дис. ... ... -М., 1952. ... З.К.
Гражданские процессуальные правоотношения и их субъекты //
Вестник КазГНУ, ... ... 1999. ... ... М.А. ... ... регулирования
процессуального положения и ... ... ... гражданском судопроизводстве. - Автореф. дис.
... д.ю.н. - Свердловск, 1971.
43. Жоғарғы ... ... ... жөніндегі
алқасынан
Қазақстан Республикасы Жоғарғы Сот Бюллетень - 2004. №3.
52-
53 бб.
44. Жоғарғы ... ... ... ... Республикасы Жоғарғы Сот Бюллетень - 2007. №3 .
41-43 бб.
45. Жоғарғы ... ... ... ... ... ... Сот Бюллетень - 2006. №4.
28-29 ... ... Т.Е. ... в ... ... дис. ... ... -М., 1952. 3.Абдуллина З.К.
Гражданские процессуальные правоотношения и их субъекты //
Вестник КазГНУ, серия юридическая. 1999. №3.
47. ... М.А. ... ... ... Учебник.-М.,
2001. С.98.
48. Аленов М.А., Мадиярова А.С. Азаматтық іс жүргізу құқығы.
Астана, 2011.-431 б.

Пән: Құқық, Криминалистика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 67 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
«ЦЕСНАБАНК» АҚ12 бет
Қылмыстық ізге түсудің түсінігі64 бет
"Азаматтық қоғам" түсінігінің генезисі33 бет
2002 жылы қабылданған Қазақстан Республикасының Құқықтық саясат тұжырымдамасы12 бет
XIX ғасырдың екінші жартысындағы АҚШ-тың әлеуметтік, эканомикалық, саяси жағдайы15 бет
«Адасқандар». романнан повестке35 бет
«қайым және алаш» сценарий6 бет
Істі мәні бойынша қарау бөлімдері57 бет
Істі сотта қарау81 бет
Авиация4 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь