Биогенді элементтерді оқытудағы өзіндік жұмыстарды ұйымдастыру

МАЗМҰНЫ

КІРІСПЕ

1 ӨЗІНДІК ЖҰМЫСТАР. ХИМИЯНЫ ОҚЫТУДЫҢ
НЕГІЗГІ ФОРМАСЫ
1.1 Өзіндік жұмыстарды ұйымдастыру
1.2 Өзіндік жұмыстардың маңызы, міндеттері мен мақсаттары

2 “БИОГЕНДІ ЭЛЕМЕНТТЕРДІ ОҚЫТУДАҒЫ ӨЗІНДІК
ЖҰМЫСТАРДЫ ҰЙЫМДАСТЫРУ”
2.1 Биогенді элементтердің таралуы және рөлі

3 ЭКСПЕРИМЕНТТІК БӨЛІМ
3.1 Факультативтік сабақтардың . өзіндік жұмыстарды арттырудағы ролі

ҚОРЫТЫНДЫ

ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
КІРІСПЕ
Жаңа әлем табалдырығында алдыңғы қатарлы өркениетті елдермен қатар Қазақстан ғылым мен білімді әлемдік деңгейге, ұлттық ерекшелікке сай үйлесімді дамыту жолдарын қарастыруда. «Қазақстан – 2030» бағдарламасында тәуелсіз мемлекет құруда еліміздің әрбір азаматы өзінің қоғамдағы алатын орнын саналы түсінуі және ел эканомикасының бүгінгі сұранысына жауап бере алатын білім алуы қажеттігілігіне баса назар аударылған.
Қазақстан Республикасы және ғылым минстрлігі дайындаған бағдарламасында “Қазақстан Республикасында білім беруді дамытудың 2005–2010 жылдарға арналған Мемлекеттік бағдарламасы” бойынша бәсекеге қабілетті маманды қалыптастыру мұғалімдер алдында тұрған негізгі міндет.
«Қазақстан-2030» бағдарламасы ұзақ мерзімді мақсаттарды атап, нақтылы нәтижелерге жету үшін мектеп алдына күрделі міндеттер қойды. Осыған орай мектептердегі білім сапасын және тәрбиені жақсартып, оқушылардың дүниетанымы мен өмірлік көзқарасын барынша шыңдаудың қажеттігі атап көрсетілген. Бұл міндет әрбір сабақтың білімділік, тәрбиелік, дамытушылық мүмкіндігін жеткілікті ойластырып, жете пайдаланған жағдайда ғана іске асады [1].
Орта мектепте оқу пәндерінің қазіргі өзгерісті кезеңінде жүзеге асыруға тиісті негізгі мәселенің бірі өзіндік жұмыстарды ұйымдастыру арқылы - оқушылардың дұрыс ойлау дағдыларын,ізденімпаздығын, пәнге деген қызығушылығын қалыптастыру. Оқушылардың дұрыс ойлау дағдылары олардың таным белсенділігімен тығыз ұштасып жатады.
Қазіргі таңдағы экономиканың қарқынды дамуы жағдайда іргелі пәндік білім жеткілікті деңгейде оқытуды талап етеді.
Оқушылардың өзін барынша көрсете білу және қоғам өміріне пайдалы түрде араласу үшін білімді өз бетінше іздену, талдау және тиімді пайдалану дағдысын бойына сіңіру маңыздыда күрделі.
Орта мектептердегі факультативті сабақтар барысында химияны оқытудың дәстүрлі әдістемесі, өзіндік жұмыстары мен сабақтар барысында инновациялық мазмұн мен дәстүрлі емес әдістер формасын жүзеге асыру қажеттілігінің арасындағы қарама-қайшылықтарды шешу химияны оқушылардың білімін жоғарлату әдістемесін ұсынуға мүмкіндік береді.
Өзіндік жұмыстарға баулуға арналған химия курстарына дидактикалық тапсырмалар жүйесін жасап шығару; зерттеу мәселесі бойынша ұсынылып отырылған әдістеменің тиімділігін тәжірибе жүзінде тексеру.
Алға қойылған міндеттерді шешу үшін келесі зерттеу тәсілдері қолданылды: философиялық, психологиялық-педагогикалық, дидактикалық және әдістемелік әдебиеттерді және зерттеу мәселесі бойынша нормативті құжаттарды синтездеу және сараптау; теориялық және тәжірибелік зерттеулердің нәтижелерін сараптау; бақылау, салыстыру, жалпылау, педагогикалық тәжірибе, тәжірибенің нәтижелерін статистикалық өңдеу.
Жұмыстың ғылыми жаңашылдығы химияны оқытуға арналған факультативті сабақтардың мүмкіндіктерін қолданудың теориялық және әдістемелік тұрғыдан дәлелденген әдіс-тәсілдерінің жасап шығарылуы болып табылады.
Дәстүрлі және ұйымдастырушы инновациялық формалар мен тәсілдерді жүзеге асыруды қамтамасыз ететін химияны оқытудың теориялық моделін ойлап шығару бітіру жұмысының теориялық мәні болып табылады.
Химияны оқыту процесі барысында факультативті сабақтарды жүргізудің әдістемесін ұсыну, факультативті сабақтарды ұйымдастыру мен жүргізуге бағытталған және жалпы орта білім беруші, кәсіптік мектептердің мұғалімдері мен болашақ химия пәнінің оқытушылары – студенттерге арналып бағытталған химия пәнін оқытудың моделін ұсыну жұмыстың тәжірибелік мәні болып табылады.
Алдыға қойылған проблеманың басты мақсаты- оқушылардың таным белсенділігін, біліктілігін, ойлау қабілетін сабақ үстінде және сабақтан тыс уақыттарда арттыру, өз бетінше еңбектене білуге дағдыландыру.
Зерттеудің мақсаты –“Биогенді элементтерді оқытудағы өзіндік жұмыстарды ұйымдастыру” тақырыбын факультативті сабақта тапсырма беру арқылы оқыту барысында 8-9-шы сынып оқушыларының өзіндік жұмыстарын ұйымдастыру арқылы химия пәніне деген қызығушылығын және ынтасы мен бейімділіктерін, білімін арттыру.
Зерттеудің нысаны - орта мектептердегі 8-9-шы сыныптарда химияны оқытуда факультативті сабақтарда өзіндік жұмыстарын ұйымдастыру барысында оқытушы мен оқушылардың іс-әрекеті.
Зерттеудің пәні - химия пәні 8-9-шы сыныптарда өзіндік жұмыстарын ұйымдастыру әдістемесі мен мазмұны.
Зерттеу пәні өзіндік жұмыстарын ұйымдастыру арқылы оқушылардың танымдық ізденімпаздығын, есте сақтау, ойлау қабілетін арттырып, білімі мен білігін бір жүйеге келтіруге мүмкіндік береді.
Зерттеу орыны – Зайсан ауданы Көгедай ауылы Көгедай атындағы орта мектеп.
Зерттеу жұмысының құрылымы: бітіру жұмысы 49 беттен; мазмұны, кіріспе, әдебиеттік шолу, негізгі бөлім, эксперименттік бөлім, қорытынды, әдебиеттер тізімінен тұрады.
ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
1. Қазақстан Республикасында білім беруді дамытудың 2005 - 2010 жылдарға арналған Мемлекеттік бағдарламасы: ҚР 2. Президентінің 2004 жылғы 11 қазандағы № 1459 жарлығы / Егеменді Қазақстан. - 2004. - 16 қазан № 258
1. Рысбекова А.М Танымдық қабілетті арттыру шарттары / А. Рысбекова // Қазақстан мектебі: 2004. -№ 7. - 38 б.
2. Гущина Л. Студенттердің дербес жұмысы / Л. Гущина. // Қазақстан мектебі: 2004. -№ 1 - 15 б.
3. Едігенова А. Танымдық қызығу ерекшеліктері / А. Едігенова. // Қазақстан мектебі: 2003. -№ 10 – 48 б.
4. Пидкасистый П.И. Самостоятельная деятельность школьника в обучении. / П. И. Пидкасистый. - М.: 1980, – 52 б
5. Ерастов Н.Г. Методика самостоятельной работы. / Н. И. Ерастов. - М.: 1985, - 75 б.
6. Подласый И.П. Педагогика. / И.П. Подласый. - М.: 1999, - 576 б.
7. Қоянбаев Б. Ж. Педагогика. – Оқу құралы. / Б. Ж. Қоянбаев. -Алматы.: Рауан, 1992, - 240 б.
8. Жарықбаев Қ. Ұстаздық еткен жалықпас. / Қ. Жарықбаев. -Алматы.: Мектеп, 1987. – 87 б.
9. Джемс У. Психология в беседах с учителями. / У. Джемс. – Санкт-Петербург.: 2001, - 160 б.
10. Петровский А.В. Новое педагогическое мышление. / А.Б. Петровский. – М.: 1989.
11. Зинченко В.П. О целях и ценностях образования. / В. П. Зинченко. Педагогика.1997. -№5.
12. Занков Л. В. Дидактика и жизнь Избр. труды. / Л. В. Занков. - М.: 1990, - 45 б.
13. 14. Мұқанов М.М. Жас және педагогикалық психология. / М. М. Мұқанов – Алматы. : 1981.-247 б.
14. Әбілқасымова А. Студенттердің танымдық ізденімпаздығын қалыптастыру./ А. Әбілқасымова – Алматы : 1994.
15. Бірімжанов Б. А. Жалпы химия. – Оқу құралы. / Б. А. Бірімжанов. – Алматы.: Білім, 2001.-182-183 б.
16. Химическая энциклопедия.: том.2. 151-154 б.
17. Фельдман Ф. Г, Рудзитис Г.Е. Жалпы химия негіздері. / Ф. Г. Фельдман, Г. Е. Рудзитис. - Алматы.: Рауан, 1990. - 42-47 б.
18. С. Жайлау. - Алматы.: 2004.-159-170 б.
19. Котлерова О.С. Учет знании по химии - Пособия. - / О. С. Котлерова. - М.: Просвещение, 1977. 5 б.
20. Ситкевич Л.И. Химический эксперимент в школе / Л. И. Ситкевич. – Минск.: Народная асвета: 1969. -46 б.
21. Таубаев Ш. Исследовательская культура учителя: методология. Теория и практика формирования / Ш Таубаев – Алматы: 2000.
22. Жанпейісова М.М. Модульдік оқыту технологиясы оқушыны дамыту құралы ретінде / М.М Жанпейісова – Алматы: 2002.
23. Дьяченко В.К. Групповое обучение / В.К Дьяченко - М.: 1985.
24. Фирсов В.В. Дифференсация обучения на основе обязательных результатов обучения / В.В Фирсов - М.: 1984.
25. Каримов А. Экологияландырылған химиялық практикум / А. Каримов // Химия мектепте. 2004. -№4. - 9-11 б.
26. Садуақасқызы Г. Өзіндік жұмыстарға арналған тапсырмалар / Г. Садуақасқызы // Химия мектепте. 2005. -№5 - 5-8 б.
27. Мырзабаев А. Факультатив сабақтар / А. Мырзабаев // Химия мектепте. 2004. -№5 – 6-9 б.
28. Нұрғазина Қ. Пәнді экологияландыру / Қ. Нұрғазина // Химия мектепте. 2005. -№5 - 1-3 б.
        
        Химия-биология мамандығы
БІТІРУ ЖҰМЫСЫ
тақырыбы: “Биогенді элементтерді оқытудағы өзіндік
жұмыстарды ... ... ... ХИМИЯНЫ ОҚЫТУДЫҢ
НЕГІЗГІ ... ... ... ... ... жұмыстардың маңызы, міндеттері мен ... ... ... ... өзіндік
жұмыстарды ... ... ... ... және ... ... БӨЛІМ
3.1 Факультативтік сабақтардың - өзіндік жұмыстарды арттырудағы ролі
ҚОРЫТЫНДЫ
ӘДЕБИЕТТЕР ... әлем ... ... ... ... елдермен қатар
Қазақстан ғылым мен ... ... ... ... ... ... ... жолдарын қарастыруда. «Қазақстан – 2030» бағдарламасында
тәуелсіз ... ... ... ... ... ... ... алатын
орнын саналы түсінуі және ел ... ... ... жауап бере
алатын білім алуы қажеттігілігіне баса назар аударылған.
Қазақстан Республикасы және ... ... ... ... ... білім беруді дамытудың
2005–2010 жылдарға ... ... ... ... ... ... ... мұғалімдер алдында тұрған негізгі міндет.
«Қазақстан-2030» бағдарламасы ұзақ мерзімді мақсаттарды атап, нақтылы
нәтижелерге жету үшін мектеп алдына күрделі міндеттер ... ... ... ... ... және тәрбиені жақсартып, оқушылардың
дүниетанымы мен өмірлік ... ... ... ... атап
көрсетілген. Бұл міндет әрбір сабақтың ... ... ... ... ... жете ... ... ғана іске
асады [1].
Орта мектепте оқу пәндерінің ... ... ... ... ... негізгі мәселенің бірі өзіндік жұмыстарды ұйымдастыру арқылы
- оқушылардың дұрыс ойлау ... ... ... ... Оқушылардың дұрыс ойлау дағдылары олардың таным
белсенділігімен тығыз ұштасып жатады.
Қазіргі таңдағы экономиканың қарқынды дамуы ... ... ... ... ... оқытуды талап етеді.
Оқушылардың өзін барынша көрсете білу және қоғам өміріне ... ... үшін ... өз ... ... талдау және тиімді пайдалану
дағдысын бойына сіңіру маңыздыда күрделі.
Орта мектептердегі факультативті сабақтар ... ... ... әдістемесі, өзіндік жұмыстары мен сабақтар барысында инновациялық
мазмұн мен дәстүрлі емес ... ... ... ... ... ... шешу ... оқушылардың білімін жоғарлату
әдістемесін ұсынуға мүмкіндік береді.
Өзіндік жұмыстарға баулуға арналған химия курстарына дидактикалық
тапсырмалар ... ... ... ... ... ... ... әдістеменің тиімділігін тәжірибе жүзінде тексеру.
Алға қойылған міндеттерді шешу үшін ... ... ... ... ... дидактикалық және
әдістемелік әдебиеттерді және зерттеу мәселесі бойынша ... ... және ... теориялық және тәжірибелік
зерттеулердің ... ... ... ... ... ... тәжірибенің нәтижелерін статистикалық өңдеу.
Жұмыстың ғылыми жаңашылдығы химияны ... ... ... ... ... теориялық және әдістемелік тұрғыдан
дәлелденген әдіс-тәсілдерінің жасап шығарылуы болып табылады.
Дәстүрлі және ... ... ... мен ... ... ... ететін химияны оқытудың теориялық моделін ойлап
шығару бітіру ... ... мәні ... ... ... ... ... факультативті сабақтарды жүргізудің
әдістемесін ұсыну, факультативті сабақтарды ұйымдастыру мен жүргізуге
бағытталған және жалпы орта ... ... ... ... мұғалімдері
мен болашақ химия пәнінің оқытушылары – студенттерге арналып бағытталған
химия ... ... ... ұсыну жұмыстың тәжірибелік мәні болып
табылады.
Алдыға қойылған ... ... ... ... ... біліктілігін, ойлау қабілетін сабақ үстінде және ... ... ... өз бетінше еңбектене білуге дағдыландыру.
Зерттеудің мақсаты –“Биогенді элементтерді ... ... ... ... ... ... тапсырма беру
арқылы оқыту ... 8-9-шы ... ... ... ... ... ... пәніне деген қызығушылығын және ынтасы мен
бейімділіктерін, білімін арттыру.
Зерттеудің ... - орта ... 8-9-шы ... ... ... ... ... жұмыстарын ұйымдастыру барысында
оқытушы мен оқушылардың іс-әрекеті.
Зерттеудің пәні - ... пәні 8-9-шы ... ... ... ... мен мазмұны.
Зерттеу пәні өзіндік жұмыстарын ұйымдастыру арқылы ... ... есте ... ... ... ... білімі мен
білігін бір жүйеге келтіруге мүмкіндік береді.
Зерттеу орыны – Зайсан ауданы Көгедай ауылы Көгедай атындағы ... ... ... бітіру жұмысы 49 беттен; ... ... ... негізгі бөлім, эксперименттік бөлім, қорытынды,
әдебиеттер тізімінен тұрады.
1 ӨЗІНДІК ЖҰМЫСТАР ХИМИЯНЫ ОҚЫТУДЫҢ
НЕГІЗГІ ФОРМАСЫ.
1. Өзіндік жұмыстарды ұйымдастыру
Негізгі алға ... ... ... химия курсын оқытқанда оның
жетекші идеяларына жете назар аударған жөн. Бұлар - ... ... ... ... ... ... ... реакцияларды олардың жүру ... ... ... ... және бейорганикалық заттардың материалдық
бірлігі, танымның құрылыстан біртіндеп ... ... ... ... ... шаруашылығын дамытудағы химияның рөлі мен қоршаған ортаны
қорғаудың қажеттілігі туралы ... ... ... ... ... ... ұғымдарды меңгеруге және оқушыларға политехникалық бағдар ... ... ... ... ... ... шығармашылық еңбекке
қабілетті, өз білімін ұдай толтыруға құштар ұрпақ ... ... ... ... оқытудың формаларын, әдістері мен құралдарын
одан әрі жетілдіру керек. Сабақ, оқу ... ... ... ... және ... тыс жұмыстар химияны оқытудың негізгі
формасы.
Оқытудың барлық формалары ... ... Ол ең ... жалпы
педагогикалық, дидактикалық, әдістемелік мақсаттардың ортақтығы негізінде
іске асырылады.
Оқушыларға химиядан жүйелі түрде білім беруде сабақ ... орын ... - өте ... көп ... және көп ... ... педагогикалық
құбылыс.
Бұл сабақтардың барлығы мақсаты, мазмұны, өткізу әдістері ... ... ... ... ... ... ... жұмыс САБАҚТАР
сыныптан тыс ... ... ... ... 1 - Химияны оқытудың ұйымдастыру формаларының жүйесі:
Сабақ мақсат ... ... ... ... ... туындайды. Алға қойылған мақсаттарға сәйкес сабақта оқу үрдісінің
белгілі бір буындары іске асырылады. ... ... жаңа ... қабылдауға даярлау.
2. Жаңа білім қабылдау.
3. Жаңа материалдарды жалпыға қорытындылау.
4. Білімді жетілдіріп, ... ... ... мен ... ... Білім мен біліктерді меңгеру нәтижесін ... ... ... ... ... әрбір сабақты химия сабақтарының
негізгі үш типінің біріне жатқызуға болады. Олар:
1. Жаңа материалды оқып - ... ... мен ... ... ... мен ... тексеру және есепке алу сабақтары.
Оқу материалының мазмұны көбінесе сабақ әдістемесін ... ... ... пен оның ... ... ... оқу ... іске асыруға оқыту әдістері мен оқушылардың қызметін
ұйымдастырудың ... ... ... ... мол.
Бір тақырыптың өзін бірнеше түрлі мақсат қойып, түрліше өткізуге
болады:
1. ... ... ... ... ... ... Материалды мұғалімнің өзінің баяндауы.
3. Материалды әңгімелеп түсіндіру.
Бұл ... ... ... бір педагогикалық әдістемелік
дидактикалық мақсат іске асады.
Мұғалім оқушыға өздігінен жұмыс істеу арқылы оқушылардың дербестігін
өз бетінше ойлау жүйесін, ... ... алу ... ... 1 ... ... ... |Өздік жұмысты жіктеу ... ... |
|1 ... ... ... ... қайталау, жаңа |
| | ... ... Жаңа ... |
| | ... ... жүйелеу. Жаттығу |
| | ... ... ... Жаңа ұғымдарды |
| | ... ... ... |
| | ... ... |
|2 ... ... ... үлгілер бойынша көшіру. Жартылай |
| |белсенділігінің сипаты. ... ... ... ... |Оқушылардың өздік жұмысын |Фронтальды. Топпен. Жеке – саралап. |
| ... ... | ... ... ... көзі. |Оқулық және анықтамалармен ... ... |
| | ... ... ... ... ... |
| | ... ... ... ... |
| | ... ... ... тәжірибелер жасау. |
| | ... ... ... ... ... |
| | ... және ... ... ... |
| | ... жұмыс. ... ... ... ... ... жасай білу дағдыларының
қалыптасуы – олардың білімінің тиянақты болуының ... ... ... жұмыстардың ішінде оқулықпен жұмыстың орны
ерекше. Олардың маңызы кейінгі еңбек жолында ... ... ... ... оңай ... өз ... ... сүйенеді. Сонымен
қатар оқу, жазба ... ... сөз ... ... дағдыларын
қалыптастыруда да оқулық пен жұмыстың үлкен маңызы бар.
2. Өздік жұмыстардың ... ... мен ... ... ... ... ... үлкен рөл атқарады.
Ол үшін ... ... ... ең ... ... ... ... іріктеп ала білудің маңызы зор.
Өздік жүргізілетін жұмыстар химия пәнінің негіздерін оқушыларға
үйретіп қана ... ... ... ... ... ... әзірлеп,
мамандықты еркін таңдай білулеріне көп септігін тигізеді. Мұның өзі жеке
мемлекет болып, білім ... ... ... ... жасалып жатқан
қазіргі шақта жаңа мазмұнға ие болып отыр.
Химия пәні ... ... ... ... көп уақыттан бері
қолға алынып, зерттеліп келеді. Бұл ... ... ... ... да ... ... бұл ... әлі де зерттеліп, жетілдіріле түсетін түйінді
мәселелер баршылық. Орта ... ... ... оқу бағдарламасына
сәйкес алған білімін іс жүзінде пайдалануда шорқақтық танытса, енді
бірақтары ... ... ... ... өзінде де жете
меңгеріп кете ... жүр. ... ... ... ... ... да
байланысты екені белгілі. Орта мектептерде химиядан сабақ беретін ... ... өз ... ... ... ... әлі де
жете үйрете алмай келеді. Жас мұғалімдер тек ... ... ғана ... тыс ... беру ... аз ... бөледі.
Бірқатар мектептер сыныптан тыс жұмыстарды оқушылардың ... атап ... ... ... ... ... ... шектеледі. Оның өзінде оқушылардың өз беттерінше жұмыс істеуіне, жеке
белсенділіктері мен ... ... ... жете көңіл бөлінбейді.
Соңғы кездерде оқушылар шығармашылығын дамыту, қызығуын арттыру үшін,
химия апталығы, ... ... ... ... ... ... ... білім беретін материалдар кең түрде қолданыла ... ... ... етіп ... жағы ... Бұл салада да
оқушылар шығармашылығы аз ... ... ... ... ... ... ... химиялық олимпиадалар,
өндірістік мәні бар танымжорықтар, оқушылар білімін тексеруге арналған
алғырлар, тапқыштар ... ... ... ... Кейбір ұстаздар осы
саладағы өздері өткізген үлгілі жұмыстарының ... ... ... бермейді.
Оқушыларға жеке пәннен тек білім беріп қана қою ... ... ... де, факультативтік сабақтарда да, өздік жұмыстарда да сол
ғылымды сүйе білуге тәрбиелеп, өз ... ... ала ... ... ... ... өзіндік жұмыстардың сабақтан басталатынын көрсетеді.
Сондықтан да сабақты қызықты етіп ... ... ... ... ... ... алатын болуына негіз қалау қажет.
Өздік жұмыстар белгілі бір мақсатқа сай жүйелі де ... ... ... ... ... пен сыныптан тыс жұмыстардың өзара
байланыстылығын жетілдіру; мұнымен ... ... ... жеке ... ... ... сондай-ақ оларды қоғамдық пайдалы еңбекке
неғұрлым белсенді ... ... бір ... мамандықты игеруге
әзірлеу – мұғалімдердің негізгі ... ... ... оқу ... ... әсерлі баяндауы, тәжірибелерді шеберлікпен ... ... ... ойын ... ... отыруы оқушылардың пәнге
деген қызығуын арттырып, қиялын қозғауға әсер етеді. Мұғалім сыныптан тыс
жұмыстарды жеке ... ғана әсер ... ... ... ... етіп ұйымдастыруы тиіс.
Оқушылардың пәнге деген ықыласы артып, қызыға бастаса, онда пәнді
меңгеруге ... ... ... ... ... ... ... мазмұны
мен оны түсіндірудің негізгі әдістері оқушылардың өз беттерінше танымдық іс-
әрекеттерін дамытатындай, әрбір ... ... ... ... ... жөн. Осы ... бәрі оқушылардың жасы мен жеке
басының ерекшеліктерін білуді қажет етеді.
Өздік жұмыстар оқушылардың химиялық білімін дамытып қана ... ... ... де ... ... Әрбір оқушы өзінің
еріктілігімен қатар, өз бетінше жеке дара жұмыс ... де, ... ... де жақсы сезінуі керек. ... ... ... ... ... мен міндеттері де көрсетіледі. ... ... сан ... түрде тұжырымдалады. Оқушылар факультативтік
сабақтарда бастаған жеке тапсырманы ұжымдық тапсырмаға ... ... ... ... ... ... ... қарапайым
құралдарды құрастырудан бастап химия кабинетін толық ... ... ... ... ... ... жұмыстардың сарамандық сипаты мен
қажеттігі айқын көрініп тұрады.
Оқушылардың сабақтан бос уақытын пайдалы істерге жұмсауда ... бір ... ... ... ... ... құруға болмайды. Бұл
істе кездейсоқтыққа, жоспарсыздыққа, немқұрайлылыққа жол бермеген жөн. ... ...... ... Бұл ... ... үшін ... бос
болғанымен) - әрқашан мектептің, мектептен тыс мекемелердің бақылауындағы
уақыт.
Балалардың бос уақытын қалай ... ... ... ... ... бос ... пайдалы іспен үйлестіруге болады. Бұл
мәселе бүгінде педагогтерді көп толғантып жүр.
Оқушылардың пәнге қызығуын оқу бағдарламасы шеңберінде ... ... ... да әр ... ... ... ... Мұндай
жұмыстар білім сапасын арттыруға септігін тигізіп, кәсіптік бағдар беріп,
мамандықты еркін таңдауға көмектеседі.
Бұдан шығатын қорытынды, яғни ... ... ... ... мақсаты - оқушылардың қоғамдық және шығармашылық белсенділігін
көтермелеу. Оқушы өз күші жететін іспен айналысса ғана оның ... ... ісі ... ... ... ... ұйымдастырушылар түрлі
үйірмелердің, клубтардың жұмысына факультативтік сабақтарға оқушылардың
жаппай қатысуына көңіл ... ... ... ... ... оқушылардың ықыласы мен қабілетін арттырып қана қоймай, ... ... ... деңгейге көтеруге көмектесуі тиіс. Ең бастысы ... ... ... ... ... ... ... мен
жауапкершілігі артып, алған білімдерін біріне-бірі үйрететін ... ... ... ... ... ... етіп ... химия пәні бойынша сыныпта өтілетін бағдарлама материалдарын қазіргі
өмір талабына сай ... ... ... білім беру, тәрбиелік және одан
әрі дамыту міндеттерін жүзеге асыруды ... ... ... ... арттыра түсу көзделеді.
Оқушылардың қалауы бойынша ұйымдастырылатын оқу-тәрбие жұмысын өздік
жұмыстар деп атайды. Дегенмен, оқушылардың бос ... ... ... ... әр ... ... ... аталып жүр.
Біз баспасөзден «сабақтан тыс», «мектептен тыс», «сыныптан тыс» ... ... жиі ... Бұл ... ... ұқсастық жақтарымен
қатар, бірінен-бірінің елеулі айырмашылықтары да ... ... ... ... ... ... бір ... орындайтын өздік жұмыстар бар. Бұлар күнделікті ... және ... ... ... жатады. Осы жұмыстарды
орындағаны үшін оқушыларға сынып журналына баға ... ... ... ... үйге ... ... шешіп, жаттығуларды орындауы
да жатады, т.б.
Мектептен тыс жұмыстар сабақтан бос уақытта оқушылар сарайында, жас
натуралистер ... ... ... ... қалалық
мектептен тыс мекемелерде, зауыт, фабрикаларда, агрохимиялық ... ... да ... ... ... жасайды, оның арнаулы
бағдарламасы болады.
Өздік жұмыстар мектепте, оқушылардың сабақтан бос уақыттарында, ... ... ... ... ... ... ... жүргізіледі.
Бұл оқу бағдарламасынан ... ... ... пен ... оқушылардың өз беттерінше қоғамдық пайдалы ... ... Оған ... ... білім дәрежесі, сыныптағы жас
ерекшелігі бірдей болмауы мүмкін, осыған орай орындайтын жұмыстары да ... ... ... ... ... ... ... жеке-дара, топтық, көпшілік сабақтар.
Бұл жұмыстардың түрлері мен бағыттары ... ... ... ... әдістерімен де бір-бірінен ерекшеленеді.
Топтық жұмыстардың негізгі түрі – ... ... ... ... өз ... бойынша арнаулы
бағдарламаға сәйкес құрылады.
Факультативтік сабақтар жұмысын ұйымдастыру міндеттерінің бірі ... ерік ... ... ... ... ... жоспар құруда
олардың талап-тілектерін ескеру. Факультативтік сабақтар уақыт жағынан да,
бағдарлама жасау жағынан да ... ... бар. Ол ... ... қанағаттандырып, қоғамдық пайдалы жұмыстарға кеңірек ... ... ... ... курстардың пайда болуы білім саласын
жаңарту қажеттілігінен туындады, мектептердің біркелекілік сипаттылығы мен
тұрақты бағдарламалар ... ... ... ... ... ... ... Факультатив термині француздық facultative сөзі мен латындық
facultatis сөздерінен пайда болып, мүмкін, ... ... ... ... деп ... ... ... факультативті сабақтар оқушылардың
ерікті таңдауы арқылы міндетті пәндермен ... ... ... ... мектеп келесі төмендегі міндеттерді
шешеді: оқушылардың белгілі бір пәнді неғұрлым ... ... ... ... ... ... ... оқушылардың
шығармашылық қабілеттерін дамыту. Факультативті ... ... мәні осы ... ... Факультативті сабақтарға сонымен
қатар белгілі бір талаптар қойылады. Мұндай сабақтарда теория мен ... ... ... ... ... ... дәрежесі мен
мәнісі әдеттегі сабақтардан жоғары, себебі, ол оқушылардың еңбекке деген
қабілеттігін ... ... ... мен алға қойылған міндеттерді
шешу барысында тәжірибелік іскерлікпен қамтамасыз етеді.
Орта мектепте факультативтік ... ... ... ... түрі ... қала береді. Дұрыс ұйымдастырылған факультативтік
сабақтар мектептің алдына қойған ... ... мен ... ... ... Ашып ... факультативтік сабақтар
оқушыларды ғылымды сүюге, білімін дамытып, пәнге қызығушылығын арттыруға,
өз беттерінше ... ... ... ... ... ... ұжымдылыққа, т.б. көптеген адамгершілік қасиеттерге тәрбиелейді.
Көптеген мектептерде факультативтік сабақтар жұмысын оқушылар ... өз ... ... ... бұл ... сыннан өткен
көмекші оқу құралдары өте аз. Факультативтік сабақтар жұмысы жөніндегі
әдістемелік әдебиеттерді талдап, ... ... ... ана ... қасы ... болады. Қазіргі кезеңде оқушылардың шығармашылық
белсенділігін арттыратын, кәсіптік бағдар беретін пайдалы ... ... баса ... ... сәйкес политехникалық білім негіздерін беретін, сарамандық
іскерліктер мен дағдылар қалыптастыратын факультативтік сабақтары ... ... ... ... ... сабақтары ауыл шаруашылығын
химияландыруға байланысты жұмыстарды үйымдастырады. Факультативтік сабақтар
азотты, ... ... т.б. ... ... ... ... ... есептей білуі тиіс.
Химиялық факультативтік сабақтар жұмысының мазмұны мен ... әр ... ... бар, ... ... тәжірибелерді таныстыратын
және оны көпшілік алдында жасай білуге оқушыларды ... ... ... ... ... ... өздері тандап алған химия
факультативтік сабақтарының ... ... ... ... ... ... химиялық өндіріс орындарынан, өздері жасаған
танымжорықтан алған әсерлері жайында факультативтік ... ... ... жұмыстарының мазмұны мен оқыған кітаптары ... ... ... ... ... ... бағдарламасы қазіргі
оқу бағдарламасының негізінде, бірақ оны қайталамайтындай ... ... ... ... ... өздері орындаған
жұмыстарының мазмұны туралы тұжырымын, ... ... ... ... ... ... жазады. Жұмысты жеке дара орындаудан
топтасып, бірлесіп орындау кейде нәтижелі шығады. Факультативтік ... ... ... шығуы үшін оны өздері ... ... ол ... ... ... ... келетіндей болуы керек.
Шығармашылықпен жұмыс істейтін көптеген ... ... тыс ... оқушыларды көбірек қамту мақсатында факультативтік
сабақтардың санын көбейтіп, химия қоғамына біріктіріп жүр. ... өзі ... ... ... ... ... ... сабақтардың жетекшілері оқушылардың орындайтын
жұмыстарының ... ... ... ... ... қажетті
әдебиеттерді пайдалана білуге бағыт сілтейді. Оқушыларға ... ... Онда ... ... ескерілуі керек: оқушы қандай теориялық
білімге назар аударғаны жөн, қандай тәжірибелік жұмысты ... ... ... не ... ... және т.б.
Әрбір факультативтік сабақтардың өзіндік ерекшеліктері бар,
мақсаттары да ... ... ... ... ... әр түрлі химиялық
факультативтік сабақтарға ортақ ... ... ... ... ... барысында бағдарламадан тыс ауқымды алатын оқушылардың
қызғушылықтарын қанағаттандыру мүмкіндігі жоқ. ... ... ... ... ... тығыз байланыстылығын толық түрде қарасытыру
мүмкін емес, ал бұл ... оқу ... ... ... ... болып
табылады. Факультативті сабақтар оқушылардың білімін тереңдетеді,
қабілеттерін аша ... ... ... ... ... ... ... және тәжірибе алуға үйретеді.
Оқушылардың жеке оқу пәндеріне ... ... ... ... ... белсенді түрде игеріп және қызығушылықтар мен
қабілеттердің ... ... ... ... ... Сол ... оқу
процесіне факультативті сабақтарды енгізу керек.
Дәл осы ... ... ... ... аса ... ... ... олардың арнайы білімдерін одан әрі кеңейтуге,
оларды химияның жеке әдіс-тәсілдерімен таныстыруға, ... ... ... ... ие ... ... ... бағдарламаларының вариативтілігіне ерекше
назар ... өту ... ... ... ... ... ұйымдастыру”
2.1 Биогенді элементтердің таралуы және ... ... ... ... алдында тұрған басты
мәселелердің бірі – адам ... ... ... ... Бұл мәселе дүние
жүзін қамтып отыр. ХХ ғасырдың соңғы ... ... ... озон қабатының жұқаруы, қышқылды жаңбыр, жер ғаламшарындағы
климаттың жылына ... жер ... ... тікелей қауіп
төндіруде.
Өнеркәсіптің өркендеуіне байланысты пайдалы ... ... ... 100 млрд. тонна тау жыныстары қопарылды. Осы жер ... ... 10% ғана ... ... заттар жасауға жұмсалды да,
қалған 90%-ы жарамсыз ... ... ХХ ... ... 30 жыл ... қажеттіктер үшін жағылған отын түрлерінен ғаламшардағы атмосфера
құрамындағы ... ... ... 25% ... Жер ... осындай
отындарды жаққан кезде атмосферадағы 20 млрд. тонна ... (IV) ... ... бәрі де ауаның ластануына әсер етеді. Бұларға ... ... ... ... улы заттар мен газдардың мөлшері
де жылдан-жылға арта түсуде. Сонамен қатар озон қабатындағы ойықтар ... ... ... ... ... ... N, Cu, Fe, Mn,
Cl, F оксидері әсер етеді. Озон ... ... жер ... ... әсер етеді. Адамдардың ... ... ... ... гербицидтерді қолданудан су қорлары
ластанып, тартыла ... ... ... мектеп табалдырығынан бастап
қоршаған ортаны қорғауға тәрбиелеу керек. ... бұл ... ... ... ... ... химия пәнін экологияландыру басты роль
атқарады. Мектептегі химия пәнін факультатив сабақтарда ... ... ... ... ... тұрмыста әрбір адам организміне зиянды
әсер тигізетін заттарды жиі пайдаланады. Мысалы, дәрі-дәрмектер, бояғыш
заттар, әр ... ... ... т.б. ... ... ... зиянды әсерін біле бердейді. ы.
Химиялық экспериментті экологияландыруды екі бағытта жүргізу керек:
аналитикалық әдістерді пайдаланып, ... ... ... ... кезінде түзілетін қалдықтарды өңдеу (заттарды залалсыздандыру).
Осы мүмкіндіктерді пайдаланып, тірі және «өлі» ... ... ... ... ... ... тіршілік ортасын
химиялық ластанудан қорғау ... ... ... ... ... ... және үрдістердің тірі
организмдерге және экожүйеге әсерін көрсетіп, экологиялық тиімді әдістер
үйретілді.
Экологиялық ... ... ... ... ... ... ... беріп, оқушыларды химия және экологияға
қызықтырады.
Адам қоғамының қазіргі кездегі ... ... оның ... ... ... қойып отыр. Олардың негізгілері - дүниежүзілік деңгейде
биосферадағы табиғи заңдылықтарға ... ... ... ... ... және ... байлықтарын ұқыпты пайдалану. Ауаның, судың
және топырақтың тазалығын сақтау қазіргі күннің өзекті мәселесінің бірі деп
саналады. Мұның өзі ... ... ... өте ... байланысты, әрі
өнеркәсіп трындарына қалдықсызтезнологиялық әдістерді енгізу, тұйық ... ... ... ... ... ... ... ауаны ластамайтын
түрлерін пайдалану, атап айтқанда, күн энергиясын, жел, теңіз толқындарын
пайдалану. ... ... ... қоршаған атмосфералық ауаның
ластануын азайтып, қоршаған ортаны сауықтыруға мүмкіндік береді.
Сондықтан орта мектепте химия ... ... ... ... ... ... ... оқыту болашақ қоғам иелерінің
экологиялық сауатты болуына септігін тигізеді..
Жер бетінде химиялық ... ... әр ... ... ... 50%-ын ... 25%-дан астамын кремний құрайды. Он сегіз
элемент – оттек, кремний, алюминий, темір, кальций, калий, ... ... ... ... хлор, фосфор, күкірт, азот, марганец, фтор, барий –
жер массасының 99,8%-ын ... Ал ... 0,2%-ы ... ... ... тиесілі.
Биомолекулалардың органикалық бөлімімен ковалентті байланысқан
элементтердің ядро заряды өскен сайын ... ... ... ... ... ион ... болатын элементтердің (ІА-ІІА топтарының
s-элементтері, VII тобының р-элменттері) мөлшері – топтағы ... ... ... ... ... ... радиусы бар элементке ... одан ... ... Мысалы, ІІА тобында берилийден
кальцийге дейін элементтің ағзадағы мөлшері жоғарылайды, ал әрі ... ... ... төмендейді. Дәл осылайша, VIIA тобында фтордың
хлорға дейін ағзадағы элементтің ... ... да одан ... ... ... ... эволюция үрдісінде
химиялық элементтердің биожүйелер жасалуына қолданылу негізі - табиғи
таңдау.
Элементтердің ағза мен ... ... ... ... ... табиғи қосылыстардың судағы ... ... SiO₂, ... Al₂O3 ... ... суда ... олар тірі ... сіңірілмейді. Бұған қарама-қарсы көміртек, ол
жер бетінде аз мөлшерде кездеседі. (0,35%), ал тірі ... ... ... ие (21%).
Элементтің қоршаған ортамен салыстырғанда ... ... ... биологиялық концентрленуі деп атайды.
Табиғи таңдау нәтижесінде тірі жүйелер ... тек алты ... Олар – ... сутек, оттек, азот, фосфор, ... ... деп ... Бұл элементтер ағзаның 97,4%-ын құрайды.
Негізгі органоген – көміртек. Ол мықты ковалентті байланыс түзе
алады.
Оттек пен ... ... ... ... ... ... ... алып жүруші ретінде қарастыруға болады.
Қалған үш органоген – азот, фосфор, күкірт және де ... ... ... кейбір басқа элементтер – темір, магний. Өте
құбылмалы органогендерге суда ... ... ... тән, ол осы
элементтердің тірі ағзаларда концентрленуіне жағдай туғызады.
Элементтерді тірі ... ... ... ... үш ... ... ... Олардың ағзадағы мөлшері 10-²%-дан жоғары. Олар –
оттек, көмітек, сутек, азот, фосфор, күкірт, кальций, магний, натрий ... ... ... ... ... 10-³% бен ... ... йод, мыс, мышьяк, фтор, бром, стронций, барий, кобальт
жатады.
3. Ультрамикроэлемент. Олардың ағзадағы мөлшері ... ... ... ... ... торий, радий және т. б. жатады.
Тіршілік үшін маңыздылығына ... ... ... үш түрге
бөлуге болады:
1. Тіршілікке қажетті (ауыстырылмайтын) элементтер. Олар ... ... ... ... ... және ... ... H, O, Ca, N, K, P, Na, S, Mg, Cl, C, I, Mn, Cu, Co, Fe, Zn, Mo, ... ... ... ... өмір ... ... Қосымша элементтер. Бұл элементтер жануар мен адам ағзасында үнемі
болады. Ga, Sb, Sr, Br, F, B, Be, Li, Si, Sn, Cs, Al, Ba, Gl, As, Rb, ... Bi, Cd, Cr, Ni, Ti, Ag, Th, Hg, V, Se. ... ... ... ... ... белгісіз.
3. Өте аз элементтер. (Se, Tl, In, La, Pr, Sm, W, Re, Tb және т.б.).
Адам және жануар ағзаларында ... ... және ... ... ... жасушалар мен ағзалардың түзілуі мен өмір сүруі үшін қажетті
элементтерді биогенді элементтер деп атайды.
Адамның ағзалары химиялық элементтерді әр ... ... ... және ... ... мен ... әркелкі таралады.
Микроэлементтердің көпшілігі бауырда, сүйек және бұлшықет ұлпаларында
жиналады. Бұл ... ... ... ... ... мүшелерге тән болып табылады және онда концентрациясы жоғары болады.
Мысалы, мырыш – қарын асты безінде, йод – ... ... фтор – ... ... мышьяк, ванадий – шашта, кадмий, сынап, молибден –
бүйректе, қалайы – ішек ... ... – қуық ... ... ...... пигментті қабатында, бром, марганец, хром –
гипофизде және т.б. жиналады.
Ағзада микроэлементтер байланысқан және бос ... ... ... ... ... мыс және ... бас миы ұлпаларында
нәруыздармен комплекс ... ал ... ион ... кездеседі. Сутек
және оттек – макроэлементтер, осы екі элемент судың құрамына ... ... адам ... шамамен 65%-ын құрайды. Су – адамның мүшелерінде,
ұлпаларында және биологиялық сұйықтарда ... ... ол ... ... қан ... ... ... дейінгі аралығын
құрайды. Су несептің, бас миының ақ затының, бауырдың, терінің, жұлынның,
бұлшықеттердің, өкпенің, ...... ... 40%-ын ...... сутек, оттек, азот, күкірт, фосфор –
нәруыздың, нуклеин қышқылдарының және ... ... да ... белсенді
қосылыстарының құрамына кіреді. Нәруыздардың құрамында көміртек ... 22-24%, азот 15-20%, ... 6,5-7%, ... ... фосфор шамамен
0,5%-ды құрайды.
Көміртек, сутек және оттек көмірсуларының және липидтердің (майлар)
де құрамына кіреді. Және де ... ... ... ... ... ... Көп мөлшерде липидтербас миында (12%), бауырда (5%),
сүтте (2-3%) және қан сұйықтығында (0,6%) концентрленеді. Фосфордың негізгі
бөлімі сүйек ұлпасында -600 г. Ол адам ... ... ... 85%-ын
құрайды. Фосфор тістің қатты ұлпаларында концентрленеді және кальциймен,
хлормен, фтормен, ... ... ... ... ... ... Х = OH, Cl, F) түрінде кездеседі.
Кальций негізінен сүйек және тіс ұлпаларында концентрленеді. Натрий
және хлор ... ал ... және ... ... ... ... және калий фторид түрінде сүйек және тіс ... ... ... ... ... тістің қатты ұлпаларында кездеседі.
Тірі ағзаға қажетті он металл тіршілік ... деп ... ... 70 кг адам ... ... ... ... төмендегідей
болады: кальций – 1700 г, калий – 250 г, натрий – 250 г, ... – 42 ... – 5 г, ... – 3 г, мыс – 0,2 г, ... ... ...
барлығы шамамен 0,1 г. Ересек адамның денесінде 3 кг-ға дейін минералды
тұздар бар, бұл мөлшердің 5/6 ... (2,5 кг) ... ... ... ... ... ... және көптеген
микроэлементтер ағзада биолиганд-аминқышқылдармен, ... ... ... ... және т.б. – мен ... ... Мысалы, Fe²+ ионы комплекс түзуші ретінде гемоглобин, Co²+ - В12
витаминінің, Mg²+ - хлорофилл құрамына ... ... ... ... ие ... да ... (Cu, Zn, Mo және т.б.) ... ... ... ... ... ... әр түрлі аурулар
әсер етеді. Мысалы, рахитпен ауырған фосфорлы-кальцийлі алмасу ... ... ... ... төмендейді. Нефритпен ауырғанда электролитті
алмасудың бұзылуының әсерінен ағзадағы ... ... ... ... да магний мен калий көбейеді.
Ағзадағы макро және микроэлементтердің мөлшерін гормондар реттеп
отырады.
Химиялық элементтердің адам ағзасындағы ... рөлі әр ... ... ... ...... ... осмос
қысымының тұрақтылығын, иондық және қышқыл-негіздік құрамын реттеп отыру.
Микроэлементтер ферменттер, гормондар, ... ... ... құрамына комплекс түзушілер немесе активаторлар түрінде
кіреді де зат ... ... ... ... ... улы ... ... қатысады. Микроэлементтер қан жасалу, тотығу-
тотықсыздану, тамырлар мен ұлпалардың өткізгіштігіне белсенді әсер етеді.
Макро және микроэлементтер – ... ... ... йод, ... ... және тіс ұлпаларының түзілуін реттейді.
Кейбір элементтердің ... адам ... жасы ... ... отырады. Мысалы, кадмийдің бүйректегі және ... ... ... ... Мырыш жыныстық жетілу кезінде ... ... де жас ... ... ... Жас ... сайын басқа
да микроэлементтердің мөлшері кемиді, мысалы ванадий және хром. Әр түрлі
микроэлементтердің ... ... ... байланысты көптеген
аураулар белгілі. Фтордың жетіспеушілігінен тіс ... ... ... зоб, ... ... ... ... пайда болады. Бұл заңдылық – адам ... ... ... концентрацияларының балансын химиялық-гомеостаз
реттеп тұрады. Бұл баланс элементтің жетіспеушілігіне немесе артық болуына
байланысты бұзылады және ә ... ... ... ... ... ... – органогендер – көміртек, сутек, азот,
оттек, күкірт және фосфор – көмірсулар, ... ... және ... ... ... ... ... және жануарлардың дұрыс
тамақтануы үшін бейорганикалық макроэлементтер – кальций, хлор, ... ... және ... – мыс, фтор, йод, темір, молибден, мырыш
қажет.
Микроэлементтердің адам ағзасындағы мөлшері және қатынасы ... ... ... ... этил ... ... ... жағдайында бауырда кальцийдің мөлшері көбейіп, натрий мен
калий азаяды.
Тағам құрамында темір, мыс, мырыш, йод, кальций, фосфор, магний ... ... ... адам ... ... зардап келуі мүмкін.
Бірақ ағзаға биогенді элементтердің тек қана жетіспеушілігі емес
артық мөлшері де ... ... бұл ... ... гомеостаз бұзылады.
Мысалы, (Mn мен Cu ... ал ... ... ... ... ... мөлшері көбейсе, бауырда мыстың мөлшері көбейеді.
Тағамда мырыш көбейсе, темірі бар ... ... ... және Fe ... Өте аз ... ... ... болып
табылатын минералды компоненттердің концентрациясы сәл ғана ... ... ... ... (күміс, сынап, қорғасын, кадмий, және т.б.) улы
болып табылады, олар ағзаға аз мөлшерде түскенің өзінде ауыр ... ... ... ауыл шаруашылығында кеңінен қолданылады. Бор,
мыс, марганец, мырыш, кобальт, молибден сияқты ... ... ... ... ... көптеген өсімдіктердің өнімділігін
арттырады. Микроэлементтер ... ... ... ... ... ... қышқылдары, қант және крахмалдың
синтезделуіне жағдай жасайды. Кейбір химиялық элементтер ... ... ... ... өсуі және дамуын, тұқымның жетілуін жылдамдатады.
Жануарлардың өнімділігін арттыру үшін тағамның ... ... ... және ... ... дәрілік заттар ретінде
кеңінен қолданылады.
Осылайша, химиялық элементтердің биологиялық рөлін зерттеу, осы
элементтердің алмасуының ... және ... да ... ...... ... ... анықтау арқылы жаңа
дәрілік ... ... және ... ... ... ... мүмкіндік береді.
3 ЭКСПЕРИМЕНТТІК БӨЛІМ
3.1 Факультативтік сабақтардың өзіндік жұмыстарды арттырудағы рөлі
Химиядан өткізілетін факультатив сабақтарды оқыту - тәрбиелік ... ... ... және дағдылар жүйесімен қаруландыруда жеке
пәндер бойынша ... ... ... мәні өте зор. ... ... факультативтік сабақтардың жалпы білім беретін орта
мектеп оқушыларына арнайы қабілеттіліктерді қалыптастырудағы маңызын ... ... жөн. ... ... - ... және ... ... ең көкейкесті психологиялық және педогогикалық проблемалардың бірі.
Қабілеттіліктер адамның іс-әрекеті барысында дамып, білінеді.
Оқушылардың жеке оқу ... ... ... ... оқу
материалын игеру барысында сол пәндерге деген ынтасы мен бейімділіктерінің
қалыптасуымен тығыз байланыста жүреді. Бұл үшін ... ... ... ... ... ... практикуымдарының енгізілуі
мен оқу пәндерін тыңғылықты оқытатын сыныптардың құрылуы ... ... ... ... ... сабаққа ынтасы мен бейімділіктерін жүйелі түрде
дамытып, олардың білімді, ... және ... ... ... әр ... олардың әрқайсысының өзіндік психологиялық
ерекшеліктеріне сай жұмыс жүргізсе, онда жалпы қабілеттілікті де, ... де ... ... ... ... Бұл ... ... мен оны оқытуды жолға қоюдың шешуші маңызы бар. Осы ... ... да ... үлес қоса ... - ... өздері таңдап алған ғылым саласында
білімдерін арттырудың бірден-бір жолы. Қазіргі ... ... ... ... сабақтар бұрынғы КПСС Орталық Комитеті мен КСРО
Министерлер Кеңесінің 1967-1968 оқу жылынан бастап ... ... ... ... ... ... 1972-1973 оқу жылынан бастап
жүргізуде, факультативтерге қатысатын ... ... ... ... ... өзі ... ғылым саласында кем дегенде 350 сағат көлемде
терендетілген білім алады.
Факультатив ... ... ... ... ... немесе
кешкі уақытга өткізіледі. Факультатив сабақтардың мазмұны ... ... ... да ... ... ... талқылау, сарамандық
жұмыс, кинофильмдер көру, танымжорыққа бару қарастырады.
Факультатив жалпы оқушылардың ... ... ... ... ... оқушының ерекшелігін, өзінің талғамына, бейім қабілетіне қарай
белгілі пән курсын таңдап алуына шек ... ... ... ... ... көзқарастарын қалыптастыруға көп септігін
тигізеді. Бұл ... ... ... мәні ... ... ... ... ұйымдастырудың формаларын,
мазмұнын және әдістемесін анықтауда пайдаланылған кейбір негізгі қағидалар
осылар. Химияның қолданылуы салаларының өте көп ... ... ... ... ... ... шектеудің тиімділігі жайлы қорытынды
осыдан келіп туады. Оқыту ісінде теория мен ... ... ... ... тиіс. Жалпы білім беретін пәндерге тығыз байланысты ... ... ... ... ... ... проблемаларын
түсінуге жәрдем етуі керек. Оқушылардың өнімді еңбекке тартқан олардың
оқыған ... ... ... ... жөн.
Оқушыларға химияға байланысты кез келген сарамандық саласындағы
қызметке ... ... және ... ... алатын химиядан
жүргізілетін факультативтік курстер жүргізіледі. ... ... ... ... тараулар, химиялық талдау негіздері, химиялық
технология негіздері, ... т.б. ... ... кейбір жарты
теориялық мәселелері егжей-тегжейлі оқытылады да, олар химиялық реакциялар
жүрісін ... ... ... ... ... ... ... факультативтік курсында осы ... ... ... ... ... ... оқып ... әсіресе негізгі
теориялық қағидаларды органикалық қосылыстардың жаңа кластарына, жаңа
заттарды ... ... ... ... ... зор
мүмкіндіктер туғызады.
Химияның жалпы курсын өткенде ... ... ... ... ... химиялық ұғымдарды жеке танып білуіне химиялық талдау
негіздері пәні жәрдемдеседі.
Егеменді еліміздің халық ... ... ... ... ... Көптеген қуатты зауыттар қайта жабдықталып жатыр.
Өндірістің түрлі салаларында ... ... ... ... ... ауыл шаруашылығын химияландыру жүзеге асырылуда. Бұл ... ... бара ... ... ғылымына сүйенеді де, өз тарапынан ... ... ... ... техникалық ғылымдардың, химиялық
технологиялардың және т.б. даму ... ... ... ... ... ... күрделі химиялық үрдістер іске асырылуда,
қысқа мерзімде өндірістің жаңа салалары жасалып, бұрыннан келе жатқандары
түбегейлі өзгеруде.
Оқушылардың ... ... ... ... жеке ... талпыну
кезінде айқындалады. Оқушы факультативте оқу ... ... ол ... ... ғылыми көпшілік әдебиеттерді, журналдарды
оқиды, сабақтан тыс уақытта химия кабинетінде, ал үй ... ... ... химиядан жоғары үлгерімі – пәнге көбірек қызығудың басты
көрсеткіштерінің бірі. Оқушылар зертханалық жэне ... ... ... ... береді, үйірме жүмыстарына, химиялық кештер мен
олимпиядаларға және т.б. жұмыстарға белсене қатысады.
Мұндай оқушылар үшін химиядан ... ... ... біз ... ... бір салада еңбек ету даярлығына жан-жақты
дамуына қажетті алғы ... ... ... оқып ... ... ... ... арнаулы қабілеттіліктерді қалыптастыру мен
дамыту факторы болып табылады. Химияны ... ... ... ... тиянақты болады да, мектеп бітіргеннен кейін ... ... тез ... ... ... оқып ... беру мүмкіндіктері пайда болады.
Оқыту ісі оқушылардың жалпы білім деңгейін көтеруге, ... ... ... етіп және олардың химия ... ... ... ... үшін оқу ... ... өмір ... еңбекпен тығыз байланыстыру қажет.
Химияға деген қабілеттіліктерді дамыту үшін ... ... ... ерік ... оларға химиялық проблемаларды
шығармашылықпен шешу тәсілдерін біртіндеп түсіндіру ... ... оқып - ... ... ... ... ... материалдар нәтижесінде оқушылардың химиялық ұғымдарды түсінуі
жеңілдей ... ... ... одан әрі ... ... сарамандық
дағдылар да пән бойынша жүргізілетін сабақтарға қалыптасады. Ол - ... ... ... тез ... негізі. Оқушылар зертханалық
жұмыстың техникасын оқып-үйренуге көп қызығады.
Химиядан жүргізілетін ... ... үш ... бөлуге
болады:
Жоғары денгейдегі факультативтердің мақсаты ол негізгі және міндетті
курстардың тереңдету ... ... ... да жеке ... ... ... ... факультативтер ауыл шаруашылығы мен химия өндірісінің
негіздерін үйретуді көздейді. Химиялық ... ... ... курс факультативі химия ғылымының негіздеріне сәйкес кейбір
бағыттарды, бөлімдерді тереңдетіп қарастыруды мақсат етеді. Арнаулы курстар
мен қолданбалы химия ... ... ... ... ... ... бойынша жүргізіледі.
Кесте 2 Факультативтік курстардың кешенді бағдарламасы
| | | | ... ... ... ... |Сағат |
| | | ... ... ... деңгейдегі факультативтер | | |
|1 ... ... ... ... |8 |28 |
|2 3 ... материалының негізіндегі курстар |9 |36 |
| ... ... ... ... |10-11 |102 |
| | | | ... ... ... факультативі | | |
|1 ... ... ... негіздерінін талдауы |8 |68 |
|2 3 ... ... |8 |68 |
| | |8 |102 ... 1 ... курс ... Металдар химиясы жэне |11 |34 |
|3 4 ... ... ... ... ... |11 |68 |
| ... ... Бейорганикалық химия |11 |68 |
| ... т.б. |10 |68 ... ... ... халық шаруашылық бағытына сәйкес арнаулы
факультативтік курстар жүргізіледі. Мәселен, «Мұнай не газ ... не мал ... ... «Тамақ химиясы», «Көмір химиясы»,
«Тұрмыстағы химия», ... және ... ... ... және
экология», «Металдар химиясы», тағы басқа.
Менің бітіру жұмысым жоғары деңгейлі факультативке жататын «Биогенді
элементтер» ... ... Бұл ... ... ... негізгі және міндетті тақырыптарды терендетіп ... ... ... ... сабақтардың соңында немесе
кешкі уақытта өткізіледі. Факультатив сабақтардың мазмұны алуан ... ... да сан ... ... ... ... ... кинофильмдер көру, таным-жорыққа бару қарастырады.
Факультатив жалпы оқушылардың білімін көтеру мақсатын ... ... ... ... ... талғамына, бейім қабілетіне қарай
белгілі пән курсын таңдап алуына шек қоймайды. ... ... ... дүниетанымдық көзқарастарын қалыптастыруға көп септігін
тигізеді. Бұл ... ... ... мәні ... ... ... «Биогенді элементтерді оқытудағы
өзіндік жұмыстарды ұйымдастыру».
Сабақтың білімділік мақсаты:
Оқушылардың сабаққа ынтасы мен бейімділіктерін жүйелі ... ... ... іскерлікті және дағдыны пайдалануына жағдай туғызу, әр
оқушылардың олардың әрқайсысының өзіндік психологиялық ерекшеліктеріне ... ... ... ... де, ... қабілеттілікті де жоғары
деңгейде дамыту. ... ... мен оны ... ... қою ... ... ... үлесін қосу.
Сабақтың тәрбиелік мақсаты:
Оқушылардың жалпы білім деңгейін көтеру, политехникалық ой-өрісін
кеңейту және ... ... ... еңбекке деген сүйіспеншіліктерін
тәрбиелеу, оқу үрдісінде ... өмір мен ... ... ... ... деген қабілеттіліктерді дамыту үшін мүмкіндігінше
оқушылардың өзіне ... ерік ... ... ... ... шешу ... ... түсіндіру.
Кесте 3 Факультативтік курс сабақтарының жоспары:
|Тақырыптары ... ... ... ... ... сыныптар | | ... Жай және ... ... туралы түсінік. Табиғатты ластаушы |1 ... ... | |
| ... ... ... таралуы және |1 |
| ... | |
| ... ... ... ... мөлшері,|1 |
| ... ... | ... ... ... ... ... болуы |1 |
| |2 ... тірі ... үшін ... |2 ... ... ... тірі организмге тигізер әсері. |1 |
| |2. ... ... ... жаңбыр. |1 |
| |3. ... азот ... бар ... ... |
| ... тазарту. | ... ... ... ... (CO2, CO) |1 |
| ... ... тірі ... тигізер әсері.| |
| |2. ... ... ... ... одан келер |1 |
| ... | |
1. ... ... ... ... ... факультативті сабақ –
оқушылардың жай және ... ... ... алған теориялық білімін
нақтылау, ізденіс, өзіндік жұмыстар арқылы бекіту, тексеру, ... ... ... ... ... ... ... баулу, бір-біріне
түсіндіруі, жәрдем беруі, ықпал етуі арқылы топтасып жұмыс істеуге, өз
білімін өзі ... ... білу ... ... ... рефераттарды талқылау түрінде жүргізіледі.
Биосфера және ионда биогенді элементтердің таралуы мен ролі туралы
түсінік беріліп, ... ... ... тірі жүйелер негізін тек алты
элемент ... ... ... ... ... күкірт құрайтындықтан
жоспарланған тақырыптар бойынша оқушылардың деңгейіне қарай ... ... төрт ... ... ... ... талқыланды.
Реферат 1 Биосфера және биогенді элементтер.
Элементтердің ағза мен ... ... ... ... олардың
сіңірілуіне, табиғи қосылыстардың судағы ерігіштігіне ... SiO₂, ... Al₂O3 ... ... суда ... олар тірі ағзаларға сіңірілмейді. Бұған қарама-қарсы көміртек, ... ... аз ... ... (0,35%), ал тірі ... ... ... ие (21%).
Элементтің қоршаған ортамен салыстырғанда ағзадағы мөлшерінің
жоғарылауын элементтің ... ... деп ... таңдау нәтижесінде тірі жүйелер ... тек алты ... Олар – ... ... ... азот, фосфор, күкірт. Бұларды
органогендер деп атайды. Бұл элементтер ағзаның ... ... ...... Ол ... ... байланыс түзе
алады.
Оттек пен сутегі көміртектің органикалық қосылыстарының ... ... ... алып ... ... ... ... үш органоген – азот, фосфор, күкірт және де ... ... ... ... ... ...... магний. Өте
құбылмалы органогендерге суда еритін қосылыстардың ... тән, ол ... тірі ... ... жағдай туғызады.
Элементтерді тірі ағзалардағы орташа мөлшеріне қарай үш топқа бөледі:
1. ... ... ... мөлшері 10-²%-дан жоғары. Олар –
оттек, көміртек, сутек, азот, фосфор, күкірт, кальций, магний, натрий және
хлор.
2. Микроэлементтер. Олардың ... ... 10-³% бен ... ... йод, мыс, ... ... бром, стронций, барий, кобальт
жатады.
3. Ультрамикроэлемент. Олардың ағзадағы мөлшері 10­5 %-дан төмен.
Оларға ... ... ... торий, радий және т. б. жатады.
Тіршілік үшін маңыздылығына қарай химиялық ... үш ... ... ... ... (ауыстырылмайтын) элементтер. Олар адам
ағзасында үнемі болады, ферменттер, гормондар, және ... ... H, O, Ca, N, K, P, Na, S, Mg, Cl, C, I, Mn, Cu, Co, Fe, Zn, Mo, ... жетіспеушілігі адамның қалыпты өмір сүруін бұзады.
2. Қосымша элементтер. Бұл элементтер жануар мен адам ағзасында үнемі
болады. Ga, Sb, Sr, Br, F, B, Be, Li, Si, Sn, Cs, Al, Ba, Gl, As, Rb, ... Bi, Cd, Cr, Ni, Ti, Ag, Th, Hg, V, Se. ... ... ... ... ... белгісіз.
3. Өте аз элементтер. (Se, Tl, In, La, Pr, Sm, W, Re, Tb және т.б.).
Адам және жануар ... ... ... және ... ... ... жасушалар мен ағзалардың түзілуі мен өмір сүруі үшін ... ... ... деп ... 2 VI ... ... ... күкірт
Оттегі біріншіден әлемдік резервуарға қатысты, яғни барлық тірі
организмдерге дем алуға қажет оттегін ... ...... ... ... ластануы.
Екінші құбылыс – тропосфера және стратосфера қабаттарындағы қалыпты ... ... ... бір ... оттегі мен атмосфераның
ресурсы өте жоғары. Расында да ... ... ... тас көмір мен басқа да
каустобиолиттің құрамының ... ... ... ... ... ... қауіптілігі де бар ормандардың түгелімен құруы, мекенсіз
жазық далада атмосферада отттегінің болуын азайтады да, ол ... ... ... Содан барып атмосферада техногеннің ластануы бірден
жоғарылайды. Мысалы, көміртегі қалдықтары, көміртегі (II) ... ... ... азот (II) оксиді және өндірістік кәіпорындарынан шығатын
тұрақты лас смогтары ... ... ... жеткізуші орта болып
табылады, ал жер бетіндегі өсімдіктердің азаюуы ауа тазарту үшін ... ... ... ... ... атмосфералық
өндірістік және ауыл шаруашылыққа деген адамның күшіне ... ... озон газ ... ... бірге әсерлеседі
де вертикальді ағымдағы тропосфераның төменгі ... ... ... ... астаушы заттардың құрамына көп кірмейтіндіктен,
мен осы VI ... ... ... көбірек тоқталдым.
Табиғи ортаны ластайтын заттардың құрамына кіретін элементтің бірі –
күкірт.
Күкірт – қауіпті айналымдағы ... ... ... ... ... атмосфераға тасталған антропогенді қалдықтар тек қоршаған
ортаға ғана ... ... жер ... ... әсер етеді. Бұл
сияқты әлемдік озон қабатының бұзылуына «булы эффект» пен «қышқыл жауынның»
болуы түрткі болды.
Қышқыл ...... ... ... ауыр түрінің бірі. Оның
зияны адамдарға, жануарларға, өсімдіктерге, ... ... көп ... ХХI ... ... ... химиялық заттың пайдалы,
зиянды ... ... ... ... ... ... білу керек. Бұл
материалды химия пәнін ... ... ... ... ... ... ... осы қышқылды жаңбырдың пайда болу көзі негізінде
жатқан химиялық реакциялармен ... ... ... ... беру үшін ... ортасының қышқылдық
немесе негіздік болатынын, оны сутек ионының немесе ... ... ... ... ... ... Сутектік
көрсеткіш рН шкаласын пайдалана отырып, табиғи суқойма мен ... ... ... ... егер ... ... рН ≥ 5,6
болса, қышқылдығы орташа, ал жер ... ... рН 6,5-8,5 ... ... ... сілтілі. Ал қышқылды жаңбырларда сутектік көрсеткіші қалыпты
жағдайдан жоғары болады.
Периодтық жүйедегі IV-VI ... ... ... ... ... азот және ... ... қышқылды
жаңбырдың ең негізгі құрам бөліктері екенін, олардың табиғи ... ... ... ... ... ... ... күкірттің 59-69% атмосфераға тарайтынын айтқанда әр
түрлі отын түрлерін (тас және көмір, шымтезек, ... және ... ... өңдегенде түзілетін күкірт (IV) оксиді химиялық өзгерістерден кейін
қышқылға айналатыны көрсетіледі.
Күкірт (IV) ... ... ... ... ... ... SO3 ... SO2 + О2 = 2 ... ... су ... ... ... қышқылының буын
түзеді: SO3 + H2O = ... (IV) ... ... ... ... ... SO2 · n ... яғни күкіртті қышқыл H2SO3 түзеді: SO2 + H2O = ... ... ... ауада біртіндеп күкірт қышқылына айналады:
2H2SO3 + О2 = ... ... ... ... О2+hν
оттегімен тотығу
Металл
Дымқыл
сульфаттары
ауа
қышқылды қышқылды ... ... 2 ... ... ... механизмі
Күкірт және күкіртті қышқылдың атмосферадағы үлесі 2/3, ал қалған
бөлігін азот және азотты ... ... олар азот (IV) ... ... ... ... 2NO2 + H2O = HNO3 + ... қышқылдардың түрі атмосфералық мониторинг бойынша анықталмай
отыр. Қышқылды жаңбырдың әсетінен өзен-көлдердің қышқылдығы артып, ... ... тірі ... ... ... егер рН>11 жетсе, мүлдем тірі
организмдер тіршілік ете алмайды. Атмосферадағы қышқылдар канцерогенді
болғандықтан адамдарға ... ... ... ... ... ... әр ... аурулар туғызуы мүмкін. Ауада SO2 – 0,5 мг/м3 болса, 6%
адамға, ал 6,8 мг/м3 болса, әрбір адамға ... ... ... ... ... ... (VI) ... қарастырғанда
көміртегі (VI) оксидінің қыщқылдық сипатын, көміртегінің биогеохимиялық зат
айналымындағы ерекшелігі көрсетіледі.
Оқушылардың назарын ... ... ... ... ... Фотосинтез үрдісі кезінде продуценттер көміртегі (VI) ... ... ... ал ... ... ... (СО2) атмосфераға қайтадан қайтарады.
2. Құрлық және биомассасы әлі де болса артық ... ... ... (СО2) ... ... Табиғатты қазіргідей пайдалана берсек, табиғи байлықтардың
мөлшері жылдан-жылға кеми береді.
Барлық органикалық заттар ... ... (VI) ... ... экологиялық мазмұнды есептер ... ... ... ... ... (қ.ж.) 1 ... ... бөлінетін жылуды анықтаңыз. Қай
газды отын ретінде қолдану тиімді?
Метан мен ацетиленнің жануының термохимиялық теңдеулері:
СН4 + О2 → СО2 + 2H2O + 880 ... + 5 О2 → 4СО2 + 2H2O + 2610 ... ... ... ... ... ... экономикалық та,
экологиялық жағынан да тиімділігін анықтауға үйретеді. ... ... ... мазмұнды есептерді өнім шығымының
теориялық мүмкіндігімен салыстыра отырып шығартуға болады. Мысалы, аммиак
өндіру ... ... ... өндіру – 17% құрайды. Әр түрлі
кемшіліктерге байланысты 1% аммиак ... ... Егер 60 кг ... пайдаланылса, ысырап болған аммиактың массасын анықтаңыз. Аммиак
ауаға ... ... ... әсер ... Суқоймасын, көлді ластаса ше?
Осы типтес ... ... ... ... құралдарын
пайдаланып, өздері құрастыра алады.
Химиялық эксперимент – химияны оқытудың негізгі ... ... ... ... ... де ... керек. Тағам
өнімдеріндегі, әсіресе көкөністердің құрамындағы нитраттарды анықтау немесе
судың құрамын, атмосфералық ... ... ... қорытынды шығарту
оқушылардың химиялық білік-дағдысын, икемділігін ... ... ... ... ажырата білуге баулид
Реферат 3 V А-топ элементтері азот пен фосфор.
Бұл топқа кіретін элементтердің бәрі биогенді. ... ... әсер етуі ... ең көп ... ... бұл азот ... Егер негізгі биогендік элементтерге төрт ... ... ... бірі ... ... ... ... оттегі. Белгілі
табиғаттағы азоттың болатын формасы молекулярлық азот. Топырақтағы және ауа
құрамындағы азоттың өзгерілуін мына ... ... ... ... ... ... үшін азот ... қолданылады.
Топыраққа азот бірнеше жолдармен келеді. Көбінде аспанда найзағай ойнағанда
жаңбыр суынан келіп қосылады. Жанар таулар атқылағанда 1 км2 ... ... ... азот ... Бірақ ауадағы және топырақтағы бос азотты өсімдіктер
пайдалана алмайды. Оны кейбір ұсақ организмдер, өсімдіктер тамырында ... ... ... ... көк ... ғана ... ... түрге келтіріп отырады.
Органикалық заттың аммиак пен ... ... ... деп ... оның ... мәні ... ұсақтануынан
болған реакция күшінің жойылуынан ... Бұл ... ... ... әсер етуі ... өтеді. Аммиак немесе
аммонийдің нитратқа айналу процесін нитрофикация деп атайды. Сондай-ақ
нитрофикациялық бактерияның ... ... ... ... ... және нитрофикациялық азотты
жоғалтпайды да, ... ... ... ... ... топырақтағы
азот үш топқа бөлінеді. Бірінші топқа – мәдени өсімдіктің ... ... ... ... ... пен ... ... басты
себебі болып табылады.
Екінші топқа – азоттың минералды түрі дымқыл атмосфераның қалдығымен
және жер ... ... ... топқа – азот нитраты мен төменгі оксидтер азот (II) ... (I) ... және ... ... ... ... бұрынғы
қалпына келтіруді денитрификация деп атайды. Ол:
NO3 → NO 2 → NO → N2O → ... ... ... денитрификаторлар мен азоттың
минералды сумен жуылуы іске асырылды.
Азот тотықтары – атмосфераны ... ... ... ... Азот ... көп ... ... пропорционалды емес тез
өсетін, суланған азот денитрифиация азотының ағымын ... ... ... ... ... ... артық қоректендіруі оны түрлі
өзгерістерге әкеліп, ауру ... етуі ... Оны ... ... ... ... ... судың ластануы аммиак пен нитрат
мөлшерінің болғаны бізге белгілі. Мұндай сумен ішетін судың ... ... ... ... ... ... барып су құбырларына, өзенде
кездескен жоғары санды азоттың ... ... ... ... суда
өсетін өсімдік пен микрофлорияның жетілуіне әсер етеді де, ... ... ... ... азот ... ... ... Бұдан басқа азот оксидтері жылу электр станцияларында, өндірістік
кәсіпорындарда, автокөліктерде түүзіледі де, ... ... ... ... ... немесе айдалып ауадағы ылғалмен немесе жаңбыр
суымен әрекеттесіп, ... ... ... ... ... ... ... жерге
түседі.
Қышқыл жаңбыр деген ұғымды 1872 жылы ағылшын ... ... ... и ... начало химической климотологий» деген кітабында енгізген.
Қышқыл жаңбырдың әлемдік түрде әсер ететіндігін мына мысалдардан
көруге ... ... ... ... әсерінен төрт мың көл құрғап, он
екі мың көл өлу ... тұр. ... он ... мың ... ... ... ... (Баварияда, Шварцвальда, Баден
аудандарында) ормандағы талдың саны 50%-ға ... ... ... ... ТЭЦ-22 жұмыс істеу нәтижесінде табиғи орманның жаппай
құртылуы қышқыл жаңбыр әсерінен болғандығын ғалымдар дәлелдеген.
Фосфордың сақталатын орны өткен ... ... ... ... мен тау ... Жылдар өткен сайын олар күн сәулесінің, жауын-
шашынның, желдің әсерінен бұзылып. Ұнтақталып аз ... ... ... ... ... теңіз бен мұхит суларында жиналады
да табиғатқа зиян ... ... ... ... ... ... тек топыраққа қатынасты қарастырылуы керек. ... ... ... ... ... ... назарын аударатын мәселелердің бірі – ақырғы кезде пестицид
ретінде фосфор ... ... ... Олар зиянды
жәндіктердің нерв жүйелеріне улы әсерін тигізіп ... ... ... ... айырмашылығы олар организм ішіне жиналмай
(олардың персистенттігі төмен) түрлі биологиялық процестердің және басқа ... ... ... ... ... ... ... Бұл
оның куммулятивтілік және персистенттігі төмен пестицидтер дайындау,
олардың ... ... ... ... жүргізілуде.
Фосфор органикалық қосылыстардың жағымсыз тағы бір ... ... ... ... детергенттердің (жуғыш порошоктар) құрамына
кіретіндіктен олардың ... да ... ... ... ... ескеріп отырдым.
Қазір бірқатар елдер фосфоры бар осындай қалдық суларды, ... ... ... ... ... ... реттеуге су
қоймаларын фосфордан тазартуға шаралар қолдануда.
Реферат 4 IV А-топ элементі көміртегі
Құрамында көміртегі бар заттардың табиғатта ... ... ... ... ... ... жатады. Органикалық заттар отын жанғанда,
тыныс алу және шіру ... ... ... қарапайым заттар оның ішінде
көміртегі (IV) оксиді түзіледі.
Барлық организмдер өмір сүру үшін ... ... ... ... ... оған ... болып саналатын заттарды ажырату,
ыдырату, ірітіп шіріту процестерін ... ... ... жасыл өсімдіктер атмосфераға оттек берушулер болса, көміртек
айналымында ауадағы көмірқышқыл ... ... ... ... ... ... суда еріген көмірқышқыл газын дене ... ... олар ... кейін денелері теңіз түбіне түсіп әк ... тау ... ... ... ... те ... ... жануарлардың
құрамында болады. Биосферадағы көміртек айналымының қорытынды ... газы ... ... ... газы ... тез өсуіне, мол өнім беруіне
зор әсер етеді. Газдың осы қасиетін ... ... ... ... ... көкөністер гүлдер өсіріп табады.
Оттекпен салыстырғанда көмірқышқыл газы суда 35 есе тез ... ... ... және кальций (күміс сияқты ... ... өте ... ... түседі. Мысалы, тұзды ... ... онда ... тұз тез ... ... ... газды қайтадан көбейтіп бұрынғы қалпына келтірсе тұздар суда
еріп кетеді.
Қоршаған ортада аса ... ... ... ... көміртек
тотығын (СО), халық иісті газ деп те атайды.
Бұл газ ... және жылы ... ... ... ... ішіндегі бояушы қызыл зат) қосылып ... ... ... жасап, оттек тапшылығына, дененің әлсіреуіне, түрлі
ауруларға ... бере ... ... ... Ауыр қолды жұмыс ... ... ... аз ... да ... ... ... жансыздануына) шалдығуы мүмкін.
Көміртек тотығымен аз мөлшерде этилен (C2H4) қосылса өсімдіктердің
жапырақтары ... гүл ... және ... өзі де ... ... ... көше ... жанаршам маңында, жер асты
туннельдерінде көміртек тотығы көп ... ... ... 3 мг/м3 орнына 25-
125 мг/ м3 дейін жатып қалады.
Отын жаққанда, өрт болғанда, ... ... және ... газы (СО2) өте көп қосылады.
Сонымен қатар, көмірсутектердің көп ... ... ... ... көп ... ... ... газы
бөлінеді. Олар полиэтилен пленкасы тәрізді жердің бетін қаптап күн ... ... ал жер ... ... ... ... ... сіңіреді.
Соның салдарынан жер бетінің температурасы өсіп, мұз шыңдарының еруі
мүмкін. Ол экологиялық ... ... ... ... ... ... құрамына көміртегі түйіршіктері
тағы басқа оксидтері кіретін тұман.
Берілген рефераттарды талқылау нәтижесінде оқушылардың ... ... ... ... бес ... ... тест ... Қайсы қосылыста азот IV валентті: ... NO2; ә) N2O5; б) NH3; в) N2O ? ... ... ... оттектің массалық үлесі көп: |
|а) K2O; ә)FeO; б)H2O; в) SO2 ? ... ... ... ... ... Ba(OH)2; ә)AI(OH)5; б) Fe(OH)3; ... Cu(OH)2 ? ... ... ... ... ? ... 1, 3; ә)2, 5; б)3, 5; в) 1, 2 ? ... Қайсы металл қышқылдармен әрекеттеспейді: |
|а) AI; ә)Ag; б)Fe; в) Mg ? ... ... ... 1 ... ... ... үшін төмендегі үлгіде
тапсырмалар берілді:
| ... ... ... ... ... + су → ? ... оксид + су → ? ... ... 2 ... ... ... үшін берілді:
|Мына қосылыстарды топтарға бөліп жазыңыз: ... Fe(OH)3, KCI, KHCO3, NaOH, CO2, HBr, H2SO4 ... ... ... ... ... ________ ... ... ... ... 3 ... орындауға лайықталған.
|Төмендегі айналулардың реакция теңдеулерін |
|жазыңыз: |
|C →CO2 → H2CO3 → CaCO3 ... ... есеп ... ... оған 5 ... ... ... калий гидроксидіне тұз қышқылымен әсер |
|еткенде ... ... ... ... ... топтың белгіленген уақыт ішінде ... ... ... ... жазылып, алған білімдері ... ... ... картасы пайданалынды.
Кесте 4 Бағалау картасы (үлгі)
|тапс |1 |2 |3 |4 |5 ... ... ... | | | | | | | ... |3 |5 |4 |4 |5 |4,2 |4 ... |3 |4 |5 |4 |3 |3,8 |4 ... |3 |3 |5 |3 |3 |3,4 |3 ... |43,2 |5 |5 |5 |4 |4,8 |5 ... ... |4,5 |4,7 |4 |3,7 |4 |4 ... |3 |4+ |5 |4 |4 |4 |4 ... | | | | | | | ... 5 ... орта ... ... ... ... өсу қарқыны
| | | ... ... | | | |
| ... | | |
| | ... ... ... | Өте |
| | |ар ... |танарлық, |% |Жақсы, |
| | ... |сыз, |% | |% |
| | | |% | | | ... ... ... |
2 ... сынып |
16
|
-
|
- |
5
|
33,3 |
6
|
40
|
4
|
26,7
| |
ҚОРЫТЫНДЫ
Бұл бітіру жұмысы химия пәні бойынша “Қазақстан Республикасында білім
беруді дамытудың 2005-2010 ... ... ... бағдарламасы”
белгілеген Қазақстан Республикасында білім беру процесін оқу- ... ... ... ету, ... жолдарын іздестіру мақсатында жасалған.
Өйткені, “пәндік көзқарасқа негізделген мемлекеттік жалпыға ... ... ... ... өмір ... таңдауына, мүдделері мен
перспективаларын нақты белгілеуіне оң негіз бола алмайды.
Осыдан қазіргі заман талабына сәйкес ... ... ... ... ... оқу - әдістемелерін пайдалана отырып ... мен ... ... ... ... қалыптастыру негізгі
мәселеге айналып отыр. Сондықтан орта мектеп бағдарламасындағы ... ... ... өз ... ... жұмыс жасау дағдысын игеріп,
алған білімін күнделікті өмірде қолдана ... ... Бұл ... ... ... ... ... керек.
Бұл бітіру жұмысында орта мектеп бағдарламасында ... бірі ... ... ... өздік жұмыстарды
ұйымдастырудың оқу-әдістемелік конспектісі ұсынылып отыр. Ол ... ... ... ... ... ... ... ролі,
маңызы жайлы қосымша мағлұматтармен танысып және өз еріктерімен ізденуге
үйретуге сәйкес ... ... ... ... отырған тақырып химия пәнінің 8-9-
шы сыныптарына арналған оқу бағдарламасына негізделген.
Оқушылардың ... ... ... үшін ... ... жасау барысында, оқу-танымдық іс-әрекеті ... және әр ... ... ... ... ең ... түрінің жүйесі – факультативтік сабақ түрі алынды.
“Биогенді элементтер” тақырыбын оқытуда таңдап алынған факультативті
сабақ өткізу бағдарламасы оқушыны өз ... ... ... ... ... ... ... ашып берген тақырыбы бойынша берілген
тапсырмаларға өз ... ... ... ... алған
білімдерін ары қарай қолдана білуге дағдыландырады.
Ұсынылып отырған осы оқу-әдістеменің дәстүрлі ... ... ... зерттелінді. Зерттеу нәтижелері факультатив сабағының
ұтымдылығын көрсетті. ... орта ... 8-9-шы ... ... ... ... ... олардық ізденімпаздық қабілет
деңгейлерін арттыру мақсатын алға қойып, ұжымдық ... ... ... ... бөліп, сәйкес тақырыптар бойынша материал жинақталып,
ол сабақ барысында жалпы талқыға салынып, қол ... ... ... ... ... ғана шектеліп қоймай оқушыларға ... ... төрт ... ... ... ... орындалды.
Факультативтік сабақ барысында оқытудық ұжымдық әдістемесін ... ... ... ... оқу ... атап айтқанда олардың
ізденімпаздық деңгейінің көрсеткіші эксперименттік ... ... ... ... 11,7 %- ке ... ... ... химияны оқыту дегеніміз
педагогикалық әдебиеттерде көрсетілгендей, оқушының жеке қабілеттері ... ... ... ... ... ... ... қатысуға сәйкес ұымдастырылып жүзеге асырылатын оқытудың бірден-
бір маңызды ұйымдасқан ... ... ... ... Қазақстан Республикасында білім беруді ... 2005 - ... ... Мемлекеттік бағдарламасы: ҚР 2. Президентінің ... 11 ... № 1459 ... / Егеменді Қазақстан. - 2004. - 16
қазан № ... ... А.М ... қабілетті арттыру шарттары / А. Рысбекова //
Қазақстан мектебі: 2004. -№ 7. - 38 б.
3. Гущина Л. ... ... ... / Л. ... // Қазақстан
мектебі: 2004. -№ 1 - 15 б.
4. Едігенова А. Танымдық қызығу ... / А. ... ... ... 2003. -№ 10 – 48 б.
5. Пидкасистый П.И. Самостоятельная деятельность школьника в обучении. ... И. ... - М.: 1980, – 52 ... ... Н.Г. ... ... работы. / Н. И. Ерастов. - М.:
1985, - 75 б.
7. Подласый И.П. Педагогика. / И.П. ... - М.: 1999, - 576 ... ... Б. Ж. ... – Оқу ... / Б. Ж. ... ... 1992, - 240 б.
9. Жарықбаев Қ. Ұстаздық еткен ... / Қ. ... ... 1987. – 87 ... ... У. ... в ... с учителями. / У. Джемс. – ... 2001, - 160 ... ... А.В. ... педагогическое мышление. / А.Б. Петровский. –
М.: 1989.
12. Зинченко В.П. О ... и ... ... / В. П. ... ... Занков Л. В. Дидактика и жизнь Избр. труды. / Л. В. Занков. - ... - 45 ... 14. ... М.М. Жас және ... психология. / М. М. Мұқанов –
Алматы. : 1981.-247 б.
15. Әбілқасымова А. Студенттердің танымдық ізденімпаздығын қалыптастыру./
А. ...... : ... ... Б. А. Жалпы химия. – Оқу құралы. / Б. А. ... ... ... ... ... ... энциклопедия.: том.2. 151-154 б.
18. Фельдман Ф. Г, Рудзитис Г.Е. Жалпы ... ... / Ф. ... Г. Е. ... - ... ... 1990. - 42-47 б.
19. С. Жайлау. - Алматы.: 2004.-159-170 б.
20. Котлерова О.С. Учет знании по химии - ... - / О. С. ... ... ... 1977. 5 ... ... Л.И. Химический эксперимент в школе / Л. И. Ситкевич. –
Минск.: Народная асвета: 1969. -46 ... ... Ш. ... ... ... ... ... и
практика формирования / Ш Таубаев – Алматы: 2000.
23. ... М.М. ... ... ... оқушыны дамыту құралы
ретінде / М.М Жанпейісова – Алматы: 2002.
24. Дьяченко В.К. ... ... / В.К ... - М.: ... ... В.В. ... ... на основе обязательных
результатов обучения / В.В Фирсов - М.: ... ... А. ... ... ... / А. ... ... мектепте. 2004. -№4. - 9-11 б.
27. Садуақасқызы Г. Өзіндік жұмыстарға ... ... / ... // ... мектепте. 2005. -№5 - 5-8 б.
28. Мырзабаев А. Факультатив сабақтар / А. Мырзабаев // Химия ... -№5 – 6-9 ... ... Қ. ... ... / Қ. ... // ... мектепте.
2005. -№5 - 1-3 б.
-----------------------
%
Эксперименттік
Бақылаушы
80
70
60
50
40
30
20
10
0
59,2
47,5
Көмірдің құрамында болатын Mg, Fe және тағы ... ... ... ... ... мазут құрамындағы күкірт қосылыстарының жануы
Күкіртті газ
SO2
Күкіртті қышқыл
H2SO3

Пән: Экология, Қоршаған ортаны қорғау
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 45 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Химиядан өзіндік жұмыстарды ұйымдастыру51 бет
Биогеохимия83 бет
Биогеохимияның негізгі концепциялары27 бет
Биогеохимияның негізгі концепциялары (сұрақ-жауап түрінде)78 бет
Биосферадағы зат айналымы және энергияның өзгеруі7 бет
Геохимиялық ортаның өсімдіктің өсуі мен химиялық құрамына әсері14 бет
Химиялық элементтердің адам ағзасына әсер ету мөлшерін зерттеу5 бет
Биогенді d элементтер10 бет
10 сынып бағдарламасындағы элементтер химиясы курсы бойынша табиғатқа әсері бар деген негізгі тақырыптар бөліп алып, осы элементтердің адам ағзасымен, қоршаған ортамен байланысты экологиялық, химиялық және табиғатты қорғау ұғымдарының проблемалары негізінде бағдарламалар дайындау58 бет
«d-Элементтердің координациялық қосылыстары. Кристалдық өріс теориясы. Лигандтар өрісі теориясы. Кристалдық өрістің тұрақтану энергиясы»4 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь