Бүргенің жыл маусымына ит пен мысықтың жасына байланысты таралу динамикасы

Мазмұны

1. Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...3 . 4

2. Ғылыми әдебиеттерге шолу ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 5 . 27
3. Еңбекті қорғау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...28 . 33
4. Қоршаған ортаны қорғау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..34 . 39

5. Өзіндік зерттеулер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...40 . 58
5.1. Зерттеу материалдары мен әдістері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...40 . 43
5.2. Бүргенің жыл маусымына ит пен мысықтың жасына байланысты таралу динамикасы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .44 . 45
5.3. Мысықтан жиналған бүргелердің түрлерін анықтау ... ... ... ... ..46 . 50
5.4. Бүргеге қарсы карэте дәрісін сынау және қолдану нәтижесі ... ..51 . 53
5.5.Ит пен мысықтың бүргелеріне қарсы ветеринариялық
шаралар ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...54 . 58

6. Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 59

7. Ұсыныс ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 60

8. Пайдаланған әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 61 . 63
1. Кіріспе

Қазақстан Республикасының егеменді ел болу кезеңінде, әлеуметтік – экономикалық реформаны дамытуда ветеринарияның маңызы өте зор.
Әлеуметтік экономиканы қайта құру нәтижелі ұймдастыру деңгейіне байланысты. Сол себепті, қазіргі ветеринариялық даму барысында әртүрлі ауруларды емдеу мен ол аурулардан сақтандыру шараларына ерекше көңіл бөлінуде.
Ел басымыз Н.Ә. Назарбаевтың қоғамымыздың болашағы мен мемлекетіміздің өркендеуі үшін «Қазақстан 2030» атты стратегиялық бағдарламасын халқымызға жолдағаны белгілі. Бұл жолдауында ветеринария саласын дамыту бағыттары қарастырылып, 2003-2005 жылдарын ауыл жылдары етіп жариялауы осыған бірден – бір дәлел бола алады.
Президентіміз Н.Ә. Назарбаев өзінің 2009 жылғы Қазақстан халқына жолдауында :-«Агроөнеркәсіптік кешен дамыу арқасында біз бір мезгілде еліміз үшін аса маңызды екі міндетті – азық – түлік қауіпсіздігін қамтамасыз етуді және экспортты әртараптандыруды шешеміз. Сондықтанда біз тауарлы – сүт фермаларын, құс фабрикаларын, мал бордақылау алаңдарын ұйымдастыру мен дамыту, тамшылап суаруды қолдану арқылы жеміс – көкеніс дақылдарды өндірісін ұйымдастыру ауыл шаруашылық техникаларын жинау жөніндеу өндірістерді құру, ет өңдеу өндірісін дамыту, биязы жүнді қайта өндеу, қазақстандық астық экспортының инфрақұрылымы және оны терең қайта өндеу секілді экспортқа бағдарланған өндірістерді дамыту жөніндегі инвестициялық жобаларды қаржыландыруды жалғастыруға шешім қабылдадық. Ауыл шаруашылығы өнімдерін ұқсату маңызды сала» – деп атап көрсеткен [1].
Қазақ халқының ел – ауқатының арттырумен бірге ауыл шаруашылық, соның ішінде мал шаруашылық өнімдерін тұтыну ұдайы артып келеді. Бұл ауыл шаруашылығы өндірісін дамыту қажеттігін анықтайды.
Мемлекетіміздің кез – келген аймағында кездесетін, шаруашылыққа үлкен зиян тигізетін зиянкес – жәндіктердің көбі инвазиялық және инфекциялық қауіпті ауру қоздырушыларын тасмалдаушы болып табылады. Бұл жәндіктердің шектен тыс көбейіп кетуі жануарлар мен адамдарда қауіпті аурулардың тууна әкеп соғады. Сондықтанда, жануарларды зиянды жәндіктердін қорғау – шаруашылық өнімділігін сақтап және қажетті тұқымды жоғарлатуға мүмкіншілік береді.
Шаруашылықтың алға жылжуы үшін жәндіктермен күресу шаралары айтарлықтай негізгі роль атқарады. Сондықтан, қазіргі заманғы шаруашылық кәсіпорындарында қатаң түрде ветеринариялық - санитариялық ережелерді сақтай отырып, жануарлар терімен күресу шараларын жоспарлы түрде ұйымдастыруды қажет етеді.
Қазақстан Республикасының жоғарғы білімді ветеринария мамандарының міндеттері мен мақсаттары кез – келген ауыл шаруашылық саласында жұмыс атқарғанда малдәрігерлік ісін ұйымдастыру жұмыстарын дұрыс жоспарлау және адамдар мен жануарларға ортақ қауіпті аурулардан сақтандырып, алдын алу шараларын жүргізу болып табылады.
6. Пайдаланылған әдебиеттер

1. Қазақстан Республикасының Президенті Н.Ә. Нзарбаевтың Хлыққа жолдауы.Егемен Қазақстан N9-91.06.03.2009.
2. Н.И. Агринский «Насекомые и клещи вредящие сельскохозяиственным животным». Москва – 1962.
3. М.С Сабанишев және басқалары «Паразитология және жануарлардың инвазиялық аурулары» Алматы, «Агроуниверситет» - 2003.
4. Н.Т. Кадыров және басқалары «Паразитология и инвазионные болезни сельскохозяисьвенных животных» Астана – 2000.
5. К.И. Абуладзе және басқалары «Паразитология и инвазионные болезни сельскохозяиственных животных» Москва ВО «Агропромиздат» -1990.
6. Ж.М. Есімбеков және басқалары « Жануарлардың инвазиялық ауруларын анықтау практикумы» Алматы – 2000.
7. В.А. Поляков и др. «Ветеринарная энтомология и арахнология» Справочник – М., Агропромиздат, 1990.
8. Н.Н. Богданов- Катьков «Руководство к практическим занятиям по общей энтомологии» М.-Л., Огиз-Сельхозгиз, 1947.
9. С .Д. Родин « Защита животных от клещей и насекомых» Москва «Россельхозиздат» - 1981.
10. Р.Д. Худадов Радиографический метод обнаружения насекомых и клещей, меченых радиоактивными изотопами. «Медицинская паразитология и паразитарные болезни» №1, 1959.
11. Р.Б. Косминский и Н.Т. Соловьева. Доступный способ мечения блох. «Медицинская паразитология и паразитарные болезни» №2, 1959.
12. Ж.М. Есімбеков «Арахноэнтамология» Новосибирск – 2002.
13. И.Г. Иофф и О.И. Скалон « Определитель блох Восточной Сибири, Дальнего Востока и прилежащих районов» Мелгиз, М., 1954.
14. Е.Н. Павловский «Наставление к собиранию блох» Издательство АН СССР, 1927П.П Ламанов « Случай массового нападения кошачьих блох на человека и эффективность обработки аэрозолен» ДДТ. « Медицинская паразитология и паразитарные болезни» №1, 1958.
15. А.А. Рахтер «Наставление по сбору насекомых» Изд. АН СССР., М.-Л., 1950.
16. П.И. Ширанович, Н.П. Миронов и А.С. Фомичева «Методы сбора бескрылых паразитов из нор грызунов» Изд. АН СССР, 1950.
17. М.М. Акопян, В.И. Шапавалов и И.П. Фирсов. Сбор блох фланелевым сачком с поверхности степи. «Медицинская паразитология и паразитарные болезни» №1, 1953.
18. С.О. Высоцкая. «Методы сбора обитателей гнезда грызунов» Изд. АН СССР, М.-Л., 1953.
19. К.И. Скрябин «Блохи человека и домашних животных и их санитарно – эпидемиологическое значение» Архив ветеринарных наук, №12, 1959
20. С.О. Высоцкая «Краткий определитель блох, имеющих эпидемиологическое значение» М.-Л., Изд. АН СССР, 1956.
21. Р.И.Куничкин « Наекомые возбудители и переносчики болезней сельскохозяиственных животных» лматы, Кайнар, 1989.
22. Н.Н. Плавиьщиков «Определитель насекомых» Учпедгиз, М., 1950.
23. Интернет
http: // www bostonterrier. Ru / fotos / eterinary / 30 jpg
http: // www bostonterrier. Ru / fotos / eterinary / 34 jpg
http: // www bostonterrier. Ru /
www. Reid. Ru.
24. К.П. Андреев «Ветеринарная энтомология и дезинсекция» М., «Колос», 1966.
25. А.А. Непоклонов «Химические средства защиты животных» М., Россельхозиздат, 1971.
26. В.С. Ярных, М.А. Симецкий «Ветеринарные препараты в аэрозольных баллонах» М., «Колос», 1979.
27. В.И. Курчатов, Д.К. Нечиненный, Ф.А. Петунин, В.М. Романов «Применение гексахлорана и ДДТ в борьбе с наружными паразитами сельскохозяйственных животных» Труды ВИЭВ, т.ХІХ, 1952.
28. Ғ. Ахметов, Т. Ахметова «Еңбек құқығы» Алматы – 2006.
29. Қазақстан Республикасының заңы « Еңбек қорғау туралы» Алматы – 1993.
30. Н.Қ. Мамыров және басқалары «Табиғатты пайдалану экономикасы» Алматы «Экономика» - 2005.
31. «Қоршаған ортаны қорғау» Нормативтік актілер жиынтығы. Алматы «Юрист» - 2005.
32. М.С. Панин «Экология Казахстана» Семипалатинск – 2005.
33. А.Ж. Ақбасов, Г.А. Сагимбаев «Экология» Алматы – 2003
34. Ю.С.Балашов « Паразито-хозяинные отношения членистоногих с наземными позвоночными – Л.: Наука, 1982.
35. В.А. «Звероводство» Санкт-Петербург, 2002.
        
        Мазмұны
1.
Кіріспе..............................................................
.........................................3 - 4
2. ... ...... ... – 33
4. ... ... - ... ...... ... ... ...... ... жыл ... ит пен мысықтың жасына байланысты
таралу
динамикасы..................................................................
...................44 – 45
5.3. ... ... ... ...... ... қарсы карэте дәрісін сынау және қолдану ... ... пен ... ... ... ...... ... ... ... ... ... ... егеменді ел болу кезеңінде, әлеуметтік ... ... ... ... ... өте зор.
Әлеуметтік экономиканы қайта құру нәтижелі ұймдастыру деңгейіне
байланысты. Сол ... ... ... даму ... әртүрлі
ауруларды емдеу мен ол аурулардан сақтандыру шараларына ерекше ... ... Н.Ә. ... ... ... мен мемлекетіміздің
өркендеуі үшін «Қазақстан 2030» атты стратегиялық ... ... ... Бұл жолдауында ветеринария саласын дамыту бағыттары
қарастырылып, 2003-2005 жылдарын ауыл жылдары етіп ... ... ... бір ... бола ... Н.Ә. ... ... 2009 жылғы Қазақстан халқына
жолдауында :-«Агроөнеркәсіптік кешен дамыу арқасында біз бір ... үшін аса ... екі ... – азық – ... ... ... және экспортты әртараптандыруды шешеміз. Сондықтанда біз
тауарлы – сүт ... құс ... мал ... алаңдарын
ұйымдастыру мен дамыту, тамшылап суаруды қолдану арқылы жеміс – көкеніс
дақылдарды ... ... ауыл ... техникаларын жинау
жөніндеу өндірістерді құру, ет өңдеу өндірісін дамыту, ... ... ... ... ... экспортының инфрақұрылымы және оны терең қайта
өндеу секілді экспортқа бағдарланған ... ... ... ... ... жалғастыруға шешім қабылдадық. Ауыл
шаруашылығы өнімдерін ... ... ... – деп атап көрсеткен [1].
Қазақ халқының ел – ауқатының арттырумен бірге ауыл шаруашылық, ... мал ... ... ... ... ... келеді. Бұл ауыл
шаруашылығы өндірісін дамыту қажеттігін анықтайды.
Мемлекетіміздің кез – келген аймағында кездесетін, шаруашылыққа ... ... ...... көбі ... және ... ауру қоздырушыларын тасмалдаушы болып табылады. Бұл жәндіктердің
шектен тыс көбейіп кетуі жануарлар мен адамдарда қауіпті ... ... ... ... ... зиянды жәндіктердін қорғау –
шаруашылық өнімділігін сақтап және қажетті тұқымды жоғарлатуға ... алға ... үшін ... ... ... ... роль атқарады. Сондықтан, қазіргі заманғы шаруашылық
кәсіпорындарында қатаң ... ... - ... ережелерді
сақтай отырып, жануарлар терімен ... ... ... ... ... ... Республикасының жоғарғы білімді ветеринария мамандарының
міндеттері мен мақсаттары кез – келген ауыл шаруашылық ... ... ... ісін ... жұмыстарын дұрыс жоспарлау және
адамдар мен жануарларға ортақ қауіпті аурулардан сақтандырып, алдын ... ... ... табылады.
2. Ғылыми әдебиетке шолу.
Буынаяқтылар – жер шарында кең тараған, құрлық пен суда өмір ... ... ... олар ... ... ... басымдығын айқын байқатады. Қазіргі кезде буынаяқтылар ... ... ... ... ... жататыны анықталған. Олардың 90%-
ға тақауы жәндіктер. Бұлардың көптеген ... ... ... ... адам мен ... аса ... ... белгілі.
Кейбір жәндіктер малға және ауылшаруашылығына үлкен зиян ... олар жер ... ... ... кездеседі. Олардың көбі
инвазиялық және инфекциялық ... ауру ... ... ... Бұл ... ... ... көбеюі жануарларда қауіпті
аурулардың тапралуына әкеп ... ... ... ... қорғау шаруашылық өнімділігін сақтау және қажетті тұқымды
жоғарлатудың негізгі бір ... ... ... алға ... үшін ... күресу де айтарлықтай
негізгі роль атқарады. Ірі фермалар мен ... көп ... бір түрі ... Бұл паразиттік жәндіктердің тездеп дамуымен
таралу қауіпін жоғарлатады. Қазіргі заманғы шаруашылық кәсіпорындарында
жұмыстың алға ... ... ... ... ветеринариялық – санитариялық
ережені сақтауға байланысты, ... ... ... ... ... және жан-жақты жүзеге асыруға тікелей байланысты [2].
Зиянкес жәндіктері паразитологияның энтомология бөлімі қарастырады.
Энтомология – (гректің entomon – жәндік, logos – ... ... ... ғылым саласы. Энтомологияның маңызды салалары медициналық және
мал дәрігерлік энтомологиясы.
Малдәрігерлік энтомология – ... ... ... ... ... күрес шараларын қарастырады. Жәндіктер жануарларға тек тоғышар
ретінде ғана зиян ... ғана ... олар аса ... аурулар
қоздырушыларын тасымалдайды. Кейбір жәндіктер ішқұрттардың дамуында аралық
ие, ал ... ... мал ... ... Жәндіктердің көптеген
түрлері энтомоз ауруларының ... ... ... ... тығыз байланысты. Олардың мал шараушылығына келтіретін зияны
орасан зор.
Жәндіктер денесі үш бөліктен құралған: бас, кеуде және ... ... ... ... ... және ... ... жалғасқан.
Бастың сырт пішіні әр түрлі. Қатты хитинді ... ... ... ... жеке бунақтардан құралған мұртшалары мен қос қармауыштары
бар.
Ауыз аппараты жәндіктің басының ... ...... ... Ол ... асты, үш жұп жақтан, жоғарғы еріннен
құралған. Қоректену ерекшелігіне сәйкес ауыз аппататтары: кеміруші, ...... ... ... екі ... ... жеке ... (фасетка) құралған күрделі
көздері орналасқан. Кейбір жәндіктерде бастың ... бір – үш ... ... үш ... ... ... ортаңғы және артқы. Әр қайсының
астыңғы жағында бір жұп аяқтары бар, ал ортаңғы және артқы кеудеде бір ... ... ... жалғасқан, жамбас, ұршық, сан, сирақ және 1 – 5
буыннан тұратын табан, қос тұяқ ... ... ... 5 ... 11-ге ... жеке ... құралған. Әр
бунақ екі жарты сақиналардан, тергиттен (жоғарғы) және стерниттен (төменгі)
тұрады. Көптеген түрлердің кейбір ... ... ... өзгеріп жыныс
мүшесінің бөліктеріне айналған. ... 8 және 9 ... ... ... ... гипопигийге, ал аналықтарында –
жұмыртқа салғыш түтікшеге айналған.
Жәндіктердің бұлшық ет жүйесі дене және іш ... ... ... Олар ... склетімен ішкі мүшелеріне ... ... ... ... ... өте ... және шапшаң қимылдайды.
Іш құрылыс бірінің астына бірі орналасқан екі жұқа қабыршақпен ... Әр ... ... ... ішкі ... ... қан ... ортаңғысында – ас қорту, зәр шығару, жыныс
мүшелері мен май ... ......... ... дене ... ... тармақталған тыныс түтікшелері, кеуде
және құрсақ буындарының екі жағында тыныс алу тесігімен жалғасады.
Май қоры ... іш ... алып ... борпылдақ ұлпа, жәндіктің негізгі
азық қоры.
Ас қорту жүйесі – алдыңғы және артқы ішек түтікшелерінен ... ішек ... ... ... ... оның ... қабаты безді
эпителиден тұрады. Ас қорту жүйесінің алдыңғы және ... ... ... ... шығару жүйесі – мальпигий түтікшелері артқы ішекпен жалғасқан.
Гемолимфадан зат алмасу ... ... ... ... ... ... ашық, бір ғана түтікшеден (жүрек) тұрады. Ол қан жолы
тетігімен камераларға бөлініп, кеуде аортаға, дененің ... ... ... ... Қан ... сарғыш, жасыл, қызыл түсті.
Жүйке жүйесі жақсы жетілген және үш бөліктен: орталық, шеткі және
симпатикалық жүйке ... ... ... көз, иіс, ... ... дәм ... Бұлар өте
жақсы жетілген. Сезгіш мұртшалар және қармалауыш бунақтарында, дене ... ... ... бұдыр төмпешіктер, қылшықтар мен түктер түрінде
орналасқан.
Жәндіктер – дара жынысты. ... ... ... ... қос ұрық
безі, ұрық жолдары мен ұрық шашатын ... ... ... ... ... ... ... құралған. Аналықтардың жыныс мүшелері қос аналық
жыныс безі мен жұмыртқа өткізгіш, қосымша жыныс безі мен ұрық ... ... ... ... ... ... жәндіктердің 1 миллионға жуық түрлері белгілі, бірақ,
шындығында олардың саны одан ... көп, ... ... жылына 7 – 8 мың
жаңа түр ... ... ... ... болсақ, бүргілер – сүт қоректілер мен
құс денесінде өмір сүретін, ұсақ қанатсыз қан сорғыш ... ... кең ... ... ... жазық, шөлді жерлерден бастап,
Тамир, Үлкен Алтай, Тянь – ... ... тауы ... ... ... ... ТМД – ... бүргелердің 500-ден аса түрі бар.
Олардың ... түрі ... ... ... ... ... ... Орта Азия мен Қазақстанда эпидемиологиялық және
эпизоотологиялық тұрғыдан өте ... ... ... ... құрылуына мүмкіндік беретін, жаңадан қалыптасқан
экосистемалар пайда болған. ... ... ... ... зор, ... оба ... негізгі таратушысы Pulex
irritans қауіпі күшейеді. Бұл бүрге ет қоректілер мен адамның ... ит пен ... ... Ctenocephalides felis пен C.canis,
барлық кемірушілер мен адамның қанын сорады. Қой – ... ірі ... ... ... ... alacurt пен V. Ioffi ... етеді. Құстарда
Ehidnophada gallinacае кездеседі.
Бүргілердің қан сорғыштар ретінде сондай-ақ ... және ... ... ... ... зияндылығы мол.
Бұл салада жүргізілген көптеген зерттеулердің ... ... (1903), ... оба ... ... тасымалдайтынын дәлелдеуі үлкен жетістіктердің бірі
болды.
Батыc және оңтүстік Қазақстанның шөлді аймақтарында ... ... ... тасымалдаушылар ретінде Xenopsylla minax, ... X. ... ... ... ... ... ... Тияь – Шань тау сілемінде оба қоздырғышын ... ... ... Ceratophyllus lebedewi таратады.
Табиғатта қалыптасқан бүргілердің фаунистикалық тобымен, олардың ... ... ... ... адам мекендеген жерге жақын ауысып,
орналасуының нәтижесінде бүргілердің эпидемиялогиялық және ... арта ... ... ... бүргілер Arthropoda – буынаяқтылар
типіне, Incecta – ... ... ...... ... Оның үш тұқымдасы бар:
6. Pulicidae тұқымдасы,
туыстары: Pulex
Xenopsylla
Ctenocephalides
7. Vermipsylidae тұқымдасы,
туысы: Chaetopsylla
8. Ceratophyllides тұқымдасы,
туысы: Ceratophyllus
1. Pulex irritans – ... ... ... адам ... олар
етқоректілерде де болады.
2. Ctenocephalides felis және C. Canis – мысық пен ит ... ... және ... да ... ... alacurt және V. ... ioffi – қой, ірі ... жылқы және ешкіде кездеседі.
4. Echidnophada dallinacae – құс ... ... gallinae – ... ... ... ... penetrans – құм бүргесі, тропикалық жерлерде адамды,
итті және шошқаны ... мен ... ... ... ... ... басы
және денесі бүйір жағынан қысыңқы, ал үсті сарғыш және қошқыл қоңыр ... ... ... Оның ... ... ... және ... Соңғылар бүрегінің басында және кеуде бөлігінде ұштары арт жаққа
қараған тәж түзейді (ктенидиялар). Олар ... ... және ... жануарлар денесіне мықтап бекуіне мүмкіндіктер береді.
Бүргенің ұзындығы 0,5 – 16 мм. ... ... ... бүргелерден
ірірек. Кейбір түрлерінің қанға тойынған ұрғашылар 16 мм-ге ... ... ... қозғалмайды. Екі қарапайым нүкте тәрізді көздері бар,
мұртшалары ... ... ...... ... ... ... үш
буылтықтан құралған, бұған үш жұп аяқтары бекіген. ... әр ... ... ... ... ... ... тырнақшалары бар. Артқы
аяқтары басқаларына қарағанда ұзынырақ және секіруге ... ... он ... ... оның арқа ... ... буылтық үстінде
күрделі сезім мүшесі пигидием орналасқан. ІХ және Х ... ... ... ... ... жағы ... ... церкилары
байқалады, еркектерінің аналь сегменті екі жағынан ... ... ... мүшелері шығыңқы.
Жұмыртқасы жылтыр, ақшыл түсті, сопақтау, ұзындығы 0,5 мм. Личинкалары
құрт тәрізді. Ұзындығы 3 – 10 мм, ақ, ... ... ... ... ... пілләмен қапталған.
Бүргелер толық өзгеріспен дамиды. Бүргелердің еркегі мен ұрғашысы сүт
қоректілер мен құстарда бірнеше рет ... ... ... қоршаған
ортаға түскен бүргелер көп айлық аштыққа ... ... ... ... ... іні мен ... ұясына, еден
саңлауына, топыраққа салады. Бір салғанда 3-6 сирек жағдайда 8-15 ... Бір ... 1-14 рет ... ал тіршілігінде барлығы 500
ден 2500-ге дейін жұмыртқа салады. Температура мен ылғалдылыққа ... ... ... ақ ... ... 3-5 мм, аяқсыз балаң сатысы шығады да
органикалық қалдықтармен, қан ... бар ... ... ... ... ... қуыстарынан, иттердің
төсеніштерінен, т.б. табуға болады. Балаң бүрге үш рет ... ... бар ... ... ... ... ересек бүргелер шығады.
Бүргелердің мал дәрігерлік маңызына келер болсақ, бүрге ең ... ... ... ... Бүрге шағуынан жануар мазасызданып,
ауырсынады. Жануардың жалпы жағдайы төмендейді, денесі қатты ... ... ... Ауру жануар бүрге шаққанда бірден жауап береді, өзін
тістелеп, орнында тұрмай жүгіре ... ... жүні ... ... ... ... ... Бұлай жалғасатын болса потологиялық
процестерге айналуы мүмкін. Бүргелер етқоректілердің тамақ асты, ... ... ... қан ... ... ... асты, кеуде мен арқасында
топталады; ... басы мен ... ... ... ит пен мысықта және шошқада дерматит дамиды,
олар ... Өте ... ... ... ... күшіктеріне
қарамай қояды, күшіктері де мазасызданып, салмағын жоғалтады, өсіп – өнуі
кешеуілдейді және әр ... ... ... ... жылы ауа райы ... дамуына қолайлы кез. Жануарлардың қатты
зақымдалуы (әсіресе күшіктер) қан ... ... ... мен құс ... ұзақ ... қан ... жануарларды бірқатар
қансыздандырады. Мысалы, ала құрттың ұрғашысы тәулігіне 100 мг-дай қан
сорады, ал олар әр ... ... ... ... ... ... Олар ... кейде өлім – жітімге ұшырататын вермепсиллез ауруын қоздырады.
Бүргелермен ... қой ... ... ... 20%-дай
төмендейді, мал арықтайды, тістерімен терінің қышыған жерлерін қасиды, 40%-
ға дейін жүні түсіп қалады.
Тауықтардың жұмыртқа ... 5 – 50% ... ... ... ... баяулайды.
Ит пен мысық және адам бүргелері дипилидоз ауруының, ет қоректілерде
қияр цепенінің аралық иесі.
Сондай-ақ ... ... оба, ... ... ... ... үй қояндарының миксоматозы, сіреспе және т.б.
жануарлардың қауіпті ауруларының қоздырғыштары сақталып, оларды басқа
жануарларға ... ... ... ... ... ... Жоғарыда
айтып өткен клиникалық белгілерге, жануар түгі мен мал ... ... ... бар – ... ... ... ... қой жотасында,
кеудесінде және мойнында, етқоректілердің – мойнында, қарын жағында және
алқымында, құстың басы мен ... ... ... ... ... ... ... әдісі. Бүргенің қоныс
аударуын анықтау үшін ... ... ... ... ... ... сеуіп шығады (Деревянченко қызметкерлермен, 1957)
кутикулаға жақсы ... ... тез ... 10 – 15%-ды этил ... ... (канифолды лак) маркілейді. Маркілемес бұрын бұл
ерітіндіге алюминь ұнтағын, брилант көбігін, метилвиолет, ... ... ... және қызыл бояу алынады. Содан жұмсақ пинцетпен бүргені ... ... ... ... қысып алып, өте ... қыл ... ... ... нүкте қылып белгі салып шығады. Бояу кебу үшін
бүргені бірнеше секунд ұстап ... ... ... ... ... ... ... жәндік өліп қалады. Бүргенің ... ... ... бір, ... екі ай ... ал кемірушілердің
інінде бояу бүргеде 3 ай ... ... ... ... (Р. ... және Н.Т. Соловьева 1959).
Белгі салынған бүргелерді ... ... ... ... ... ... әр ... эксперимент аймағында әдістемеде
алдын ала қаралған календарь мерзімінде ... ... ... ... ... ... ... спирт тамшысымен
ылғалдандырады. Бүргенің денесіндегі бояу езіліп ... ... ... ... ... ... ... лакпен боялып,
маркіленген бүргелерді жай көзбен және лупамен қарап ажыратады.
Кейінгі жылдары ... ... ... ... – Р32 және ... ... – С14) ... салу әдісі
қарастырлыған. Яғни белгі салынған ... ... ... көмегімен немесе радиоавтография әдісімен табады. Бірақ бұл әдіс
бояу әдісімен салыстырғанда қыйындау болып келеді [7,8,9,10,11].
Кесте 1- Бүргенің ... ... ... (Е.Н. Павловск бойынша)
|Түрі ... ... |
| ... ... ... ... адам бүргесі, үйдің және|
|Pulex irritans |үй жануарларының бұдан ... ...... |
| ... т.б. жиі ... ... |Бұл түр Орта ... Кавказда, Төменгі Павольжеде |
|Idnophaga ... Үй ... мен үй ... ... ... ... ... Сондай-ақ кірпі мен жабайы жануарларда |
| |жиі ... ... G |Бұл ... ... ... бар (X. ... X. |
| ... X. ... X. hirtipes және т.б). |
| ... Орта ... Кавказда кеміргіштерде |
| ... ... ... (Батуми, Одесса, Махач – |
| ... ... ... ... ... ... |
| |т.б.) ... ... ... егеуқұйырықта кездеседі|
| ... cheopis. ... ... ... қояндардың паразиті ... | ... ... ... таралған. Өкілдері – Ct. Cаnis және Ct. |
|S. |Felis ... мен ... ... адамдарда да |
|Ctenocephalus. K. |болады. ... ... ... ... ... ... да ... |
|gallinae |ұясында болады. ... өмір ... ... 2 ... ... ұя ... ... бүргесі. Осыған байланысты бүргені өзінің иесімен, сондай-ақ ақырғы
мекен ететін жерінен ... ... ... мен ... ... ... ... кеміргіштердің іні т.б.)
Тірі жануарлардан бүргені тарау арқылы ... ... ... үшін ... ... жылы суға керосин қосып жуындырады. Содан жиі
дүзді тарақпен тарап жинайды.
Сондай-ақ, ... ... ... ... жинауға болады.
Ұсақ жануарлардан (ит – мысықтың балалары, кемірушілер, ұсақ ... ... ... ... қуып ... болады. Ол үшін жануарлардың
өздеріне сай келетін кастрюлдің ішін, қақпағының ... ... ... ... жануарларды отырғызады, қақпағын нығыздап жабады. Біраз
уақыттан кейін ... түбі мен ... ... ... ... оңай ... Осылайша жануарлардың төсеніштерінен де жинауға
болады (Е.Н. ... ... ... сол сәтте бензин немесе хлороформмен
дымқылданған материалға салып содан бүргелерді 700 спирттке ауыстырады.
Бүрге мекендейтін тұрғын үйлерде, су ... ... май ... ... ... ... ... жүрген бүргелер осында түседі. Ал
түнде талеркаға кішкене лампалар ... ... ... ... ... 700 ... ... [12,13].
Бүргелерді кемірушілердің інінен жинау үшін «лента әдісін» қолданады.
Ұсынған профессор И.Г. Иофф, өңдеген П.И. ... үшін бір жағы ... ... ақ ... ... бір жақ ... немесе қорғасын кесегін тігеді. Екінші ұшына жіп байланады. Дайын
болған лентаны ... ... ... енгізеді. Бірнеше секунттан кейін лентаны
сұырып алып ақ жаймаға салады, осыған ... ... ... Бүргені
жұмсақ пинцетпен немесе дымқыл қыл қаламмен кәдімгі пробиркаға жинайды.
Тік және көлбеу ... ... ... үшін ақ фланель лентаның орнына
ұзындығы резина шлангымен бірдей тігілген фланельді ... ... В.Н. Тер – ... және Н.Х. Иванов).
Бүргелерді тірідей сақтау үшін бүрге жиналған пробирканың сыртын ақ
немесе қызыл ... ... Ал ... 1/3 ... 1/2 бөлігіне аздап
дымқыл топырақ немесе құм себеді [14,15,16,17,18].
Зияндылығына келер болсақ бүргенің кейбір ... ... ... еткенде балапандардың өліміне әкелуі мүмкін. Бұндай бүргелерге
жататындар:
а) ... columbe, ... ... ... ... ... Sarcopsyllidae тұқымдасынан, негізінде
тауықтардың қабығы мен айдарында, жиі үйректерде, кейде ... ... ... мысықтарда және адамдарда тоғышарлық етеді.
В) Sarcopsylla penetrans – құм бүргесі, дененің алдыңғы ... ... еніп ... ... ... тудырады, кейде тканьдер
некрозға ұшырайды. Шошқада, итте және адамда да ... ... ... alacurt – шұбар құрт деп аталады (өте ірі ... ... 16 мм, ... 7 ... дейін жетеді). Бұл түр өкілдері
ұсақ және ірі қара ... ... және Орта ... тау ... мәліметтері бойынша Қырғызстанда ала құрттың екі түрі
кездеседі. Қыста бұл ... ... ... ... олардың арасында үлкен
шығын шығарады. Бұл екі түрдің бір – бірінен айырмашылығы бар. ... ... ... мен ... ... тек күшті инвазия кезінде
– арқасында болады, ал V. Dorcardia – қойдың денесі мен ... ... ... Ереже сияқты бүргенің ала құрт түрі тек жас ... ... ғана ... ... ... ... ... қоздырушыларын тасымалдаушы болуы
мүмкін, себебі иесін жиі ... Бір ... ... ... ... осылайша бірінен соң біріне ауысып отырады.
Бүргелердің кейбір түрі гельминттің аралық иесі ретінде танымал. Осы
ретте ит ... ... canis, ... ... ... ... адам ... pulex irritans цестоданның - Dipilidium caninum аралық
иесі болып табылады.
Егеуқұйрық бүргесі Ceratophyllus fasciatus және ... ... ... - ... diminuta ... жейді.
Егеуқұйырық бүргесі C. Fasciatus және Тyplopsylla musculi егеуқұйырық –
трипанозын- Trypanosoma lewisi таратуы ... ( ... 1899 ... ... ... (А.А. Вальферец және т.б. 1934).
Қазіргі уақытта бұл инфекция қоздырушысын сақтаушы және ... ... ... Xenopylla cheopis, Сeratophyllus fasciаtus,
Ctenophthalmus pollex, ... rossica, ... segnis және ... ... бүргелер иттің бартонеллозын, жалған
маңқаны, кемірушілердің (тышқандардың) пневмококты ... ... және т.б.), ... стафилакокты ауруын (Burgi, 1905) тудыруға
қабілетті.
Шоқа тілмесінің таралуына бүргенің кейбір түрлерінің ... ... Бұл ... сұр ... ... ... fasciatus және
Xenopylla cheopis бүргелерден Ольсуфьев (1955) екі қоректі орта бөліп
алғанды ... ... өмір бойы ... ... және ... ... ... Егеуқұйрықтан зақымдалған бүргелер Xenopylla
cheopis, Leptopsylla musculi (П.Л. Солитерман, 1948) және Pulex ... ... ... тән егеуқұйрықтың эндемикалық сүзек (Rickettsia
mooseei) қоздырушысын жұқтырып, сондай-ақ бұл ... ... ... ... бола ... ... cheopis, Pulex irritans және ... түрінен рикетсий эндемикалық ыстық көтерілу (лихорадка) сүзегі
табылған.
Қазіргі уақытта ... ... ... ... нефроз – нефрит
вирусының немесе алыс ... ... ... ... көрсетілген. Сондай-ақ адамдардың ... ... ... ... ... мүмкін (И.Г. Иофф).
Бүргенің эпидемиологиялық мәні сондай-ақ, адам обасының қоздырушысы ... pestis ұзақ ... және ... қабілеттілігі анықталған. Бұнда
негізгі рөль атқаратын ... ... ... cheopis ... ... (егеуқұйырық бүргелері), C. Tesguorum ... setosa ... ... және Pulex irritans ... ... құс бүргесі де тасымалдауы мүмкін: Frantopsylla frontalis R.
Және Ceratophyllus avicitelli joff, бірақ ... ... ... ... ... ... ... инфекция ошағын актвиті жағдайда
сақтауға қабілетті болады.
Үй жануарларынан обамен кейбір жағдайларда түйелер, қойлар және ... малы ... ... ...... ... шаққанда
(инокулация), немесе теріні сүрткенде жәндікті мыжып тастағанда және ... ... ... ... ... ... ... сақталу мерзімі кестеде көрсетілген [19,20,21].
Кесте 2-Бүрге ... ауру ... ... мерзімі.
|Аурудың |Қоздырушылардың өмір сүру ... ... жыл ... ... ... сүру | |
| | ... | ... |Аш ... ... 370 | | ... ... өмір ... |5 тәулік |Д.А. Галов |
| ... 18-200 ... |90 ... |және |
| ... 0-150 ... |386 ... |И.Г. Мофф |
| ... ... | |1926, 1928 |
| ... ... | | |
| ... 370 ... |27 ... | |
| |Осы ... 270 ... |62 тәулік | |
| |Осы ... ... | |
| ... ... 0-150 |240 ... | |
| ... ... |358 ... | |
| ... ... |2 ½ айға ... |
| | |5 айға ... | ... ... pollex | |В.М. ... ... және Ct.orientalis |3 айдан жоғары|И.М. Поляк |
| ... де ... ... | |1932 |
| | | |А.А. ... |
| | | |С.А. ... | | |А.А. |
| | | ... |
| | | |1934 |
| | |24 ... | |
| |Ct. ... ... | | |
| |23-260 ... | | ... ... musali және | | ... |Ceratophyllus fasciatus |24 сағат | ... ... ... | | ... | | | ... | | | ... ... canis және ... |Бланк және |
|ricketsi ... cheopis ... ... өмір ... ... ... |организмінде ... | ... ... | | ... | | | |
| | | | |
| | | | ... |Dulex irritans ... ... ... және ... ... ... өмір ... ... | ... |П.Ф. ... ... |100 ... ... ... | ... | ... | | ... және |
| ... ... ... | ... ... ... |40 күн | ... ... canis бүргенің|44 күнге дейін|Бланк және |
|conori ... | ... ... ... | | ... | | | ... өте ұзақ өмір сүреді. Адам бүргесі (pulex irritans) орташа
алғанда 513 күн, ит ... ... canis) 234 күн, ... ... ... және Xenopsylla cheopis) -100 ... ... ... setsa) ... ... 1725 күнге
дейін өмір сүреді.
Бүргелердің сыртқы ... ... ... анықтау үшін
уақытша және тұрақты микроскопиялық препараттарды қолданады.
Микроскопиялық препарат арқылы бүргені өте анық көре ... ... қай ... мен ... ... және ... ... айырмашылықтарын
ажыратуға мүмкіндік болады.
Зерттеу аяқталғаннан кейін жапқыш шынының бұрышына ... ... да бір ... ... ... ... қатарластырып
орналастырады [22].
Бүргелер барлық жерде таралады. Жануарлар мен ... ... ... ... ін, ... ... ... үйлерде де таралады.
Сонда, бүргелер үй жануарларында ғана өмір сүрмейді ме? Бүргенің өмір
сүру кезеңін екі фазаға бөлуге ... ... ... ... ... ... ... дамуға дейін –
бұл процестің барлығы жерде өтеді ... Тек ... ғана ... - ... өмір ... Ұрықтану және жұмыртқа салуда осында
өтеді. Бұл процесті жәй ... ... ... ... ... ... де
жиі кездеседі. Жануар қышынып – ... ... жан – ... бүргені
лақтырады, осылай қоршаған ортаға таратады.
Бүргенің пәтерде ... ... ... па? ... орай ... ... тұрғын үйде таралуы эндемикалық факт болып табылады, тіпті
олар көзге көрінбегенімен де әйтеуір бір жерде ... ... ... ... ... ... сенімді болыңыз.
Бүргелер жақсы күтілген таза үйде өсіп – өнуі ... бе? ... ... тура ... ... ... жағынан жоғары дәрежеде тазалықты
сақтау абсалютті кепілдік беру мүмкін емес. ... ... ... ... жою ... ешқандай нәтиже бермейді. Кейінгі
зерттеудің нәтижесі көрсеткендей, шынымен де бұл паразиттер көбінесе ... ... ... ... үйде ... ... теріс әсерлері бар?
Паразиттердің бар болуы ең алдымен біздің төрт ... ... ... ... үнемі күтімде ұстап, жуылып, таралғанына қарамастан
бүргенің ... ... ... ... ... өзін ... ... денесінде қаптап
кеткенде, ашыққан бүрге келесі обьект – адамға ауысады. Бұл көпшілігмен
болған ... ... ... оралғанда қаптаған бүрге аяқтарын тістеп
шабуыл жасаған.
Бүрге өзінің даму ... ... ... ... ... ... ... Бірақ ол өмір сүру үшін оның ценсорлы аппараты уақытша
азықтандырушы ... ... ... алмағанша өзінің қабығынан
шықпайды. Ондай жағдайда бүргенің аман қалуы, аштыққа ... ... – бір ... ... ... температура мен ылғалдылық
біршама жақсы ... ... ... ... даму типі айтарлықтай
тезірек өтеді. Егерде қоршаған ортада өзіне қажетті ешкім табылмаса өзінің
уақытын аш күйінде ... ... ... ... бүргесінен құтылуға бола ма? Иттер мен мысықтардың
бүргесіне қарсы күрес қайта – қайта жүйелі түрде ... ... ... ... ... бөлмелерді арнайы заттармен міндетті түрде өңдеу қажет.
Өкінішке орай, бүргеге қарсы, оларды 100% ... қару әлі жоқ, ... ... нәтижесінде әр жыл сайын нәтижелігі жағынан ... ... ... жаңа ... ... ... ... уақытта
қолданылатын заттар екі типке бөлінеді: бұлар, тозаңға ... бар ... ... ... негізінде дайындалған (жабайы
түймедақ сорттарынан) және ... ... ... компоненттерден
тұратын аэрозольдар.
Дезинфекцияны қалай дұрыс жүргізу керек? Ең алдымен білуіміз ... ... ... екі рет ... ... ... ... алдында
және аяғында. Үйдің барлық бөлмелеріне дұрыстап тиянақты ... Бұл ... ... ... ... ... ... көмегімен барлық беткейді сенімді және тиянақты түрде жаба аламыз.
Бұндай дезинцекцияны аэразольды ... ... ... ... бүргенің балаң құрттарын ең көп жиналатын жерлерді құрту: клемшелер,
үй жануарлар ... ... ... және т.б. ... үш рет ... деп ... [24].
Жануар денесіндегі бүргені жою үшін дус, ерітінді, эмульсия, шампунь
және аэразоль түріндегі инцектициттер қолданады. Препаратты ... ... ету ... және ... организміне уыттылығын ескереді.
Осы мақсатта 1% хлорофос ерітіндісін қолданады, екінші тәсіл
скипидардың ... ... ... ... ... ... ... қоса отырып сүртеді.
Мұндай процедураны ашық ауада жүргізген жөн, өйткені бүгелер ... ... ... 0,5% ... сулы ... ... фоксим
(себация) 0,1% неоцидолдың сулы эмульсиясы ... ... ... ... ... ... 0,1%
эктоминнің сулы эмульсиясы, бутокс немесе адвантейдж.
Жүйелі әсер ететін инсектициттерден тигувон – 10 препаратын ... ... ... ... ол жануардың қанына өтіп, бүргені өлтіреді.
0,05% аверсектин майын жануар жалай алмайтын жерлерді екі рет арасы 7
– 10 күн; ... ... ... иттерге аптасына екі рет төрт апта
бойы, мысықтарға аптасына бір рет төрт апта бойы қолданады.
Програм препаратын ... мен ... ... бір рет тағайындайды.
Бүргеге қарсы өздерін жақсы ... ... ... ... ... ... фирмасынан, “ Frоnlline” , “Merial” ... ... ... және ... ... ... фирмасынан.
Олардың көбі шампунь, сепкіш зат, дәрі ... ... ... ... ... ал ... ... үшін шашыратқыш зат ұсынылған.
Препаратты таңдау кезінде мыналарды еске ұстау керек:
- шампуньдардың ... ... ... ... яғни оның ... ... жалғаспайды. Сондықтан шампуньмен өңдегеннен кейін басқа нәрсені
қолдану керек. Мысалы, дәрі сіңірілген мойынтұрық ... ... ... ... және биологиялық (шөптің негізіне байланысты)
болады. Химиялық мойынтұрықтарды ит пен мысықтың күшіктеріне, жүкті және
күшікті емізіп жүрген аналықтарға ... ... тек ... таза итке кигізу керек. Себебі ол
профилактика ретінде қызмет етеді.
- бүргеге қарсы шашыратқыш затпен ... ... ... ... ... ... егер ұзын ... ит болатын болса, онда оны терісімен
қосып түгелдей сулау керек.
- тамшылар негізі екі – төрт апта әсер етеді. Ол белгілі бір ... ... ... ... ... аймағының терісіне жай
ғана сығып шығарылады.
- бөлмені өңдейтін ... 4 айға ... ... ... күресті сәтті жүргізу үшін бүргелерге қоршаған ортаға олардың
дамуына қолайсыз жағдай тұғызу керек. Ол үшін алдымен бөлмеге ... ... ... ... ... ... ... немесе арнайы
замазкамен бітейді. Жануардың жататын орнын, үйшігін, буткасын, төсенішін
үнемі тазалап, төсеніштерін жуып ... ... ... ... ... инсектитцидтермен өңдейді (аэрозольдар «Акродекс», «Вольфо»,
«Фронтлайн», «Дерматозоль», «Акрозоль» және т.б.).
Адамдарды бүргенің шабуылынан ... ... О.В. ... ... М.В. ... және К.П. Шагин (1958) киімдер мен төсек ... ... ... АДВ 2% эмульсиямен өңдеуді ұсынады. ДДТ препаратымен өңделген
киімде өте сирек жағдайда бір ... ... ... адам ... ... ... мүмкін [25,26,27].
3. Еңбекті қорғау.
Қазақстан Республикасының конституциясына сәйкес адамның және азаматтың
маңызды ... мен ... ... ҚР «Қазақстан
Республикасындағы Қазақстан Республикасының ... ... ... бұл
заңның реттейтіні тура аталып көрсетілген.
Қазақстан ... ... ... ... ... ... қызмет пен кәсіп түрін еркін тандауына құқығы бар.
ҚР «Еңбек туралы» заңында осы ... ... ... ... ... ... конституциялық құқығын жүзеге асыру
барысында туындайтын еңбек қатынастарын реттейтіні» көрсетілген.
Қазақстан Республикасының және ҚР «Еңбек ... ... бұл ... Ұлттар Ұйымы Бас Ассамблясының 1948 ... 10 – ... Адам ... ... ... және ... саласындағы
бірқатар Халықаларық – құқықтық актілердің талаптарына сәйкес келеді.
Еңбек бұл ... ... алу үшін ... ... ақыл – ... ... ... жүзеге асатын мақсатты қызмет. Еңбек дене, ақыл
– ой және рухани ... ... да, ... ... ... және ... құндылықтар жасалады.
Қазақстанның және өзге де кеңестік мемлекеттердің нарықтық
қатынастарға өтуі ... ... 1930 ... 1991 жылдарға дейін білмеген
жұмыссыздықтың пайда болуына және еңбек нарығынын туындауына алып келеді.
Қазіргі заманда еңбек ... ... ... ... ... етумен, жұмыс күшіне ... ... мен ... байланысты экономкалық және құқықтық қатынастардың
жиынтығын ... ... ... ... және ... ... ... құқылы:
- жұмыс берушіге, халықты жұмыспен қамту жөніндегі уәкілетті органға
немесе жеке агенттікке тікелей жүгіну жалы арқылы ... ... ... шетелде өзі дербес жұмыс іздеуге және жұмысқа орналасуға;
- ... ... ... ... көмек көрсететін халықты
жұмыспен дамту жөніндегі ... ... және ... ... және ... ... қоғамдық жұмыстарға қатысуға;
- мемлекеттік органдардың және агенттіктердің және олардың лауазымды
тулғаларының әрекеттерін (әрекетсіздіктерін) , ... ... ... және сотта шағымдауға;
- мақсаты әлеуметтік көмек алуға;
- оның келісімен уәкілеттік органдардың ... ... ... ... және демалыс уақыты – бұлар еңбек құқығының ... ... ... ... қызметінің ұзақтығы жұмыс
уақыты арқылы анықталады.
ҚР «Еңбек туралы» заңының 45 – бабы
1. Қызметкерлер және ... ... ... сәйкес еңбек міндеттерін
орындауға міндетті уақыт жұмыс уақыты болып есептеледі.
ҚР «Еңбек туралы» ... 48 ... ... уақытының қалыпты ұзақтығы аптасына 40 ... ... ... ... ... ... – бұл адамның өмір сүруіне және
дамыуна зиян тигізбейтін, жыл, ... күн ... ... ұзақтығы.
Қазақстан Республикасының «ҚР еңбек туралы» ... ... ... ... ... ... 40 сағаттан аспауы тиіс.
Жұмыс уақытының ұзақтығын шектеудің мақсаты – ... ... ... ... ... ... оның
тұлғасының дамуына, жұмыс уақытының бос уақытты біліктілікті көтеруге ... ... ... және ... ... арттыруға жағдай жасау.
Қазақстан Республикасының ҚР «Еңбек туралы» заңының 46 – бабы:
1.Қызметкерлердің жекелеген ... үшін ... ... ... он төрт ... он алты жасқа дейінгі қызметкерлер үшін – аптасына
24 сағаттай, он ... он ... ... ...... 36 сағаттан
аспайтын
2) ауыр дене жұмыстарында және еңбек жағдайлары зиянды жұмыстарда
істейтін қызметкерлер үшін – ... 36 ... ... ... ... істеу жұмыс уақытының ұзақтығын қысқартуға ... ... ... ... мен ... ... сондай – ақ
еңбек жағдайлары зиянды (өте зиянды) және (немесе) ауыр (өте ауыр), қауыпты
(өте қауіпті) жұмыстардың тізбесін ... ... ... ... белгілейді.
Еңбек туралы заңдарда демалыс уақытының келесі түрлері белгіленген:
- күнделікті жұмыс барысындағы үзілістер;
- жұмыс күндері арасындағы күн сайынғы ... ... апта ... ... ... жыл ... ... күндері;
- жыл сайынғы еңбек демалысы;
Қазақстан Республикасының Конституциясы еңбек үшін ... да ... және ... ... ең ... ... кем емес ақы ... бекіткен.
1. Жұмыс беруші осы ... жеке ... ... ... сәйкес
қызметкердің еңбегіне ақы төлеуі мүмкін.
2. Қызметкердің ... ақы ... ... ... және ... ... өзге де жүйелері бойынша төленеді. Ақы төлеу еңбектік жеке
және ұжымдық нәтижелері үшін жүргізілуі мүмкін.
3. Қызметкердің ... ... ... саны мен ... ... ... ... еңбекті ақы төлеу жүйелі ұжымдық шарттармен және жұмыс
берушінің актілерімен белгіленеді [28].
Қазақстан ... ... ... еңбегі мен
денсаулығы мемлекетпен қорғалатыны, әрбір азаматтың қауіпсіздік және
тазалық талаптарына ... ... ... ... ету ... ... бұл ... ең алдымен, еңбекті қорғау және оларды орындауға
қадағалау жүргізу туралы нормалар жүйесі арқылы орындайды.
Бұл жерде ескеретін бір ... ... ... кем ... ... ... ... онда бүкіл еңбекті қорғау бұзылады деп саналады.
Еңбекті қорғауда еңбекті қорғау ережелерінің ... ... Егер ... орындарда адамның өмірі мен денсаулығына қауіпті етіп жасалса,
онда өндірістегі ... ... ... ... орын алатыны
сөзсіз. Немесе егер ластанумен байланысты жұмыстар өндірісінде жуыну,
санитарлық – гигиеналық ... ... ... су ... ... ... ... қоқыстанған, газданған болса не оларды зиянды
заттардың рухсат етілген нормалары ... тыс асып ... – бұл ... ... ... бөлігінің бұзылғанын білдіреді, бұл
дегеніміз бүкіл еңбекті қорғау бұзылған, ... сол ... ... ... ... мен ... ... төнген.
Дәл осындай жағдай еңбекті қорғаудың экономикалық аспектісі бұзылған
кезде де орын алады, ... ... ... қаржыландырылмаса және осының
нәтижесінде қызметкерлер қорғау құралдарымен, арналы киіммен қамтамасыз
етілмесе, ескірген жабдықтар ауыстырылмаса, бұл ... ... мен ... үшін ... ... ... ... сөзсіз.
Өкінішке орай, мойындайтын бір жайт, ғылыммен техниканың қазіргі кезгі
даму деңгейінде өндірістің ... ... ... ... әлі де ... Сондықтан, зиянды және қауіпті еңбек ... ... ... ... және тағы басқа орын ... ... ... ... ... киім, арнай аяқ киім және де маска,
қорғанышты көзілдіріктер, ... ... ... және тағы ... ... қорғанудың өзге де құралдары берілуі тиіс. Басшылықтың ... ... ... ... беру – ғана емес, сонымен ... ... ... ... тазалауды, жөндеуді және тағы басқа қамтамасыз
ету кіреді.
Зиянды еңбек жағдайларды орын алған жұмыста қызметкерлерге сүт ... ... ... оған ... азық – түлік өнімдері, ал
аса зиянды еңбек ... ... ... ...... ... тегін берілуі тиіс.
Адамның ағзасына және денсаулығына әсері ... ...... ... медициналық – биологиялық бағалаудан
өтпеген заттарды, ... ... ... ... ... ... ... орандарында өндірістік
санитария мен гигиена талаптарының сақталуын ... ... ... ... ... және ... ... еңбекті қорғау
ережелерін бұзғаны үшін жауапкершілікпен байланысты ... ... ... ... ... ... ... сауықтыруға ықпал етуде және ... ... ... ... ... ... ... және үйлесімді
түрде қалыптастыру ісі – Қазақстан мемлекетінің алдында тұрған маңызды
проблема болып табылады.
Қоршаған ортаны ... ... ... үлкен ғылыми ілімді жинақтаудың
кезенінен өтті. Ерте ... ... ... ... ... өмір ... ... тәуелділігі мен қоршаған ортаның
жай-күйін ... ... ... ... ... ... ... өзіне белгілі 500 түрінің мінез құлқын айтады. XVII
– XVIII ғ.ғ. атақты саяхатшылардың жазбаларында да ... орта ... Ж-Б. ... ... ... ілімнің алғашқы авторы, ол
жануарлар эволюциясы «Сыртқы жағдайдың» әсерінен өзгеріп, ... ... ... ... К.Ф. ... ... классикалық
экологияның негізін салған адам ретінде атауға болады. Ол жануарлар өмірін
жан – ... ... ... ... ... даму ... ... насиқаттады. Әсіресе жануарлардың қоршаған ортамен өзара байланысының
күрделі жақтарына назар аудара білді. Ол ... ... ... кең ... ... ... тірі ... өзара қатынасы мен олардың табиғатын
органикалық емес компоненттерімен байланысы ... үшін ... ... ... бір ... ... Ч. Элтон негізін салған экология саласындағы жаңа ... ... ... 30 ... қалыптасқанын жария етті.
Экологиядағы популацияны зерттеу (бір түрдің тұтас ерекшелігін) тәжірбиеде
айтар сұранымға атап айтқанда: ауыл ... ... ... мен үй жануарларына түрлі ауру қоздырғышының жұғуының ашылау ... 20 ... ... ... ... елде ... секіріс жасап,
экожүйені зерттейтін маңызды ғылымның біріне айналды. ... ... ... ... ... ... ісі, тірі табиғаттың элементтерін
күрделі жүйе ретінде қарауды талап ететін міндеттер тұр ... оның ... ... ... халықтарының өмірі
мен қызметінің, олардың тұрақты әлеуметтік – экономикалық дамуы мен әл ... ... ... негізі болып табылады.
Қоршаған ортаны қорғау туралы заң қазіргі және болашақ ... үшін ... ... ... ... экономикалық және
әлеуметтік негіздерін белгілейді және экологиялық қауіпсіздікті қамтамасыз
етуге, шаруашылық және өзгеде ... ... ... ... ... болғызбауға, биологиялық алуан түрлілікті сақтау мен ... ... ... ... орта – ... ... өзара қарым – қатынастарындағы
атмосфералық ауаны, жердің азон қабатын, суды, топырақты, жер ... мен ... ... сондай-ақ климатты қоса алғандағы
жиынтығы.
Қоршаған ортаны қорғау – табиғат пен адамның өзара үйлесімді іс ... ... ... сапасын жақсартуға, табиғи ресурстарды ұтымды
пайдалану мен молықтыруға бағытталған мемлекеттік және қоғамдық ... ... ... ... қорғау саласындағы заңдары:
1. Қазақстан Республикасының қоршаған ортаны қорғау саласындағы
заңдарының міндеттері қоршаған ортаның ... ... ... ... ... және ... заңдылық пен құқық тәртібін нығайту
мақсатымен қоғам мен табиғаттың ... іс – ... ... ... болып табылады.
2. Қазақстан Республикасының қоршаған ортаны қорғау туралы ... ... ... негізделеді және осы заңнан,
табиғи ресурстарды қорғау, молықтыру және пайдалану туралы заңдарын, сондай-
ақ басқа да заң ... мен өзге де ... ... ... заң мен ... ... қорғау жөніндегі қатынастарды реттейтін
нормалары бар өзге де акт ... ... ... ... ... ... тиісті өзгерістер енгізілгеннен кейін ғана қолданылады.
Жерді, жер қойнауын, суды, атмосфералық ... ... мен өзге ... ... ... ... ... және мәдени жағынан
ерекше құнды ... орта ... ... ... табиғи
аумақтарды қорғау және ... ... осы ... ... Қазақстан Республикасының тиісті заң актілерімен және өзгеде
нормативтік құқықтық актілермен реттеледі.
Қоршаған ортаны қорғаудың негізгі ... ... ... ... негізгі:
Адамның өмірі мен денсаулығынын қорғаудың басымдылығы, халықтың өмірі,
еңбегі мен демалысы үшін қолайлы қоршаған ортаны ... және ... ... ... қатынастар жағдайында тұрақты дамуға
көшуі, адамдардың қазіргі және ... ... ... және ... ... деген қажеттерін қанағаттандыру мақсатында қоршаған ортаның
әлеуметтік – экономикалық міндеттері мен проблемаларын ... ... ... қолайсыз аумақтардағы экологиялық қауіпсіздікті
қамтамасыз ету және бұзылған ... ... ... қалпына келтіру;
Табиғи ресурстарды ұтымды пайдалану және ... ... үшін ...... ақы ... ... және ... ортаны
қорғауға экономикалық жағынан ынталандыруды енгізу;
Биологиялық алуан түрлілікті және экологиялық ғылыми және мәдени
жағынан ерекше ... бар ... орта ... ... ... ортаны қорғау туралы заңдарды ... ... ... ... ... ... үшін ... ымрасыздығы;
Қоршаған ортаға нұқсан келтіруге жол бермеу, қоршаған ... ... ... ... ... бірлестіктермен жергілікті өзін – өзін басқару
органдарының қоршаған ... ... ... ... ... және
демократиялық жолмен қатысуы;
Халықаралық құқық негізінде қоршаған ортаны қорғау ... ... ... ... ... ... ... баласының кез-келген шаруашылық іс – әрекеті әр түрлі қалдықтармен
биосфераны ластайды, бұл ... ... мен ... ... мен ... ... ... ортадағы тепе – теңдікке қауіп – қатер
тудырады. Кен үйінділерін, өнеркәсіп тастандыларын, қоқыстарды, қала шөп ... тек ... ... ... ... деп сануаға болмайды,
олар құнды шикізат көздеріне ... ... ... ... мен техниканың
даму деңгейіне сәйкес әбден жетілдірілген ... ... ... өңдеп, құнды өнімдер алу әзірше жолға ... ... ... қиыуға, көміуге, зиянсыз түрге айналдыруға
көптеген қаражат, энергия, уақыт жұмсалып жатыр.
Қалдықтар шығаратын негізгі көздерге өнеркәсіп, ... – жәй ... ... ... ... ... бір ... тұрмыс қалдықтарынан 20 есеге артық келеді.
Әр өнеркәсіп өндірістері өнім ... ғана ... ... ... қор ... ... асыратын әдістерге көшсе, қоршаған орта
ластанудан қорғалады. Аз ... ... ... кешендер
ұйымдастыру қажеттілігі айқын, яғни бір жердің ... ... ... емес, қалдықсыз өндірістік ... ... ... ... Бұл жағдайда бір өндірістің қалдығын басқа өндіріске
шикізат ретінде ... ... ... ... әсер ... ... ... әр түрлі
ластанушы заттар бірінші орын алады. Адамның ... ... оған тән емес 4 мил. ... ... ... ... ... жыл
сайын қоршаған ортаға мыңдаған жаңа заттар шығарылады. Олардың көпшілігі
ксенобиотиктер (грек тілінен аударғанда «xenos» - ... яғни адам ... тірі ... үшін бөтен заттар. Жануарлардың көбеюі сонымен қатар
табиғи ортаның ... ... оның ... ... ... бір тиіпті тұрған жерлерге және т.б. яғни «үшінші
табиғатқа» айналуына байланысты.
Қорыта келетін болсам, көптеген ... ... ... ... ... химиялық заттарды өз орнымен дұрыс пайдаланған жөн. Адам
өзінің жеке ... ... өте ... ... ... Қоршаған ортада
болып жататын адам мен жануарлардың қауіпті ауруларынан сақтану әр адамның
міндеті немесе тез арада сол ... ... және ... өмір ... ... ... ... шарт [33].
5. Өзіндік зерттеулер
5.1. Зерттеу материалдары мен әдістері
Бүргелердің қансорғыштар ретінде, сондай-ақ ... және ... ... ... ретінде зияндылығы мол.
Бүргелердің денесінде оба, ... ... ... ... үй ... ... сіреспе және т.б.
жануарлардың қауіпті ауруларының қоздырғыштары сақталып, оларды адамдар мен
жануарларға тасмалдайды.
2008 – 2009 жылы ... ... ит, ... ... ... Зерттеу Семей қаласында әр үйге және аулада ұсталынатын иттер
мен мысықтарына ... ... ит пен ... 2-3 ... ит – ... бүргемен зақымдалуы ит – мысықтардың
жалпы жағдайына, жүнін ашып, ... ... ... және ... жататын
орнын, төсенішін тексеру арқылы оңай анықтадым. Бүргелер көбінесе ит пен
мысықтың тамақ асты, мойыны мен ... көп ... сол ... ... ... ... ашып қарағанда өте жылдам қозғалатын қара
қоңыр түсті бүргені көруге болады.
Клиникалық белгілері: ... ... ... ... ит ... өте арық, жануардың қатты мазасызданғаны байқалады. Бүрге шағуынан
ауырсынады, ең негізгі белгісі денесі қатты қышиды, жүні ... ... жүні ... ... Бүрге шағуынан ана жер, мына ... ... де ... ... жөнеледі. Бүрге шаққан жерлерді тістелеп,
қасып тастаған жерлерден жарақаттар көрінеді. Бүрге шағуына ит – ... өте ... ... ... ... ... ... Бүрге
көбінесе аулада еркін жүретін ит, мысықта анықталады.
Зерттеулер Семей қаласында ұсталатын иттер мен ... ... ... ... түрін анықтау жалпы қабылданған ... 3 – ... ... ит, ... арасындағы бүргелердің
таралуы (2008 жыл).
|№ ... ... ... ... ... |% |
|1 |Ит |22 |3 |13,6 |
|2 ... |15 |2 |26,7 ... ... ... бір мысықта 1-20-ға дейін, итте 1-50-
ге дейін бүрге болды.
Ит пен мысықтан бүргені ... ... ... өмір ... екі ... ... ұя ... және ін бүргесі. Осыған
байланысты бүргені өзінің ... ... ... ... ... ... мысықтардың үйшігі, төсеніштері, құс ұясы, кеміргіштердің іні, тұрғын
үйлерден т.б.) табуға болады.
Тірі ... ... ... ... ... жинадым, жәндіктің
жүгірісін тоқтату мақсатында алдымен итті бір шелек жылы суға 6 – 8 ... ... ... да, ... содан өлген аз қозғалмалы бүргелерді
жиі ... ... ... 700 ... ... ... Осылай жинау үшін
жануарлардың жүнін 1% ... ... ... 0,25% ... 1%
керолиндегі ерітіндімен сүртуге де болады. Ұсақ жануарлардан (мысықтан )
бүргені керосин буымен қуып жинадым, ол үшін ... ... сай ... ... ... мен ... ішіне керосин жағылады.
Жануарды кастрюльге отырғызып ... ... ... 15 – 20 ... ... ... бүргелер секіріп шығады, кастрюльді ашқан кезде түбі
мен қабырғасына жабысқан бүргелер қыл қаламмен оңай жиналды. Осылайша иттің
төсенішінен де ... ... ... үшін сол ... бірнеше тамшы хлороформен
суланған тығыз материалды кисетке салып 15 – 20 ... ... ... ... ... 700 ... ауыстырдым.
Бүрге мекендейтін тұрғын үйлерде су немес сұйық май құйылған тарелка
қойылды, ... ... ... ... ... осы ... ... жиналып
алынады, ал түн уақытында талеркаға кішірек лампа қою ... ... ... ... 700 ... ... ... інінен де жинауға болады, ол үшін «лента
әдісі» қолданады. Ұсынған профессор И.Г. Иофф, өңдеген П. И. ... жағы ... ... ақ ... ... ... 3-5 см ... 1-
1,5 метр болатындай алып оның бір жағына бытыра немесе қорғасын ... 150 гр болу ... ... ... 1 метр жіп ... ... болған
лентаны түбіне дейін енгізеді. Осы жерден бүргені ... ... ... ... ... тік ... ... үшін ақ фланель лентаның орнына ұзындығы резина
шлангамен бірдей болып тігілген фланельді қолданған ынғайлы осыған В.Н.Тер-
Вартанов және Н.Х ... тік және ... ... де ... ... ... ... үшін бүрге жиналған пробирканың сыртын ақ немесе қызыл бояумен
бояйды. Ал ... 1/3 ... 1/2 ... ... ... топырақ немесе құм
себеді.
5.2. Бүргенің жыл маусымына және ит пен ... ... ... ... ... қоршаған орта көп әсерін тигізеді, олардың ішінде
өлі табиғат әсерлері (абиотикалық) жер бедері, жарық ... ... ... ... және тірі ... ... (биотикалық) –
жануарлар мен өсімдіктер. Әрбір тірі (жәндік) организм ... бір ... ... ... ... ... ете ... және жәндіктердің дарығыштығына, өсімталдығына, ... ... ... сәуле – олардың тәуліктік қозғалысына зор әсер
етеді. Табиғаттағы әсерлеріне жыл маусымының ауысуы да ... ... ... ... ... ... өсуі тоқталады немесе өсіп – өнуі
ұзаққа созылады. Бұл құбылыс ішкі секреция ... ... ... негізінде жүргізіледі. Белгілі бір территорияны
мекендейтін жануарлар мен өсімдіктер биоценоз құрайды, оның ... ...... ... ... Ол ... ... ғылымы
зерттейді. Әсіресе қоректік байланыс, яғни профилактикалық ... ... ... байланыстардың да маңызы зор. Кейбір организмдердің
басқа организмдер арқылы қозғалуы және мекен-жай ... ... ... бір ... ... үшін ... қолайлы не қолайсыз жағдай
туғызуы да осы физикалық байланыстарға жатады [34].
Бүргелердің жыл ... ... ... ... анықтау үшін 2008
жылы әр ай сайын мысықтар мен ... ... ... тіркеліп отырды. Зерттеу нәтижесі 4 – ші кестеде
берілген.
Зерттеу нәтижесінде ит пен ... ... ... ... ... ... жиі ... Ал жазда инвазия экстенсивтілігі мен
инвазия интенсивтілігі күрт азаяды.Бүргенің жануарлардың жасына байланысты
таралуын ... ... ... ... ... мен инвазия
интенсивтілігі ересек жануарларға қарағанда жастарында жоғары болатындығы
белгілі болды.
Кесте 4- ... ит пен ... жыл ... ... (2008 ... | ... ... ... | | |
|I |II |III |IV |V |VI |VII |VIII |IX |X |XI |XII | | |Ит |- |- |1 |1 |- ... |- |- |- |1 |- |3 | ... |- |- |1 |- |- |- |- |- |- |- |1 |- |2 | ... Ит пен мысықтан жиналған бүргенің түрін анықтау
Бүргелердің сыртқы морфологиясын зерттеп түрлерін анықтау үшін уақытша
және ... ... ... қолданылады. Оны былай дайындадық:
700 спирттегі бүргені суырып алып, оны үшкір инемен тесіп ... ... ... ... ... бір тәулікке гвоздични майына қалдырдық.
Ағарған обьектіні жаңағы май тамызылған жапқыш ... ... ... зерттеді. Содан кейін абсалютті ... ... ... ... ... препаратты дайындау үшін бүргені 15-20 минут суға
салып, үшкір инемен кутикуласын ортаңғы 3 құрсақтан ... ... ... 10% ащы ... ... қайнатылды және қышқылмен бірге
термостатта кеудесі мен құрсағы ағарғанша ұстадық (3-5 сағат). Осыдан кейін
препаратты ... ... ... қышқылы тамызылған суға ауыстырып, содан
абсолютті алкагольде немесе карболксилолда залалсыздандырылып, ксилолда
ағартылды, ... ... ... түзеп орналастырып канада бальзамын
тамызып, бетіне жапқыш шыны жауып жұмысты аяқтадым. Жапқыш ... ... ... ... шиін ... орналастырдым.
Бүргенің түрі мен тұқымын ажырату үшін оның жалпы морфологиясын білу
қажет.
Ересек бүргелердің денесі, басқа да ... ... ... ... ... Қанатсыз. Микроскоппен зерттеуде қырынан жатқан жәндіктің
алдыңғы жағы тегіс, бір талай домалана сүйрленіп ... басы ... ... ... ... иесінің денесінде жүргенде шаш пен жүнді жарып өтіп, өзіне
жолды оңай аша алады. ... ... ... ... ... көзі бар, ол
үлкен қара нүкте тәрізді көрінеді. Жануарларда, жер астында тіршілік ететін
бүргелерде көзі рудиментке ұшыраған немесе мүлде ... ... ... ... ... ... екі бөлікке бөліп тұратын ... ... ... ... жақ және маңдай бөлігін қоса алғанда, артқысы
төбесі мен артқы ... қоса ... ... шұңқырда мұртшалары
орналасқан: ол бүргенің қозғалысы кезінде көрінбей тұрады. Қысқа мұртша екі
негізгі бунақтан тұрады және үшіншісі бірнеше бунақтан ... ... ... ... ... ... қатарынан ұзын түктері болады. Ауыз
апараты тікенді- сорғыш. Басы мен ... ... ... ... ... бар. Соңғылары бүргенің басында және кеуде бөлімінде ... ... ... тәж ... ... бұл бүргенің жіктелуінде
негізгі роль атқарады (қосымша №2).
Бүргенің басындағы келесідей түтіктерді ... ... ... ... ... ... ... түседі; астыңғы жақтың бекитін
жерінде орналасқан, оның төменгі түгі максилярлы деп аталады, ал ... ...... ... жоғары орналасқан;
3) фронтальді немесе жекеленген түтіктер қатарының алдында жеке фронтальді
түктер орналасуы мүмкін;
4) бастың артқы бөлігінде 2-3 қатар төбе түктері ... ... ... жақ ... ... және ... ... келген төменгі түк бұрышты
(угловой) деп аталады.
Түрін анықтау үшін ... мен ... ... ... ... ... ... микроскоппен қарап түрі анықталды: ол
Ctenocephalides canis – екені ... ... Ол ... суреттерде
көрсетілген. Қысқаша сипаттамасы: Дене тұрқы 2 – 3 мм, түсі ... ... ... және арт ... 7 – 8 тістен тұратын
ктенидилері бар.
Бүргелерді ажырату ... ... ... ... ... ... төменде көрсетілген (К.И. Скрябин
бойынша).
А. Кеудесі ... ... ... жақ ... ... тұрады. . . . . . . . . . . . . .. . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . .. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . .. . . . . . . . . ... ... ... ... ... тыс ... Төменгі жақ
қармалауыштары 4 бунақты. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . .. . . . . . . . . . ... ... ... ... ... құрт тәрізді ұлғаяды. Төменгі ... 5 ... . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . .. . . . . . . . ... ... ... ... әлсіз дамыған төменгі жақ қармалауыштары бір бунақты.
Ұрғашыларының құрсағы шар ... ... . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . ... ... ... ... ... анықтау.
1 (2). Құрсақтары тікенсіз.
2 (3). Алдыңғы арқасында ктенидий жоқ. Адам бүргесі Pulex irritans L.:
қара қоңыр; ... жоқ, ... түк көз ... ... ... ... – 4 мм. ... итте, мысықта, жылқыда және т.б. үй жануарларда
тоғышарлық етеді.. . . . . . .. . . . . . . .. . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . .. . . . .. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . .. . . . . . . . . . .. . . . . . . . ... 1. Pulex L ... (2) ... ... ... ... (5) Маңдай бұрышты болып келеді, жақ ктенидий 7 – 8 ... ... .
.. . . . . . . . . . . . . . . . .. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .. . . . . . . .
. . .. . . . . . . . .. . . . . . . . . .2. ... ... (4) Маңдай бұрышты келеді. Қоян бүргесі – Spilopsyllus cuniculi
Dal.: сарғыш қоңыр, басы ... және ... жақ ... ... 4 – 6
ктенидийден тұрады, алдыңғы арқасы 14 – 16 ктенидийден тұрады.. . . . . . .
.. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .. . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . .. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .. . .
. . 3. ... Bar ... (1) ... ... ... ... ... Басында ктенидий
болмайды. Көзі жақсы ... 20 – дан ... ...... gllinae Schr.: қара ... көз ... қатар түк, алдыңғы арқа ктенидий 24 түктен кем емес. Денесінің ... – 3,5 мм. ... мен ... ... ... ... . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .. .
.. . . . . . . . . . . .. ... Curt ... Still ... Екі түрі бар. ... арқа ктенидий 16 –
18 түктен, басы мен жақ бөлігінің арты түкті болып келеді.
1 (2) қара ... ... өте ... ... ... ... түк
келесі түктен екі есе қысқа. Дене ұзындығы 2 – 3 мм. Итте тоғышарлық етеді,
адам терісіне өтеді. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . .. . . . . . . . . . . . . . . . . .. . . . . . . . . . . . .
. . . . .. . .. ит ...... canis Curt ... (1) қара ... ... ... шығыңқы келеді. Ктенидий алдындағы
түк келесі түктен екі есе қысқа. Дене ұзындығы 2 – 3 мм, мысықта, ... ... ... ... етеді.. . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . ... ... ... ... ... ... canis ... қарсы «карэте» дәрісін сынау
нәтижесі.
Сtenocephalus canis бүргесіне қарсы хлорофос, ... ... ... ... ... ... және ... түрінде
қолданысқа енгізілген.
Тәжірбиеде қолдану барысында бұл дәрілердің кейбіреулерінің сыртқы
қоршаған ортаға зиянды екені, екіншілерінің акороциттік әсерінің ... 1 ... ... ... ... ұзақ ... ... қолданғанда оларға
Сtenocephalus canis бүргесінің сезімталдығы күрт төмендейтіні белгілі
болды.
Кең ... ... ... бар ... ... бастауы жоғарыдағы дәрілердің ... ... ... 0,02% ... осы ... ... жатады.
Синтетикалық перотройдтардың акарациттік қалдық әсері олармен дәріленген
қора ... 2 – 6 айға ... ... ... ... ... ... табиғи жағдайда бүргемен залалданған ит пен
мысықтарға жүргізілді.
Сынақтың алғашқы ... ... ... ... мен ... ал ... сатысында 0,02% карэтенің судағы эмульсиясы бір ұсақ итке
100 мл, ірі итке 200 мл, ал бір мысыққа 50 мл ... ... ... тобындағы иттер мен мысықтар дәріленген жоқ. Сынақ ... ... тобы жеке ... ... ... 5% карэтеден 0,01% (0,02%) карэтенің судағы
эмульсиясын дайындау үшін төмендегі формула пайдаланады:
;
мұндағы:
Х – 100 мл 0,01% ... ... ... 5% ... ... – 0,01% ... қажет мөлшері;
Б – карэтенің қажет консентрациясы;
С – карэтенің құрамындағы негізгі әсер етуші заттың мөлшері.
Формуланы ... 100 мл 0,01% ... ... эмульсиясын
дайындау үшін қанша 5% карэте қажет кендігін есептеу.
мл
5% карэтені қолданар алдында жылы суға (37 – 40 0С) ... ... ... ... мен ... дәріленгенде олар
тоңбас үшін сыртқы орта (қора) температурасы 15 – 18 0С аралығында болуын
қадағаладық. Бүргемен ... ... мен ... ... ... бүріккіш пайдаланылып жеке – жеке дәріленді. Дәрі алдымен иттер
мен мысықтар қолтығының ... ... соң ... ... жүндерінің арасы
мүмкіндігінше ашылып отырып бүркілді.
Мысықтарды ... ... ... олардың мойнына өзін – өзі жалап
улануына қарсы фартук кигізілді. Соңынан мысық жылы суға ... ... 1,5, 10, 15, 20, 30 және 60 ... ... ... ... бірінші сатысында карэтенің 0,01% судағы
эмульсиясымен дәріленген иттер мен мысықтар денесінде тірі жүрген бүргелер
анықталды.
Сынақтың ... ... ... 0,02% ... ... ... мен мысықтар денесіндегі бүргелер дәрі себілген соң 1 – 2
минуттан кейін өле бастап 60 минуттан кейін жүргізілген тексеруде ... ... ... ... ... Соңғы сынақ нәтижесі, қайталанып
пайдаланылды, бірдей нәтиже алынды. ... ... бар ... мен
мысықтар денесіндегі бүргелер дәрілеуге дейінгі деңгейде өзгеріссіз қалды.
Сынаққа пайдаланылған барлық иттер мен ... ... ... ... ... ... Жүйке жүйесінің қызметі, дене
қызуы, дем алысы, жүрек соғысы қалыпты деңгейде болды.
Сынақ соңында бүрге анықталған ... мен ... 0,02% ... ... дәріленді. Сынақ нәтижесінде ит пен ... ... 0,02% ... ... ... итке 100 мл, күшіктерге
25 мл, ал кішкене иттер мен ... 50 мл, ал ... 15 ... ... экстенстиімділігін және интенстиімділігі 100% тең екендігі
анықталды.
Иттер мен мысықтардың ... ... 0,02% ... ... 2006 ... ... Семей қаласының бүргеге шалдыққан иттері мен
мысықтарын емдеуге қолданылып келеді және ... ... ... ... ... және №4).
5.5. Ит пен мысықтың бүргелеріне қарсы ветеринариялық шаралар
Кейінгі зерттеулердің нәтижесі көрсеткендей бүргелер көбінес ит ... және олар ... ... ... ... ... орай, тіпті
гигиеналық тазалық жоғары дәрежеде ... ... ... ... бір ... ... ... мен балаң құрты тығылып
жатуы әбден мүмкін.
Бүргемен күресудің бірнеше шаралары қарастырылған: бірінші кезекте
бөлмеге ... ... ... жүргізу керек, еденді тазалап және
аздаған мөлшерде тұз бен керосин ... ... ... ... ... ... және ... замазкамен бітейді. Оны былай дайындайды:
2 г квацты 200 мл суда ... оған 50 г ұнды ... ... ... ... ... қыздырады, осы кезде газетті ұсақ қылып жыртып
қосады, дұрыстап араластырғанда қою замазка шығу ... ... ... ... ДДТ ... СК ... пиретрум
және флицид ұнтағын қолданғанда алуға болады. Бұл ... ... ... сеуіп және шашыратып ол жерлерді жәндіктер жоғалғанша
сүртпейді. Пиретурм мен ... ... ... 10-15 күннен кейін
қайталайды.
Бөлмедегі бүргені толықтай жою үшін ДДТ дусын аэрозоль түрінде көлемі
576 м3 бөлмеге бір рет ... ... ... 0,5 л екі ... мен ... ... ... күрес шаралары қайта-қайта
жүйелі түрде жүргізілу қажет. Әрине жануардың ... ... ... ... бұл ... Ит пен ... тіпті үнемі күтімде ұсталып, жуылып,
таралғанына қарамастан бүргенің шабуылына ... ... ... бүргеге қарсы оларды 100% жоятын қару әлі жоқ, ... ... ... әр жыл ... нәтижелілігі жағынан жоғары,
уыттылық жағынан төмен жаңа химиялық заттарды ... ... ... ... енгізілген заттар үй, жағдайында қолдануда ... ... ... бұлар, тозаңға айналдырылған қоспасы бар ... ... ... ... ... ... ... жәндіктердің өсуін реттейтін компоненттерден тұратын аэрозольдар.
Жануардың денесіндегі бүргені жою үшін дус, эмульсия ерітінді шампунь
және аэрозоль ... ... ... ... ... әсер ету ... ... организміне уыттылығын ескереді.
Инсектицидтің әсері оның түрі мен ... ғана ... ... тері ... дұрыстап жағуға да байланысты.
Осы мақсатта 1% хлорофос ерітіндісін қолданады. Жарты немесе бір
қасық хлорофосты 1 л жылы суға ... Осы ... ... ... ... кепкенше жүргізіп отырады. Процедурадан кейін оны жуу керек
емес. Екінші тәсіл скипидардың көмегімен 0,5 л жылы суға 5-6 ... ... ... ... жүнінің бірінші аздаған бөлігін сүртіп, сосын
жаңасын біртіндеп қоса отырып ... ... ашық ... ... жөн, өйткені бүргелер иттің
жүнінен секіріп кетеді. Бір уақытта барлық жүнді ... ... ... бірден терінің тітіркенуін ауыр қабылдауы мүмкін.
Сондай-ақ 0,5% ... сулы ... ... ... 0,1% неоцидолдың сулы эмульсиясы (диазинона) ... ... ... ... ... 0,1%
эктоминнің сулы эмульсиясы, бутокс немесе ... 3% ... ... ... ... ... құрамы 50 г нафталин, 50 г күкірт және 2 г камфорадан
тұрады. Бұл препаратты ... 3% ... ... ... ... ... немесе кішірек итті қапқа 10-15 минут отырғызады ... ... ... ... байлап қояды).
Жүйелі әсер ететін инсектициттерден тигувон – 10 ... ... үшін 1 ... 2 кг ... және ... ... үшін 1 ... 5-
10 кг салмағына. Оны теріге жағады, осыдан ол жануардың ... ... ... 0,05% аверсектин майын щеткамен жүнге қарсы ... ... ... ... жалай алмайтын жерлерді екі рет арасы 7 – 10 ... ... ... иттерге аптасына екі рет, дозасы 30 мг, 10
кг салмаққа төрт апта бойы, ... 7,5 мг, 5 кг ... ... бір
рет төрт апта бойы қолданады.
Програм препаратын иттерге айына бір рет, 10 мг/кг, мысықтарға 30
мг/кг ... ... ... ... ... ... ... заттар «Bolfo» және
“Advantage”, “Bayer” фирмасынан, “ Franlline” , ... ... ... ... және ... ... «Bio-Groom» фирмасынан.
Олардың көбі шампунь, сепкіш зат ... ... дәрі ... ... зат ... ... түрінде сондай-ақ бөлмені
өңдеу үшін шашыратқыш зат ұсынылған.
Препаратты таңдау кезінде мыналарды еске ұстау ... ... ... ... ... ... яғни оның ... ары
қарай жалғаспайды. Сондықтан шампуньмен өңдегеннен кейін басқа ... ... ... дәрі ... ... ... қою.
- мойынтұрықтар химиялық және биологиялық (шөптің негізіне байланысты)
болады. Химиялық мойынтұрықтарды ит пен ... ... ... ... ... жүрген аналықтарға қолданбайды.
- мойынтұрықты тек бүргеден таза итке ... ... ... ... ... ... ... бүргеге қарсы шашыратқыш затпен (спрей) өңдеуді толықтай жүргізу
керек. Ескеретін жайт, егер ұзын жүнді ит ... ... онда оны ... түгелдей сулау керек.
- тамшылар негізі екі – төрт апта әсер етеді. Ол белгілі бір салмаққа
есептелінген, тубиктің ішіндегісін ... ... ... ... ... сығып шығарылады.
- бөлмені өңдейтін спрей 4 айға дейін әсері болады.
Адамдарды ... ... ... ... киімдер мен төсек
жаймаларын 10% ДДТ ... АДВ 2% ... ... ... ... өңделген киімде өте сирек жағдайда бір бүрге паралич болғанша
адам денесіне еніп қанын соруы мүмкін.
Бүргемен күресті ... ... үшін ... ... ... ... ... жағдай тұғызу керек. Ол үшін бөлмені, буткасын, төсенішін
үнемі тазалап, қоқысты шығарып, төсеніштерін ауыстырып жуып ... ... ... ... ... ... ... Семей аймағындағы иттер мен ... ... ...... кең ... ... инвазия
экстенсивтілігі – 13,6%, инвазия интенсивтілігі -1-50 бүргеге, ал
мысықтарда ... ... -26.7%, ... ... ... 1-20 ... тең болды.
2. Семей аймағында ұсталатын ит пен мысықтарда бүргенің Ctenocephalides
canis түрі паразиттік тіршілік ететіндігі анықталды.
3. Ит пен ... ... ... 0.02 % карэте дәрісінің судағы
эмульсиясының экстенстиімділігі мен ... 100 % ... ... Ит пен мысықтарда бүрге анықталғанда оларды 0,02% карэтенің судағы
эмульсиясын итте 100 мл, ... 25 мл, ... ... ... ... 50 мл, ал ... 15 мл есептеп дәрі шашқыштармен бүрку
арқылы қолданып емдеу жүргізу.
2. Үйде ұсталатын ит пен мысықты бүргеден ... үшін ... ... ... ... мен мысықтарға араластырмау және ... дәрі ... ... ... ұстау ұсынылады.
11. Пайдаланылған әдебиеттер
1. Қазақстан Республикасының Президенті Н.Ә. Нзарбаевтың ... ... ... Н.И. ... ... и ... вредящие сельскохозяиственным
животным». Москва – 1962.
3. М.С Сабанишев және басқалары «Паразитология және жануарлардың
инвазиялық аурулары» Алматы, «Агроуниверситет» - ... Н.Т. ... және ... ... и ... болезни
сельскохозяисьвенных животных» Астана – 2000.
5. К.И. Абуладзе және басқалары «Паразитология и инвазионные болезни
сельскохозяиственных животных» Москва ВО «Агропромиздат» ... Ж.М. ... және ... « Жануарлардың инвазиялық ауруларын
анықтау практикумы» Алматы – 2000.
7. В.А. Поляков и др. «Ветеринарная энтомология и арахнология» Справочник
– М., Агропромиздат, 1990.
8. Н.Н. ... ... ... к ... ... по общей
энтомологии» М.-Л., Огиз-Сельхозгиз, 1947.
9. С .Д. Родин « Защита животных от клещей и насекомых» Москва
«Россельхозиздат» - ... Р.Д. ... ... ... обнаружения насекомых и клещей,
меченых радиоактивными изотопами. «Медицинская паразитология и
паразитарные болезни» №1, ... Р.Б. ... и Н.Т. ... ... ... ... ... паразитология и паразитарные болезни» №2, 1959.
12. Ж.М. Есімбеков ... ...... И.Г. Иофф и О.И. ... « Определитель блох Восточной Сибири,
Дальнего Востока и прилежащих районов» Мелгиз, М., 1954.
14. Е.Н. ... ... к ... ... ... АН ... ... « Случай массового нападения кошачьих блох на человека
и эффективность обработки аэрозолен» ДДТ. « Медицинская паразитология
и ... ... №1, ... А.А. Рахтер «Наставление по сбору насекомых» Изд. АН СССР., М.-Л.,
1950.
16. П.И. Ширанович, Н.П. Миронов и А.С. ... ... ... ... из нор ... Изд. АН ... 1950.
17. М.М. Акопян, В.И. Шапавалов и И.П. Фирсов. Сбор блох фланелевым
сачком с поверхности степи. «Медицинская ... и ... №1, ... С.О. ... «Методы сбора обитателей гнезда грызунов» Изд. АН
СССР, М.-Л., 1953.
19. К.И. Скрябин «Блохи ... и ... ... и их ... ... ... ... ветеринарных наук, №12, 1959
20. С.О. Высоцкая «Краткий определитель блох, имеющих эпидемиологическое
значение» М.-Л., Изд. АН ... ... ... « ... ... и ... болезней
сельскохозяиственных животных» лматы, Кайнар, 1989.
22. Н.Н. Плавиьщиков «Определитель насекомых» Учпедгиз, М., 1950.
23. ... // www ... Ru / fotos / ... / 30 jpg
http: // www bostonterrier. Ru / fotos / eterinary / 34 jpg
http: // www ... Ru ... Reid. ... К.П. ... ... ... и ... М., «Колос»,
1966.
25. А.А. Непоклонов «Химические средства защиты животных» М.,
Россельхозиздат, 1971.
26. В.С. ... М.А. ... ... ... в ... М., ... ... В.И. Курчатов, Д.К. Нечиненный, Ф.А. Петунин, В.М. Романов
«Применение ... и ДДТ в ... с ... ... животных» Труды ВИЭВ, т.ХІХ, 1952.
28. Ғ. Ахметов, Т. Ахметова «Еңбек құқығы» ...... ... ... заңы « Еңбек қорғау туралы» Алматы – 1993.
30. Н.Қ. Мамыров және басқалары «Табиғатты пайдалану ... ... - ... ... ... қорғау» Нормативтік актілер жиынтығы. Алматы «Юрист»
- 2005.
32. М.С. Панин «Экология Казахстана» ...... А.Ж. ... Г.А. Сагимбаев «Экология» Алматы – 2003
34. Ю.С.Балашов « Паразито-хозяинные ... ... с ... – Л.: ... ... В.А. ... Санкт-Петербург, 2002.

Пән: Ветеринария
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 57 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Мысықтың емдік қасиеті6 бет
Қазақстандағы сүтқоректілер класы17 бет
"Қазақ жеріндегі исламның таралуы."96 бет
1. Вирустардың организмге енуі, таралуы, орналасуы. Инфекция түрлері және оларға сипаттама. 2. Иммунитеттің механизмдері. Иммунитеттің гуморальдық, клеткалық, жалпы физиологиялық факторлары20 бет
1. Вирустардың организмге енуі, таралуы, орналасуы. Инфекция түрлері және оларға сипаттама. 2. Иммунитеттің механизмдері. Иммунитеттің гуморальдық, клеткалық, жалпы физиологиялық фактролары11 бет
1. Вирустардың организмге енуі, таралуы, орналасуы. Инфекция түрлері және оларға сипаттама.2. Иммунитеттің механизмдері. Иммунитеттің гуморальдық, клеткалық, жалпы физиологиялық фактролары11 бет
6-7-жасар балалардың таным белсенділігін дамыту динамикасы, ерекшеліктері8 бет
Автоматты реттеу жүйесінің динамикасын талдау6 бет
Айнымалы токтың таралуы, түрленуі10 бет
Алматы облысының ұлттық құрамының динамикасын картографиялау61 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь