Қазақстандағы халал индустриясын қалыптастыру мәселесі

КІРІСПЕ 3
І ТАРАУ. ИСЛАМДАҒЫ ХАЛАЛ.ХАРАМ АНТИТЕЗАСЫ
1.1 Мұсылман елдеріндегі халал индустриясының бірегейлігі ... ... ... ...6
1.2 Әлемдік нарықтағы халал индустриясын дамыту «технологиясы» ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
ІІ ТАРАУ. ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНДАҒЫ ХАЛАЛ ӨНІМДЕР ИНДУСТРИЯСЫ
2.1 Халал индустриясын қалыптастырудағы халал . стандарт комитетінің орны
2.2 Халал индустриясы мұсылмандық мәдениетті қалыптастыру көзі ретінде
ҚОРЫТЫНДЫ
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ:
Қазақстан Республикасындағы «Халал» индустриясын қалыптастыру мәселесін шешудегі, алғашқы атқарылуы тиiс міндеттердің бірі тамақ өнеркәсібін сапамен және қауіпсіздікпен қамтамасыз ету жүйесін қалыптастыру, жүзеге асыру болып табылады. Бұл салаға басымдьқ берiлуiнiң басты себебi, Республиканың салауаттылығы мен экономикасы дамыған елге айналуға көмек болар ұрпақты тәрбилеуде жатыр.
Бүгiнгi таңдағы ұлтымыздың амандығы мен саулығына кепілдік бола алатын мәселелердің бірі – индустрия саласындағы өнім сапасын басқарудың жаңа моделін құру болып отыр. Және халықтың санасын қалыптастыру мақсатында, Республикамызда жаңа идеологияны дамыту концепциясына, яғни халал идеологиясына көп көңіл бөлінуде, оның орны мен рөлiне баса назар аударылуда.
Ертеңгі күні еліміздің әлемдік деңгейдегі бәсекеге қабілетті, экономикалық жағынан дамыған, өркениет көшінен өзіндік орын алуға елеулі үлес қосатын қоғамның негізгі күші – мемлекет азаматтарын халал стандарттағы өніммен қамтамасыз ету. Еліміздің болашағы болып, ұлтымыздың гүлденіп, мемлекетіміздің қарқыны да ілгері дамуына үлес қосатын мақсаттарды қолдаудың маңызы өте зор.
Тақырыптың өзектілігі: Елімізде халал индустриясын қалыптастыру жүйесіндегі «халал» стандартын енгізу мен жетілдіру мәселелерін көтеру. Бітіру жұмысының мақсаты мен міндеттері: Қазіргі кезде тамақ индустриясының өзекті проблемасы ретінде қаралып келе жатқан мәселесі, адал өнім. Бітіру жұмысының мақсаты – халал–индустрия саласындағы мәселелерді анықтап көрсету және олардың практикалық шешімін ұсыну. Бүгінгі таңдағы бұл салада атқарылып жатқан жұмыстарға сараптамалық баға беру.
Диплом жұмысының әдістемелік негіздері: Зерттеу материалдары ретінде Халиф Алтайдың «Құран Кәрім қазақша мағына және түсінігі», «Таңдаулы хадистер аудармасы», Інжіл (орысша нұсқа), Қазақстан Діни Басқармасы «1001 Хадис» деректерін пайдаландым. Бітіру жұмысы барысында осы саладағы қазақстандық авторлар Н.Қазыбеков, Н.О.Өсеров. Ө.Қ.Қопабаев, Н.Өсерұлы сынды материалдары пайдаланылды. Мерзімді басылымдардан «Наш Мир», «Ислам және өркениет», т.б. жарияланған материалдар алынды.
1. «ДАЛА мен ҚАЛА» газеті, 17 ақпан, 2007 жыл
2. Халифа Алтай «Құран Кәрім қазақша мағына және түсінігі»./Сауд Арабиясы, Медине 1991
3. Қазақстан Діни Басқармасы «1001 Хадис», Алматы 1991 жыл
4. Халифа Алтай Ғақыпұлы «Таңдаулы хадистер аудармасы», А., 1994 жыл
5. Н.О. Өсеров, Ө.Қ.Қопабаев «Мұсылмандық құқық», А., 1998 жыл
6. Н.Өсерұлы «Шариғат», А., 1996жыл
7. Ибрагим Дамира Өмірзаққызы «Адамзаттың асыл тәжі Мұхаммед (с.ғ.с.) Пайғамбардың өмірі», А., 2003 жыл
8. Мұхаммед Сыдық «Мұсылмандық әдеп сабағы», А., Қайнар 2001жыл
9. Энциклопедия «Ислам» /Бас редактор Р.Нұрғалиев, А.: «Қазақ энциклопедиясы», 1996жыл
10. Аударған Қайрат Иса «Хадистер және түсінігі» (1-кітап), А., 2002 жыл
11. Аударған Қайрат Иса «Хадистер және түсінігі» (2-кітап), А., 2002 жыл
12. Али Хіммет Берки, Осман Кескіоғлұ «Соңғы пайғамбар Хазірет Мұхаммедтің (с.ғ.с.) өмірбаяны», Анкара, 1997жыл
13. Халифа Алтай «Құран және Ғылым Ислам ақиқат көзімен қарағанда», А., 2003 жыл
        
        Реферат
Работа состоит из 52 страниц. Список литературы ... ... ... ... проблем особенностей халал-индустрии в
Казахстане. В ... ... ... ... дано ... ... и «харам». Рассматривались особенности халал-индустрии в
мусульманских ... Во ... ... ... ... ... ... халал "технологии" в ... ... А ... ... ... в ... ... Постановка этих целей
предопределила соответственно задачи исследования:
1. Исследовать смысл соблюдения разрешенного и запретного в исламе.
2. ... ... ... в ... Изучить зарубежный опыт в этом секторе и сопоставить его с ... ... и ... роль ... ... в ... ... в нашей стране.
5. По анализам исследовании показать пользу пользования дозволеннной пищи
в Исламе.
Объектом исследования ... ... ... и ... халал-
индустрии в Казахстане. А это на сегодняшний день одна из немаловажных
проблем в ... ... ... ... роль и ... ... . ... методологическую базу работы составили методы сравнительного ... ... ... ... ... из ... двух глав, заключения и
списка использованной литературы.
әл-Фараби атындағы Қазақ ... ... және ... ... ғылымдары және дінтану кафедрасы
ДИПЛОМ ЖҰМЫСЫ
ҚАЗАҚСТАНДАҒЫ ХАЛАЛ ИНДУСТРИЯСЫН ҚАЛЫПТАСТЫРУ МӘСЕЛЕСІ
тақырыбы
Орындаған ... ... курс ... ... ... жетекші
Философия ғылымдары
және дінтану кафедрасы ______________________________Құрманалиева. А. Д.
(қолы, күні)
Норма бақылаушы _______________________________________Шубаева. Ұ. К
Оқытушы. ... ... ... ... дінтану кафедрасының
меңгерушісі, философ.ғ.д.,
профессор_____________________________________________ Байтенова. Н. Ж.
(қолы, күні)
АЛМАТЫ
2008
МАЗМҰНЫ:
КІРІСПЕ 3
І ТАРАУ. Исламдағы халал-харам антитезасы
1.1 Мұсылман елдеріндегі ... ... ... ... нарықтағы халал индустриясын дамыту
«технологиясы»..............................................................
.............................................
ІІ ТАРАУ. Қазақстан Республикасындағы халал өнімдер индустриясы
2.1 Халал индустриясын қалыптастырудағы халал – ... ... ... ... ... ... қалыптастыру көзі
ретінде
ҚОРЫТЫНДЫ
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ:
Кіріспе
Қазақстан Республикасындағы «Халал» индустриясын қалыптастыру
мәселесін шешудегі, ... ... тиiс ... бірі ... ... және қауіпсіздікпен қамтамасыз ету ... ... ... ... ... Бұл ... басымдьқ берiлуiнiң
басты себебi, Республиканың салауаттылығы мен экономикасы дамыған елге
айналуға көмек болар ... ... ... ... ... ... мен ... кепілдік бола алатын
мәселелердің бірі – индустрия саласындағы өнім сапасын басқарудың жаңа
моделін құру ... ... Және ... санасын қалыптастыру мақсатында,
Республикамызда жаңа ... ... ... яғни халал
идеологиясына көп көңіл бөлінуде, оның орны мен ... баса ... күні ... әлемдік деңгейдегі бәсекеге қабілетті,
экономикалық ... ... ... ... өзіндік орын алуға елеулі
үлес қосатын қоғамның негізгі күші – ... ... ... ... ... ету. ... ... болып, ұлтымыздың
гүлденіп, мемлекетіміздің қарқыны да ілгері ... үлес ... ... ... өте ... өзектілігі: Елімізде халал индустриясын қалыптастыру
жүйесіндегі «халал» стандартын енгізу мен ... ... ... ... ... мен ... Қазіргі кезде тамақ индустриясының
өзекті проблемасы ретінде қаралып келе жатқан ... адал ... ... ...... ... мәселелерді анықтап көрсету
және олардың практикалық шешімін ұсыну. Бүгінгі ... бұл ... ... ... ... баға беру.
Диплом жұмысының әдістемелік негіздері: Зерттеу материалдары ретінде
Халиф Алтайдың «Құран Кәрім қазақша мағына және ... ... ... ... ... нұсқа), Қазақстан Діни Басқармасы «1001
Хадис» ... ... ... жұмысы барысында осы саладағы
қазақстандық авторлар Н.Қазыбеков, Н.О.Өсеров. Ө.Қ.Қопабаев, Н.Өсерұлы
сынды материалдары ... ... ... «Наш Мир», «Ислам
және өркениет», т.б. жарияланған материалдар ... ... ... ... ... ... 2 тараудан тұратын негізгі бөлім, қорытынды, глоссарий және
пайдаланылған әдебиеттер тізімі. Бірінші ... ... ... ... ... жайлы және мұсылман елдеріндегі және шет елдердегі
халал индустриясының ... ... ... мен ... Екінші тарауда Қазақстан Республикасындағы халал өнімдер
индустриясы мен халал стандарт ... ... мен ... ... ... ... халал өнімдерді өндіру
технологиясын дамытудың бірнеше шешімдері ұсынылды.
І ТАРАУ. Исламдағы халал-харам антитезасы
1.1 Мұсылман елдеріндегі ... ... ... ... ... ... және тыйым салынған (харам) туралы
түсініктер діннің негізін құраушы мәселелердің бірі болып саналады. «Халал»
және «харам» түсінігі ... мен ... ... ... жиі
кездеседі. Халал сөзі үш әріпті түбірден құралған, яғни «халля» ... ... ... ... ... ... ... рұқсат деп санау» деген
мағынаға ие. Мұсылмандық заңдар жинағы бойынша «халал» – бұл ... ... ... ... және ... ... ... еткен деп
талданады.ооо
Ал, «харам» сөзі де үш әріптен құралған түбір ... ...... бас ... ... салу; аластап қуу» деген мағына береді.
Мұсылмандық ... ... – бұл ... ... ... ... ... әрекеттердің мұсылмандық құқық тарапынан рұқсат етілмейтіндігі
болады. Ал, бұл құқық шеңберінен шыққандарды өлімнен кейін ауыр ... ал тірі ... ... заңдары бойынша жазаланады. Ғибадаттың
(ғибадат – ... ... ... ... – тыйым салу болып саналады.
Мұндағы, ... ету ... ... ... ... немесе толығымен
алып тастау, не болмаса қайта енгізу. Мысалға, ... ... та біз ... ... алтыншы уақытын қоса алмаймыз, не болмаса, Рамазан ... ... екі айға ... ... ... де, ... ретінде, зекет
мөлшерін қысқарта алмаймыз, қой орнына тауық ... ... ... ... ... ... біз барлық шарттарды өз ретімен міндетті түрде
орындауымыз қажет дегенді білдіреді. Мумалятқа (адамдар арасындағы қатынас)
келетін болсақ, ... мен ... киім ... бұл заттардың
негізі Құранда және пайғамбар (с.ғ.с.) ... ... ... ... ... делінген. «Ол сендерге жердегінің ... ... ... ... ... жоқ, ... ... саны ғана бірқатар,
ал халал ол Аллаһтың шапағатымен ... ... ... болып саналады.
Әрбір халықта, әрбір дінде өз тыйымдары болады. Ал, ислам діні халал
мен харамға келгенде сәл өзгешелеу. ... ... мен ...... ... болмақ. Бұл шарттарды сақтамау, Жаратушыға қарсы шығу болып
табылады. Жерге «Тәубе» сүресінің 31-ші аяты ... ... ... ... ... өзгеге құлшылық етіп, оларды құдай ... ... ... ... екі ... бөлінеді.
Бірінші топтың принциптері батыс өркениетінің ықпалына икемделген.
Олар пұтты құрмет тұтып, оған табынып, ... ... Олар ... мен ... ... Егер ... қандай да бір
аспектісі бұл ұстанымдар мен дәстүрлерге сәйкес келсе, онда олар ... ... ал егер ... ... онда ... пір ... дәстүрге
икемдеп, Исламды батыс өркениетінің дәстүрі мен философиясына бағындыруға
тырысады. Мұны олардың Исламдағы харам нәрселерге жол ... ... ... ... ... ... ер адамдардың алтын тақпауы мен жібек
киім кимеуі туралы тұжырымдарынан көре аламыз. Олардың ... ... көп ... ... ... ... естуіміз мүмкін, өз
көзқарастары бойынша, Батыста рұқсат етілген –бұл ... ал ... ... ... ... табылады. Бұл топқа жататындар, Ислам –бұл Аллаһтың сөзі
екенін, Оның сөзі ... ... ... екенін естен шығараған. Біз
Исламды емес, Ислам бізді икемдеуі керек. Адамдардың ... ... ... және ... жаратқандардың іске аспайтын тілектерін ... ... де ... ... ... ерсе, онда аспан, жер
және сол жердегілер күңіренер еді » ... 23:61) «Иә, Біз ... ... бірақ олар өздеріне жасалған ескетулерден бас
тартатын». Құранның барлық басылымдарына сәйкес ... ... – бұл ... ... «Әл – Маида» сүресі, Юсуф ... және ... да ... жұмыстарында аяттардың
нөмірленуі сәл өзгешелеу. Бұл ... ... ... ... ... ... саны ... «Сендердің жанашыр достарыңның арасында ақиқатқа жетелейтіндер
бар ма?» Айт: «Аллаһ ақиқатқа жол көрсетеді. Ақиқатқа ... ... ... құқығы жоғары ма, әлде өзі ертпей, оны ертіп ... ... ... ... жоғары ма? Сендерге не болған, сендер қалай
ойлайсыңдар?» ... ... ...... ... мен ... нөмірленуі, халал мен
харам туралы мәселелерге қатысты ережелер өзгеріссіз көзқараста қалды, олар
мәтін мен кітапта жазылғандарға сөзссіз сеніп, оны Ислам деп ... ... ... бір ... да ... ... ... оппоненттердің
аргументтерімен өз көзқарастарын салыстыруға да бармайды. Егер де, ... ... ән ... шахмат, әйел білімі, әйелдердің бетін, қолын ашып
жүруі, т.с.с. сұраса, ... ... сөз ... ... Бұл топ біздің ата
– бабаларымыздың мінез-құлық мәдениетін ұмытқан, олар «харам» сөзін оған
деген қатаң негізсіз қолданбаған. Егер ... бұл ... ... ... олар ... деген: «Біз мұны құптамаймыз» немесе «бұл бізге жағымсыз»,
немесе осы ... ... ой ... ... ... мектептерінің (мазхаб) бірінде емес. Бұл мектептердің
алдыңғы қатарлы ғалымдары өздерін күнә істемегенбіз деп ... ... шын ... олар ақиқатты іздестіру жолында зерттеу жұмыстарымен
айналысқан. Егер олар өздерінің тұжырымдарымен қорытындыларында қателескен
болса, олар марапатталып отырған, егерде олар ... ... ... ... екі есе ... ... ... имам айтуынша:
«Пайғамбардан (с.ғ.с) басқа кез-келген ... сөзі ... ... ... Ал, ... ... айтуынша: «Менің көзқарасым
дұрыс та бұрыс та болуы мүкін. Ал, ... ... ... ... кейіннен
дұрыс болуы да мүмкін».ооо -«Талбис Иблис», 81бет. «Аллаһтың діні бойынша!
Бұл діннен не артық?» (Құран, 2:138). Рұқсат етілгенмен ... ... ... ... ... ... мәлім болған. Дегенмен көпшілігі
өріс түрлілік және харам мен табу ... ... ... бір ... ... ... ... сенімдер, ырымшылдық және мифтердің
нәтижелері болатын. Кейіннен адамдарды ырымшылдық, мифтер мен тайпалық
санадан ... ... мен ... ... ... мен ... ... Құдай аяндарының діндері пайда болды. Дегенмен Исламға дейін ертедегі
пайда болған діндерде кейбір ... салу мен ... ету ... ... ... өмір жағдайларына қатысты уақытша енгізіліп отырған.
Мысалыға, Аллаө Израильдің балаларына тыңдамағандары ... ... ... ... Бұл жайлы Құранда Исаның (с.ғ.с) сөзімен ескертілгендер бар.
«Торамен маған дейін жіберілгендердің ақиқаттылығын айқындау ... ... ... бір ... ... ету ... (Құран, 3:50)
нәтижесінде, адамзат өз дамуының қажетті шегіне ... ... ... ... өсиет Ислам келген, бар адамзатқа мәңгілік және бәрін
қамтитын заңдары бар дін келді. Мұны ... ... ... ... «Бүгін Мен
сендерге өздеріңнің діндеріңді аяқтадым, сендерге менің ... ... ... дін деп ... (Құран, 5:33)ооо
Құранға сәйкес, жалғыз ақиқат сенім бар, ол – Ислам деген. Ислам
Аллаһқа, Оның ... ... ... ... ... жетуді
білдірді. Барлық Пайғамбарлар мен Әулиелердің миссиялары (міндеттері) ... Бұл ... ... және Мұхаммедке (с.ғ.с) келген Аяндар, бүгінгі
күні толық, ... ... жоқ. ... – бұл ... ... ... сақталған жалғыз Қасиетті Өсиет. Ол өздігінен, қазіргі кездегі сыни
трактаттардың шынайылығын талдайтын критерии ретінде қолданыла алады.
Исламдағы рұқсат ... мен ... ... ... ... әрі
түсінікті. Ол Аллаһтың ұлы сенімінің бөлігі болып табылады, одан аспан, жер
және таулар бас тартқан, бірақ адам қабыл алған. Бұл ... ... ... елшілік, жауапкершілігн жүктейді. Осыған орай, адам Аллаһ үкіміне
тартылады, ол ... ... ... Сол үшін ... ... ... ... содан кейін оған Өзінің Елшілері мен ... ... ... мен харам не үшін қажет? Неге мен өз еркіммен істегім
келгенді істей алмаймын?» деген сұрақтар ... ... ... бұл ... мен ... ... ... табылады. Себебі, адам періштелер
секілді таза рухани тіршілік емес, не болмаса жануарлар секілді, инстинктқа
бағынышты ... те ... Ол ... ... ... ... ол
рухани тазалыққа қол жеткізе алады, тіпті, періштелерден де аса ... ол ... ... де ... ... ... ... де мүмкін. Бір
жағынан Исламның барлық ... ... яғни ... мен ... заңдар адам өмірінің саулығын қамтамасыз етеді. Адамдық қиындық
тудыратын ырымдар мен наным ... ... ... өмір ... ... оның ... тәнін және санасын түзеу, қоғамның барлық
табының мәселелерін шешу: байлардың және ... ... ... ... мен ... ... ... өміріндегі мәселелерді
шешу олардың тегіне, нәсіліне, азаматтығына, өмір сүру жер мен жасына
қарамастан күрделі ... ... Бұл дін ... ... ... ... ретінде адамзат дамуының соңғы сатысында келген дін болды. Осыған
байланысты Қасиетті Құранда Аллаһтың Пайғабары ... ... ... «Біз сені әлем үшін ... бол деп ... ... ... (с.ғ.с) өзі де айтқан екен: «Мен рахымдылық сыйымын».
[Әбу–Хурайрдың айтуынша; әл–Хакиммен ... ... бұл ... ... деп ... мен харамда анықтаудағы Исламдық белгі келесі аятта берілген:
«Айт: «Аллаһтың өз құлдарына түсірген ... кім ... ... ... ... күніне ерте кезден сенгендер үшін ғана». Айт: «Жаратушым менің
айуандыққа, оның ашық және ... күнә мен ... ... ... ... ... ... 7:32-33).
Халал мен харам не ... ... ... әр кез ... бірі ... келген, оның шешімін Ислам келгенге дейін әлем
халықтары таба ... олар ... ... таза ... ... көпшілігін
пайдаланып, таза және адалды пайдаланбайды, адасу жолында болған. Исламдағы
халал және харамды, біз оны ... ... мен ... ... ... салыстыра отырып қарастыруымыз қажет. Бір қарағанда, Исламдағы халал
және харам мәселесі жеңіл сияқты болып көрінеді, алайда, шын ... ... ... ... Бұл ... ... ... сұрақтар, жазылған
жұмыстар жоқ деуге де болады. Оны зерттеушілер ақиқатты іздеу ... ... ... ... ... ... ... жолында не оңға не солға кете бастаған. Оң жақтағы
шектік Үндістандағы аскеттік ... және ... ... ... ... ... немесе тәтті тағамнан бас тартуға немесе
Аллаһ адамдарға жіберген өмірдің көптеген қуаныштарынан бас ... ... ... орта ... өз ... ... ол
кезде жақсы және таза заттардан бас атрту монахтар арасында кеңінен ... саны ... ... ... тіпті, аяқ жуу күнә болатын, ал моншаға
барғандар кешірім мен өз күнәсірн мойындау керек ... жақ ... ... ... ... маздакизома ағымын жатқызуға
болады, олар адамзаттың жалпы құндылықтарына және әрекеттерге шексіз
еркіндік жариялаған.
Ислам ... ... ... ... ... адасушылықтың,
адасушылықтағылардың жарқын мысалы болып табылады.
Құран тыйым ... ... ... ал ... ... ... яғни ... шешті.
Ислам қоғамға, яғни тура жолдан адасқандарға, халал мен харамды айыра
алмайтындарға келді. Солсебептен де оның алғашқы міндеттерінің бірі ... ... ... негіз болатын белгілі бір заңды ұстанымдарды орнату
болатын.
Әділеттілік ұстанымдарының негізінде барлығын өз орнына қоя ... ... мен ... ... тепе – ... ... ... үммет адасқандар мен безінгендер арасынан өз орталығын тапты,
оны Аллаһ Тағала былай суреттеді: «Сендер адамдар ... үлгі ... ... қауым болғансыңдар» (Құран, 3:110).
Исламмен бекітілген алғашқы ұстаным, оның мәні – бастапқыда, Аллаһпен
жаратылғанның барлығы адам үшін ... ... Еш ... яғни ... сенімді наспен нақты тыйым салынғаннан басқасының барлығы рұқсат
етіледі. Егер де нас сенімсіз болса, егер ... ... ... ... ... ... Ислам ғалымдары негіз шығарған ол ... ... ... Ол ... ... сүйенеді: «Ол – сендерге
жердегінің барлығын жаратқан». (Құран, 2:29). Және ол сендерге ... ... ... (Құран 45:13).
Нас – Құран аятын, немесе Мұхаммед Пайғамбардың істері ... Бұл ... екі ... ... ... яғни шариғаттың заңдары.
Исламда тыйым салынғандардың шеңбері көлемді емес, ал ... ... ... Харамға қатысты ашық жарияланған ... бар, ... ... ... ... ... етілген негізге енеді
және Құдай құдіретінің шеңберінде болады. Бұл байланыста ... ... Өз ... ... еткен – бұл халал, ал тыйым салған –
харам, ал айтылмай, ... – Оның ... ... ... ... табылады. Сондықтан да, Аллаһтан Оның мейірімін қабыл етіңдер, себебі
Аллаһ еш ... ... ... деп ... ... ... ұмытшақ
емес»» (Құран, 19:64).
Салман әл – Фарсы айтқан екен, Аллаһтың елшісінен ... ... және ... ... ... ол ... жауап қайырған:
«Халал – бұл Аллаһ заңды еткен, ал харам – бұл оның ... ... ... – бұл Оның ... ... шапағаты».
Бұл хадис әл – Хакіммен айтылған және сахих ретінде ... ... әл – ... де ... ... ... ... нақты жауап қайырмас бұрын, Пайғамбар (с.ғ.с)
халал мен харамды анықтаушы ортақ негізге жүгінген. Сондықтан, ... ... ... нені ... ... білу ... Пайғамбар (с.ғ.с) сондай – ақ
айтқан екен:
«Аллаһ сендерге белгілі бір міндеттер ... ... ... ... Ол ... бір шекаралар орнатқан, ендеше ... ал Ол ... – бұл ... деп ... ... бұл ... ... сондықтан да қайта – қайта сұрастыра бермеңдер».
Бастапқыдан рұқсат етілгендік ұстанымы заттармен не болмаса нәрселер
мен шектеліп қоймайды, Ол адам әрекетінің және ... ... ... ... оны біз әдет (адат) немесе адамгершілікті өзара қатынас
(муамалят) деп атаймыз. Мұнда харам мен шектеулердің болмау принципі ... ... ... ... ... үшінші аятында: "Өлексені,
бауыздалмаған мал етін, шошқа етін, Алладан басқаға ... ... ... ... сүзісіп өлген мал етін, жыртқыштан қалған жемтік етті
жеуге тыйым салынады. Харам етіледі. ... жаны ... ... ... ғана ... ... " делінген.
Халал мен харамға қатысты Ислам ұстанымдары:
1. негізінде (асл) барлығы адал;
2. рұқсат пен тыйым Аллаһтың құдіретінде;
3. халалға тыйым салу және ... ... ... ету ... ... ... заттарға тыйым салу олардың ластығымен және зияндылығымен ... ... ... харамның қажеті жоқ;
6. харамға себеп болатынның барлығы- харам болып ... ... ... ету харам болып табылады;
8. ізгі істер рұқсат етілмеген ... ... ... ... бас тарту керек;
10. харам барлығына бірдей, еш ерекшеліксіз рұқсат етілмеген;
11. ерекше қажеттілік ережеден тыс шығуды айтады;
Асл - ... түрі ... ... ... ... ... ... (асл) барлығы адал. Осыған ... ... ... тағам түрлері де бар. Бірақ, бұл салттық тамақ емес, бұл ... ... таза ... ас – ... ... сай, ... шарттарын қатаң
сақтай отырып, өндірілген өнімдер болып табылады. Бұл тамақ өнеркәсібі үшін
жаңа бағыт, халалдың маңызы өте зор. Халал ... ... ... ... ... ... ... мұнда табиғи таза, құрамында малдың
зиянды қалдықтарының ... ... да адам ... зиян ... ... кездері таза, халал ас мәселесін психолог-дәрігерлер де көп
қозғауда: адамның қалыптасуы, ... ... ... де оның қалай
тамақтанатынына және қандай азық пайданалатынына байланысты дейді.
Мысалға, халал ет ... мал ... оның ... ... ... керек. Өлгеннен кейін сойылған малдың етінде шықпаған қан
арқылы неше түрлі ауру ... ... ... ... ... Олар жүз ... қайнатылған етте де өлмейді. Кейбірінің тіпті
300-400 градус ыстықта да жойылмайтыны ... ... ... да ... ... ... қанын түгел ағызудың маңызы зор. Адам ағзасына
зиянды болғандықтан шығар, Ислам оларды жеуге тыйым салған.
Медициналық ... ... ... кеткен тыйым салынған ет
өнімдерінің зиян жақтарын атап ... ... мұны ... ... ... ең ... таза ... жеркенеді, оны лас әрі арам деп санайды. Ақылды адамдар
өлексені пайдалануды ... ... ... ... деп ... өз өлімімен өлген жануар, алдын ала немесе кездейсоқ,
тіпті улы ... жеп өліп ... да ... қан, есті адам көк бауырдан жеркенеді, себебі ол таза емес.Ол
өлексе секілді көптеген аурудың көзі ... ... ... еті, ... ... ... шошқа еті адам үшін
зиян екені анықталды. Тыйым салудың медециналық аспектілері: ең
алдымен бұл өз ... ... ... ... ... ... және қалдықтарды жейді, бұл зиянды микробтар мен
паразиттердің таралуына әкеледі. Ал оның етін асқа ... ... ... ... ... ... ... – шошқаның денесінде болатын трихина ... ... ... медецинада бұл ауруға қарсы тиімді емдік
дәрі-дәрмек әлі жоқ. Қасиетті Жазбалардағы адам денсаулығына ... ... ... ұйғарымдар көпжылдық тәжирбелер бойынша,
сондай-ақ ғылыми фактілер бойынша дәлелденуде;интер
- бауыздалмаған мал еті, ... ... ... ... ... яғни қаны ... шықпаған мал етінің құрамында түрлі
микробтар ... ... ол өз ... адам ағзасына өте зиянды.
Ислам ережелеріне сәйкес, үй жануарларының және құстардың етін –ірі
қара мал, ... қой, ... ... үндік, қаз, тауық, үйрек, т.с.с. (яғни,
«халал» болып табылатындар) жеуге болады. Алайда, үй жануарларының ішінде:
ит, мысық, есек, қашыр етін ... ... ... ... ... болып
табылатындар).
Теңіз өлексесі рұқсат етілген болып табылады. Судағының барлығы,
тіпті өлексе де рұқсат етілген ... ... ... ... ит ... ... болып келсе де, оған тыйым салынбайды.
Ал қолтырауынға келетін болсақ, онда ғалымдар оны ... ... ... бұл ... суда да, ... да өмір ... ... Ибн
Қасір» 31197.
Сондай-ақ Аллаһтың елшісі айтқан екен:«Бізге өлексенің және қанның
екі түрін жеуге рұқсат етілген. Өлексеге келсек, бұл ... пен ... ... келетін болсақ, бұл бауыр және көк бауыр». «Сахихуль-жами» 210 қар.
Сондай-ақ қажетті жолмен бауыздалған ... ... ... ... да рұқсат етілген болып табылады. «Сахих фикху - Сунна» 21338.
Сырдың кез келген түрінің рұқсат етілгендігі туралы ... ... ... ... қатысты көзқарастарында екі ойлы болды, себебі сырды
даярлауда оған мәйектің ... яғни ... ... ... ... мәлім. Біреулердің айтуынша, бұл көпшілігіне қатысты,
сырдың тек мұсылмандармен ... ... ... ... ... болады дейді, өйткені басқа біреулермен бауыздалған мал еті ... ... ... ... ... яғн Әбу ... пен ... айтуы бойынша, тіпті көпқұдайлылыққа сенетіндермен жасалған
сырды да жеуге болады, себебі өлексенің мәйегі мен сүті таза емес ... ... Бұл ... еңдұрысы болып табылады, себебі ол
Аллаһтың елшілерінің әрекеттері мен сөздеріне сүйінеді.
«әл-Бахру-Рраикъ» 1/112, ... ... ... ... ... құс ... және ... терісі
наджаса болып табылмайды. Ал, ет, қан және өлексе терісі ... олар ... ... ... ... тіпті шошқа терісі, иленгеннен кейін
таза болып саналады, деген пайғамбарымыз.
Жыртқышқа жататынның ... ... ... ... айтқан, пайғамбарымыздың айтуынша: «Азу тісі бар
барлық жыртқыш аңдардың етін жеуге тыйым салынған» Муслим 1933.
Мұнда негізінен ... ... ... ... аю, ... аңдарды
меңзейді. Бұларға сондай-ақ піл де жатады. Ахмед Имамның ... ... асы ... ... «Ахмад-ззбаих» 139 қар.
Бұл жерден біз, Ислам заңдарының ... мен ... ... ... ... мен ... ... құстар.
Ибн Ғаббас (ғ.с.) айтқан: «Аллаһтың елшісі кез келген хайуанды жеуге
тыйым салған, яғни жыртқыш аңдарды мен құстарды» Муслим 1934.
Мұнда ... ... ... ... ... ... ет ... артықшылығын нақты көрсететін бірнеше фактілер бар.
Мұсылман қағидалары бойынша сойылған мал еті адам ... үшін өте ... ... ... мал сою - белгілі ережелерді сақтай отырып,
тәртіппен орындалатын тұтас процедура.
Біріншіден, дұға ... одан ... ... ... қанын ағызып,
тазарту үшін күре тамыр кесіледі. Сол себептен де ... дәмі ... ... ... ... өнімін өндіруде зауыттың өзінде белгілі техникалық
тәртіптер сақталады. Мысалға, шұжықтарды өндіру ... ... ... ғана ... ет ... ол ... дәмінің таңдаулы болуына
септеседі.
Үшіншіден, халал ет өнімін өндіруде пайдаланатын мал еті экологиялық
таза жеммен өсіріледі және кез ... ... ... ... ... ... өнімді өндірудегі Тұтас ... ... ... ... ... өнімнен бөлек жасалады.
Мал еті адал болу үшін қажет шарттар келесідей. Жеуге рұқсат етілген
ет түрі екіге бөлінеді: ... - бұл ... ... ... етілген,
яғни айтылып кеткен, теңізде өмір сүретіннің барлығы. Екіншісі-бұл белгілі
бір шарттардан кейін, шариғат талаптарына сай ... ... ... Бұл кім және қалай сойылғанына қатысты талап.
Кез келген жануар немесе мал (теңіз өлексесінен ... ... ... ... бойынша сойылмаса, жеуге жарамсыз екендігінде.
Бірінші шарт: малды союшы мұсылман, христиан немесе иудей болуы қажет.
Аллаһ Тағала ... ... ... және ... ... мал етін ... мұсылмандардың
барлығы бір ауыздан келіскен, иджмаға имам Ибн әл-Мунзир, хафиз Ибн ... және Ибн ... имам ... ал ... ... тек ... әйел ... мұсылман, иудей әйелімен) сойған мал етін
жеуге болмайды деген ой ... ... бұл олай ... Қағб ибн ... ... ... әйел ... көмегімен қой сойыпты, және ол ... ... ... ... оған оны же деп ... ... хадисте әйел адамға мал союды рұқсат етілгеннің ... ... ... қатар, дінге сенбеушілер мен көпқұдайлылыққа табынушылармен
сойылған мал етін жеуге ... ... ... және ... ... мал етін олардың басқа сенімде
екеніне қарамастан неге жеуге болады?
Қасиетті ... ... мен ... ... басқа теріс
сенімдегілерден айырмашылығы, олар өздеріне жіберген ... және ... ... ... да ... Тәурат пен
Інжілді. Алайда, нәтижесінде олар бұл мәтіндерді және пайғамбарлар ілімін
бұрмалаған. Тура ақиқат жолынан адасқан. Ал ... көп ... ... олар ... ... ... ... Қасиетті Жазба
берілмеген. Дәл сол себептен де Аллаһ Тағала ... ... ... ... ... және ... ... мал етін жеуге рұқсат
еткен.
Екінші шарт: ақыл естен адаспау. Малды союшының санасы таза, ... ... ... ... ... ... ол не үшін сойғанын және
қандай сөздерді айту қажеттігін білмеу керек.
«әл-Мугъни» ... ... ... ек ... Тағалаға бағыштап сою. Аллаһ ... ... ... дұғаларым жне менің құрбандық шалуым, менің
өмірім және өлімім – Аллаһ Тағала үшін, әлемнің ... және оның ... ... ... ... ... ... басқа сенім пұттары болған, не
болмаса солардың дұғасы оқылған жерге союға ... ... ... ... ... ... атын атап ... Кейбір ғалымдар мұны міндетті деп, ал кейбірі ... ... ... ... ... пен өңештің екі тамақ артерияларын кесіп,
қанын шығару. Қанын шығару міндетті шарт болып табылады. Немесе оның ... – бұл ... ... не ... ... жоқ ... дейін соғу. Бұны жеу харам.
Қанды кез келген өткір затпен шығаруға болады, бірақ ... ... ... өзге зат ... ... шарттардың сақталуы өз алдына, ... да ... ... сай ... ... ... ұлғаюын қуанышты
жағдай, бұл біздің өмірімізді жеңілдетпек.
Әлемдік бірлестікте, кейінгі кездері пайдалы әрі ... ... ... ... ... өзі тұтынып жүрген азық-түліктің
сапасына, құрамына үлкен мән беруде.Бұл жағдайда Халал өнімдеріне көп көңіл
бөлінуде, яғни бұл ... ... ... таза ... ... артуын білдіреді. Әлем бойынша, азық-түлік ... өте ... өз ... жаңа орын табу өте ... Ал, ... ... ... тек бастама жолда ғана. Негізінде, Халал өнім өндірісіндегі ең
үздік үлгідегі стандарт –Малайзия стандарты болып ... ... ... ... ... даярлау және сақтау) үшін MS1500:2004 стандартын
ресми түрде қабылдаған, халықаралық халал стандартын бірінші ... ... Бұл ... 90-95 ... өнім ... стандарты бойынша шығады.
Малайзияда халал бизнес пен сауда сфераларында кең ... таза діни ... Ол ... сапа ... ... және өмір сүру ... Малайзияның билік жүйесі бұл саланы толығымен қолдайды. Бүгінде
әлемде «Total Global Halal ... ... жүйе бар. Ол ... ұйымына (ДСҰ) кіреді. Бұл ұйымның жұмысын жолға ... ... ел ... ... бұл ... жеті ... ... Әлемдік нарықтағы халал индустриясын дамыту «технологиясы»
Негізгі ... ... ... ... 2004 жылдың қараша айынан
бастап қолға алынған. Халал ... ... үшін ... ... ... сай ... ... жұмыстары басталған. Марат
Сарсенбаевтың айтуынша: ... ... атты ... ... ... ... комитеті құрылды деген ақпарат шыққан. Бұл мақала
еліміздегі комитеттің құрылуына ... ... ... бұл ... ҚМДБ – ... Бас ... Әбдісаттар қажы Дербісәліге ұсынылған, ол кісі бұл
жайтты құптап, онымен тікелей шұғылдануды тапсырған. Кейін бұл ... ... ... ... генерал бауырымыз Қайрат Сатыбалдыға айтылған,
және бұл бастаманы барынша қолдаған. Алдыда ... ... ... ... ... тәжірибе мәселесін үйрену мәселесі тұрды. Сөйтіп,
Мәскеуге барып, ... ... ... бөлігінің муфтиі Равиль Ғайнуддинмен
кездесу өткен. Сол ... ... ... ... бар екен. Сол
комитеттің төрағасымен кездесіп, тәжірибесімен танысу ... ... 26 ... ... ... ... тіркелген. 300 жылдық тарихы
бар «Миханин» ет комбинаты арнайы цех ... ... ... ... ... Олар тек қана ... ержесін жасап, бекіткен екен.
Татарстанда бұл мәселеде бір қадам ары кетіпті. Олар да ереже ... ... ... ... ... ... ... алып, бас
ветиринарға қол қойғызған. Халал стандарты бойынша ет ... ... ... ... ... ... ... дүкендер де жұмыс
істеуде. Татарстан Республикасының Мұсылмандар Діни Басқармасында (ТР МДБ)
«Халал» стандарты бойынша Комитет жұмыс істейді. Бұл ... ... сай ... ... өндірісінің ұйымдастырылу тәртібі
туралы Ереже ... Бұл ... ... ... ... ... ... құрамына, арнаулы жұмыс киіміне,
өндіріс көліктеріне, құралдарға, орауыштарға және таңбаларға, сондай-ақ
өнімнің Ислам ... ... ... ... ... талаптар бар. Осы бекітілген Ережелердің негізінде ТР МДБ-сындағы
«Халал» стандарт Комитетімен және ТР Мемлекеттік ...... ... және қоғамдық тамақтандыру мекемелеріне, мұсылмандар
үшін ет өнімдерін ... ... өз ... ... ... және ... ... куәлік алулары ұсынылды.
Бұл куәлікпен, кәсіпкер «Халал» логотипімен ... ... ... ие ... Туркия тәжірибесімен де таныстық. Онда құрбандық
шалудан өзге стандарт байқалмады. Тіпті онда мұнан ... ... ... шешу алға ... ба ... ой ... Сауд Арабиясында
тамақтың барлығы да халал: бірақ оның стандарттық жүйесін ешкім ... ... ... да бәрі ... ... жұмыс істейтіндіктен,
ешқандай да стандарт керегі жоқ шығар деген ой түйдік. Тәжірибенің бәрін
жинағасын, халал стандартының ... ... шыға ... ... ... ... де бекітіп, 2006 жылдың басынан өз күшіне енді.
Қазақстанның халал ... өз ... ... ... ... ... Сауд ... Малайзиядан халал
индустриясының технологиясы жайлы ақпараттар ... Бұл ... ... ... барысында халал индустрия, тіпті Бразилияда дамығаны да
анықталды. Бұл ... ... тек ... ғана тән ... Ал осы факт ... еліміздегі халал стандартының тек өндіріске
ғана емес, оның ... ... ... ... процесстердің
барлығына бақылау жүргізе бастауына түрткі болды. Мысалыға, талаптар малдың
сойылуына, оның етін ... ... ... ... ... қандай орында, қандай құралдармен даярлануына, қандай қаптамамен
қалай таңбаланатынына дейін, тіпті оның қандай сөреде, кіммен сатылатынына
дейін ... ... ... бұл сапасыз өнімнің болмауына өз ықпалын
тигізеді. Себебі, бұл сатылы процесстің бір істен ауытқуы ... ... ... ... ... ... харам болып саналатын шұжықтардың
немесе өнімдердің жанына қойылмауы керек. Ал, егер тіпті мүндай жайт болған
жағдайда, ... ол ... ... ... жуып сатуы қажет.
Халал өнім – адам ағзасына ем болатын дәрмек десе де ... ... ... адам ... еш ... ... Ал, ... болып
табылатын доңыз етіне ғылым да тыйым салады.
«Сендерге өлексе қан және дрңыз етін жеуге тыйым салынады» (Құран 5:3)
Доңыз ... неге ... ... Бұл ... шешу үшін ... ... адам ... сыйымсыз бір жауап бар – ақиқатын білу
керек. Ал ақиқатты білудің жолы біреу – ... ... ету. ... ... ... ... тыйым салынғандығы туралы жақсы біледі, және оны
тамаққа мүлдем қолданбайды. Ал, оны дәмді әрі ... ... ... және ... ... тоңазтқыш болмаған жағдайда жақсы
сақталатындығы туралы айтатындар ең алдымен оның зияндылығымен неге ... ... ... ... Мұны ... ең ... жолы ... танымдық әдебиеттерде оныңзияндығы жайлы мәліметтер ... ... ... ... ... адам ... беделді орынға ие болған
кездерде болған үй шошқасының тұқымы жабайы қабан болып келеді. Доңызды
бағудың тағы бір ... жағы ол кез – ... ... ... ... ... ... дақылдарды, жеміс – жидектерді, саңырауқұлақтарды, ... ... құрт – ... ... ... ... жұмыртқаларын, т.с.с. Ежелде Қытайда және Египетте
доңызды қасиетті жануар деп санаған. Бұл елдерде доңыз ... пен ... ... ... ... мен ... ... арнайы
доңыз бағушы қызметі тағайындалған, доңыз етін тек діни және мемлекеттік
мерекелерде ғана ... ... ... Рим ... ... дәмін
жақсарту үшін оларды шарапқа тойдырған тек содан кейін жеуге пайдаланған.
Папуас тайпаларында әйелдер торайларды ... ... ... ... ... Олар жанұя мүшелері болып саналған және әрбір доңызға ат берілген
олар мен ... ... Егер ... ... не ... ... ... қалса
папуастар оны емдеуге бар күштерін жұмылдырған. ... ... ... ... ... да ... отырған. Осындай және осыған ұқсас адам
мен доңызьарасындағы өзара қарым – ... ... ... әлі ... ... ... Алайда мұндай «жақсы» қатынастар
адамдардың доңыз етін тағамға пайдаланып, одан ... ... ... ... ... Тіпті кейбір ауруларға ем болмай арты қайғыға
ұласып жатқан оқиғалар да болды.
Жаратушының ... етін ... ... ... ... ... орай ... ақиқат мәнін дер кезінде түсіне қойған жоқ ... ... ... ... ... ... мәліметтер бар. Олардың
кейбіреуін мысалға келтіреміз. Ғалымдардың көптеген зерттеулерінде ... ... ... ... трихинилез ауруына шалдығу қаупі бар
екенін көрсетті. Бұл ауруды қоздырушы «трихинелла» – болып табылады.
Халал өнімнің сапалы болуы үшін оны ... өз ... ... ... қажет. Бұл салада халал индустриясына қажет мамандар, олар:
мал дәрігерлері, зоотехниктер, технологтар, сарапшы-аудиторлар. ... ... мен ... ... ашу ... Арнайы мектептер мен
институттарды ұйымдастыру жоспарлары жүзеге асырылуы қажет. Институттар мен
мектептер кең профильді және ... ... ... даярлау қажет.
Тіпті орта мектептер мен ... ... ... ... ... үшін рұқсат етілген деп қана емес, ... ... ... сау тамақтану жүйесі ретінде белсенді дамытып, бағыттау керек. Адам
табиғатынан кертартпа болып келеді, оны көніктірудің өзі, ... және ... ... ... ... халал өнімді басқа дінді ... ... ... ... ... малды токпен өлтіретіні мәлім
болды. Бірақ, олар малдың қанын өлгенге дейін ағызып ... Ал ... ... мал адал ... ... ... ... шет елдерде малды
бауыздау әдістерін қолдануды үйренді. Алайда, ол мұсылмандық әдістерден
өзгешелеу болып табылады. Олар ... күре ... ... де, ... ... ... ... (қанды үрлеп шығаратын) екен. Негізінде,
бұл да қаннан тазарту болып табылады. ... ... ... ... олар да ... ... тәсілге жүгінер деген болжам бар.
Яғни, қан ... ... кесу ... Сол кезде ғана қан өздігінен ағып
шығады.
Сойылған мал еті үш жағдайда болады:
Бірінішісі: бұл мал ... ... ... Ол ... етті ... ... біз бұл ... дұрыс сойылмағанын білеміз, яғни оның харам
болып табылатынын ескереміз. Оған рұқсат жоқ..
Үшіншісі: біз бұл мал ... ... ... не ... ... ... жағдайда ет рұқсат етілген болып табылады. Және біз
малдың қалай және қандай ... ... ... ... ... ... де адам мұндай жағдайларда құдай құдыретінен қорқып, кафелерден
тамқтанбаса, немесе керісінше, кафелерден тамақтанса да, оған ... Ал ... ... келетін болсақ, оларға тыйым
салынбаған. Алайда, діннен безгендер мен құдайға ... ... жеу ... ... Сол ... де, ... жуып, содан кейін ғана
қолдану ... Ал егер ... ... ... немесе басқа да етті
тамаққа қолдаңғысы келсе, бірақ оның қалай сойылғанын білмесе, бұл ... ... ... Ал егер оны ... ... ... ... болса,
ол харам болып табылады. Егер де ет өнімі Қасиетті Жазба адамдарынан өзге
адам компанияларында даярланып, шығатын болсақ, ол ... ... ... ... ... келгенде:
1. Құран мен Сүннетте харам етілмегеннің барлығын қодану, жеуге тыйым
салынбаған!
2. ... мал еті ... ... ... Ал олар ... заңдарына
сәйкес сойылған кезден баста оны жеуге рұқсат етіледі.
3. Егер ... ... адам ... христиан немесе иудей болғаны бізге
мәлім болса, ол малдың етін жеуге рұқсат етілген. Сондай-ақ, егер
малды ... ... ... ... ... оны жеуге рұқсат
етіледі.
4. Егер малды союға рұқсат етілгендердің (христиан, иудей) етін жеу үшін
тергеу жүргізудің қажетілігі жоқ, ... ол ... ... ... Дәл осылай, мұсылманға теріс сенімдегілердің елінде ет жеуге ... Ол ... ... ... ... ... ... да рұқсат
етіледі. Алайда қоғамда христиан мен иудейлер болса.
6. Ал, тұрғындары (атеисттер) коммунистер ... ... ... ... ... Куба; Үндістанда ет жеуге тыйым салынған.
7. Егер де ... ... ... кіммен сойылғаны жағынан күмәндансаңыз,
оны жеудің қажеті жоқ.
Әрбір мұсылман өзінің ... ... ... ... ... ... асты пайдалануға талпынуы қажет, және ... ... ... ... дұрыс. Алайда, бұл мәселелер өз шешімін оңай таба ... ... ... ... ... ... танытады, бұл
жердегі көпетген талаптарды ескермейді. Куәлікті алу үшін пара ... ... Мұны ... өнім ... өз ... ... ... өнімдер тек діни маңыздылығы бар өнімдер емес, ... ... ... таза жолдармен өндірілген өнімдер деп ... ... осы ... ... ... ... шарттардың сақталуын
қадағалау мүлдем ескерілмейді.
Индонезия, Малайзия, Түркия, және Арабтық шығыс сияқты ірі мемлекеттер
өздерінің халал стандарт жүйесін ... жаңа ... ... Енді ... Үндістан өз жүйесіне енгізуді көздеп отыр. Тек Қытай ғана ... етін ... ... ... ... ... өте үлкен мемлекет
және бұл меселенің осында орнығуы күрделірек болмақ. Ал бізге, яғни ... ... ... ... мойындалған фактор ретінде
қабылдау әлде қайда жеңілірек. Бұл өркениет негізінен халал өнімін өндіруді
өзінің ... ... ... ірі ... ... көмегімен
қалыптастырылуда. Халыққа адасушылыққа тартып, таза емес ... ... ... мен ... ... ... ... халал өнімдерді
өндіру жолдарын түсіндіру, үлгілерін ұсыну жұмыстары жиі жүргізілуі қажет.
Бүгінгі күні халал –миллиондаған кіріс әкелетін, тұтас ... ... ... мәліметтері бойынша, әлемдік халал ... ... 500 ... АҚШ ... ... Және бұл ... есепке алмағанның өзінде. Әлем бойынша, ет өндірісінің 10 % шамасын
Татарстан Республикасының ... ет ... алып ... Онымен қоса, жыл
сайынғы өсім 10-15 % ... ... ... екі миллионға жуық
мұсылмандар тұрақтанған аумақтардағы халал өнім жалпы есепте нарықтың 14%-
ын құрайды ... ... бар. Ал, ... емес елдердің ішінде алдыңғы
қатардағы мемлекеттерге: Австралия, Бразилия, Франция, ... ... ... және ... ... Бұл тамақ өнеркәсібі Евроодақ пен Америка
елдерінде кең таралуда, соның ішінде ол мұсылман емес ... ... ... ие. Ал, ... болса, әлемдік халал –индустрияның
лидері болуға деген ойларын жасырмайды.
Ал, халал өнімдерге келсек, ірі ... ... ... шығарған оны
өндіретін арнайы технологиялар бар. Солардың бірі Малайзиядағы халал-өнім
шығаратын компания — «Prima agri-products». Бұл ... 1987 жылы ... ... күні ол ... ... ... Гонконгке,
Пакистанға, Сауд Аравиясына және Еуропаға өнім экспорттайды. Бұл фабрикада
күніне 200 түрлі, 20 тонна өнім жасалып ... ... ... ... сату ... кейбір мәселелрді ескеру қажет. Себебі, сату мен
өнімді сақтауға да қойылатын талаптар бар. Біріншіден, халал өнім ... ... ... қажет. Бұл сақтау орнына да, ... ... ... да ... ... мұнда, өнімді кесетін балта, пышақ
салатын, қаптайтын орамаларға дейін мән беріледі. ... бір ... ... ... және ... емес өнімді кесуге тыйым салынады. Немесе,
сатушы басына міндетті түрде бас киім, не болмаса ... ... ... ... ... ... ... өз өрісін
кеғейтуде, комитет тек тамақ өнеркәсібі аумағында ғана тексеріс жүргізіп,
өнімнің сапасын анықтап ғана ... ... енді ... ... ... ... тазалық сақтауға арналған тұрмыс
өнімдеріне, ... мен ... ... жүргізілетін болады.
Татарстандағы “Халал” сандарт комитетінің төрағасы Ильнур Ахатовичтің
айтуынша: нарық пен дүкендерге халал өнім сату ... ... ... ... ... жиі кездеседі екен.Көпшілігі халал өнімінің
басқа өнімдермен қатар сатылуына қарсылық танытушыда екенін атап өтеді.Бұл
супервайзерлердің,мерчендайзерлердің ... ... ... ... ... атқарылуының нәтижесі.Бірақ,нарық жағдайы әлде қайда ... ... ... ... ... жоба іске қосылған - бұл халал
өнім ғана сатылатын дүкен.Мұндағы қызмет көрсетушілер ... ... ... тек ... ... ... жазулар жазған және барлығы
ережеге сай жасалады. Татарстандағы Халал стандарт комитеті өз нарығында ... жуық заң ... ... ... бұл ... ... ... жапсыруға байланысты болған. Мысалға, бұл
мұсылман ... ... ... шариғат заңдарына
сәйкес өндірілмегендігі сапа стандарттарына сай болмай ... ... ... ... ... алу ... Комитет бұл тұста да, өз
шараларын қолдануды жөн көрген. Олардың тарапынан заң ... ... ... тексеріліс өткізіледі.
Татарстан Республикасында ең алғаш «Халал» куәлігіне ие болған АОҚ
«Челныбройлер» болды, бұл құс фабрикасының ... тек ... ... емес, сонымен қатар оның сыртында да үлкен ... ие. Олар ... ... та ... ... олардың өнімдері санаулы сағаттарда
өз тұтынушылар жіберіліп отырады. Күн ... ... ... ... өнімдерін Ресей бойынша тасымалдауда: Челябинскіге, Магнитогорскіге,
Удмуртияға, Чувашияға, Мәскеуге, Санкт Петербургке және т.б. қалаларға. ... құс ... ... ... ... бұл ... өз өнім
көлемін азайта қойған жоқ.. Керісінше, жыл өте келе өндіріс көлемі ... ... өз ... ... ... жолмен өндіруге шешім
қабылдады. Бұл жолмен ... ... ... ... ... ... ... комитет әрбір кәсіпорынға тәуелсіз ... ... Оның ... тек ... мен ереже бұзушылықты уақытысында
ескерту ғана емес, өндіріс кезінде ескерілмей ... не ... ... ... ... көрсету болып табылады. Сарапшы өндіріс процесін
басынан бастап, аяқталуына дейін қадағалап, ережелердің ... ... ... қажет. Себебі, ереже бұзушылық фактілері ... ... ... ... мүмкін. ТР-ның МДБ –сы ... өнім ... мен ... беру жұмыстарын тек өз территориясында ғана емес, сондай-
ақ Ресей жерінде де жүзеге ... ... ... ... ... ... мұсылмандарының Казияттық басқармасы өз ... ... ... ... деп мойындау туралы келіссөз жүргізді.
Және де бұл Шариғат ... ... ... бір ... енгізілуіне деген
Ресейдегі алғашқы қадам болмақ. ... ... ... ... ... ... беруші үш орган ғана бар: Мәскеудегі ... ... ... ... ... ... Діни ... Оралдағы Свердлов облысындағы мұсылмандардың Казыят ... ... ... осы үш ... ... ... ... болып
табылады. Татарыстанның МДБ-ның тұсындағы “Халал” стандарт ... Фуат ... бұл қол ... ... ... ... ... Себебі, осыдан он жыл бұрынғы жағдайды ескерсек, қазіргі ... ... үшін ... өнім нарығы өте бай және қол жетімді болып
табылады. Ал, мұндай ... өз ... ... ... ... ... ... санына ассортиментін кеңейтеді. Екі жақтың үміттері -куәліктердің
географиялық әрекеттерінің ... ... ... ... кейіннен
тұтас халал стандартының құрылуына әкеледі.
Малайзия халал өнімдер өндірудегі басты ... ... ... Ол бұл ... ... мәселелердің жоғарғы технологияларына
жүгінеді. Малайзия алдыңғы қатарлы ақпараттық технология ... ... және ... осы сектор аумағындағы ірі компаниялармен
келісім шарт жасай отырып, мұсылман елдерін ... осы ... ... ұлғайтуға шақырады. Бұл шаралардың бастамасы ретінде ең
алғаш жасалған өзара ... ... бірі ... ... ... мен ... ... СиАиЭмБи Ислам банкімен,
Чулалонгкорн Университетімен және әл – ... Фудс ... ... ... ... болды. Бұл шара аясында ірі ... жан – ... ... ... ... ... ... жаңа
жолдары құрылмақ. Майкрософт ... ... болу ... үшін ... ... коомуникациялық технологиялар жүйесін
дамытуға бағытталған, оның ішінде халал өнімін орталықтар ... мен ... ... ... ... ... ... банкі халал жобаларына қаржылай көмек ұсынуда, яғни еліміздегі шағын
және орта бизнес кәсіпкерлеріне ... ... ... ... ... өнімдер Стандарты Иниституты және Халал
Индустриясының дамыту ... ... ... ... стандартының
бағдарламаларын күшейту мен үйлесімділікке келтіру жұмыстарын қолға алды.
Малайзия әлемдік нарықтағы ... ... ... ... бірі бола ... өз ... ... болып қала бермек.
Қазіргі кезде басқа тауар түрлері де, сонымен ... ... ... ... ... ... санала алады. Оның ішінде
косметика, киім, фармацевтикалық дәрі – ... ... ... ... индустриясын дамытушы Корпорация қызметкерлері
халықаралық сауда және ... беру ... ... ...... ... жобалар жасауда, бұл елу жеті мемлекет арасындағы халал өнімдер
сауда – саттығының дамуына ықпал етеді. Осы ... ... шикі ... ... даяр ... ... алмасуына жол ашады. Малайзиялық
мамандардың есептеулері бойынша 2007 жылы әлемдік ... ... ... ... АҚШ долларын құраған. Ал болашақта бұл триллионға жетеді деген
болжам бар.
Зерттеулер бойынша ағылшындықтар жылына 6,7 ... ... ... ... екен. Әрбір үшінші адамның азық – ... ... ... тасталады. Қоқыстардың көп ... ... ... жеткізіледі, бұл қоршаған ортаға және мемлекет бюджетіне үлкен
шығын болып есептеледі.
Тұтынушылардың ... ... ... ... қанша тамақ қоқысын
төгетіндеріне көңіл бөлмейтіндігн мойындады. Үкімет пен қаржыландырылатын
ұлттық компания оларды тәртіпке салу ... ... алу ... ... ... ... – бұл ... және кездейсоқ болған
азық – түлік сатып алу нәтижесінен болып отырғанын білдіреді. Сонымен қатар
заманауй ... ... ... ... ... ... беру мүмкіндіктерінің ыңғайлылығы және ... ... ... болуы да басқа себептерге жатады. Зерттеу
барысында адамдар өз ... ... ... ақпараттар тіркеп отырды.
«Қоқысқа қарсы тамақ үшін» атты компания тұтынушылардың тамақ ... ... ... мен ... ... ... азайту жолдарын көрсету
мен айналысты. Компанияға тамақ өнеркәсібі, тамақ өнім өндірушілер және
мейрамханалардың ереже ... ... ... ... ... қоқыс тамақ көлемі жылына үш пайызға өсуде, егер қажетті органдар
тиісті шаралады қолданбаса, 1995 жылғы көрсеткіш 2020 жылы екі ... орта ... ... ... Руддок тамақ өнімдерін өндіру мен
пайдалау қоршаған ортаға кері ... ... атап ... ... ... шығаруға бөлінетін қаржы көлемі жылына сегіз миллиард
фундты құрайтынын айтты. Осыған орай тамақ өнімін ... ... ... азайту шараларына жұмылдыру қажеттілігі туады. Жылына қоқысқа
тасталатын тамақ ... ... ... ... ал ... жартысы бұл
сүйек жіне қабықшалар болып табылады. Қоқыс тамақ көлемі үй ... ... ... ... Шикі ... ... ... өнімді жиі тастау көп
кездеседі. Егер өнімдерді қапшыққа ... ... ... олар ... шығу ... ... ал бұл ... эффектісіне өз әсерін тигізеді.
ІІ ТАРАУ. Қазақстан Республикасындағы ... ... ... ... ... қалыптастырудағы халал – стандарт комитетінің
орны
Соңғы екі жылдың көлемінде Қазақстан ... ... ... ... ... ... Қазақстан Қажылар қауымдастығының (ҚҚҚ)
бастамасымен елімізде халал стандарты енгізіліп, мемлекеттік ... ... Бұл іс ... ... ... «Ақ ... ... Қазақстаным» атты экологиялық партия аясында жүзеге асты.
Бұл үрелі іске Қайрат Сатыбалды басшылық ететін «Ақ ... ... ... көрсетті, соның арқасында жоғарыда ... ... ... ... тіркелді. Қазақстан –ТМД аумағында ең бірінші болып
техникалық ... ... және ... ... ... халал
стандартын енгізген мемлекет болып табылады. Бұл комитет осы уақытқа дейін
«халал ... 1353 – 2005 Ст ҚР ... ... стандартын
бекіттіріп, «Халал» деген атуамен шықпақ аталмыш ... осы ... ... ... сапа сертификатын берумен айналысқан
болатын. Одан бері техникалық комитет өзінің қызмет аясын кеңейтіп, ... MS ... ... ... ... есеп ... еді. Бұл Ислам конференциясы ұйымына (ИКҰ) мүше елдердің бәріне
ұсынылған тамақ өнімдерінің ... ... ... ... Бұл ұйымға
біздің еліміз де мүше болып табылады. Техникалық ... осы ... ... мұсылмандық сауықжайлар мен дәмханалардың, сонымен
қатар ... ... ... оны ... ... ... ... ұсынылып отыр.
Халал бойынша жұмыс ... ... ... ... Осы реестерге бекімей, ешбір ... ... ... Ал, ... тіркелсе, комитет өкілі – халал маманы ... ... – аяқ ... ... кепілдігін береді. Халал стандартына
сай ... ... ... сол ... ... ... орай, елдегі бірқатар зауыттар жаңа стандартқа сай халал өнім
шығара бастады. Халал ... ... ... халал қызмет
көрсетудің өрісі кеңейіп жатыр. Бұған осы ... ... ... ... стандарттау жөніндегі техникалық комитеттің қосқан үлесі
зор. №57 Техникалық комитет өндірістегі барлық тамақ ... ... ... ... ... ... ... мақсаты – халал стандартты бойынша жұмыс
істегісі келген кәсіпорындарға мүмкіндігінше қол ұшын ... ... ісін ... Осы ... ... ... орган мен
арнайы зертханалар ашу. Халал өнімін шығарғаннан кейін, енді оның құрамында
зиянды нәрсе ... ... ... ... іске қосу. Малайзияда
етті идентьификациялап беретін тексеріс ... ... ... ... ... ... генетикалық өзгерілген өнімдер аз емес.
Сол сияқты ГМО, ГМЖ ... ... ... ... өнімдер бар. Геномның түп –
төркіні доңыз еті деген сөз. Бүгін ол жеміс – ... ... ... ... Біздің харам өнім шығарылатын кәсіпорындарда шаруамыз жоқ.
Ал, бірақ адал тамақ шығарамын деді ме, біз оын ... аяқ ... біз ... ... кепілін беруіміз керек. Сондықтан алдымызда
жұмыс көп. Әлі де білім ... ... ... ... стандарты тағы
басқа жолға қойылуы керек. Консерві өнімдерін дұрыстап қолға алу ... ... ... ... ауыратын малдың етін салатын. Ал,
Малайзияда «Total Global Halal industries» стандартына сай сойылатын малдың
денсаулығына көп ... ... Біз ... ... бері үшін ... Малайзияның бір мекемесінің сыртында: «Арам тамақ ішкен сәттен
бастап сенің 40 күн ... ... ... - деп ... тұр ... Сондықтан
тамақты адалдандыру керек. Доңыздың етінен басқа, өлексенің, ... ... ... ... Алладан басқа айтылып сойылған ... етін ... ... малдың қаны бойында қалады. Ал, қалған қанды гемокультура,
шлактар болады. Сондықтан да, ... ... ... ... ... ... ... тұрады. Оның үстіне, бойда тұрған нәрсе консерогендік затқа
айналады. Бұл рак пен ... ісік ... ... ... ... ... ... болса да, Қостанай мен Петропавл рак ауруын бойынша
бірінші орын алады. ... онда ... емес ... ... ... Бүкіл ет комбинаттары сол жақта жұмыс істеп, Қазақстан мен Ресейдің
жартысын етпен қамтамасыз етіп ... ... ... ... ... ... алсақ, бүкіл қан аяғынан серпіліп отырып, шығып кетеді, ал
бұдан, өз бойында ол қандай шлак қалдырады? ... ... ... ... ... ме? ... ... мұсылман үшінде, мұсылман емес үшін де
қажет. Оны бүкіл ғалымдар мойындап ... ...... ... ... ... тағамдарының пайдасын мойындаған. Оның тамақ академиясы: ... ... ... ... ... ... ... - деп жазған. Бұл – үлкен мәселе.
№57 Техникалық комитеттің атқарған іс-шаралары бүгінгі күні ... ... ... ... төрағасы Марат Сәрсенбаевтың
айтуынша, ... ... ... ... ... 26 ұлт ... Олар халалдың негізгі потенциалды тұтынушылары болып саналады.
Республикамыз бұл ... ... ... ... ... ие болды. Өндірушілердің ойынша, егер мемлекет Әлемдік Сауда
Бірлестігіне (ӘСБ) енсе, онда ... ... ... ... ... өнімдер әлемнің көптеген елдерінде пайда болады.
Қазір елімізде 1500 түрлі тағамның стандарттары бар болса, қазақ
халқының негізгі асы – ... ... ... өнімінің 8 түрлі стандарты
бар. Олар – «Астана», «Тараз», «Жайық», «сарыарқа», «Алатау», «Түркістан»,
«Есіл» және ... ... Бұл ... ... ... ... әзірге осы өнімді шығарып және сатумен айналысатын ... ... ... Щучье қалалық сүт зауыты, «Подгорная» АҚ, «БеНТ»
АҚ, «Халал ет» ЖШС, ... ЖШС, ... ... және ... ... ... ... дүкендер. Алматының өзінде «Самұрық
өнімдері», «Халал ет», ... ... ... ет, сүт, нан ... ... шектеулі серіктестіктер құрылған. Қарағандыда
«Тай» ЖШС, ... ... ... ... ... ... ... стандарттау комитетінің арнайы сертификатымен жұмыс атқаруда.
Республиканың басқа да ... ... ... ... ... ... соңды айтылғандай, 2005 жылы 26 шілде мен 3 тамыз аралығында
Қазақстанның ... ... ... ... ... – 2006» атты
халал өнімдерінің 3 дүниежүзілік Малайзиялық халықаралық халал-индустрия
көрмесіне қатысты, ықыластың күштілігі, ... ... әсем ... ... басқа номинациялар бойынша әлемнің 80 ... ... ... 500 – ден ... ... фирмаларының арасынан бас бәйгені
жеіңіп алғаны да үлкен қуаныш болды.
Халал-өнім ... ... ... ... ... ... ... көз жеткізген: біздің делегация
шетелдік халал-өнім өндірушілердің арасында ерекше көзге түсіп, бірінші
орынды ... ... ... 80 ... ... ... Дәл осы
сапар барысында қазақстандық және ... ... ... ... құру ... ... жасаған.
Сапардың мақсаты – Ислам құндылықтарын пайдалана отырып, өркениеттің
осы заманғы талаптарында үлкен жетістіктерге жеткен ... озық ... көру ... ... бұл ... «Қазасқтан қажылары
қауымдастығы» республикалық діни бірлестігінің бастамасымен Индустрия және
сауда министрлігінің жанынан құрылған ... ... ... ... ... іске ... еді. Осы ... халалды тамақ
өнімдері шеберінде ғана емес, ... ... ... ... ... Бұл ... ... бізге толық үлгі боларлық мемлекет. Сондықтан
да, ... MS ... ... енгізудің әдістемелері мен
жетілдіру, құрылуы туралы ақпараттар жинақталып, Малайзияның мемлекеттік
және ... емес ... ... ... ... және ... ... перспективалы серіктестік мәелелері талқыланды. Бұл елдің
бизнесмендері жаңа саладағы біздің республикамыздың потенциалына ... ... ... ... халал-индустрияға қазақстандық шикізат
жеткізіліп тұрады деген жоспар да бар.
Сапар барысында, делегация халал-индустрияның, ... ... ... ... ... қызметкерлерімен, Малайзия мүфти ... ... ... ... ... ... малайзиялық халал-
индустрияны стандарттау мен сертификациялаушы министірлік және ведомство
өкілдерімен кездесті.
Тіпті, Малайзияда құны 55 ... ... ... ... ... ... өндіретін заводтың салынуы туралы
уағдаластық бар. Сондай-ақ, елімізде халал-сусындар шығару бойынша, құны
150 миллион ... ... ... (СӨ) құру ... халал өнімдерді стандарттау жөніндегі техникалық
комитеттің төрағасы Марат қажы ... ... ... тек ... ғана ... ... сақтау, қаржы, қызмет көрсету, қонақүйлерге
дейін халал стандарты қажет дейді. Қазір қонақ үй ... ... ... алынып, бекітуге жіберу қарсаңында тұр. Енді қазақстанда адал
қонақүйлердің ... ... ... Онда арақ – ... сатылмайды. Арнайы
намазханалар салынып, қызмет көрсету түрлері де адал жүргізілетін болмақ.
Ал халал тағам стандартына келсек, қазір ... тек ... ... ас» ... ... ғана ... Араб ... ұстанатын стандарты
да өз елімізде қолданысқа енгізіліп жатыр. Қазақстанда дінтану, исламтану
стандарттарының құрылуы шешіле қоймады. Бұл өз ... ... ... ... ... ... ... енгізуге өз септігін тигізер
еді. Кейіннен, қажырлы азаматтар халал индустриясын білім беру саласына да
енгізу жұмыстарын қатар алып ... Бұл ... ... ... ... Оқу ... бұрынан оқытушы болып істеп келе ... ... ... ... ... қажы Мыңбаев өз мойнына алған. Қайрат
Сатыбалды, Марат қажы ... бұл іске де ... ... ... беру ісіндегі халал деген сөз – тек Құранды ғана жаттап, ... ... түсу ... ... ғалымдарды оқытумен қатар, білім және тәрбие
беру жұмыстарына да жас ... ... ... дәнін егу. Яғни, жан
дүниесінің таза, мейірімді, инабатты, қанағатшыл және рахымды борлуына ... ... ... ... ... ... ... әрі аса қажетті
адамгершілік қалыптары да осы адал қасиетттер ғой. ... ... ... мен
ынсапты сіңіретін осы – имандылық. Имандылық қалыптарына негізделіп
жасалған «коммунистік моральді» оқып – ... ... бері ... бұл
қасиеттерді сіңіру ісі тоқтап қалды. Ендеше оны ... ... алу ... ... зор ... қажеттілік екенін даусыз. Осы мәселені қолға алған
азаматтар имандылық нормаларын оқыту үшін алдымен ЖОО – ларға дінтану, ... ... жеке пән ... ... ... ... ... діндердің
адамды имандылыққа тәрбиелейтіні мәлім, сондықтан бұл сабақ бойынша ... өз ... ... ... ... ... жөнінде дәріс
тыңдауы керектігі айтылды. Көптеген елдерде ол бұрынан бар. ... ... – ақ ... болсақ, Ресей Федерациясының бір ... ... ... жоо үшін діннің негізін оқытатын «Исламское богословие»
және «Теология» деген стандарттар енгізілген... ... ... ... бар да, ... стандарты жоқ... Ресейде бұл бар. Біз Ресейден
мол тәжірибе алуымыз керек.
Осы ... ... алға ... ... ... қолға алған
ісін аяғына дейін жеткізбей ... ... ... ... оқу ... ... ... үміт мол. Қазірдің өзінде олар
жоо – лардың бір топ профессорлармен мен ... ... ... ... ... ... ... келді. Соның ішінде
Марат қажының өзі ... бір ... ... ... ... ... бері
кейбіреулері бұрынғы қарсылықтарын қойып, бұл іске қолданыс беріп жатыр. Ал
профессор Мұрат қажы ... ... ... ... ... Бұл ... ... беретін университетте Ислам құндылықтары да
қатар оқытылып, ... ... ... ... ... ... өтуге
мүдделі. Оларға стандартты енгізу үшін білікті мамандар қажет. Осы ... оқу ... ... әр ... 14 адам оқып ... Олар ... маманы болып шықты. Бұл мамандар халалды қалай жүргізіп, ... ... ... ... Және бұл басы ... ... мамандар айына 14
күн, 80 сағаттан халал мәселесінің қыр – ... ... ... ... да өз ... ... ... отыр. Бұрын – соңды елімізде
бұл мәселе ... ... егер ... ... ... ... ... дін жағын біле бермейді. Оның үстіне халал стандарты қалай ... білу де ... ... ... ... ... ... – екі
ортадағы, дін мен стандарт жүйесінің арасындағы көпір.
Жоғарыда айтқанымыздай, халал тек қана тамақ өнімдеріне қатысты ... ... ... ... тұрмыс, қызмет көрсету және т.б. салаларда да
болады. Республикалық Қажылар Қауымдастығы ... ... ... айтуынша, халал тамақ өндірісіне арналған ... ... ... ... басқа да салалар қолға алынуда.
Сонымен қатар, техникалық комитет төрағасы ... ... ... ... ... ... көп көңіл
бөлуде. Оның ойынша, бүгінгі күні Қазақстанда 55 ірі кәсіпорын ... ... ... бұл ет, сүт, май шығарушы ... және нан ... ... ... спорттық-
сауықтыру кешендер, ауруханалар, фармокологиялық ... ... ... неке қию ... және т.с.с.. Жалпы, барлық
бағыттағы кәсіпорындардың тарапынан бұл мәселеге ... ... ... №57 ... ... және ... оқу орындарының
барлық кезеңдеріне арналған стандарттар даярлануда. Малайзия мен ... ... ... де ... ... ... ... нығайтуда «Фаджр» қоғамдық қорының тарапынан үлкен ... ... ... ... ... ғалымдар, дінді
білетін азаматтар жұмысқа алынуда. Әлі де осы тектес комитеттер ... ... ... комитет құрамында осы мәселені кеңейту
орынды болар ... ... ... ... ... алып, «Ақ орда» қозғалысы,
Қазақстан Қажылар қауымдастығы, ұлттық спорт ұйымы және ... ... ... партия аясында жүзеге асып жатыр.
Алдағы уақытта мұсылмандық супермаркеттің, ... ... ... этикалық қонақүйлердің, Бурабайдағы демалыс орны үйінің
стандарттарын жасау жоспарлануда. Қазір ... ... ... келеді.
Малайзияда, киім – кешекке де ... ... бар. Киім – ... «Нон – ... - ... ... деп киімдердің адалы мен харамы
айырып қойылған. Бұл таңырқататын жайт болды: «Киімнің де ... бола ... ... ... ... онда ... терісінен жасалған етік, амиян, сулық,
пальто, тағы ... ... ... ... ... Бұл ... – харамнан бөліп
шығарудың амалы. Сол ... ... ... ... да, балаларды
сүндетке отырғызу дәстүрінде де, баланы босандыру ... де тағы ... ... шарт.
Ал, сертификаттар тек отандық фирмаларға емес, сонымен қатар
Өзбекістан, Қырғыстан өндірушілеріне де ... №57 ТК ... ... ... сол ... ... ... «Халал» стандарт
ережелерін оқытуда. Сонымен қатар, олар Моңғолияға да ... ... ... ... мен ... жайлы,
Шариғатпен рұқсат еткен адал астың жағымды әсері жайлы сұхбатты «Наш мир»
газетінің журналистері №57 ... ... ... Марат қажымен
сұхбаттасқан. Марат-қажы, қоғам қайраткері ретінде, елімізде өндірілетін
«Халал» маркалы өнімнің сапасына бақылау ... ... ал, ... ... адам денсаулығына оның қалай тамақтануының тигізетін
әсерін зерттейді.
Қазақстандағы халал-индустриясы бүгінгі күні ... ... ... ... ... қажы келесі мәселелерді атап өтті: «Қазақстанда
адамдар халал ... не ... оның ... жақтарын түсіне
бастады. Әрине, бұл ... әлі де ... ... ... ... ... күнге дейін ғылыми негізге қойылмаған. Негізінде ... ... ... ісі алға ... ... тәжірибені тереңірек
зерттей бастағанда, біз халал индустриясының жаһандық желісі бар ... . Бұл ... ... ... ... өнеркәсібі. Халал
индустриясының дұрыс дамуы үшін білім беру жүйесін, мәдениет пен денсаулық
сақтау салаларын кірістіру қажет».
Халал ииндустрияны ... ... ... ... ... ... ... өз өнімдеріне халал сертификатын алуға тырысқан. Олар мұндағы
басты мәселені ... ... – бұл ең ... ... қағидаларымен
сәйкестік екен. Ол сәкестік Құранның жеке сүрелерінде берілген, ... ... ... «Ол ... ... қанды және шошқа етін,
және кез келген тірі мақұлықты, Аллаһ ... ... ... ... ... тыйым салған».
Тауар нарығында бизнесмендердің пайда табу көзі ретінде харам-
өнімдерді «Мұсылмандық», «Ұйғыр», «Дұнған», «Қазақ» ... ... бұл ... сеніп қалды. Орлар тіпті тауар сапасының халалдық
талаптарға ... ... ... Кейіннен бұл өнімдерге
шағымданушылар саны көбейіп бара жатты.
Бұл ... ... ... үшін №57 ... Комитет өз
істеріне санэпидемиялық қызметті, мал дәрігерлік қызметті, ... ... ... ... ... ... ... таза емес өнімдерді сатумен айналысатын
орындар мен өндірістерді айыптай ... ... ... ... ... түсіндіру, үлгілерін ұсыну жұмыстары жиі жүргізілуі қажет.
Сонымен қатар, «Халал» стандарт ... ... ... ... ... етуші директор тағайындауды ... ... ...... ... ... шешу ... табылады. Мысалыға,
Жапонияда халал индустрияның құрылуы қалай басталған? Ол елде ең алдымен
сапа ... ашу ... ... Бұл ... ... сапаны
халалмен байланыстырды, және жеңілден күрделіге қарай ... ... ... ... ... ... процесс
бақыланады. Ал, біздің елде халалды тек, шұжықта шошқаның ... ... ... туралы мәселелерді атап өтті. ... ... ... ... мен жұмысқа даярлау шаралары
жүргізіледі. Жас мамандар дайындық курстарын өткеннен кейін ... ал оны ... ... ... ... жаңа саладағы
қызметке тұруға мүмкіндік беріледі. Дайындық курсына түсушілердің барлығы
жоғарғы білім иелері, тіпті ... ... ... ... иелері:
зоотехниктер және ветеринарлар. Экзамен алған білім мен ... ... үшін ғана ... ... ... тұтынушы мұсылман қауымының алдындағы
үлкен жауапкершілікті сезіну үшін де қажет. Теориялық білім тәжірибеде өте
қажет ... ... ... оның ... өте қажет.
Негізінде, халал өнімдері туралы халық жақсы ... ... ... ... оның қабылдауын алдын ала даярлау қажет, таза өнімнің ... ... ... ... ... ... ... Халал индустриясы мұсылмандық мәдениетті қалыптастыру көзі ретінде
Дінге деген көзқарас тек қана намаз оқу, ... ... ... ... Халал да дін. Бұл мәселе бірқатар өркениетті елде де
шешімін тапқан. Құранда «Адал тамақ ... деп ... осы ... ... болсақ, жоғарыда атап айтқандай таза емес ... ... ... ... Бұл адамның дұрыс тынықпауына,
көңіл күйіне әсер етеді. Оның үстіне бойда тұрған нәрсе консерогендік затқа
айналады. Бұдан рак пен ... ісік ... ... қауіпі бар. Сондықтан
да халал мұсылман үшін де, мұсылман емес үшін де қажет. Оны ... ... ... ... беретін батасының ең зоры – Жаратқаннан
«басқа амандық, асқа адалдық» біреуін тілеу. Осындағы басқа амандықты жақсы
түсінсек те, біз ұзақ ... бойы асқа ... ... ... бойлай
қойған жоқпыз. Таза, дәмді етіп жасалған тағамның бәрін адал ас ... ... ... ... қала ... ... көңіл аударуға
мүмкіндігі болмайтын. Мәселен, базардан немесе дүкеннен сатып алынған еттің
алдымен токпен немесе басқа ... ... ... соң ғана ... ... еті екеніне, демек, оның арам екеніне кім көңіл аударыпты? ... ... та, ... ... адал ... ... етін таба алар ма
едік? Сондықтан, барға қанағат, жоққа ... деп ... ... ... беретінбіз. Ал адал, яғни халал ас болу үшін ол ... ... ... ... ... қан ... шығуы керек. өлгеннен кейін сойылған
малдың шықпаған қан арқылы неше ... ауру ... ... қалып
қоятынын ғылым дәлелдеген. Олар 100 градуста қайнатылған етте де өлмейді.
Кейбірінің тіпті 300 – 400 ... да ... ... ... да ... мұсылман жолымен бауыздап, қанын түгел ағызудың маңызы
зор.
Адал тамақ –бұл біздің ұлттың денсаулығы мен ... ... ... сапа жүйесімен жасалған ... ... ... мән ... ... Дегенмен, қазір халал-өнім санаулы сағаттарда-
ақ сатылып кетуде. Адамдар іс жүзінде бұл өнімдердің жоғарғы сапасына,
денсаулыққа деген ... көз ... ... ... тез ... ... ол ... емес сананың уланғанын түсіне бастайды. Сана
неғұрлым қараңғы болған сайын, ол соғұрлым жарықты ... ... ... ... халалға қарай тартылады. Егер адамдардағы агрессия, зұлымдық,
жеккөрушілік, реніш азайып, ... ... ... ... болса, онда адам харамнан алшақ болады. Яғни, өз ойы мен ісінде ... ... ең ... – жаңа ...... ... бастауы. Барлығы адам санасымен, оның дүниетанымымен және дүниеге
деген көз-қарасымен, кейде ойдың кертартпалығымен тығыз байланысты ... ... Бұл ... ... жаңа құндылықтар –ислам
құндылықтарын құру қажет. Көпшілікке халал ең алдымен – бұл денсаулық, жан
мен тәннің саулығы ... ... ... ... ... елінің
экономикасы ғана емес, имандылықтың негізінде ... де ... ... келе ... ... ... тұстарымыз да бар екені
анық. Бұл жүйені тоқтатпай, ары қарай жалғастыру еліміздің көркеюіне үлкен
үлес қосар еді.
Білім беру ісіндегі ... ... сөз – тек ... ғана ... ... ... түсу емес, зайырлы ғалымдарды оқытумен қатар, білім және тәрбие
беру жұмыстарына да жас азаматтың жүрегіне имандылық дәнін егу. ... ... ... ... ... қанағатшыл және рахымды борлуына әсер
ету. Адамның басқа мақұлықтан ... ... ... әрі аса ... қалыптары да осы адал қасиетттер ғой. Адамның бойына сабыр ... ... осы – ... Имандылық қалыптарына негізделіп
жасалған «коммунистік моральді» оқып – үйрету жоғалғанан бері санаға бұл
қасиеттерді сіңіру ісі ... ... ... оны ... қолға алу еліміз үшін
аса зор стратегиялық қажеттілік екенін даусыз. Осы мәселені қолға алған
азаматтар ... ... ... үшін ... ЖОО – ... дінтану, яғни
теология лімін жеке пән ретінде енгізуді ұсынды. Барлық дәстүрлі діндердің
адамды имандылыққа тәрбиелейтіні мәлім, ... бұл ... ... ... өз ... сәйкес бөлініп, имандылық құндылықтар жөнінде дәріс
тыңдауы ... ... ... ... ол ... бар. Тіпті, алысқа
бармай – ақ ... ... ... ... бір ... ... өзінде жоо үшін діннің негізін оқытатын «Исламское богословие»
және «Теология» деген стандарттар ... ... ... дінтану
стандарты бар да, исламтану стандарты жоқ... ... бұл бар. Біз ... ... ... ... ... ... енгізу туралы үкіметте Марат
Сәрсенбаев бұл факторды ... ... ... ... ... Ол ... ... оның өмір сүру образына деген жағымды
ықпалын ашық әрі түсінікті ... ... ... ... билік
аргументтеріне жеңіл жұғынып кетті – үйлесімділікке қол ... ... те ... ғана емес ... миллиардтық Үндістан және Жапония
қабылдап отырған өмір ... ... ... ... ... ... ... ел болашағына үлкен жол ашпақ. Дәл осы жолды Англия ... Ақш пен ... ... мен ... өзі ... отыр. Тек
Қытай ғана бұл жаңа позитивті құбылыстың пайдасына терең үңіле қойған жоқ.
Бұл ұлы держава теизм мен ... ... ... бойы ... ... Аз ... ішінде Марат Сәрсенбаев барлық халал өмір сүру
образын өз елдеріне енгізген мемлекеттер ... ...... ... ... ... халал инициативасы бойынша асып өткен
мемлекеттердің осы ... ... мен даму ... ... –– ... іс өз ... ... Қазақстанда жүздеген
кәсіпорындар халал өнім өндіру ... ... ... ... ... ... ... зауыт туралы айтты, осы өндіріс саласындағы
кәсіпорындарға халал стандарт ... ... үшін ... өнім ... ... ... ... мәселелерге тоқтады. Алайда бұл саланың
өндіріс көлемін кеңейту мен ұлғайту үшін қомақты қаржы ... ... ... Исламдық даму банкі бұл жағдайда көмек көрсете ... ... ... ... Бұл ... ... перспективалы бағыттарды
бүгінгі күні дамыту ісімен Марат Сәрсенбаев ... Бұл ... ... ... яғни дінтанушылар мен теологтарды оқыту. Егерде
алдағы уақытта бұл мәселелре өз ... ... ... ... ... біздің
елдегі халал индустрия дамуына берік фундамент қаланады деп ... ... ... ... стандарт техникалық комитеті мен мектептердің және
ЖОО – лардың барлық кезеңдеріне арналған стандарттар даярлануда. ... ... ... мен ... ... ... ... Шетелдік
әріптестер мен қатынастарды нығайтудың негізі ретінде «Фаджр» ... ... ... ... ... ... осы ... негізінде
мемлекеттік орта білім беру және жоғарғы білім беру мекемелеріне теология
және дінтану пәндерін ... ... ... ... ... бас имамы
Нұржан Қиас «халал стандартының күнделікті тұрмысқа енгізуінің қажеттілігі
туралы ... ... ... ... ... ... Мыңбаев бұл
мәселенің моральдық жағына тоқталды, яғни ол ... ... ... және
халал туралы дұрыс ақпараттар тарату мәселелерін меңзеді.
Астанада «дін және ... ... ... үстел өтті. Оны
ұйымдастырушылар № 57 – ші ... ... пен ... ... ... ... ... профессор Ақселеу Сейдімбек Исламның
қазақ халқының рухани мәдениетіндегі орны туралы мәселеге ... ... және ... даму институның директоры Дихан Хамзабекұлы ... мен ... ... ... мән ... ... ... Ғабитов дін мәдениеттің феномені болып табылатындығы жайлы
қысқаша айтып өтті. Бұл ... ... ... пен ... ... идеялар қозғалды. «Халал» стандарттау комитетінің орынбасары теология
профессоры Марат Сәрсенбаев біздің елдегі халал индустрияның даму ... ... ... ... ... ... ғылымдарының длокторы,
профессор Зиябек Ермұханұлы ... және ... ... ... ... діни ... ... біраз мәліметтер берді.
Философия ғылымдарының кандидаты доцент Г. Фазылова ... ... ... ... ... ... ... ықпал болатын ортақ
платформаны құру туралы өз ойын айтты. Жалпы алғанда ... стол ... ... ... ... түсіністік атмосферасында өтті.
Біз халалды саналы фактор деп қабылдауымыз қажет.
Қортынды
Сапамен және қауіпсіздікпен қамтамасыз ету мәселесі көп қырлы және көп
аспектілі,ал оны тек ғана ... ... ... ... ... өз ... ... ме саулығы екеніне
көз жеткізе отырып,біз өнім сапасын басқарудың жаңа моделін құру істеріне
көп көңіл бөлуіміз керек.Бұл ... ... ... және ... ... ... аясын қамтып,өнімніңқауіпсіз екеніне кепілдік беру
қажет.
Малды сатып алу кезінде мал ... ... ... ... қатаң санитарлық және технологиялық талаптардың
қойылуы бізге ет және ет ... ... ... ... ... ... ... өнім-бұл тұтынушының толық сенімі және
қауіпсіздіктің жоғарғы ... ... ... ... сай
кәсіпорындардың мақсаты тұтынушылар сұранысын қанағаттандыруға,яғни сапаны
нығайтуға бағытталғанын ... ... ... жай ғана қағаз емес,ол мал ... ... ... ... ... жауапкершіліті болатын құжат болып табылады.
Адал тамақ, адал киім, адал іс - ... ... ... ... еді. ... ... үйренейік, әрі қолданайық!
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ:
1. «ДАЛА мен ҚАЛА» газеті, 17 ақпан, 2007 жыл
2. Халифа Алтай ... ... ... ... және түсінігі»./Сауд Арабиясы,
Медине 1991
3. Қазақстан Діни Басқармасы «1001 Хадис», Алматы 1991 жыл
4. Халифа Алтай Ғақыпұлы ... ... ... А., 1994 ... Н.О. ... ... ... құқық», А., 1998 жыл
6. Н.Өсерұлы «Шариғат», А., 1996жыл
7. Ибрагим Дамира ... ... асыл тәжі ... ... өмірі», А., 2003 жыл
8. Мұхаммед Сыдық «Мұсылмандық әдеп сабағы», А., Қайнар 2001жыл
9. Энциклопедия ... /Бас ... ... А.: ... 1996жыл
10. Аударған Қайрат Иса «Хадистер және түсінігі» (1-кітап), А., 2002 жыл
11. Аударған Қайрат Иса «Хадистер және ... ... А., 2002 ... Али Хіммет Берки, Осман Кескіоғлұ «Соңғы пайғамбар Хазірет Мұхаммедтің
(с.ғ.с.) ... ... ... ... ... «Құран және Ғылым Ислам ақиқат көзімен қарағанда», ... жыл

Пән: Дін
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 35 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Туризмнің дамуына әсер етуші факторлар19 бет
Қонақ үй индустриясының дамуы17 бет
Қонақжайлылық индустриясы менеджментінің жалпы сипаттамасы27 бет
Дүниежүзілік қонақжайлылық және туризм индустриясындағы жаһандандыру процестері81 бет
Маркетингтің туризм индустриясында маңыздылығы23 бет
Меймандастық индустриясының дамуы мен қазіргі жағдайы41 бет
Павлодар облысының туризм индустриясының даму үрдісі79 бет
Туризм индустриясындағы бизнес жоспардың мән – мазмұны мен ерекшіліктері18 бет
Қазақстан Республикасында туристік қызмет индустриясын дамыту мәселелері23 бет
Қазақстан Республикасындағы туризм индустриясын жетілдіру жолдары47 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь