Жаңа педагогикалық технологияларды қолдану

Кіріспе
1 Жаңа педагогикалық технологияларды қолдану . уақыт талабы
1.1 Сын тұрғысынан ойлауды дамыту технологиясы
1. 2 Қазақ тілі сабағында модульдік технологияны қолдану
2 Қазақ тілі сабағында технологияларды пайдаланудың тиімділігі
2.1 Қазақ тілін проблемалық тұрғыдан оқыту
2.2 Деңгейлеп саралап оқыту технологиясы
Қорытынды
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі
ХХІ ғасырдың жан-жақты зерделі, дарынды, талантты адамын қалыптастыру бағытындағы білім беру мәселесі мемлекетіміздің басты назарында. Білім мен ғылымның Қазақстан дамуына оңтайлы әсер етуі үшін дүниежүзілік кеңістігіне ену, білім беруді одан әрі демократияландыру, оқыту жүйесін заман талабына сай үйлестіре алу міндеті туындап, білімге, бүкіл оқу-әдістемелік жүйеге жаңа талаптар қойылуда. Осы тұрғыдан алғанда мұғалімге білім берудің тиімді жолдарын қарастыру, таңдай білу еркіндігі тиіп отыр. Жүсіпбек Аймауытов: «Сабақ беру – үйреншікті жай ғана нәрсе емес, ол жаңадан жаңаны табатын өнер», - деген екен.
Сондықтан қазіргі таңдағы педагогика жаңалықтарын, қазіргі қолданылып жүрген пән ерекшелігіне қарай қолдана білу – оқыту мақсатына жетудің бірден-бір жолы.
Қазақстан Республикасының Президенті жолдауында мемлекеттік тілді еліміздің қоғамдық өмірінде қызмет ету аясын кеңейту, тілді оқу орындарында оқыту мен үйрету әдістемелерінің сапасын жақсарту мәселесіне назар аударды.
Қазақстан білім стандартының жасалуы, жаңа оқулықтардың жазылуы, жаппай компьютерлендіру, инновациялық технологиядан іздену, білім сапасын арттыру, әлемдік білім кеңістігіне ену, кредиттік технологияға көшу мақсатындағы жұмыстардың бәрі – еліміздің жаңалыққа талпынысының куәсі.
Инновация – жаңалыққа талпыну, бұл сән немесе еліктеушілік емес, қатал шындық, өмір қажеттілігі. Мемлекеттік тілді жан-жақты меңгертуде ақпараттық технологиялардың мүмкіндігін тиімді қолдана білу, сабақ жүргізудің жаңа оқыту әдістерін әзірлеу – қазіргі кезеңде ең өзекті мәселелердің бірі. Үйретілетін тілдік материалдарға, жалпы оқу бағдарламасына өзгерістер еніп, бұрынғыға қарағанда күрделеніп, тілді үйретудің әдіс-тәсілдерінің де жетілдіріліп жатқаны да белгілі.
Қазір әдістеме ғылымында «оқытудың жаңа технологиясы» деген ұғым кеңінен қолданылуда. Оқыту технологиясы мен әдістеме ғылымы бір-бірімен тығыз байланыста. Екеуінің де мақсаты бір, яғни оқытудың тиімді жолдары.
Инновация дегеніміз – білім, тәрбие жұмысына жаңалық енгізу, яғни, жаңа әдістемелік амал-тәсілдерді, құрал-жабдықтарды, жаңа концепцияларды жасап, оларды қолдану деп анықтаған.
Дипломдық жұмыстың өзектілігі: Білім беруді ізгілендіру, демократияландыру бағытын өрістеудің мәні пәндерді оқыту жүйесін жеке тұлғаның құрылымымен, оның даму заңдылықтармен сәйкестікте ұйымдастырудан көрініс табады. Оқушылардың өзін-өзі тануына, өзіндік санасының өсуіне, оның дара тұлға ретіндегі қасиеттерінің қалыптасуына мүмкіндік туғызу жаңа педагогикалық парадигманың өзегін құрайды. Қазіргі кезеңде «педагогикалық технология» – оқытушының практикалық қызметінде жүзеге асатын педагогикалық жүйенің логикалық негізделген жобасы. Қазір дүние жүзінде оқытудың тиімді жолдары, жаңа технологиялар мен жаңа әдіс-тәсілдерін қарастыру процесі жүріп жатыр. Бүгінгі оқыту жүйесінде әр түрлі жаңа технологияларды пайдалану тәжірибеге еніп, нәтижелерін беруде. Сондықтан оқытудың жаңа педагогикалық технологиясын зерттеу әрі қолдану – қазақ тілін оқыту әдістемесінің де еншісіндегі басты мәселелердің бірі.
1 Білім туралы. Об образовании: Қазақстан Республикасының Заңы. - Алматы: «Литера», 2000. – 96 б.
2 Педагогика. Дәріс курсы. Алматы: «Нұрлы Әсем», 2003. – 368 б.
3 Ыбыраимжанов Қ. Педагогикалық технология // Бастауыш мектеп. – 2005. – №8. – Б. 6-8.
4 Раисова Г. Орыс мектептерінде мемлекеттік тілді оқытуда жаңа педа-
гогикалық технологияларды пайдалану // Қазақ тілі мен әдебиеті орыс
мектебінде. – 2006. – №6. –Б. 3 -24.
5 Нағымжанова Қ. Қазіргі педагогикалық технологияларды – объективті
қажеттілік // Бастауыш мектеп. – 2005. – №7. – Б. 7-10.
6 Алтаева Ш. Сыни ойлау – шындалған ойлау // Қазақ тілі мен әдебиеті. – 2003. – №7. – Б. 53-59.
7 Машенова Ш. Қазақ тілін оқытуда жаңа әдістерді қолдану // Қазақ тілі мен әдебиеті орыс мектебінде. – 2005. – №4. – Б.28-35.
8 Нұматова Р. Оқытудың жаңа технлогияларын оқу-тәрбие ісіне енгізу // Мұғалім және заң. – 2009. – №6. – Б. 28-30.
9 Рысқалиев Б. Оқыту үрдісінде жаңа технологияларды пайдаланудың әдістері мен формалары // Ұлағат. – 2009. – №10. – Б. 96.
10 Маханова К. Сыни тұрғыдан ойлау – білім көзі // Қазақ тілі мен әдебиеті. – 2007. – №11. – Б. 21.
11 Нұржан Ж. Қазақ тілін оқыту технологиясы // Қазақ тілі мен әдебиеті орыс мектебінде. – 2008. – №4. –Б. 7-8.
12 Назарбаев Н.Ә. «Қазақстан – 2030» (Ел Президентінің Қазақстан
халқына Жолдауы). Алматы: «Білім баспасы», 1998. – 96 б.
13 Рахматулина Г. Технологияларды пайдалану арқылы сабақтың тиімділігін арттыру // Қазақ тілі мен әдебиеті орыс мектебінде. – 2008. – №4. – Б. 29-35.
14 М.Нұрмұқанов оқулары: Филология ғыл. д-ры, проф. Хайролла Мырзағалиұлы Нұрмұқановқа арналған аймақтық ғыл.-тәжір. конф. Материалдары. – Қарағанды: ҚарМУ баспасы, 2010. – 269 б.
15 Тыналина Б. Қазақ тілі сабағында жаңа технологияны пайдалану // Қазақ тілі мен әдебиет орыс мектебінде. – 2004. – №9. – Б. 103-113.
16 Жанпейісова М.М. Модульдік оқыту негізінде. – Алматы.
17 Қаражігіт А. Қазақ тілін оқытудың тиімді жолдары // Қазақ тлі мен әдебиеті. – 2005. – №5. – Б. 3-10.
18 Жанпейісова М.М. Модульдік оқыту технологиясы оқушыны дамыту құралы ретінде. – Алматы, 2006.
19 Сыздықова М. Ақпараттық технологиялар арқылы болашақ мамандарды даярлау мәселелері // Қазақ тілі мен әдебиеті. – 2007. – №1. – Б. 112-115.
20 Қараманқызы А. Модульдік технология // Сынып жетекшісі. – 2005. – №5. –Б. 22-23.
21 Байжанова З.Т. Жалпы педагогика: Оқу құралы. – Алматы: Таймас баспасы, 2008. – 168 б.
22 Максимова В.Н. Проблемный подход к обучению в школе. ЛГПИ, - Москва, 1973.
23 Әбілқаев А. Қазақ тілін оқыту әдістемесі. – Алматы: Санат, 1995. – 120 б.
24 Ерғожина Ш. Проблемалық әдіс арқылы оқыту // Қазақ тілі мен әдебиеті. – 2007. – №11. – Б. 98-102.
25 Ахметова Г.К., Исаев З.Ә. Педагогика: Оқулық. – Алматы: Қазақ университеті, 2006. – 220 б.
26 Бабаев С.Б., Оңалбек Ж.К. Жалпы педагогика: оқулық. – Алматы, 2005. – 228 б.
27 Педагогика: Педагогикалық жоғары оқу орындары мен педагогикалық колледждер студенттеріне арналған оқулық./ ред, басқарушы П.И.Пидкасистый; Ауд.: Г.К.Ахметов, Ш.Т.Таубаева. – Алматы: Қазақ университеті, 2006. – 336 б.
28 Қоянбаев Ж.Б., Қоянбаев Р.М. Педагогика. – Алматы, 2004. – 420 б.
29 Махмутов М.И. Мектепте проблемалық оқытуды ұйымдастыру. – Алматы: Мектеп, 1981. – 248 б.
30 Матюшкин А.М. Проблемные ситуации в мышлении и обучении. М., 1972. – 239 б.
31 Махмутов М.И. Проблемное обучение (основные вопросы теории). М., Педагогика, 1975. – 362 б.
32 Ерғожина Ш. Проблемалық әдіс арқылы оқыту // Қазақ тілі мен әдебиеті. – 2007. – №11. – Б. 98-101.
33 Жайлаубаева Қ. Проблемалық әдіспен оқыту // Қазақ тілі мен әдебиеті. – 2008. – №9. – Б. 15-17.
34 Жанәбілова А. Пәнаралық байланысқа негізделген проблемалық оқыту технологиясы // Қазақ тілі мен әдебиеті. – 2009. – №9. – Б. 80-85.
35 Шадиева Н.Х. Мемлекеттік тілді деңгейлік оқыту жүйесі. – Астана, 2007. – 140 б.
36 Қайруллина Қ.А. Оқыту үрдісіндегі жаңа технологиялар // Қазақ тілі мен әдебиеті орыс мектебінде. – 2008. – №6. – Б. 109-118.
37 Тыналина Б. Саралап оқыту // Қазақ тілі мен әдебиеті орыс мектебінде. – 2005. – №2. – Б. 65-69.
38 Момынбаева Б.К., Шермағанбет М.З., Асқаров С.Қ. Жаңа ақпараттық технологиялар негізінде білім сапасын жоғарылату // Білім. – 2009. – №6. – Б. 3-6.
39 Құлмағанбетова Б., Исанова А., Исинғарина М., Көккозова М., Құрманғалиева Р., Айтжанова П. Қазақ тілін оқыту әдістемесі. – Алматы: Білім баспасы, 2000. – 144 б.
40 Жанбабаева Г. Деңгейлеп саралап оқыту технологиясы // Бастауыш мектеп. – 2005. – №1. – Б. 5-7.
41 Сарбасова Қ. Саралап оқыту // Қазақстан мектебі. – 2007. – №7. – Б. 28-30.
42 Сыбайласова Ж. Саралап-деңгейлеп оқыту технологиясы // Сынып жетекшісі. – 2003. – №6. – Б. 15-17.
43 Жамантаева Г. Инновациялық технология білім сапасын арттыру кепілі // Қазақ тілі мен әдебиеті орыс мектебінде. – 2007. – №12. – Б. 26-30.
44 Окпина Б. Саралап деңгейлеп оқытудың педагогикалық технологииясы // Сынып жетекшісі. – 2003. – №6. – Б. 3-5.
45 Кобдикова Ж.У. Деңгейлеп саралап оқыту педагогикалық технологиясы талаптарына сәйкес өтетін сабақтардың үлгісі // Бастауыш мектеп. – 2003. – №9. – Б. 89-91.
46 Жұмабаева А.Т., Байсенова М.С. Оқушылардың шығармашылық қвбілеттерін инновациялық әдістер арқылы дамыту // Педагогика мәселелері. – 2009. – №4. – Б. 125-129.
47 Қазақстан Республикасының 1999 жылғы Білім заңы. Алматы: Дастан, 2000.
48 «Қазақстан Республикасының білім беру жүйесінің 2003 жылғы даму Концепциясы». – Астана, 2003.
49 Құрманова Н.Ж. Қазақ тілін дамыта оқыту технологиясы. – Монография. – Астана: Мемлекеттік тілді жеделдете оқыту республикалық орталығы, 2007. – 140 б.
50 Орысша-қазақша сөздік. Москва, 1954. – 812 б.
51 Қадашева Қ. Қазақ тілі: Оқытудың тиімді әдістемелері. – Алматы: Мектеп, 2000.
52 Айтбаева Б.М., Әбдірахманова Г.Х. Қазақ тілін оқытуда жаңа технологиялардың тиімділігі. Қарағанды университетінің хабаршысы. Филология сериясы. – №3 (51), 2008. – Б. 79-83.
53 Сығаева Р. Сабақ берудің жаңа технологиясы – оқушылардың білім сапасын көтерудің кепілі // Педагогикалық кеңес. – 2006. – №3. – Б. 3-6.
        
        Кіріспе
ХХІ ғасырдың жан-жақты зерделі, дарынды, талантты ... ... ... беру ... ... ... назарында. Білім мен
ғылымның Қазақстан дамуына оңтайлы әсер етуі үшін ... ... ... ... одан әрі ... ... жүйесін заман талабына
сай үйлестіре алу ... ... ... ... ... жүйеге
жаңа талаптар қойылуда. Осы тұрғыдан алғанда мұғалімге білім берудің тиімді
жолдарын қарастыру, таңдай білу еркіндігі тиіп ... ... ... беру – ... жай ғана нәрсе емес, ол жаңадан жаңаны табатын
өнер», - ... ... ... ... педагогика жаңалықтарын, қазіргі қолданылып
жүрген пән ... ... ... білу – ... ... ... бірден-
бір жолы.
Қазақстан Республикасының Президенті жолдауында мемлекеттік ... ... ... ... ету ... ... тілді оқу орындарында
оқыту мен үйрету әдістемелерінің сапасын жақсарту мәселесіне назар аударды.
Қазақстан білім стандартының ... жаңа ... ... жаппай
компьютерлендіру, инновациялық технологиядан іздену, білім сапасын арттыру,
әлемдік білім кеңістігіне ену, ... ... көшу ... бәрі – ... ... талпынысының куәсі.
Инновация – жаңалыққа талпыну, бұл сән немесе еліктеушілік емес, қатал
шындық, өмір қажеттілігі. Мемлекеттік ... ... ... ... ... ... ... білу, сабақ жүргізудің жаңа
оқыту әдістерін әзірлеу – қазіргі кезеңде ең ... ... ... ... ... ... оқу бағдарламасына өзгерістер еніп,
бұрынғыға қарағанда ... ... ... әдіс-тәсілдерінің де
жетілдіріліп жатқаны да белгілі.
Қазір әдістеме ғылымында «оқытудың жаңа технологиясы» деген ұғым ... ... ... мен ... ... ... ... Екеуінің де мақсаты бір, яғни оқытудың тиімді жолдары.
Инновация дегеніміз – білім, тәрбие жұмысына жаңалық енгізу, яғни, ... ... ... жаңа ... ... ... деп ... жұмыстың ... ... ... ... ... ... мәні пәндерді оқыту жүйесін жеке
тұлғаның құрылымымен, оның даму ... ... ... ... ... ... тануына, өзіндік санасының ... дара ... ... ... қалыптасуына мүмкіндік туғызу жаңа
педагогикалық парадигманың өзегін құрайды. Қазіргі кезеңде «педагогикалық
технология» – оқытушының практикалық қызметінде жүзеге ... ... ... ... ... ... дүние жүзінде оқытудың тиімді
жолдары, жаңа технологиялар мен жаңа әдіс-тәсілдерін қарастыру ... ... ... ... ... әр түрлі жаңа технологияларды
пайдалану тәжірибеге еніп, нәтижелерін ... ... ... жаңа
педагогикалық технологиясын зерттеу әрі ...... ... ... де еншісіндегі басты мәселелердің бірі.
Дипломдық жұмыстың тәжірибелік маңызы: Білім берудегі жаңа ... ... ... ... ... ... ... қазақ
тілі сабақтарында ақпараттық технологияларды, олардың әдіс-тәсілдерін,
стратегияларын ... ... ... ... теориялық маңызы: Білім берудің жаңа технологиясын
білу, тиімді түрлерін ұтымды пайдалану, педагогикалық және ... ... ... ... сапалы білім беру, кәсіби
шеберлікті қалыптастыру және қазақ тілі ... жаңа ... ... ... ... жұмыстың мақсаты мен міндеттері: Мемлекеттік тілді оқытуда
қазіргі заман талабына сай ... ... ... ... тәсілдер мен
жолдар арқылы іске асып жатқандығын көрсету, білім беру, ... ... ... технологиямен жетілдіру зерттеудің мақсаты болса,
бұл мақсатқа жету үшін төмендегідей ... шешу ... ... ... ... әдіс-тәсілдерді (технологияларды) пайдалану;
- өздігінен білім алудың жолдарын ойластыру, ... ... ... ... ... ... білу;
- оқу процесін ұйымдастыру жолдарын ойластыру.
Дипломдық жұмыстың нысаны: Қазақ тілін оқытуда жаңа ... ... ... әдіс-тәсілдері, формалары, түрлері және
олардың даму ... мен ... ... ... ... ... жұмыстың теориялық және әдіснамалық негіздері: Қазіргі заман
талабына сай білім беруде жаңа педагогикалық технологияларды ... ... ... мен ... ... ... тілін оқытуға және
педагогикаға ... ... ... ... ... Р.М.Қоянбаев, С.Б.Бабаев, Ж.Р.Оңалбек, ... ... ... ... Н.Құрманова,
Б.Құлмағамбетова, А.Исанова, М.Исинғарина, М.Көккөзова, Р.Құрмағалиева,
П.Айтжанова т.б. ғалымдардың зерттеу ... ... ... тілі ... ... тілі мен әдебиет орыс мектебінде», «Ұлағат», «Сынып
жетекшісі», «Педагогика мәселелері», «Білім», ... ... ... басшылыққа алынды.
Дипломдық жұмыстың ғылыми жаңалығы: Ұсынылып отырған дипломдық жұмыста
қазіргі қазақ тілін оқытудағы инновациялық ... ... ... ... ... ... тілі ... жаңа технологияларды
енгізудің жеке тұлға ... ... ... мәні, білім сапасын
арттырудағы рөлі, заман талабына сай ... беру ... ... ... «Білім туралы» Заңында «Білім беру жүйесінің
басты міндеті – ... және ... ... ... ... ... ... негізінде жеке адамды қалыптастыруға және шындалған
білім алу үшін ... ... ... оқытудың жаңа технологияларын
енгізу, білім беруді ақпараттандыру, халықаралық, ... ... ... [1, 10-б.] делінген.
Оқытытудың мақсаты мен мазмұны, оны ұйымдастырудың түрлері мен ... ... даму ... ... қатынастар негізінде, жалпы
білімге адамдардың да барлығы ... ... ... ... ... ... ... идеяларға сай өзгеріп отырады.
«Дәстүрлі оқыту» ... XVII ... ... «Ұлы дидактика»
еңбегінің негізінде қалыптасты. Күні ... ... әлем ... ... ... ... деп түсіндіріледі [2, 301-
б.].
Дәстүрлі оқыту технологиясының ерекшеліктері мыналар:
- оқушылардың жас ерекшеліктері бір деңгейде ... және ... ... сыныпты құрайды. Бұл құрам негізінен мектептегі кезеңде еш
өзгеріссіз сақталады;
- сынып бірыңғай ... ... және ... сай сабақ кестесімен
жұмыс істейді. Осыған сәйкес, балалар мектепке бір мезгілде және ... ... ... тиіс;
- оқытудың негізгі бірлігі – сабақ;
- сабақ бір пәнге, бір тақырыпқа арналған. Бір ... ... ... ... ... ... ... жұмысты мұғалім жасайды. Ол жеке пәндер бойынша әр
оқушының ... жеке ... жыл ... сыныптан-сыныпқа көшіру
мәселесін шешеді;
- оқу жылы, оқу күні, сабақ кестесі, оқу ... ... ... ... үзілістер – бұлардың бәрі сыныптық жүйенің ... ... ...... ... ... жаңа ... оқушылардың жеке басының даму мүмкіндіктеріне сай оқудың
мазмұны мен ... ... оқу ... жаңа ... ... ... «техника», «технология», «оқыту технологиясы», «білім ... ... ... ... ... ... ... түсініп, соны ақылмен аңғаруымыз керек. Әлемдік
педагогикалық тәжірибеде «технология» ұғымының екі мағынасы бар. ... ... - ... құралдарының жиынтығы;
- екіншісі – бір істі орындағанда қолданылатын тәсілдер жинағы.
Технология – грек сөзі, түсіндірмелі сөздікте бұл – қандай да ... ... ... ... ... ... ... білдіреді.
Технология инновациялық іс-әрекет оқытудың жаңа ... ... ... ... бір ... ... ... тұжырымды мақсат қоя
отырып, жоғарғы нәтижеге жетуді талап етеді. ... ... ... тың, ... жаңа ... ... іс-әрекеттерінен
ізденуді, яғни білім мен тәрбиеде ғылымның ... қол ... ... ... ... сол ... ... көрсеткіштерге жету
деген сөз. ЮНЕСКО-ның құжаттарында оқыту технологиясы оқытудың құрылу,
қолдану және ... ... ... ... ... қорлары, оның өзара
қатынасы болып табылады. Бір ... ... ... – ол ақпаратты
өңдеудің, өзгертудің әдістері мен тәсілдерінің жиынтығы, ал екінші жағынан,
оқыту үрдісінде ... ... ... ... ... отырып, оқушыға әсер ету құралдары жайлы ғылым. Оқыту технологиясы
жүйелі ұғым. Оның құрамына кіреді:
- оқытудың мақсат-міндеттері;
- педагогикалық өзара қатынас ... оқу ... ... оқушы, мұғалім;
- іс-қимыл нәтижесі.
Оқытудың технологиясы педагогикалық әдістерге негізделген 1960 ... ... ... ... ... ... Оның мәні
жайлы соңғы он жылдықта белгілі болып кеткен көптеген анықтамалар бар. Атап
айтатын болсақ, олар ... ... – бұл ... шеберлік, ептілік, өңдеу ... ... ... ... ... технологиясы – дидактикалық жүйесінің құрамдас бөлігі
(М.Чошанов).
- Педагогикалық технология – ... мен ... ... ... ... ... ... амалдарын
анықтайтын психологиялық-технологиялық құрылымдардың жиынтығы. Ол
педагогикалық барыстың ... ... ... ... Педагогикалық технология – оқушы мен мұғалімнің толық жабдықталған
шарттарын қамтамасыз ететін оқу процесін жобалау, ұйымдастыру ... ... ... педагогикалық іс-қимылдарының жан-жақты
ойластырылған моделі (В.М.Монфсьв).
- Педагогикалық технология – білім беру түрлерін оңтайландыруда өзінің
тапсырмасы ретінде қарастыратын ... және ... ... ала ... ... ... білімді меңгеру мен оқытудың
барлық процесін анықтау, қолдану, құру тәсілдерінің жүйесі (ЮНЕСКО).
- Педагогикалық ...... ... жету үшін
қолданылатын барлық жеке тұлғалық, құралдық, әдістемелік ... ... ... ... ... ... ... технология – алдыңғы авторлардың барлық анықтамаларының
мағынасын бойына сіңірген мағыналы қорытындысы (Г.К.Селевко) [3, 7-
б.].
Технология – ... ... ... жету керек деген сұраққа жауап
береді. Технология – ... ала ... ... ... іске ... ... барысы және оның нәтижесіндегі көрсеткіші.
Педагогикалық технологияны ... ... ... ... ... ... ... Ол тұлғаның жеке ерекшеліктерін зерттейді
және оқушылардың жас ... ... ... іс-қимылды, сондай-ақ
олардың дайындығының шарттарын таңдауды талап ... ... ... ... сай ... мен білім беруде ... ... ... ... ... меңгеруі – маңызды мәселелерінің
бірі.
Қазіргі таңда П.Эрдниявтың ... ... ... ... Д.Эльконин мен В.Давыдовтың дамыта оқыту
технологиясы, Ш.Амоношвилидің ... ... ... ... материалдарының белгі және сызба үлгілері негізінде қарқынды ... ... ... модульді оқыту технологиясы,
П.Третьяковтың, К.Вазинаның модульді оқыту технологиясы, проблемалық оқыту,
ойын арқылы оқыту, ... ... оза ... технологиясы, оқытудың
компьютерлік оқыту ... ... ... оқыту технологиясы,
бағдарламалап оқыту технологиясы, өздігінен даму технологиясы, ұжымдық
оқыту ... сын ... ... дамыту технологиясы,
шоғырландырылып оқыту технологиясы, толық ... ... ... ... ... бағдар беру технологиясы, білім берудің
ізгілендіру технологиясы, коммуникациялық ... ... ... ... ... интерактивтік әдіс
технологиясы, мультимедия технологиясы, телекоммуникация немесе электронды
оқыту технологиясы, кредиттік оқыту технологиясы, ... ... және ... ... ... ... таралған. Ал қазақстандық Ш.Қаланова,
Ж.Қараев, Ш.Таубаева, Қ.Қабдықайыров, ... ... ... т.б. ... зерттеулерінде оқытудың жаңа
технологиялары жан-жақты қарастырылады [4, 3-б.].
Әр түрлі оқыту технологияларын оқу мазмұны мен оқушылардың жас ... ... орай ... ... ... ... ... маңызы зор. «Қазіргі білім беру ... ... ... меңгеру мұғалімнің интеллектуалдық, кәсіптік, адамгершілік,
рухани, азаматтық және де басқа көптеген адами келбетінің қалыптасуына игі
әсерін ... ... ... ... процесін тиімді
ұйымдастыруына көмектеседі», - көрсетеді С.В.Селевко [5, 8-б.].
Қазіргі замандағы ... ... ... мен ... ... көрсететін маңызды әлеуметтік-педагогикалық феномен ретінде
білім ... ... мен ... ... байланысты қаралған
педагогикалық технологиялар өз ... ... Жаңа ... технологияларды қолдану – уақыт талабы
1.1 Сын тұрғысынан ойлауды дамыту технологиясы
Мемлекеттік тілді ... ... ... ... ... ... ... сабақ жүргізудің жаңа оқыту әдістерін
әзірлеу – қазіргі кезеңде ең өзекті мәселелерінің бірі.
Технологияның тиімділігі, оның ... ... ... ... ... Бұдан шығатын басты талап субъектінің
мән бере оқуы, жеке бастың даму диагностикасы, жағдайларды жобалау, ойлы
ізденістер ... ... ... ... ... ... көбінесе әр түрлі әдіс-тәсілдерін қолданғаны жөн.
Инновациялық білім – іскерліктің жаңа түрі. ... ... ... ... ... ... іскерлігін арттыруға, оқу
ісін дамытуға бағытталған.
«Оқу және сызу арқылы сыни ойлауды дамыту» бағдарламасына негізделген
сабақтар оқушыларға бағыт-бағдар ... әсер ... ... өзгертуге
септігін тигізеді. Мұндай сабақтарды өту барысында ... ... оған ... тұрғыдан келіп, оқушының білімділік, тәрбиелік
жағынан қызуғышылығын арттырып, ой-өрісін дамытуға баса ... ... ... ... ... не? Сын ... ... – ашық қоғам негізі. Ол -
өз ... ... ... және ... ... жауап іздеу, әр мәселеге өз
пікірін айтып, оны дәлелдей алу, сонымен ... ... ... қарастыру және сол ... ... ... ... Бұл ... ... күрделіге» оқыту деп аталады.
Бағдарлама құрылымы үш деңгейден тұрады.
1. Қызығушылықты ояту. Оқушының тақырып туралы білетіндігі анықталынады,
белсенділігі артады.
2. Мағынаны тани білу. ... жаңа ... ... ... ... ... ... өз ойларын өз сөздерімен айта біліп, ... ... ... ... ... ... қолдану
барысында көптеген жетістіктерге жетуге болады. Ең бастысы – ... ... ... ... олардың бір-бірімен пікір таластарын
ашық ... ... ... қалыптаса бастайды. Өзіне сенімсіздік
білдірген бұйығы отыратын оқушылар да өз ойларын аз да ... ... ... ... [7, ... ... ойлауды дамыту технологиясының мақсаты мен мағынасы:
Білімнің болашақта қажетке жарауын қалыптастырады. Сын ... ... ... ... ... ... ой-толғаныс кезеңдерінен
түзіледі. Сабақ кезінде үйренуші мен үйренгенін саралап, ... ... ... қалай қолдану керектігін ой елегінен өткізеді; қайта
қарап, өзгерістер енгізеді.
Сын ... ... ... ... ... ... ... «Ой түйіндеу» стратегиясы;
- «Топтастыру» стратегиясы;
- «Кубизм» стратегиясы;
- «Бес жолдық өлең» стратегиясы;
- «INSERT» ... ... ... ... ... сөздер» стратегиясы;
- «Интервью» стратегиясы;
- «Еркін ой» стратегиясы т.б. [6, 59-б.].
«Оқу мен жазу арқылы сын тұрғысынан ойлауды ... ... ... биік, ерекшелігі мол, құнды технология.
Бұл бағдарламада жүзге тарта стратегия бар. ... сол ... ... ішінен қажеттілерін таңдау арқылы әр сабақтың мақсат-
міндеттерін тиімді де оңтайлы жолмен ... ... ... мол. ... «мәселе нені үйретуде емес, қалай үйретуде» демей ме? ... пен ... ... ... айқын беріліп отыратын
қазіргі ... бұл ... ... ... мен жазу ... сын тұрғысынан ойлау сабақтарында мына мәселелерге
назар аударылады:
1. Сабақты белсенді өткізіп, әр ... ... ... ... ... жасау;
2. Сенімділікке тәрбиелеу үшін баланың жауабын санмен бағаламау;
3. Қиялын дамыту үшін «менің ойымша» деген жауапқа дағдыландыру;
4. Әр ... ... ... ... ... ... ... сынамау;
5. Тіл байлығын дамыту үшін, қалайда жауапты соңына дейін тыңдау;
6. Жауап беруге тілек белдірмеген баланы өз еркінсіз, ... ... ... ... ... ... ... әр сабақта жағдай жасау;
8. Жеке тұлға ретінде «мен» деген рөлін көтеру, өз ... ... ... ... ... стратегиялар үш кезең бойынша қолданылады.
1. «Іс тапсырмастан бұрын ынтасын, үйретпес ... ... ... алу» ... ... «Сын тұрғысыан ойлау» сабақтарының алғашқы
бөлігі міндетті түрде қызығушылықты оятуға арналады.
2. «Ойланбай оқу шайнамай жұтқанмен бірдей» ... ... ... ... ойлау» сабақтарында екінші – «мағынаны тану» кезеңінде мәтінді
жан-жақты және әр ... ... ... ... ... «ой ... ... тек жалпыланып-жүйеленіп барып ... «Сын ... ... ... әрбір ұстаз шәкірттерін
ойлауға тұрақты түрде үйрететіндіктен, бала білім қоймасына айналып ... [9, ... ... ... ... талпынбайтын, ғылымның маңызын төмен
санап, құнды ақпараттарды енжар қабылдайтын оқушылар, әсіресе, ... ... ... адам танымастай өзгерді. Ал үздіктер мен оқу
екпінділерінің көпшілігі бұрын не жазаланбау үшін, не ... ... ... ... жақсырақ болу үшін оқып келсе, қазір ... өз ... ... ... өзгелермен ой бөлісуге асығатын болды.
Мұның бәрі олардың табысқа жиі жетіп, өз күшіне ... ... ... ... екені даусыз. Оқушылар жүргізген сауалнамаларға берген өз
жауаптарында жұмысты жоспарлау, жағдайға бейімделу, нәтижені нақты бағалау
сияқты ... жиі ... ... ... көрсеткендей білім-мәліметтер мен ... мен ... ... ... ... ... ... төрт бөліктен тұратынын мойындайтын болсақ, мектепке ... мен ... ... мен ... ... мен ... деп
төртке бөлінетін алғашқысын толығырақ, ал арнайы пәндік, логикалық,
практикалық деп ... ... ... ғана ... ... ... болып есептелетін шығармашыл ... ... ... екі бөлігін мүлде қарастырмайтынымызды мойындауға тура
келеді. Ал «сын тұрғысынан ойлау» ... ... ... ... қана ... ұжымдық – шығармашылық іс-әрекеттер арқылы бала
болашағына ықпал етіп, оның өз білімін жетілдіре отырып, өзін-өзі тәрбиелеп
дамытуына жағдай ... ... ... Әр ... танымдық және шығармашылық
қабілеттерін дамыта отырып, оқытуды жеке тұлғаға бағыттау арқылы кез келген
сабақтың дамытушылық және тәрбиелік ... ... ... ... қолдану барысында ойдағыдай жүзеге асырыла бастайды. «Бір сабақта
білім беремін, келесі сабақта тәрбиелеймін» немесе «іс-әрекет ... ... ... деген түсініктердің қате екеніне осы бағдарлама біздің
көзімізді толық жеткізіп отыр.
|Дәстүрлі ... ... ... ... ... ... ... ... ... | ... ... ... | ... ... ... ... ... |Стратегия ... ... ... ... |Мазмұн, бағдарлама ... ... ... ... дағды; | ... көп ... ... бір бағыт; | ... ... ... ... | | ... |Әдістемелік құрал ... ... ... |
|Жалпы ортақ тапсырма; | ... ... ... ... жүйе | ... ... ... талаптарға |Ұйымдастыру жұмысы ... ... ... ... ... ... ... ... | ... ... ... | | ... және жазу ... сын тұрғысынан ойлауды дамыту технологиясының
бағдарламасы – ... ... ... ... ... еңбегі [10, 21-б.].
Әлемде өмір сүру күрделенген сәтте және демократиялық ... ... ... кез ... ... ... өз мәселелерін өздері
шешуге, әр түрлі жағдайларды сын ... ... екі ... ... таңдауға, саналы шешім жасауға үйрену қажеттігі айдан анық болып тұр.
Сын тұрғысынан ойлау – идеялар мен бар ... ... ... ... мен ... ... ... күрделі құбылыс. Бұл – әр түрлі деңгейде бірдей бір ... ... және ... ... ... ... бола тұрса да, ол
межеге аса мән бермейтін шығармашылық тұрғыдан да қаралады.
Сын тұрғысынан ойлау – шыңдалған ... ... бұл ... ... ғана тән деп ... Бұл аса ... түсінік емес. Жас балалар
өз даму деңгейіне байланысты ойы шыңдалып, кез келген мәселеге сын ... ... [11, ... ... ... ... ... аса маңызды жауапты
шешімдер қабылдауға құштар болып тұрады. Ешқандай алғы ... ... ... ... – «стратегиялар» мен «нұсқауларды»
қысқаша түрде жеткізіп отыратын қиын шындық.
Балалар жүйелі, сабақтастық ... ... ... ... сол ... оқу материалдары «аса жақсы болмаса» да, озық
жетістіктерге ... ... ... болады. Балалардың жетістіктері
мақсатсыз, түсініксіз, жүйеліліксіз жағдайдан ... ... ... ... ... ... озық ... да, ұтымды болып танылып жүр.
Бұл жұмыс жаңа бір теориялық құрылымды ұсынады. Дегенмен де, ... ... табу ... Егер таппаса, онда оның құны жоқ.
Бұл құрылым оқушылар мен мұғалімдердің білім беру – алудағы әр ... ... ... ... де ... құрылымда берілетін әр түрлі жүйелі ... ... ... ... ... ... қолданыла отырып, оқушы
өзінің не үйреніп ... ... және ... соң жаңа ғана ... ... тоқталып, оны саралайды. Осындай бағдарланған іс-әрекеттерге
қатысқаннан соң үйрену мен ... ... ... ... байланысты қызығушылықты ояту кезеңінің негіздемесі
Бұл бірінші кезеңде маңызды когнитивтік ... ... ... ... ... ... ... не білетіндігін анықтаумен
шұғылданады. Бұл іс-әрекет оқушының тақырыпқа ... өз ... ... етеді және сол тақырыпты әбден білу үшін не суреттелгеннен
соң айқындала түседі. Дегенмен де, бұл алғашқы кезеңдегі ең ... ... ... жаңа ... ... ... осы тақырыпқа байланысты өз білімінің
деңгейін анықтап алуы. Бұрыннан таныс контексте байырғы білімді анықтау ... ...... мен жаңа ... ұштастыру. Үйренуші бұрынғы
біліммен және сенім негізінде жаңа түсінікті ... ... ... ... мен түсінігін кеңейтуге көмектесе отырып, оның білім ... ... де, ... жаңа ақпараттармен толықтырылады.
Тақырыпқа байланысты оқушы ойын ояту немесе ой қозғау кезеңінің екінші
мақсаты – ... ... ... ...... гөрі
белсенділікті қажет ететін іс-әрекет. Оқушылар көбінесе сыныпта енжарлықпен
отырып, өз ... ... ... ... ... отырады. Олардың ойларының
маңызды, мәнді, сыншыл ... ... ... ... ... ... керек. Белсенді түрде үйреніп өз ана тілінде сөйлегенде, өз
ойының ... ... ... ... ... олар өз ... ... ойлау тұрғысынан, сөйлеу, жазу арқылы жеткізеді.
Оқушы өз танымын ортаға салып айтқан кезде, ол жаңа ақпарат пен ... ... ... бар ... көзі жетеді. Екінші кезеңнің
негізгі мақсаты – жаңа ... пен ... ... ... ... ... ... – тақырып жөнінде ой қозғауда сын тұрғысынан қарау. Осы
кезеңде тақырыпқа ... ... ... қалыптасады.
Бұл тақырыпқа қызығушылықпен қойылған мақсат, үйренуші еріксіз белсенді
жұмыс жасауға бастайды. ... ... ... ... ... де, үйренуде екі түрлі мақсат бар: мұғалім немесе мәтіннің
көмегі ... ... және ... кері ... – өз бетімен ... ... ... басқалардың үйреткеніне қарағанда ұтымдырақ болып табылады,
себебі, оқушы оқытудағы өзінің негізгі көздейтін мақсатын нақты біледі және
сол ... ... ... Белгілі бір қызығушылық болмаса, жасалынған
кестені қайта жасауға немесе жаңа ... ... аса ... ... тани білу
Ойлау мен үйренуге бағытталған бұл ... ... ...
мағынаны тани білу. Бұл кезеңде оқушы жаңа ақрараттармен, ойлармен таныса
бастайды.
Екінші кезеңде оқушы өз бетімен осы ... ... ... ... керек.
Сонымен қатар, бұл кезеңде оқушыларға мұғалім көмегі аса қажет болмайды.
Бұл кезеңде ... ... өз ... жұмыс жасап белсенділік танытады.
Осы екінші сатының негізгі мақсаты – біріншіден, тақырыпқа байланысты
оқушы ойын ояту ... ... ... жасауға көмектесу және қызығушылық
деңгейін көтеруге жұмыс жасалынады. ... ... іс, ол – ... ... ... ... ... алып, жұмыс жасауына көмектесу.
Ұтымды түрде оқушылар, нағыз оқырмандар жаңа ақпараттар ... ... ... ... ала ... ... оқу барысында жақсы оқырман
түсінбеген жерлерін қайта оқып отырады.
Оқушылар тыңдап отырған кезде, түсінбесе сұрақ қояды ... ... мән ... ... анықтауға құлқы жоқ болады немесе ол ақпаратты
түсіріп тастап кетеді.
Тағы да бір айта кететін ... ол – ... өзі ... ... ... ... ала отыра, өзінде қалыптасқан білім жүйесіне қосып
отырады. Олар мақсатты түрде бұрынғы білім мен ... ... ... саты ... көп ... ... Осы мәселелерге қатысты белсенділікті
арттырып жұмыс жасау және түсінік деңгейін көтеруді кең көлемде талқылау
мүмкіндігі бар.
Әңгіме ... бір ... ... ... негізінде болуы керек
және мақсат қою, сын тұрғысынан талдау, салыстырып талдау және ... ... ... ... ... толғаныс
Бұл бағдарламаның үшінші сатысы – тақырып туралы толғаныс сатысы. Бұл
саты оқыту процесінде ұмытылып жүрсе де, қиын сын ... ... ... осы ... ... жаңа ... ... қайтадан қалыптастырып жаңа
концепцияны қолдану, қолдау үшін белсенді түрде өзі білім алу жолына қайта
қарап, өзгерістер енгізеді. Бұл ... ... ... ... ... Міне, осы
жерден бастап оқушы білім әлеміне кіреді және ол ... ... ... өзгертіп, оны басқалардан бөлек етеді. Ол өзгеріс бір жаңа ... жаңа бір ... ... бір ... ... сезіліп, даналықпен
ұзаққа бастайды. Бұл өзгеріс оқушының белсенділік танытып жаңа білім алу
жолында қайтадан ... ... ... ... байқалады.
Бұл сатыда бірнеше негізгі көзделінген мақсаттар бар. Олар ... ... ... ... әрекеті және түсіну тереңдігі
әр адамға байланысты. Оқушылар өз түсінігін өзі ... ... аса ... ... еске ... алады.
Бұл сатыдағы екінші бір мақсат – оқушылардың бір-бірімен ... ... ... ой түйістіру, жаңа ақпараттармен алмасу болашақта ... ... ... ... ... ... ... оқу, хаттардың түрлері,
кластер тұрғызу, кубиктер, мәтінді ... ... оқу, «ми ... ЖИГСО, конференция, РАФТ, т.б әдіс-тәсілдер жатады.
Кейінгі кезде психология ғылымында дамытпалы оқыту концепциясы ұсынылып
жүр. Ондай оқытуды ... ... ...... мен ... ... іс-әрекетті ұйымдастыру.
Л.С.Выготский пікірінше: «Қатаң ғылыми тұрғыдан қарағанда, басқа адамды
тәрбиелеуге ... ...... ... емес, оқушы өзі
тәрбиеленетіндей етіп ұйымдастырылуы ... ... ... ... жеке іс-әрекеті жатуы керек».
Осы тұрғыдан алып қарағанда СТО-ның шын мәніндегі дамытпалы оқыту
стратегиясымен үндес ... ... ... ... оқытудың белсенді
әдіс-тәсілдері қолданылады.
Оқытудың белсенді әдіс-тәсілдері: бағдарламалық оқыту, проблемалық
оқыту, ... ... ... ... пікірталас, дөңгелек
үстел, сайыстар, «миға шабуыл», тренигтеу т.б. Бұлар оқушының белсенді іс-
әрекетіне бағытталады, ... мәні мен ... ... өзі ... ал ... көрсеткіші – оқытылатын адамның ойлай
алу іскерлігін қалыптастыру. Сын тұрғысынан ... мен ... ... ... бойынша жақын екендігін байқауға болады.
Сын тұрғысынан ойлауды дамыту технологиясының стратегиялары бар. Олар:
INSERT, топтастыру, «Бес жолдық өлең», «Кубизм» т.б. ... ... ... оқу, ... ... барысында:
«V» - білемін;
«-»- білмеймін;
«+» - мен үшін жаңа ақпарат;
«?» - мені таң қалдырды,
белгілерін қою арқылы оқу тапсырылады. INSERT – ... ... ... басшылық етуге, ойын білдіруге үйрететін
ұғымды құрау болып табылады.
«Топтастыру» оқыту стратегиясы оқушыларды еркін және ашық ... ... ... ... ... бірнеше құрылымнан
тұрады. Бұл стратегияның түсіндірмесі ... ... ... ортаға жазу. Ол
тақырыпта болуы мүмкін. Керекті уақыт өткеннен кейін ... ... ... ... бөлінбейді. Ешқандай шешім қабылданбайды.
«Бес жолдық өлең» стратегиясы – ақпаратты жинақтау қабілеттілігі, ... ... ... ... ... ... білдіру. «Бес жолдық өлең»
стратегиясында тақырыпты ашу керек, сондықтан ол ... ... ... аз ... көп ойды ... ... ... Бұл
стратегия мынадай жолдардан түрады: 1-жол тақырыпты білдіретін сөз (зат
есім); 2-жол екі сөз, ... ... ... (сын ... 3-жол үш ... ... іс-әрекет (етістік); 4-жол тақырыптағы сөзден ... ... ... ... ... ... сөз.
«Кубизм» стратегиясы да оқыту стратегиясына жатады. Кубизм өтілетін
тақырыпты түрлі ... ... ... ... стратегиясында ойлау, оқу, жазу әрекеттері қатар жүреді. Оның алты
қыры болады. ... ... ... ... ... ... ... т.б.
Сын тұрғысынан ойлауды үйрету үшін мына төмендегі шаралар орындалуы
шарт:
Сын ... ... ... үшін уақыт керек.
Оқушыларға ойланып-толғануға, ойын ашық айтуға рұқсат беру.
Әр түрлі идеялар мен пікрлерді қабылдау.
Үйрену барысындағы оқушылардың ... ... ... ... ... ... ... жағдайларды ... ... ... ... ... дәлелді, дәйекті
болуын талап ету.
7. Сын тұрғысынан ойлауды бағалау.
Сыни тұрғыдан ойлау – ... ... Осы ... ... ... үшін ... оқушыларына арналған мынадай бір сабақ ... ... ... және сөз ... ... ... ... мазмұны, айтылу формасы, стильдік
ерекшелігі жайлы түсінігін ... 1. ... ... құрметтейтін ортаны қамтамасыз ету.
2. Анық та, нақты мақсат қоюға мүмкіндік ... ... сөз ... ... ... ... қатысуға
үйрету.
4. Оқушылардың сын тұрғысынан ойлауын дамыту арқылы өз ойын тұжырымдауға
және басқалар көзқарасын сыйлауға ... ... ... ... алды – ... тіл» ... пікір жазуға арналған әр түрлі белгі қағаздары.
Бағалау: тест сұрақтары, топтық кестені қорғау, әңгіме жазу.
Сабақтың әдістері: Топтастыру, кубизм, ... ... ... ... ... ... ояту ... қозғау
Өмір-мәңгі, уақыт – мүмкін, елес,
Кел, болашақ! Сауық құр, күлкіңе
көш!
Бір күн шықса, бір ... ... ... ... ... емес!
– деп Мұқағали ағаларын жырлағандай, сөз құдіретінің мәнін түсініп, әдемі
де ... сұлу да ойлы ... ... ... ... ... негізгі бұлағы – кітап. Ендеше сөздер, ... оқып ... ... сөз, ... назар аударыңдар. Қазіргі сәттен
бастап осы сөздің сыры өз қолдарында. Қане, ми қыртыстарын іске қосамыз.
ІІ. ... ... жаңа ... ... ... ... Ой ... үшін, әр түрлі белгідегі қағаздарды үлестіру.
1. «Шешендік сөз өнері» тақырыбына байланысты ойыңызға келген сөздер
мен сөз ... жаза ... ... ... ... ... ... мән бермеңіз.
3. Берілген уақыт біткенше топ идеяларды топтастырып жазады.
Ел ... ... ... ... ақсақалы
Топ мүшелері ойын қорытып, жазғандарын тақтаға іледі. Әр ... ... ... және ... ... анықтамасын толық айтып шығады.
ІІІ.Кубизм
Тақырыпты жан-жақты қамтуға мүмкіндік туғызатын оқыту стратегиясы.
Кубиктің алты қыры ... ... ... Зерттеңіз
4. Қолданыңыз
5. Бұл туралы ойлағанда көзіңізге не елестейді?
6. Қолдаңыз не қарсы шығыңыз.
Суреттеңіз: (5 ... ... осы беті ... ... ... сөз ... падишасы» тірек-сызба бойынша шешендік жанрының шешендік толғау,
шешендік арнау, шешендік дау түрлерін түсіндіреді.
Зерттеңіз: (5-6 ... ... ... өз білгенін ортаға салады. Бұл туралы ойлағанда
көз алдыңызға не елестейді? ... ... ... ... ... сұрақтар қойылады:
1. Қазақ халқы шешенді неліктен дана деп санаған?
2. «Өнер алды – қызыл тіл» деген мақалдың мәнін қалай түсінесің?
3. Шешеннің ... ... ... ... ... ... Сөз ... мәдениетінің ең үздік көрсеткіші – айқындылық. Шешен
айтқан ... өзі ... ... ... ... ... керек. Тіл
анықталығы – тілді меңгерумен, құрметтеумен және ұрпақтар ... ... ма? ... ... мен ... және сөз қуаты даналықпен
ұштасатынына көзіміз жетеді.
Оқушы: Шешенді дана деп айту – ойын ... ... айта ... ... ... ... ... қиюластырып құрастыра алатындығынан
болар.
Оқушы: Шешендердің жүйрік ой-толғауы тыңдаушылардың талғамына ... не ... қай ... ... және ... айтатынын жете түсінуге
тиісті. Ендеше сөз ... тіл ... ... ... сөйлеу – шебер
орындаумен жүрек қуатынан шындалары сөзсіз. (Тірек-сызба негізін ... ... ... ...... сөздер
Ш – шендестіру
М – метафора
С/п – синтаксистік
параллелизм
Қолдаңыз не қарсы шығыңыз.
Сұрақтар төңірегінде ой бөліседі.
1. Сөз қадірін білген, біреудің айтайын деген ойын ... ... ... ... ... ... қандай?
2. Шешен нені біліп, неден сақтану керек?
Салыстырыңыз: Жоңғар басқыншыларына қарсы бүкіл қазақ халқының азаттық
күресін ұйымдастырушы ... ... ... ... еңбегін ІІ Филип
патша басқыншыларына қарсы Афина азаматтарының ... ... ... ... ... Адамтану диаграммасы
Венн диаграммасына сүйене отырып, көбелек бейнесін кескіндедік. Әрине,
шешендік өнер – ... ... ... ... сөз білу – ... ... меңгеруге байланысты, өз ... ... ... ... де ... жіті ... Оқушылар адам баласын қор ... ... және зор ... ... ... тізбектей жаза
бастайды. «Тән мен жан саулығы – зор ... ... ... ... жан мен тән ... екеуі де бірнен-бірі айырғысы. Осынау адам
бойындағы, нұрлы дүниедегі шынайы бақытты қиял жеткен ... ... ... жерге жеткізетін, көңілі алғанды істететін, кісілікті, ерлікті,
өрлікті тегеурін-қуатымен, пәрмен-дәрменімен қанағаттандыратын шын асыл ... ... ... ... – саулықта. Қазіргі салауатты өмір салтының да
өзегі осы емес пе? (Тірек-сызба бойынша жыл ... ... ... ... дерт
Қызығу – басқаның басындағы озық пен жақсылықты ұғыну.
Қызығу – басқаның жақсылығын ұғыну арқылы өз олқылығынды түсіну.
Қызығу – ... ... ... ... қызығуды қызғанышпен
шатастыруға болмайды. Қызғаныш, тек қызығудың ғана емес, адам бойындағы
барлық ізгі ... ... ... ... ... болсаң – қызғаныштан сондай абай бол!
Әбіш Кекілбайұлы.
V. Түсініктеме күнделігі
Шешендік сөздерден мысалдар келтіре ... «сөз ... ... жасайды. Шешендік өнерді зерттеген М.Әуезовтің «Бас ... ... ... сөз саптауындағы үлгісінен мысалдар келтіреді (Тірек-
сызба бойынша ауызша талдау). Өзіндік ... ... Бес ... ... ... ... тақырыпты қорытындылауға құрылады:
1. Зат есм: Шешен
2. Сын есім: Шешендік сөз
3. Етістік: Айтысады, тартысады, шешіледі.
4. Сезіну: Шешендік сөз – ... ... ... ... сөз – ... өнер ... топ ... Ой-толғаныс. Үйге тапсырма
«Шешендік сөз - өнер падишасы» ... ... ... қазіргі таңда сын тұрғысынан ... ... ... тілі ... ... ... зор екендігіне көзіміз жетті.
1. 2 Қазақ тілі сабағында модульдік технологияны қолдану
«Қазіргі ... ... ... ... ... қарай бағдарламаларды күрделендіре отырып сауаттылыққа үйрету –
баланың интеллетуалдық, психикалық, физикалық ... ... ... ... ... ... ғылыми-әдістемелік жаңа, тиімді
технологиялармен қарулануы ... - деп ... ... ...
2030» Жолдауында айтып өткен [12].
Қазіргі таңда қазақ тілін ... өте ... ... ... Жаңа
педагогикалық технологияларды оқу-тәрбие үрдісінде жүйелі пайдалану арқылы
оқушылардың білім сапасын арттыру – бүгінгі таңдағы өзекті мәселе.
Сабақтың қызықты, ... өтуі ... ... шеберлігіне байланысты
болады. Осы орайда белгілі ғалым Ахмет Байтұрсынұлы «Шеберліктің белгісі –
түрлі әдісті болу», - ... ... ... ... ... ойға ... ... әр кезеңдері түрлі әдістерді орнымен пайдалану арқылы көп
нәтижеге ... ... [13, ... технологияны меңгерген әрбір мұғалім өз сабағының нәтижесін даму
жағынан көре аламыз. Оқушы санасына білімді ... ... ... ... ... дамытуға М.М.Жанпейісованың «Модульдік оқыту
технологиясының» маңызы ерекше. Себебі ... ... ... ... ... ... ... қорытындылар жасауға, жүйелі білім алуға
жетелейді, өзін-өзі ... де ... ... ... ... ... – жеке ... қалыптастыруға бағытталған,
синергетика заңына негізделген. Ал, синергетика дегеніміз – грек ... ... ... ... істеу» деген мағынаны білдіреді [14, 164-
б.].
Модульдік технологияның ерекшелігі: тек білімді меңгерту емес, оқушының
танымдық қабілетін және танымдық процестерді ... ... ... есте
сақтау, көру, қимыл ойлауды, ынтаны қабылдау ... ... оны ... ... ... оқыту технологиясының мақсаты мен мағынасы: Оқытудың тұтас
педагогикасын ... алға ... ... ... ... педагогикалық
үрдіс түзу. Әр баланың жеке тұлға ретінде қабілетін ашу және ... ... ... ... Ол үшін ... ... ... сөздік қорын жасау
және тіл ортасын ұйымдастыру.
Модульдік технологияның басты артықшылығы – оның қазақ ... ... ең ... ... жету үшін ... құрылған жобаны жасап алуы
шарт. Тәсіл, іскерлік, дағдының жиынтығы, озық ... ... ... ... әр ... жеке тұлға ретінде қарап,
онымен санаса отырып білім беруге бағытталуы керек. Әр баланың ... ... ... ... ... ... тікелей борышы [15, 108-б.].
Тиімді белгілерінің бірі – оқушының оқу белсенділігі. Бұл технологияның
бір ерекшелігі сабақтың ... ... ... ... ... ұсынуға болады.
Оқушының белсенділігін оның ойлау, есте сақтау, елестету, қабылдау
қабілеттерін, жадысы мен зейінін ... ... ... ... ... ... ... топтық формалар оқушылар арасында
қарым-қатынастың нығаюына ықпалын тигізеді. ... ... ... мүмкіндігіне қарай таңдап алуға еріктілігі, оның өз ... ... ... ... өзін ... сезінуіне, қиындыққа дайын болуға және
оны жеңуге тырысуына жетелейді.
Модульдік оқыту технологиясының ...... Осы ... ала ... бағдарламада берілген тақырыптарды логикалық бір
жерге келтіріліп, ... ... Бұл ... ... негізгі
идеясы – жаңғырту [16].
«Модуль» деген қандай да бір жүйенің бөлігі, яғни оқыту процесінің ортақ
құрылымы, бірақ әр түрлі мазмұны бар ... ... ... Модульдік
оқыту технологиясы баланы оқытып қана қоймай, оның ... оқу ... ... ... ... ... ... саналады.
Модульдік оқыту технологиясының мазмұны:
- оқытудың жалпы мақсатын қою;
- жалпы құрылған мақсатты нақтыландыруға көшу;
- оқушылардың білім деңгейін алдын-ала бағалау;
- оқу әрекетінің ... ... ... ... ... ... ... оқу модулінің кіріспе бөлімі;
- оқу модулінің диалогтік бөлімі;
- диалогтік бөлімді дайындаудың ... ... ... ... ... ... білімділік
дәрежесін есепке алу;
- технология және шығармашылық;
- ... ... әр ... оқу еңбегінің нәтижелерін бағалаудың мәні мен мағынасы;
- оқушылардың іс-әрекетін бағалаудың оқу модулініндегі нұсқаулары;
- оқу ... ... ... ... жүйесі үш бөліктен тұрады:
1. Кіріспе бөлімі (модульге, тақырыпқа енгізу);
2. Сөйлесу бөлімі (оқушылардың танымдық қызметін өзара сөйлесу ... ... ... ... бөлімінде – мұғалім оқушыларды оқу модулінің жалпы құрылымымен,
оның мақсат-міндеттерімен ... ... осы оқу ... ... ... оқу материалын қысқаша (10-20 минут ... ... және т.б. ... үлгілерге сүйене отырып түсіндіреді.
Сөйлесу бөлімінде – танымдық процесс ... 2-6 ... ... топтарға
бөлу арқылы, негізінен, оқушылардың өзара әрекет етуіне құралған. Яғни оқу
модулінің сөйлесу бөлімі ... ... ... ... ... ... іске асыру болып табылады. Оқу модулінің ... ... ... оқу ... ... ... ... құрылымдайды.
Мұнда оқушылар оқу материалына қайта оралып, пысықтап, бекіту үшін оның әр
сабақта жеке бөліктерімен берілітінін ... алу ... бұл ... ... түрде тұтас тараудың мазмұны беріледі.
Пысықтауды қажет ететін материалды мұғалім үш күрделілік деңгейінде
(қарапайым, орташа, ... ... Үш ... қайсысын таңдайтынын
әр оқушының өзі шешеді. Мұның бір ...... ... сипаттағы тапсырмаларды кез келген күрделілік ... ... ... ... ... іс ... бәріне
де беруге болады.
Сөйлесу бөлімін педагогика және психология ғылымдарының жетістіктерін
басшылыққа ала ... ... ... ... мен ... ... ... сөйлесу бөлімін құру қағидаларына
сүйене отырып, жеке тұлғаны дамытатын кез келген ... емес ... ... ... отырып, оқушының танымдық қызметпен айналасуына, ақыл-
ой жұмысына қанағаттануына жағдай жасалады. Міндетті түрде сабақ барысында,
оқушының іс-әрекетінің төрт түрін: ... оқу, жазу және ... ... ... ... ... сөйлесу сабағының түрін
өзгерте отырып, әр ... ... ... пайдалану арқылы іске
асырылады. Олар:
- топтық;
- жұптық;
- жеке ... ... + ... + ... + ... + ... ... болуына
жағдай тудыру. Сөйлесу сабағы үстінде тапсырманың ... ... ... ... ... ... ... Мысалы: сабақтың басында
оқушылармен жұптық немесе ұжымдық форманы қолданса, жаңа материалды талдау
немесе ... ... ... форманы немесе жеке топтық жұмысты қолдануға
болады. Топтарды ұйымдастыру ... ... ... ... ... ... білім алмасуға, жеке тұлғасын дамытуға ықпал
жасауына ... ... ... ... ... ... ең күрделі жұмыс түрлерінің
бірі – сабақта мәтінмен жұмысты ұтымды ұйымдастыру. ... ...... ... әр түрлі жұмыстардың жиынтығынан құралады.
Олар:
1. Дыбыстармен жұмыс.
2. Сөздік ... ... Тіл ... ... ... ... ... жұмыс істеу мынадай кезеңдерге бөлінеді:
1. Мәтінді оқығанға дейінгі жұмыс.
2. Мәтінмен жұмыс кезеңі.
3. Мәтінді ... ... ... ... ... ойын элеметтерін қолдану ... ... ... ... білімдерін практикада қолдануға
үйретеді. Ойын элементтері сабақта екі ... ... ...... ... ... ... – оқушылардың ойлау
қабілетін дамыту, тапқырлыққа баулу.
Қорытынды бөлімінде – ... ... ... ... ... ... ... зерттеу жұмысын өз ... ... ... оқушы іздену арқылы белгілі бір жетістікке жетеді.
Нәтижесінде ерекше қабілетті тұлғалар анықталады.
Оқушыларға коммуникативтік ... ... ... «Модульдік
оқыту технологиясы оқушыны дамыту құралы ретінде» әдістеменің құзіреттілігі
өте жоғары деңгейде. М.М.Жанпейісова модульдік оқыту ... ... ... [17, 74-б.].
Қазақ тілінің коммуникативтік құзыреттілігін дамыту дегеніміз –
оқушылардың тілді ... ... және ... мен білік дағдыларын
тәжірибеде ... ... ... ... ... ... ... тарау мазмұнына бірнеше қайтара оралу.
2. Сыныпта микротоптар бөлу арқылы ақтық үрдіс, негізінен, оқушылардың
өзара қатынасы арқылы іске асырылады.
3. Оқу ... әр ... ... жазып алуға, көруге, қайталап
оқуға мүкіндік ... ... ... өзін-өзі бағалау арқылы жүзеге асырылады да ешбір оқушы
шет қалмайды.
5. М.М.Жанпейісованың модульдік технологиясын сабақта қолдану –қазақ
тілін оқытуға ... ... ... ... ... ... ... [18,
86-б.].
Модульдік оқыту технологиясы жеке тұлғаның ... ... ... ... ... ... мен ... қажетті әдістемелік мүмкіндіктерді қамтитын бірден-бір
техгология.
Оқушының жеке тұлғалық қабілеттерін ашуға, блоктық ... ... ... ... ... ... ... таныстыру;
- сыныпта берілген блок бойынша жалпы оқыту модулінің мазмұнымен
таныстыру;
- ... ... ... ... ... кесте, графика
түрінде т.б.);
- оқушыларға оқу материалын зерттеу жұмысы негізінде ... ... ... ... ... ... үшін диалогтік қарым-
қатынас негізінде оқушының танымдық іс-әрекетін ұйымдастыру;
- жалпы тарауды, тақырыпты 4-7 рет қайталау ... оқу ... ... ... ... тест ... жүргізу.
Сонымен, модульдік оқыту технологиясының басты маңыздылығы – оқыту
процесінде оқушы мұғалімнің ... ... ... ... ... өз
бетінше іздену нәтижесінде қол жеткізеді. Ол үшін төмендегідей ... ... ... модульдік бағдарлама мұғалімді оқытудың ақпараттық функциясынан
босатып, кеңес берушілік- ... ... ... ... ... ... ... пен оқушының бірлесе отырып, тиімді
оқыту жолдарын таңдап алуына жағдай жасалуы тиіс;
- ... ... ... ... ... ... өз
міндетіне алады, сонда бұл функциялар өзін-өзі басқару функциясына
ауысады.
Модульдік оқытудың басқа жүйелерден өзіндік айырмашылығы:
1. ... ... ... ... ... ... көрсетіледі. Оларды
меңгеру қойылған мақсаттарға байланысты іс-жүзінде асады.
2. Мұғалім мен оқушылар арасындағы ... ... ... Ол модуль арқылы іс жүзіне асады. Басқарушы және ... дара ... ... іс ... ... ... ... көбінде өздік жұмыс атқарады. Ол мақсат қоюға, өздік
жоспарлауға, ... ... ... Жеке ... беру және ... ... ... жасау мәселелері жоққа
шығарылады [19, 112-б.].
Модульдік технология мұғалімнің алдында тұрған көптеген мәселелерді
шешуге ... ... ... ... жоғарылату;
- сабақтың тиімділігін жоғарылату;
- дарынды оқушылармен жұмыс жүйесін жасау;
- оқушылардың ... жету ... ... ... ... жасау;
- жеке тұлғаның өзін-өзі реттеуі, өзін-өзі тәрбиелеуі, өзін-өзі
дамытуы.
Модульдік технология алға ... ... ... ... ... шешуге мүмкіндік береді [20, 22-23-бб.].
Технология авторларының бірі – Марал ... ... ... ... ... тек ... ... ғана нәтижеге жететіндігін
атап өтеді.
Сөйтіп, алғашқы жыл жаңа ... ... ... Оны жаңа ... ойға ... бәрі іске ... ... ыңғайлық,
қанағаттанбаушылық сезімде болады. Кейде мүғалімнің сасып-салбырауы,
шарасыздығы байқалады, ал бұл ... ... тыс ... ... ... ... балалардың өздеріне тосын, жаңа ойындарды
сынақтан өткізу барысындағы айқай-шуы, соның ... ... ... алу осы ... ... ... ... біршама төмендетеді.
Технологияны қолданудың екінші жылы оқу ... ... ... мен ... ... нық ... өз ... бастайды. Оқушылар үнемі өзара сөйлесіп, өзара қатынаста болуға әбден
төсемді ... бұл ... өз ... ... ... ... ... шығарып
айтуына мүмкіндік береді.
Үшінші жыл көптеген оқушыларда пәнге тұрақты қызығушылық пайда болуымен
сипатталады. Бұл кезеңде оқушылар оқу ... ... ... ... ... ... үй ... көлемі азаяды,
оқу материалы есте жақсы сақталады, оқушының сөйлеу тілі, қисынды ойлауы
дамиды, қорқыныш, ... ... ... «өзін таныту» мүмкіндігі
пайда болады және т.с.с.
Сонымен, зерттеулер көрсеткендей, технологияның ... ... ... сапасын едәуір арттырып және білім стандарты бекіткен ... ... ... ... ... ... қамтамасыз етуге
мүмкіндік беретінінде.
Осындай жеке тұлғаның дамуына бағытталған оқыту технологиясына жасалған
талдаулардың нәтижесінде, ... ... ... тиімдісі –
М.М.Жанпейісова ұсынған интерактивтік модульдік оқыту технологииясы. Бұл
технологияның ерекшшелігі – білімді ... ... жеке ... ... мен ... ... ... жасалған оқу және танымдық жайлар
арқылы дамытуға, жеке ... ... ... ... анықтауға, өзара қарым-қатынас, ойын арқылы шығармашылық
қажеттіліктері мен белсенді сөздік қорын ... ... ... ... ... ... технологиясы іс-әрекеттің ... ... ... сонымен бірге жеке тұлғаның жетілуіне, дамуына
ықпал жасайды.
Жетістік қуанышы
ХІ сынып
Үлкен нәтиже
X сынып
Жолды анықтау.
Жеке тұлғаға
жол ... ... ... ... ... ... сынып
Дара тұлғаға бағытталған білім
Келесі кестеде модульдік оқыту технологиясының тиімділігі көрсетілген:
Сонымен ... ... ... ... ... ... жоспарын
ұсынамыз.
Сабақтың тақырыбы: Нәтиже сабақ
Сабақтың иақсаты: а) ... ... ... ... ... ... қайталау арқылы оқушылардың білімдерін жүйелеу,
бекіту, тақырыпқа байланысты өз ойын айта білуге үйрету.
ә) Дамытушылық: ... ... ... ... ... ... ой-
өрістерін сын тұрғысынан ойлау, тапсырмаларын орындату ... ... ... қақпа» ойыны арқылы достық сөзінің мағынасын пікір
алысуға үйрету, меңгерту, адал дос болуға тәрбиелеу.
Сабақтың түрі: «Алтын қақпа» ойын-сабақ.
Сабақтың әдісі: ... ... бес ... тұжырымдама.
Сабақ типі: қорытынды сабақ.
Көрнекілігі: «Алтын қақпа» макеті, қиықшалар, сөзжұмбақтар.
Сабақ барысы: І. Ұйымдастыру кезеңі.
а) Оқушыларды түгендеу.
ә) Оқу құралдарын тексеру.
ІІ. Үй ... ... топ: ... ... мақал-мәтелдерді жатқа айту.
ІІ топ: «Достық» туралы өлеңді жатқа айту.
ІІІ. Жаңа сабақ.
1. Балалар, біз бүгін ... ... ... ... ІІ ... ... сабағымызды «Алтын қақпа» ойыны түрінде ... екі ... ... әр ... ... орындау арқылы өз
білімдеріңіздерді көрсетесіздер.
Оқушылар алдымен «Тас қақпа» тапсырмаларын орындаймыз.
І ... ... І топ: ... ... ... ... оқы, қай ... екенін айт.
ІІ. «Кітап» сөзіне бес жол өлең құрастыр.
Кітап
Қызықты жаңа
Оқиды ұстайды қаптайды
Кітап - өмір айнасы, ... ... ... ... қойған сұрақтары:
1) Сіз бұл әңгімені не себепті жаздыңыз?
2) Бақыт кітапты неге ... ... ... ... ... ма?
ІІ топ. Тапсырмалар:
Баласының көңілсіз отырғанын аңғарған әке:
- Сенің бір жерін ... отыр ... ... ... Бұл ... ... ... Жарқын, Сапар.
Осы кейіпкерлерге «Венн диаграммасын» құра.
Жарқын
Сапар
ІІІ. Кейіпкер орындығы.
1. Мұнда оқушылар «Жарқын» бейнесінде бір ... өз ... ... Жарқын, сен Сапармен не себепті келіспедің?
2) Сапардан неге кешірім сұрамадың?
3) Әкеңнің ... ... ба? ... ... ... ... топ
Тапсырмалар: Тест сұрақтарына жауап бер.
1) Қазақ тілінде неше буын түрі бар?
А) 2 Ә) 3 Б) 4 В) 5
2) Ашық ... ... ар, ұн, ән Ә) нан, ән, ара Б) ә-ке, ә-же, а-та В) ... ... Тұйық буынды көрсет:
А) ала, дала Ә) нан, ән, ара Б) ұл, ән, ... ... ... жаз, ... ... Жолдасың, кешірім,
мұғалімі, достық
Қатені тап:
Дос-ы-ңмен, саб-ақ-қа, кіт-ап-тар т.б.
ІІ топ.
Достық қасиеттеріне ... ... ... ... келтір.
3.
І
І
ІІ
ІІ
ІІІ
ІІІ
І топ. Тапсырма: 1. Сөзжұмбақты шеш.
ІІ топ. Тапсырма : Сөзжұмбақты шеш.
«Менің ... ... ... ... ... ... сандық».
І топ. Мәтінді оқы, мазмұнын айт.
Менің досым.
Менің досым бар. Аты – Асқар. Ол бесінші сыныпта оқиды. ... ... ... барамыз. Сабақтан соң бірге қайтамыз. Асқар сабақты жақсы
оқиды. Ол жақсы дос.
ІІ топ. «Дана мен Дина».
Дана мен Дина бір ... ... Олар – ... сыныптың оқушылары.
Дана – өте ақылды, зерек, тәрбиелі қыз. Дина да ... ... ... ... Дина дос.
5. Қорытынды.
- Міне, балалар, өте жақсы. ... ... ... ойын-сабағымыз
бойынша екі топ мүшелері де өте жақсы қатысып, өз білімдерін көрсете
білді. Ойынның шарты бойынша, ... ... ... сыйлықты
естелік ретінде табыс етемін.
(Оқушыларға сыйлық беру).
6. Үйге тапсырма: ... ... ... ... ... туралы мақал-
мәтел, өлең жаттау.
7. Бағалау.
2 Қазақ тілі ... ... ... ... ... ... проблемалық тұрғыдан оқыту
Оқушылырдың шығармашылық ойлауы мен шығармалық әрекетін, белгілі ... ... шешу үшін және ... тапсырмалар орындау дағдыларын
алу үшін проблемалық әдісті қолданудың берері мол.
Проблемалық ... ... ... ... 60-70 ... ... ... В.Оконь және басқалардың
жұмыстары болып табылады [21, 91-б.].
Проблемалық ... мәні ... ... ... және ол ... ... ... шешуді мұғалім мен оқушының біріккен іс-әрекеті
ретінде ұйымдастыру болып табылады.
Проблемалық ... ... ... ... және дағдылар жүйесін
қалыптастырып қана қоймай, ... ... ... жоғары деңгейіне қол
жеткізіп, олардың өз бетінше білім алу ... ... ... ... оқушылар алдына проблема қойылады, мұғалімнің
тікелей қатысуымен не өз ... оны шешу ... мен ... ... ... ... оның дұрыстығын тексеру ... ... ... ... ... де, оның нәтижесі талқыланады,
дәлелденеді [22, 89-б.].
Проблемалық оқытуды ... ... ... ... ... ... оны ... біресе формасы, біресе құралы, біресе
методтарының бірі деп есептеген. Ал ... ... ... ... ... ... ... қана қоймай, сонымен бірге оны
практикада қолдануға да тырысады.
Проблемалық оқыту – ... ... ... (талдау, қорытындылау
және т.б.) мен оқушылардың ізденіс әрекеттерінің заңдылықтарын (проблемалық
ситуацияның, ... ... ... және т.б.) ... ... оқу мен оқытудың бұрыннан мәлім тәсілдерін қолдану
ережелерінің жаңа ... ... ол ... гөрі ... мектеп
оқушысының ойлау қабілеттерін дамытуды, оның ... ... және ... ... ... [23, ... оқытудың мақсаты – оқушыларға білімді даяр ... ... өзі ... бермей, олардың алдына белгілі проблемалы ... соны ... ... ... ... ... туғызу.
Проблемалық оқыту – проблема, проблемалық сұрақ, проблемалық тапсырма,
проблемалы жағдаят (ситуация) деген ұғымдарды қамтиды. Кез ... ... ... бола ... Олардың проблемалы болуының негізгі
шарты – оларға жауап іздеуде ... ... ... не үлгі ... және
ол өзінің білетінін не білмейтінін арасындағы қайшылықты, басқаша айтқанда,
берілген тапсырманы шешуге керекті білімнің ... ... ... ... ... дегеніміз – қиын жағдаятты іздеу, зерттеу барысында
шешілетін мәселе міндет мазмұны деп, ... ... ... арасындағы
қайшылық нәтижесінде пайда болған проблеманы айтамыз. Мұның жауабын
практикалық ... ... ... ... ... кез келген міндет
проблема бола бермейді.
Проблемалық оқытудың жалпы міндеттері:
- оқушылардың білімдер жүйелері мен ақыл-ой және практикалық ... ... ... ... ... дербестігі мен шығармашылық қабілеттерін
дамыту;
- білімдерді творчестволық меңгеру дағдыларына тәрбиелеу (логикалық
әдістерді немесе ... ... ... ... білімдерді шығармашылық қолдану дағдыларына (меңгерген білімдерді
жаңа ситуацияларға қолдану) және оқу проблемаларын шешу ... ... ... ... ... (ғылыми зерттеу, практикалық
проблемаларды шешу және шындық болмысты көркем бейнелеу методтарына
ие болу т.б.).
- Проблемалық оқытудың ... ... ... аса ... ... бөлу ... ... – оқытудың ғылыми дәрежесін арттыру;
екіншісі – ғылыми дүниетанымды қалыптастырудың тиімділігін арттыру.
Проблемалық оқыту тек проблемалы жағдай тудырып қан ... ... ... оны ... шеше білу ... ... де жақсы қажет етеді. Ол
үшін мұғалім оқушының материалында кездесетін ой, ... ... ... ... ... оны ... жолдары мен тәсілдерін
меңгеруге өздігінен ... ... ... ... ... ... жолы – дұрыс ойлау, білуге баулу. Бұл – оқылатын материялға
сай оқушы ... ... ... қоя ... басталуы керек. Өйткені
оқушылар баяндалатын мәтінге байланысты ондағы ойды, пікірді дұрыс ... ... дәл ... ... ... білмейді. Мысалы, мұғалім әдеби
шығармаларды басты кейіпкер мынау болып ... деп ... ... немесе әдеби ағымға талдау жасап, оның өкілдерін айтады, ... ... ... «Біз мұны неге ... кейіпкер деп ерекшелейміз? »,
«Әдеби ағымның тууы неге байланысты? », «Бұл ақындарды неге осы ... ... т.б ... ... ... қойылады.Ал фактілерді зерттеп
шешуге мүмкіндік беретін сұрақтар ... ... ... ... ... оқушы проблеманың тууына, оны шешу үшін
ойдың тікелей қатысуына мүмкіндік жасайтын құбылысты ... ... ... ... ... болып саналады. Қарама-қайшылықты
аңғартып, оны таба білуге үйрету мұғалім ... ... ... ... жүйесінде пайда болған қарама-қайшылық оқушының дербес жұмыс істеуіне
түрткі болып, оқылатын материал оқушыны ... ... алып ... ... ... ететін проблема туады.
Ой қайшылығын, пікір таласын тудырып, ... ой ... ... ... ғана біз ... туады деп есептеуіміз керек.
Сонымен, ойлауға үйрету дегеніміз диалектикалық қарама-қайшылықты ... сол ... ... ... тануға үйрету деген сөз. Қарама-
қайшылық ой – дамуының қозғаушы күші [24, ... ... ... ... – оқушының білетіні ... ... ... ... ... және ... ... дайын тәсіл болмағандықтан, проблемалық жағдаят пайда болады, осыған
орай, ... ... ... мен ынтасы күшейе түседі.
Проблемалық оқыту өзіне тән үш түрлі формада іске ... ... ... біршама ізденуі және өздігінен зерттеуі. Проблемалық
оқыту оқушылардың ... ... ... үш ... тұрады:
1. Проблемалық міндет қою және ұғыну;
2. Проблемалық міндетті талдау, болжамдар жасау, оны ... ... ... ... шешу және оның ... ... әдіспен оқытудың мақсаты – оқушының сабақ бойы ой ... ... ету. ... ... ... ... ... пікір айта білуге үйретеді. Ой қайшылығын, пікір таласын тудырып, дұрыс
ой қорытындысы жасалған жағдайда ғана проблема туды деп ... ... ... ... ... меңгерген біліміне сүйеніп, мәселені
толық ... үшін ... ... ойды, шығармашылық шешімді, ... ... ... ... ... алып келуі қажет. Проблемалық
мәселе, проблема туғызуға ыңғайлы тақырыпты ... білу ... ... ... байланысты [25, 37-б.].
Проблемалық оқыту мұғалім басшылығында өтетін оқушылардың ... ... ... ... ... ... ... Оқу ізденістері барысында оқушыларға жаңа білім,
ептілік және басқа тұлғалық маңызды сапалары ... ... ... ... ... да ... сияқты өзінің ұнамды да болымсыз
талаптарына ие. Оның ... тек ... ... ... және ... ... ... қоймастан, олардың ақыл-ой дамуына жол ашады, өз шығармашылық
қуатымен берік білім қалыптастыруға көмектеседі, өз оқу ... ... ... оқу ... ... қамтамасыз етеді. Кемшілігі:
жоспарланған ... жету көп ... ... ... ... бірге,
оқушылардың танымдық іс-әрекеттерін жүйелі басқару қиын [26, 137-б.].
Проблемалы ... – бұл ... ... ... білу процесінде жеке
адамның жалпы және арнайы ... ... ... ... адамның ойлағыштық іс-әрекеттернің негізгі түрлерін атайды:
репродуктивті және продуктивті, шығармашылық.
Репродуктивті ... ... ... ... ... Мұғалім жаңа
оқу материалын, жаңа ұғымдардың мәнін түсіндіреді, тапсырманы орындаудың
жолдарын көрсетеді. Оқушы оқу ... ... ... ... яғни мұғалімнің сабақ үстінде жасаған әрекетіне ... ... ... оқк материалының көпшілігін мұғалім проблемалық
ситуация жағдайында түсіндіруі тиіс.
Продуктивті іс-әрекетінің айырмашылығы ... ... ... өз ... ... жаңа ... ... жасаудың жаңа ережесін табады
(алгоритмді өзі жасайды). ... ... ... алгоритмді, үлгіні
пайдалануы мүмкін.
Проблемалық ситуация ... ... ... ... өз ... ізденуімен сипатталады (проблема түрінде сұрақтар
қою, т.б.) [27, 101-б.].
Шығармашылық іс-әрекеті алгоритмнен, үлгіден, формализмнен аумаушылықты
көтере ... ... бұл ... ... оның ... идеяларын тез түсініп ұғыну, істің кенеттен шешілу жолдарын табу.
Оқушылардың шығармашылық ойлауы проблемалық ситуациядан басталады.
Проблемалық ... деп ... ... ... фактілерді адамның
түсіндіре алмай қиыншылық жағдайға ... ... ... қиыншылықта
қабылдаған білім және іскерлік негізінде адамды жаңа әдістерді ... ... ... ... әрекеті толық циклының проблеманың пайда болуынан ... ... ... ... ... ... ситуацияның пайда болуы;
- проблемалық сұрақты қою және оның қиыншылық мәнін жете түсіну;
- болжау арқылы шешім тәсілдерін табу;
- болжамды ... ... ... дұрыстығын тексеру [28, 231-б.].
Проблемалық оқыту оқытуды алгоритмдеумен, ... ... ... ... бөліп қалыптастыруымен қатар қойып
қарастырылады. ... ... ... ... әлі ... жүйеге
айналған жоқ. Проблемалық ... ... ... типі ретінде озат
педагогикалық тәжірибені жинақтау мен оны теориялық дәлелдеудің ... ... Ол өз ... ... ... тапсырмаларды,
ақыл-ой қызметінің тәсілдерін кезеңдерге бөліп қалыптастыруды және ... ... ... [29, 24-б.].
Проблемалық оқыту мұғалімге оқу материалы мен ... ... ... ... ... Оқу ... әр ... болуы оқушының ізденіс, ішінара ізденіс, ... ... ... ... мен ... және
практикалық сипаттағы өздігінен орындайтын практикалық жұмыстарын (сабақта
және сабақтан тыс уақытта) немесе мұғалімнің оқу материалын ... ... ... ... мен оқу проблемасы – проблемалық оқытудың негізгі
ұғымдары болып табылады. ... ... ... беру мен оқу ... қосылуы ретінде емес, қайта осы екі іс-әрекеттің диалектикалық
өзара байланысы ретінде қарастырылады. Олардың ... ... ... ... ... ... өтуді проблемалық ситуациялар жүйесін жасау жөніндегі,
оқу материалын ... ... ... ... ішінара) жөніндегі және
жаңа білімдерді ... ... ... де, ... оқу ... ... шешу ... де – бағытталған оқушылардың іс-әрекетін басқару
жөніндегі мұғалімнің қызметі.
Мұғалімнің ... ... тыс ... болған проблемалық ситуацияларды
және ол әдейі жасаған ситуацияларды мақсатты түрде пайдалану жүйе ... Оны ... ... проблемалық оқытудың негізгі ерекшелігі
де және оның дәстүрлі оқытудан айырмашылығы да болып ... [29, ... ... ... ... алты ... ... арқылы меңгеру процесін басқарудың төрт ережесін,
проблемалық ситуациялардың ... ... бес ... ... ... оқу – бұл ... ситуация жағдайларында мұғалімнің
түсіндіргендерін қабылдау, проблемалық ситуацияларды өздігінен (немесе
мұғалімнің ... ... ... тұжырымдап, оларды ұсыныс,
гипотезалар мен ұсыныстарды негіздеу және дәлелдеу жолымен, сондай-ақ
шешімнің ... ... ... ... мен ... жөніндегі оқушылардың оқу-танымдық қызметі. Мектеп оқушыларының
барлық осы ақыл-ой жұмысы мұғалімнің басшылығымен ... жеке ... мен ... ... ... ... ... 27-б.].
Проблемалық ситуация – адам пайда болған құбылысты, фактіні, шындық
процесін қалай ... ... ... өзіне мәлім әрекет тәсілмен
жете алмайтын жағдайда туған оның интеллектуалды қиналуы. Бұл түсіндірудің
жаңа ... ... ... ... ... ... болады. Проблемалық
ситуация деппродуктивтік, ... ... ... ... Ол ... басталуымен байланысты, белсенді ойлау қызметі
проблемалар қою және шешу ... ... ... ... ... ... адамның продуктивтік танымдық қызметінің
белгілі жүйесі болатыны: проблемалық ситуация – проблема – оны ... ...... шешу – ... ... ... оқу процесін танымдық қызмет кезеңдерін
ескере отырып құруға талпынуы бұл процестің ... ... ... ... жаңа схемасы, жаңа принципі пайда болады. Ойлау
адамның проблемаға тап ... ... ... ... ... ... жүйелі түрде және діттеп жасайтын проблемалық
ситуациялар болып табылады [31, 98-б.].
Оқушылардың ойлау қызметі ... қою ... ... түседі. Бірақ
мұғалімдер оқушыларға барлық уақытта – ... ... ... ... ... ... де ... беріп келді.
К.Д.Ушинский заманынан бері дидактикада методикалық әдістердің бірде-
бірі оқушының оқу іс-әрекетін сұрақтар беру ... ... ... деп ... ... Мұғалімнің өз алдына қойған мақсатына байланысты
сұрақтар ... ... ... тексеруге, бұрын меңгерілген білімдерінің
беріктігін және т.б. тексеруге бағытталуы мүмкін. Сұрақтар қою жолымен жас
баланы заттар мен құбылыстардың ... мен ... ... ... фактілерді таңдап алуға, қағидаға дәлел болатын ... ... ... ... ... және т.б. үйретуге болады. Сұрақтар
сенімділікті қалыптастырады, олар ... ... ... ... ... ... ... проблемалық сұрақтар болып
табылады. Өйткені оларға берілетін жауаптар оқушының бұрынғы білімдерінде
де, ... ... ... да жоқ. ... бұл ... ... да кездестіріп отырған және оларды «қиындығы бар сұрақтар»
деп атаған.
Проблемалық сұрақтар ... ... ... ... ... ... сұрақтың мәні;
- оқытуда қолданылатын сұрақтардың типтері;
- мұғалімнің сұрақ беру ... ... ... ... және ... ... түрде жауап беру
шеберлігі.
Проблемалық сұрақта әлі ашылмаған (оқушылар тарапынан) проблема,
белгісіз ... жаңа ... ... ... қол ... үшін ... да
бір интеллектуалдық әрекет, белгілі нысанадағы ойлау процесі қажет.
Қандай жағдайлларда сұрақ проблемалық сұрақ болып саналады? Бұл – ... ... ең қиын ... ... ... кез келген сұрақ
және оның кез келген тұжырымдамасы проблемалық бола бермейді. Бәрі де сабақ
беру өнеріне байланысты.
Оқушылардың ... ... мен ... ... ... ... түйінін шешу үшін және тілдік тапсырмалар орындау дағдыларын
алу үшін проблемалық ... ... ... ... ... ... сөйлемдерді шығармалықпен оқыту барсында
проблемалық сұрақтар көптеп туындайды. ... ... бір ... ... ... өзі ойлап тауып, сол ұғымды өзі жасай алатындай
проблемалық сұрақтар ... ... Оқу ... ... ... ... ... оқушының теориялық ұғымын қалыптастыруына,
шығармашылық ойлауына тірек болуы ... ... ... ... әр ... танытып, нәтижесінде оқушының өз бетінше ой қорытындысын
жасауына мүкіндіктер берілуін ... ... ... Бұл ... ... ... ең өнімді жолы болып табылады. Мұнда
оқушылар бейтаныс, таныс емес мәселелерді өз ... ... ... ... шешу ... оқушының шығармашылық ойлауы, зияткерлік
таным үрдісі жетіледі [32, 98-101 бб.].
Бұл үлгіде мынадай проблемалық сұрақтарды қолдану орынды: 1. Мен, ... ... ... ... ... ... ... салаластар
компоненттерінің арасын байланыстыра ала ма?
2. Жалғаулықты салалас пен ... ... ... бірдей.
Неге? Олардың айырмашылығы неде?
3. Себеп- салдар салаластың компоненттер арасындағы «өйткені» деген
жалғаулықтың орнына «сондықтан», «сол ... ... ... қойып
айтуға бола ма?
4. Мақсат пысықтауыш пен ... ... ... ... белгілері бар ма? Болса қандай?
5. Қарсылықты бағыныңқы сабақтастың қарсылықты ... ... Оқу ... ... ... ... оқушыға проблемалы түрде
ұсыну. Мұнда мұғалім проблеманы ұсына тоырып, оны ... ... Оны ... ... ... берген бағыт-бағдар бойынша
қорытынды түйін шығару керек. Бұл ... ... ... ... ... бірыңғай мүшелі жай сөйлемнің сөздерін ауыстыру арқылы
салалас құрмалас ... бола ма? ... ... ... және ... анықтау керек.
|Бірыңғай мүшелі сөйлем |Салалас құрмалас сөйлем ... ... ... | | ... ... ... сол |Қазақ әндерінде сол дала |Жалғаулық шылаулар арқылы|
|дала тауларының, ... да ... | ... кең |бар, ... мен кең | ... ... ... да ... ... |бар. | |
| | ... орын ... Шойын қаққан ағаш |Шойын қаққан ағаш ... ... ... тас ... ... тас ... | ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... | |
| | | ... ... құрмаластыру арқылы күрделі мағынаға ... ... ... өрістетіп, нақты тұжырымдар жасауға ықпалын
тигізеді.
Мұғалім проблеманы және оны шешудің міндеттерін көрсетіп береді. Оны ... мен ... ... ... арқылы жүзеге асады. Мұнда мұғалім
проблеманы көрсете алып, баланың ақыл-ойын соған бағыттай алуы ... ... ... ... ... – оны шешудің негізгі басқышы. Бұл кезенде
мұғалім берілгелі отырған тапсырманың ... ... өзі ... ... ой ... ... ... арқылы негізгі
нысанаға бағыттайды.
Мысалы: Берілген мақал-мәтелдердің екінші сыңарлары сіздерше ... ... деп ... ... өз ... ... ... құрмаласқа айналдырып көріңдер. Осы мақалдардың өмірдегі қолданылу
орны мен мәнін түсіндіріңдер.
Үлгі: Өнерлі ... өрде ... ... ... жер ... ... мыңды жығар,
2. Білімдіге дүние жарық,
3. Мыңның түсін танығанша,
4. Жарылғанды жау алады,
5. ... ... ... ... ... ... Сөз қуғанға бәле жолығады,
8. Ат қадірін жоқ білмес,
9. Жаман ... ... ... ... нұсқасы
1. Білекті үйді жығар. ... ... ... малы ... ... ... ... ісін таны. ... ... ... дау ... ... бөрі ... Жетім бала мұңды болар. ... ұры ... Ісің ... болсын. ... ... ... тасты таба жығылыды. Жол қуғанға қазына жолығады.
8. Қайда ұшарын оқ ... Ас ... тоқ ... ... ... ... ... көреді.
Оқушыларға қазақ мақал-мәтелдерінің жасалу жолдары туралы, ... ... ... ... ... олардың шығармашылық
ойлауынан тәп-тәуір туынды дүниеге келеді. Дұрыс ... ... ... өте ... ... ... бағыттағытапсырмалар мен жұмыс түрлерін
орындауға қабілеті ашылады. Тек қана олардың өмірдегі белсенділігі ... ... ... ыңғайлы жағдай туғызуға қызмет етуіміз керек.
Мұғалім мен оқушының бірлесе отырып мәселені қоя ... және оны ... да ... отырып табуы. Оқытудың мұндай фомасы оқушының өз
бетінше іздену ғылыми-зерттеу қызметіне ... Бұл ... ... үрдістегі «бес жолды өлең» (Синквейн) стратегиясын пайдалануды
жөн көрдік. Мұнда қарастырылып отырған негізгі ... ... ... ... ... ... Бұдан соң мына ретте көрсеткендей етіп ой
қорытындысын жасау тапсырылады. ... ... деп ... бір ... Ол зат есім ... ... ... бастапқы сөздің сипатын
білдіретін екі сын есім жазылады. 3-жолда ... екі ... ... 3 ... ... ... мәселеге қатысты сезімді білдіретін
4 сөзден тұратын тіркес. 5-жолда бірінші жолдағы сөздің синонимі болатын
сөз жазылуы ... ... ... ... ... ... көтереді, байытады ... ... ... адам ... ... ... нәрімен адамды
Сабақ
Сусындатады
2. Адам ... ... ... ... ... ... ... тірі тұлға ... ... ... ... ... ... ... мәселенің негізгі түйінін жасауға, өз
бетінше ой қорытындысын жсауға, оны өте қысқа да ... етіп ... ... қоса ... ішкі сезімін білдіруге үйретеді. Ең бастысы сыныпта қанща
оқушы болса, сонша түйін ой ... Идея да мол ... ... ізденіп,
зерттеушілік шығармашылығы іске ... Бұл ... ... ... ... ... ұйымдастырылады.
Жалпы проблемалық оқыту қазақ тілінен білім беру үшін ... ... ... тәжірибеде дәлелденіп отыр.
Проблемалық оқыту естің ғана емес, оқушылардың ойлау қызметінің, ... ... ... ... ... оқу ... ескеретінің теорияның негізінде құрылады.
Проблемалық оқыту әдісі ең ... ... ... ... ойлау
қабілетін дамытуға жол ашады.
Проблемалық оқыту әдісі – ... ... ... ... ... ғана ... ... асады. Проблемалық оқыту белсенділігі
ақыл-ой психологиясының тәрбиелеу және оқушылардың өз бетінше ... ... ... қатар, үйреніп алған білім қорын одан
әрі тереңдетуге қажетті зейін-зердесін ... ... ... проблемалық-тақырыптық оқытуда проблемалық
талдау өзіндік түйінді орны бар. Бұл талдау жолын оқып-үйрену үшін алдымен
проблемалық сұрақ пен ... ... ... анықтап алу қажет.
Проблемалық жағдай тудыруда алдымен сабақ ... орай ... ... ең ... ... табу ... Проблемалық сұрақ
қойылғанда, оқушы өзін қызықтыратын шындық мәселеге қосылып әрі балаларға
ойлануға әсер ... ... ... жаңа ... ... білуге, тақырыпты
терең игеруге тырысады. Проблемалық сұрақ кейде ... ... ... ... қарастыруды да талап етеді. Бұл ... ... ... ... ... ... ... проблемалық
сұрақ проблемалық жағдайға айналу үшін оны ... ... ... ... ... әр түрлі жауаптармен салыстыра қарастуруы керек.
Проблемалық мәселе жай проблемадан қалай ерекшеленеді? Ол ... ... ... ... ... мүмкін. Оқушылар соны шешуге
әрекет ... ... ... ... ... қалыптасуы, оны
дәлелдеу қабілеті, басқа ойлармен ... егер де олар ... ... ... ... қабылдамауы мүмкін.
Проблемалық жағдайларда оқушылардың өз ... ... ... жағдайда осы әр түрлі көзқарастардың айқындалуына көмектесее отырып,
оларды келтіріп жүйелейді. ... ... ... ... ... ... бір көзқарасқа тоғысар болса, ұқсастық жайлар
қайталанса, онда талдаудың мақсаты ... Бұл ... ... ... ... проблемалық жағдайлардың өткірлігіне, өзектілігіне нұқсанын
келтіреді.
Осылайша проблемалық оқыту мұғалімнен ... ... аса ... және ... ... ... нақты әрі дәл қоюды және оны
сенімді түрде шеше алуы талап етеді. Оқушылардың ... ... ... де ... ... ... шәкірттердің қабылдау
қабілеттеріне назар аударуы қажет етеді. Кейде қарама-қайшылық тууы мүмкін,
бұл да ... ... ... оны оқушыларға сабақта талдап түсінуге
мұғалім көмектеседі.
Туындаған проблемалық жағдайды ... ... ... арқылы шешу
тиімді емес. Ол жағдайды мұғалім өз ... ... ... сұрақтар төңірегінде өз ойлары арқылы шешіп береді. Оқытушы жиі
жетекші, ... ... ... ... ... ... ... әрекет етуі қажет. Әрине, мұнымен де оның қамтитын
мәселелері шектеліп қалмайды. ... ... ... ... ... әрі бұл сынып алдында жаңа ойлар туғызады [33, 17-б.].
Пәнаралық ... ... ... ... тіл
дамытудағы тиімділігі – оқушылар бұл оқыту түрінде ... ... ... Ойлаумен бірге тілдері де дамиды. ... ... ... ... ... поставленную проблему,
ученики сами намечают план поиска, строят проедложения ... ... ... ... ... ... доказывают, делают выводы».
Ал Г.Ю.Ксензова «Основной ситуацией, порождающей процесс ... ... ... ... ... [34, 80-б.].
Проблемалық оқытуға негізделген жұмыстар, тапсырмалар оқушылар ... ... ... ... ... ... өз ... жол ашады, таным белсенділігін арттыруға түрткі жасайды. Проблемалық
сұрақтары, ситуацияны шешу – ... ... Ал ... ... мәні – жеке тұлғаның бірнәрсе жасап шығаруы немесе өзіне
ғана тән бір нәтижеге қол ... ... ... қол жеткен
табысын өзіне пайдаланбайды, өзінің ғана ... ... тың, жаңа ... ... ... ... мен ... поляк ғалымы В.Оконь
төмедегідей саралайды: «Под проблемным обучением, мы понимаем совокупность
таких действий, как ... ... ... ... ... ... ... помощи в решении проблем, проверка
этих решений, ... ... ... и ... ... ... ... оқыту айналысында ұзақ жылдар бойы ... ... «В ... ... обучения лежит учебная проблема, сущностью
которой является диалектическое противоречие между известными ученику
знаниями, умениями, ... и ... ... ... для ... и
обьяснения которых прежних знаний недостаточно» деген тұжырым айтады [34,
81-б.].
Екі ғалымның пікірін қарастырғанда проблемалық оқыту ... ... ... ... Ол – оның негізгі бір бейтаныс проблеманың жататыны, ... шешу ... ол үшін ... білімге сүйену, бірақ оның
мақсатқа толық ... ... ... ... ... өзінің аталмыш еңбегінде былай көрсетеді:
| | ... ... ... ... ... ... жай хабарлап, не |
| ... ... ... қоя |
| ... ... ... ... ... ... ... ... |
| |оны шешу ... ... етіледі. |
| ... ... ... |
| ... |
| ... ... ... ... |
| ... ол ... балалардың |
|Оқушыларды іздену, зерттеу ... ... ... ... ... ... ... сұрақ-жауап, басқа да |
| ... ... ... онны шешуге |
| ... ... |
| ... ... шешу үшін болжам |
| ... ... ... |
| ... ... ... ... Оқытудың зертеу әдісі ... ... Өз ... |өз ... ... жету үшін |
| ... ... шешу, проблемалық тапсырмалар, сұрақтар әр түрлі іс-әрекеттер
арқылы жүзеге асады. Бұл үдерісте әсіресе пәнаралық байланысқа ... ... орны ... ... ... сұрақ-
тапсырмалар туралы Г.Ю.Ксензованың ... ... ... учебная задача – это задача позволяющая ... ... ... ... ... [34, 82-б.]. ... ғалым бұл ... ... ... оның ... ... орны жайында сөз
қозғалмайды.
Проблемалық оқыту негізделген шығармашылық тапсырмалардың ең ...... ... ... ізденісі, өзіндік, шығармашылық
ойлауы арқылы проблемалық ситуацияны шешулерінде.
Ғалым ең басты және ... мына ... ... ... бөле ... ... үшін ... «беймәлім» «проблема» дегендер ғылымға белгісіз,
мүлде тың, ашылмаған мәселелер емес; 2) ... ... ... ... өз зертеуі арқылы қол жеткізген өнімі айтылатыны.
Проблемалық оқытудың тиімділігі де сол – ол оқушының өз ... ... ... ... шешуі, сол жолдағы ізденісі, шығармашылық өнімге
қол жеткізуі. Бұл ... ... ... және ... ... ... ... сұрақ
туындайды. Проблемалық оқыту технологиясымен ұзақ ... ... оның ... ... ... ... айтады. Проблемалық
оқыту арқылы өнімді, тиімді ... қол ... үшін ... тарапынан
проблеманы дәл, нақты қоя білудің де маңызы зор. ... ... ... ... ... ... жетелеп, әдіс-тәсілдерін ұсынады.
Технология оқушы – субъектінің дербес еңбегін талап ... ... ... яғни «режиссердің таяғын» мүлде жоққа шығармайды.
Проблемалық оқытуда сол «таяқтың» ... зор ... ... ... ... ... ... былай
тұжырымдауға болады: 1) оқу ... ... ... ... 2)
проблеманы ашу, өнім жасау, шығармашылық еңбекке қол жеткізу; 3) қорытынды
жасау, өзіне-өзі баға беру, саралау [34, 83-б.].
Проблемалық ... ... ... ... дәстүрлі
оқытудағы тапсырмалардан ең басты айырмашылығы ғалымдар еңбегіне сүйене
отырып төмендегідей жіктелінді:
| ... ... | ... оқытудағы |
|1. Проблема қойылмайды. |1. ... ... ... ... Мұғалім тарапынан – берілетін |2. Дайын жауабы жоқ, проблема шешуді |
|жауабы дайын, ... ... ... ... ... ... ... оқулықта, қосымша |шығармашылықты қажет ететін ... бар. ... ... ...... Ол – орындаушы. |3. Оқушы – субъект. Ол – дербес ... ... ... ... ... Еш нәрсені қайталамайды, |
|болады. ... ... ... ... |
| ... ... ... проблеманы |
| ... ... ...... ... ... ... беруші.|
| |4. ... ... ... ... Сыныптағы барлық оқушыларға |жеке тұлғаға, оның қабілетін ... ... ... ... ... |
| ... тапсырмалар. |
Проблемалық ... ... ... ... ... ғана ол оқытуда
өнімді, нәтижелі қорытынды береді. Әсіресе, пәнаралық ... ... ... ... ... жұмыстар оқытудың өнімді
әрі тиімді жолы болып табылады.
2.2 Деңгейлеп саралап оқыту технологиясы
Жалпы дидактикада да, әлемдік ... ... де ... оқыту» ұғымы бар. Деңгейлік оқыту әдістемесінің ... ... оны ... ... ... ... ... салаларында
қарастырылған.
«Деңгейлік» сөзі термин ретінде алғаш математика ғылымында пайда болған.
Математикада бұл термин «өлшеу құралын», «шаманы» белгілейді. ... шет ... ... ... 1920 ... басында енген [35, 4-
б.]. Ал ... ... ... ... О.Б.Лошкова (деңгейлік
саралап оқыту) енгізген [35, 26-б.].
Өткен ғасырдың ... ... ал ... бүкіл әлемнің
алдыңғы қатарлы мектептерінде білім беру мен оқытуда саралау ... ... ... Бұл ... ... ... Қазақстан мектептеріне де жетті.
Оқушылардың бейімділігін , қызығуын, үлгерімін ... ... ... ... оқыту қазіргі мектептердің даму бағытына айналып отырғаны
даусыз. Саралау – оқу мекемелерінің түрлеріне, бір мектептің ... ... өз ... ... және ... топқа бөлінеді. Білім беруде,
саралап оқытуда қарама-қайшылық та кездеседі.
Жалпы саралап оқыту бастауыш ... ... ... басталады.
Англияның грамматикалық және ... ... ... ... гимназия және негізгі мектептерінде, францияның технологиялық,
кәсіби және жалпы білім беретін ... ... мен ... жалпы
орта мекткп, лицей, гимназияларында және басқа мектептердің әр түрлі атақты
мектептерінде саралап оқытылады. Бұл оқу мекемелерінің ерекшелігі – ... ... Бір ... өз ... саралап оқыту, әсіресе
Америка мен Жапония мектептерінде кеңінен тараған. ... ... ... екі түрлі: жалпы білім беретін және арнаулы бағдарламамен ... [36, ... ... оқытудың деңгейлік жүйесі, алдымен, қазіргі қолданыста
жүрген «деңгей» ұғымының ара ... ашып ... жөн. ... ... оқытудың
ғылымда қалыптасқан екі түрі бар:
Қазіргі кезде оқытудың білім мен ... ... ... ... әлемдік әдістемеде ұсынылып, деңгейлер өлшемі
талданған. ... ... ... ... бар. ... ... ... әр түрлі елдерде кең көлемді зерттеу ... ... ... іс ... тәжірибеден өтуде.
Еуропалық стандарт бойынша деңгейлер:
Еуропалық кеңес алты деңгейлік жүйені тиімді деп санайды. Олар:
Шет тілдерін ... ... ... ... пен ... ... қызметі
9 деңгейлік жүйесін қолданысқа енгізген. Олар:
Еуропалық лингвистер ассоциациясы ұсынған бес ... ... ... ... ... ғалымдары бес деңгейлік жүйені
ұсынады:
• Бастауыш;
• Шекаралық;
• Тәуелсіз игеру;
... ... ... ... Құзырет әрекетінің толық деңгейі.
Ал Ресейлік мемлекеттік білім беру стандартына Еуропа ... ... орыс ... көпдеңгейлік жүйесі жасалды.
• Қарапайым;
• Базалық;
• І-ІV сертификациялық деңгейлер
Еуропалық деңгейлер жүйесіне сәйкес қазақстандық әдістемеші-ғалымдар
Ф.Оразбаева, Т.Аяпова, т.б. алты ... ... Ол ... А1, А2;
В1, В2; С1, С2 деп аталатын үш ірі деңгейлік бөлуден тұрады.
• Қарапайым деңгей А1 ... ... ... ... А2 ... Орта ... В1 ... игерім
• Ортадан жжоғары деңгей В1+ ... ... ... деңгей В2 ... ... ... ... В2+ ... Кәсіби
игерім [35, 8-9-бб.].
Деңгейлік саралап оқыту технологиясының мақсаты: Әр оқушыны оның
қабілеті мен ... ... орай ... оқытуды оқушының әр түрлі
топтарының ерекшелігіне сәйкес бейімдеу, ыңғайлау. ... ... Әр ... ... ... ... ... оқушылар болады. Оларға
деңгейлік тапсырмалар қолдану қажет: 1-деңгей – ... ... ... 3-деңгей – эвристикалық; 4-деңгей – шығармашылық.
Деңгейлік саралап оқыту технологиясының ерекшелігі: Мықтылар өздерінің
қабілеті мен икемділігін одан әрі бекіте ... ... ... ... ... ... өзіне сенімсіздіктен арылады. Күшті ... ... ... ... ... ... оқу ... оқу жеңілдейді
[37, 65-б.].
Деңгейлік саралап оқыту технологиясының мазмұны мен ... Оқу ... ... ... гимназиялар, лицей, коллежд, жеке
меншік мектеп ... ... ... ... ... факультатив, әр жастан біріктірілген топтар; сынып құрамындағы
топтар бағдарламалары негізінде жүзеге асады [38, 5-б.].
В.В.Фирсов (міндетті нәтижеге негіздеп деңгейлеп ... ... ... ... алу ... төрт ... ... қарастырған [39, 26-б.].
Педагог – ғалым В.П.Беспалько ... ... ... ... ... ... оның ең ... әдістерін, тың жолдарын, озық
үлгілерін жаңашылдықпен дәлелдеп берді. Ғалым оқу ... ... ... ... ... ... (репродуктивті)
2. Алгоритмдік деңгей
3. Ізденімдік деңгей (эвристикалық)
4. Шығармашылық деңгей
Тілдік ... ... ... ... ... деңгей. Мұнда білімнің берілуі, деңгейлік
тапсырмалардың іске асырылуы бағдарлама талабына сәйкес қарастырылған [35,
27-б.].
І ... ... ... ... ... болу ... алдыңғы сабақтағы тақырыпқа меңгерген білімнің өңін өзгертпей,
қайталап, ... ... ... ... ... ... ... болуы керек. Оқушылық деңгейде бала
мұғалім көмегімен амал-әрекет жасайды. Алдындағы мақсатты шешуге ұмтылады,
бұрынғы білімдерін пайдаланады
ІІ. ... ... оқу ... ... мазмұны
деңгейлік тапсырмалардың күрделене түсуінен аңғарылады [35, 27-б.].
ІІ деңгейдегі тапсырмалар:
Өтіп кеткен материалды реттеуге және жүйелеуге берілген тапсырмалар. Бұл
өзгертілген ... ... ... ... ... ... үшін
алғашқы алған білімдерін түрлендіріп пайдалануы қажет. ... ... ... ... ... ... ұлттық
ерекшеліктеріміз ескеріліп, таннымдық, үйретімділік маңызы болуы ... ... ... ... ... жатады. Сонымен,
алгоритмдік деңгейде мақсатпен шешілуге тиісті ситуация анық, оқушы бұрын
жинақтаған білімін ... ... ... жету үшін өз ... жұмыс
істейді [40, 6-б.].
ІІІ. Ізденушілік деңгейде білімнің берілуі жүелілігі, ... ... ... ... ... ... ... жетілуіне, тереңдетілуі айрықша назар аударылады [35, 27-б.].
ІІІ деңгейдегі тапсырмалар:
Танымдық – іздену түріндегі тапсырмаларды орындау ... жаңа ... ... алғашқы қарапайым білімдерінен заңдылықтар ... ... т.б. ... тереңдетумен қатар, ол тағы да жаңа
білімді меңгеріп, өзі үшін жаңалық ашуы тиіс. Эвристикалық ... ... ... түсініксіз, оны оқушының өзі толықтырады, табады, шешеді.
Бұнда да ... ... ... ... Оқушы жаңа хабар, бьбілімді өз
ізденісімен алады. Бұл деңгей - ... ... [41, ... ... деңгейді оқушының дарындылығы, таланты, тапсырмаларды
орындауға ізденімпаздығы, танымы рухани интеллектуалдық шеберлікке ұштасады
[35, 27-б.].
ІV деңгейдегі тапсырмалар:
Оқушылардың жинаған өмір ... мен ... ... ... мен ... ой ... нәтижесінде жаңаша, бұған
дейін болмаған, белгілі бір дәрежеде олардың жеке ... ... ... ... шығаруға незізделген. Олимпиадалық ... ... өз ... ... ... ... Демек, бұл
тапсырмалар оқушылардың біліктілігі мен дағдысын ... және ... ... ... ... айтатын болсақ, шығармашылық деңгейде мақсат
жалпылама, анық емес, оқушы оны анықтайды, жаңа нәрсені ... өз ... ... ... деңгейге жету жолдары оңай емес. Қазіргі технологияда «миға
шабуыл», дебат, модель, проект жасату, ... ... ... сыни
көзқарасын қалыптастыру жиі пайдаланып келеді. ... ... ... ... ... ... Эльконин, Давыдовтардың дамыта оқытуын
алуға болады. Дамыта оқыту тікелей баланы жан-жақты дамыта ... ... [42, ... оқу ... ... ... талдай отырып, оның
өлшеу критерийлерін анықтайды. ... әр ... ... ... ... оқушылық деңгейде берілген тапсырманың құрылымын
айқындай отырып,оны орындау үшін ... ... ... ... ... Ал ... ... деңгейде оқушылардың бар
біліміндерін ққолдана ... жаңа ... ... ... ... мақсаты ғана көрсетіліп, жаңа материалды өз бетімен
толықтырып, өңдеп, өз бетінше меңгереді. Шығармашылық деңгейде ... ... ... көрсетіліп, оны әрі қарай жетілдіріп ... ... ... ... ... деңгейде алдына қойған мақсатына
жету үшін өз бетінше ... ... ой, ... дамытады; шығармашылық
қабілетін ұштайды. В.П.Беспалько оқу ... ... ... ... ... көрсетіледі:
ІV
ІІІ
ІІ
І
Оқу материалын меңгеру деңгейі
Деңгейлік тапсырмаларды енгізудегі басты мақсат – сынып оқушыларын
«қабілетті» және ... деп ... ... әр түрлі жіктеуге бөлуді
болдырмау. Осы арқылы деңгейлік және дербес оқыту ... ... ... ізгілендіру принципі де сақталады.
Деңгейлік оқыту барысында оқушының І деңгейдегі тапсырмаларды орындағаны
есепке алынып отырады. Қандай оқушы ... ... ... ... ... орындаудан бастайды.
Бір деңгейден екінші деңгейге, білімін біртіндеп толықтыра отырып, ... ... Бұл ... ... ... тапсырмаларды орындау
әр оқушының күнделікті ... ... ... ... үшін сол деңгейге сәйкес ұпай алады. І деңгей үшін 5 ... ... үшін 10 ... ІІІ деңгей үшін 15 ұпай, ІV деңгей үшін 20 ұпай.
І деңгейді ... ... ІІ ... ... ... ... ... көше береді [43, 29-б.].
Ең жоғары деңгейді, әрине, дарынды да ... ... ... ... әр ... ... оқушыларға жоғары деңгейлік тапсырмаларды
орындау арқылы көбірек ұпай жинап, көтеріңкі баға ... ... ... оқушының табиғи қабілеттері мен дарындылық қасиеттерінің
ашылуына жақсы жағдай жасалады. Әр ... ... ... ... (+) ... Бұл оқушылар арасында олардың бір-бірінің үлгерім
деңгейлерін бақылай отыра алатындықтан, ... ... ... Сондықтан
бақылау мен бағалау ішкі бақылау, бағалау ... ... ... ... ұпай саны ... ... ... әр сабақ соңында нүктемен қосып отырады. Осы сызықтардың арасын
біртіндеп қосса, график шығады. Ол ... ... деп ... ... ... кезекті тақырыптың бақылау жұмысының алдында
әр оқушының өткен материалды қандай деңгейде ... ... ... жұмыс жүргізеді.
Тақырып бақылау жұмысында әр деңгейде беріледі.
Бұл жағдайда ол бөгде біреудің көмегінсіз ... және ... ... қатал бағалап, өздерінің ... ... ... ... алады. Осындай бақылау мен бағалаудан сыртқы бақылау және
сыртқы бағалау дейді.
Оқушылардың даму моноторингі оның жеке басының қабілетіне қарай, ... ... ... ... ... ... көрсетеді.. Оқытудың
педагогикалық технологиясын қолдану жағдайында бағалау процесі ... ... ... ... ... ... ... болып оқушы
білімінің ең төменгі деңгейі алынады Бұл ... ... да, ... де, ... даму ... де қарамастан,
оқушылардың барлығының дұрыс орындауы ... ... де, ... да ... ... ... ... Мұғалім мен
оқушының бірлесе әрекет жасауы – Жұмабай Амантөлеұлы Қараевтың түп ... ... ... ... ... оқу ... ... белгіллері арқылы айқындалады:
а) міндеттелген деңгейдегі болса да, оқушылардың 100% оқу ... оқу ... ... ... ... және ... объективті бағасы;
б) оқушылардың өзіндік оқу-таннымдық қызметінің құрылымы мен ... оқу ... ... ... ... ... тұтастығы [35, 28-б.].
Деңгейлік тапсырмаларды орындау барысында мынандай әрекеттер жүзеге
асырылады:
- интеллектуалдық іс-әрекеттер;
- ... ... ... ... ... ... тіл ... қолдану.
Яғни қорыта айтқанда, әр деңгейдің алдына қоятын ... ... ... ... ... ... тақырыпты оқушы ізденіс үстінде өздігінен меңгеруі тиіс. Сондықтан
мұндай сабақтарда оқушылардың ... ... ... үшін ... ... ... ... Тақырып бойынша жасақталған деңгейлік
тапсырмалар жүйесі дамыта оқыта идеясыжүзеге асыруға мүмкіндік ... ол ... ... ... мен есте ... белсенділігін,
дағдысын білім сапасының дамуын қамтамасыз етеді.
Деңгейлік саралау оқушы мен мұғалімнің белсенді шығармашшылық қызметін
дамытумен қатар, оқушыларға өз ... жаңа ... ... ... [45, ... ... өз ... ең төмеңгі деңгейдегі тапсырмаларды
орындаудан бастайдыда оларды міндетті түрде толық орындап ... ... ... ... ... отырады. Бұл оқушылар арасында жарысу ... және әр ... өз ... ... сәйкес жоғары деңгейге
көтерілуіне толық жағдай жасайды.
Аталған жаңа бағалау әдісі әр оқушының дамуын ... ... ... ... ... Бұл ... әр адам әр тақырып
бойынша бағаланады және ұстазға, сабақтан тыс ... ... ... ... үшін ... ... оқушыларға қажет тақырыпты анықтауына
мүмкіндік туады.
- оқушы өзі ізденеді, оқиды;
- мұғалімнің дарындылардың мүмкіншілігін анықтайды;
- әр ... ... ... өз ... ... деңгейге өзі жеткізе
алады;
- оқушы материалды толық игереді [35, 28-б.].
Қазақ тілін оқытудағы жалпы мақсат – оқушыларға ана ... ... ... ... ... мен әсем өрнегін, лексикалық байлығын
таныту, қазақ тілінің ... ... ... жас ... ... ана ... қуатты әдеби тіл қатарынан түсірмей, мемлекеттік тіл
мәртебесін көтеру. Сондықтан да саралап деңгейлеп оқвту ... ... ... ... бола алады [46, 126-127 бб.].
Саралап деңнейлеп оқыту технологиясы бұл – оқу үрдісінде мұғалімдердің
оқушылардың ... ... ала ... ... ... ... есепке алу мақсаттарында әр түрлі мектептер
мен сыныптар, топтар үшін оқыту жағдайларын құру. ... ... ... ... ... ... ... бойынша
Саралап деңгейлеп
оқыту
Қызығушылығы бойынша
Денсаулық бойынша
Психологиялық типтері бойынша
Деңгейлік тапсырмаларды беру арқылы ... ... ... ... ... ... ... қабілеттерін дамыта отырып,
шығармашылықпен айналысуға болады.
Сан есімді қайталауда (VІ сынып) деңгейлік тапсырмалар ... ... ... ... үлгісін ұсынамыз:
Сабақтың тақырыбы: Сан есімнен өткенді қайталау
Сабақтың типі: қайталау сабағы
Сабақтың мақсаты: 1) сан есімнен ... ... ... ... ұштастыру;
2) талдауға алынған мысалдар арқылы ақыл-ой, адамгершілік, ізеттілік
қасиеттерге тәрбиелеу;
3) жүйелі ... ойын ... ... ... ... арттыруға ықпал жасау.
Сабақтың әдісі: қайталау, іздендіру, сұрақ-жуап, шығармашылық жұмыс.
Сабақтың көрнекілігі: таблицалар, сөздер кестесі, халықтық ... ... ... ... ... барысы: 1. Ұйымдастыру бөлімі: оқушыларды түгендеу, сынып
бөлмесінің ... ... ... ... ... ... ... назарын толық сабаққа аударту.
2. Үй тапсырмасын тексеру: Сұрақ-жауап әдісі арқылы үй ... ... ... ... ... Сұраймын жауап бер.
ІІ деңгей. Ойла, ойлан, ойландыр.
ІІІ деңгей. Жалғастыр.
ІV деңгей. Шығармашылық деңгей.
Бір мен екі алмаңдар,
Үшке алданып қалмаңдар.
Кілең төрттік ... ғана ... ... ... өлең ... арқылы оқушы санасын оятып, тапсырмалар
түсіндірліп беріледі.
І деңгей. Сұраймын жауап бер. ... ... ... ... ... ... баламаларын білесің? Сан дегеніміз не? а) сан ... мен ... ... ... ата. ... мысал келтір.
ә) «Сан» сөзінен бірнеше түбірлес сөздер жаса.
2. Құрамында сан есімдері бар бірнеше сөйлем оқылады. Сан ... ... ... ... ... деңгей. Ойла, ойлан, ойландыр.
а) сан есімнің емлесін еске түсіре отырып, қатені түзе.
Мысалы: 10 нан – 15, бес жүз – отыз бір, 5 ... ... 30 ... ... Асты сызылған сөздердің мағынасын түсіндір.
Етектейін еріннен, ... ... ... ... ... ... ... ... ... Бір ... ... тұтамы қалыпты. Бір ... ... ... ... ... 1. ... мән-мазмұнына қарай тиянақтау, сан
есімдердің астын сызу.
а) ... – қырық жыл азық,
ә) Төрт ... бота ... ... Екі жүзді пышақтан сақтанба, ...
в) Бір жаман мың қолды ірітер, ...
г) Көмбенің иесі ... ... ... ... ... ...
д) Сексенде сегіз байлық, ...
е) алты жасар бала алыстан келсе, ...
2. Халқымыз жеті санынан талай-талай мағыналы, мазмұны ... мән ... ... ... киелі, аталы ұғымдарды ата, мағынасын түсін әрі
түсіндір.
ІV деңгей. Шығармашылық деңгей.
«Бала тілі – бал» ... сан ... ... қатыстыра отырып ой
толға.
Бекіту кезеңі.
Қарға тамырлы қазақтың ұрпақ тәрбиесінде сан есім сөз ... да ... ... Жас баланың тілін дамытуда да өзіндік орны бар – ... емес пе? ... ... шақты еске алып, «Снамақты» атайық.
Үйге тапсырма. Бірге жетіге дейін сан ... жеті ... ... тәсілмен өткізілген сабьақтарда балалардың белсенділігін
арттыруға да ... мол ... ... Қорыта келгенде, саралап деңгейлеп
оқыту технологиясы – оқушылардың білім сапасын, ... ... ... ... ... ... әдісі.
Қорытынды
Білім беруді Қазақстан Республикасы мен қазақ халқының даму жолындағы
үлкен ... ... ... қор деп тану ... тілін оқыту процесі
мен мазмұндық бомысына жаңа әдіснамалық тұрғыдан келуді талап ... ... жүйе ... ... ... ... өзгертуді қажет деп атап
көрсетеді және оқытудың жаңа технологияларының табиғатын терең танып,
оларды ... ... ... ... ... ... Бұл ... оқытудың нәтижесін алдын ала болжап және сол арқылы оқушылардың өзін-
өзі дамытуға қатысуын мүмкін ... ... ... орта ... ... беру барысы кең түрдегі
ғылыми талқылауға түсіп, ... ... ... мен ... ... ұсынылып, оқушылардың жеке тұлға ретінде дамуына қызмет ететін ... ... ... ... ... мемлекет тұрғысынан
көптеген маңызды құжаттар да қарастырылды. Қазақстан мектептеріндегі білім
беру жүйесінің дамытушы жаңа ... ... ... ...... құжаттарында «Білім беру» бөлімінде көрсетілді [12]. Қазақстан
Республикасының 1999 ... ... ... [47] және ... ... беру жүйесінің 2003 жылғы даму Концепциясында» [48]
білім беруді сапалы дамыту ... тек ... ғана ... елдің
экономикалық та дамуының негізі ретінде танылған. Мұндай мақсатқа жетуде
білім беру жүйесі, оның ... орта ... беру ... ... орын ... елді ... ... қызметі мен қазіргі мектепте
білім беру арасында қайшылықтар пайда болып отырғанын қазіргі кезде мектеп
жүйесін басқарушы ... да, ... беру ... ... ... әдіскер –
ғалымдар да, мұғалімдер де, ата-аналар да айқын сезінуде.
Қазақстандық білім беру аясында бүгінгі күні ... ... ... алып ... Бұл ... ... оқу ... қандай оқыту технологиясын
таңдауға да құқылы. Бұл – ... ... ... деп ... ... ... ... үшін қолдануда мектеп ұжымдары, мұғалімдер жаңа
оқыту технологиялармен терең таныс ... ... ... ... идеясымен, бағытымен таныс болуы қажеттігі белгілі.
Жаңа оқыту технологиялар жүйесін қалыптастырған ... ... ... ... болашағына игі ықпалын тигізер
жолдар мен бағыттар да ... ... ... ... беру процесінің
объетісі емес, сол процеске қатысушы маңызды субъект деп ... ... ... мен тілін дамытып, оқу барысында қалыптастырылған машық-
дағдыларын, алған білімдерін ... ... ... ... жеткізетін
білім берудің жаңа технологияларын уақыт талабымен санаса отырып, ... ... ... ... ... тиіс [49, ... мемлекетіміздің тұрақты да, қарқынды дамуына ... ... ... жылы ... ... ... үшін болған І құрылтайда
Елбасы Н.Ә.Нгазарбаев: «Еліміздің ...... жас ... ... ... ... ... ұстаздардың қолында», – деген болатын.
Қазір 50 елмен бәсекелестікке жарайтын қабілетті, білімі ... ... ... ... жан-жақты дамыған болашағы зор ұрпақ
дайындап ... де сол ... ... болса, жаңа әлемдегі жаңа Қазақстанда өмір сүретін жас ұрпақты
оқытып, ... ... ... ... аса ... де, жауапты жұмыс. Бір
сөзбен айтқанда, мұндай іске ұстаздардың психологииялық, педагогикалық,
әдістемелік біліктілігі, ... ... ... ... кәсіби
жетектегі мемелекеттік білім стандартына сәйкес болу керек. «Жетік» деген
сөзді ... ... ......... – сөзі ... ... саладағы білім мен ғылым туралы түсінігі мол, кез ... ... таба ... дәрежедегі білімді ұстаздар.
Мұғалімдерге қойылып отырған талаптар мен міндеттер өте жоғары. Олар
оқыту технологиясын шебер меңгеру ... ... ... ... ... мен ... ... жетік білулері қажет.
Заман талабы – ғылым мен техниканың қарыштап дамуы 400-ге жуық кәсіптің
әдіс-тәсілін шебер ... ... етіп ... ... ... ... да оқытудың технологиясын меңгеру сөзі өмірге келеді.
... Техника - өндіріс құралдарының жиынтығы, ... екінші жағы ... ... істі ... ... ... техника безопасности – қауіпсіздік
техникасы, техника шахматной игры – ... ... ... техника, т.б. [50, 812-б.].
Педагогикалық технология ұғымы бүгінгі күні оқыту ... ... ... «Педагогикалық технология» деген ұғымының эволюциясы туралы мынаны
айтуға болады. Алғашқы кезең – ... 40-50 ... ... ... беру ... ... негізінен, оқыту барысында қолданылатын
көру-есту құралдарын білдірді. Екінші кезең – осы ғасырдың 50-60 жылдары
десе ... Бұл ... ... беру ... ... ... танытатын еді. Үшінші кезең – ғасырдың 70 жылдарын қамтиды. Мұнда
бұл термин алдын ала ... ... ... жету ... ... оқу ... білдіретін болды. Төртінші кезең –
ғасырдың 80 жылдарынан бастап, осы ... ... беру ... ... процесіндегі компьютер мен құралдық ақпараттарды ... ... ... ... ... қазіргі кезде дамып,
кеңейіп отырғанын мына дәлелдер ... көре ... ... технология деп, техникалық құралдары оқу процесінде қолдану
мүмкіншіліктері айтылады. Екіншіден, ... ... деп, ... өзін жүйе ... құру мен ... ... ... соған тиімділікпен жету жолдарын ғылыми ... ... ... Біздің ұстанатын бағытымыз – осы ... ... ... Бұл ... ... сонда, мұның түп негізі – оқыту
процесінің жалпы заңдылықтары бар, ... ... бір ... түсіріп тану
және нақты оқыту мақсатына лайықтап ұйымдастыру керек деген ... Бұл ... ... ... ... ... да ғылыми негіздер
арқылы танылып, жүйеленуі тиіс. Оның бір жағы – берілетін білім мазмұнының
теориялық ... оқу ... ... ... ... ... жағы – соны
оқыту процесін жүйелеп тану болмақ [49, ... ... ... ... жаңа технологиясы» деген ұғым кеңінен
қолданылуда. Оқыту технологисы мен әдістеме ғылымы ... ... ... де ... бір, яғни ... тиімді жолдары.
Оқытушы сабақ беруде өз шеберліктерін шыңдап, ... үшін ... ... ... ... оны өзінің күнделікті сабағында
қолданып отыруы керек.
Ғалым Қ.Қадашева ... ... ... ... оқыту, жоғары
белсенділікті дамыту және деңгейлік оқыту әдістемелерін ... ... ... ... және ... ... ... ғана толық орындалады» [51, 89-б.]. Бірақ оқытудың жаңа
техникалық және ... ... ... ... ... байланысты.
Оқыту процесін оңтайландыру ждаңартылған компьютерлік бағдарламалар
базасында оқу лабораторияларын жетілдіру және де мемлекеттік тілді ... ... ... ... әдістемесін әзірлеуді қарастыру қажет.
Әрине, жаңа компьютерлік бағдарламалар мен тұтас ақпараттық оқу ... ... ... жоғары мектептердің ең өзекті қажеттілігі
саналады. Алайда оны ... ... ... оқыту процесінде
компьютерді қолданудың теориялық негіздерін түпкілікті білмейінше, мүмкін
емес. Енді осы ... ... ... мен ... ... көрсетелік.
1. Қағидалардың бірі жеткілікті мөлшерде ... ... ... ... ие ... ... енді ... өзінің қолданылу
саласында жекелік сипатта болуы мүмкін. Бұлар осымен ... ... тар ... ... ... әдістемелік қағидаларды дамытады,
нақтылайды.
2. Олардың қолданылуы ққазіргі кезде мультимедияға ... ... ... ... ... ... оқытудың нақтылы, қиын
ерекшелігі саласымен шектелетін де әдістемелік қағидалар бар: ... ... ... ... және де ... ... ... бірін
оқыту қағидасы немесе мемлекеттік тілді оқыту негізінде оқу құралдарының
айрықша маңыздыларын ... ... тілі ... компьютерлік
презентацияларды, дыбыс және бейне материалды, ... ... ... анимациялы графикалық объектілерді пайдалана алады [52, 81-б.].
Тілді жаңаша жаңғыртып оқытуда талап та, ... та ... ... ... технологиясы іс-әрекеттің қарқындығы мен ... деғ ... ... бұл ... ... ... ... тиімділігінің негізін құрап, жеке тұлғаның жетілуіне, ... ... ... ... ... ... модульдік оқыту,
саралап деңгейлеп оқыту, пікір-сайыс, ойын ... ... ... ... ... ... әдістеменің сапасын арттыру үшін
жоғары белсенділікті дамыту әдістемесін де қолдануға болады.
Оқытушы жұмысты ұйымдастыра білуі ... ... қою, ... жоспарлау,
тапсырманы бөлу, тыңдаушылардың әрекетін бақылау және ... ... ... ... ... ұйымдастырып, топқа бөліп, әр топқа
тақырып беріп, оларды талқылау ... ... әр ... ... ... одан кейін жұптық тапсырмаға әр түрлі жағдаяттық тапсырмалар
немесе сұхбат т.б. ... ... ... ... топ өз ... талқылайды, бір-бірін бағалайды.
Жаңа әдістерді пайдалану – бүгінгі күннің талабы. Жаңаша жаңғыртып
оқыту, интерактив ... жаңа ... ... ... белсенділігін, уәждемесін тудыруға бағытталған. Қазақ тілін
оқытуда бұл ... ... ... нәтижелерге жетуге болады. Бірақ бұның
барлығы мұғалімнің шеберлігіне байланысты, мұғалім үнемі ізденісте ... тілі ... ... ... ... «Қай әдіс ... ... айтқандай, қай әдісті қалай пайдаланамын десе, мұғалімнің
өз ... Осы ... ... ... жағынан да, практикалық жағынан да
жетік игерсе, беріліп отырған тақырыптың мазмұнына сай қай ... ... ... ... ой елегінен өткізіп алып, сабақтың жоспарын жасауға
кіріседі.
Мұғалім әдістерді шеберлікпен ... ... ... ... ... ... ... 6-7 әдісті бір сабақта пайдалануға
болады. Тағы да бір сабақта: ... ... ... ... сұрақтар
қою әдісі, жаттығу әдісі, деңгейлеп оқыту ... ... ... ... ... ... әдіс – (экранды пайдалану немесе осы жерде
интерактивті тақтамен жұмыс ) қайталау, пысықтау әдістері т.б. ... ... ... ... жоспары жасалады.
Қазіргі замандағы білім жүйесінің құрылымы мен қызметіндегі ... ... ... ... феномен ретінде
білім ізгілігінің мазмұны мен ... ... ... ... ... өз ... дәлелдеуде.
Білім ізгілігі – педагогтар мен оқушылардың өз ... ... ... ... педагогикалық үрдістің мәні мен сипатына деген
көзқарасты едәуір өзгертетін, педагогикалық ойлаудың ... ... ... ... мәні – тұлғаның дамуы мен өзін-өзі дамытуы
ретінде қалыптасады, олардың ... мен ... ... ... мен ... ... ... жұмысында маңызды шарттардың бірі болып
табылады.
Қоғамдық – тарихи тәжірибені игерудің ... ... ...... ... бар білімді қайта қалыптастыруда. Сондықтан қазіргі
заманғы мектептер оқушылардың ойлау белсенділігін кеңінен ... ... ... мен ... ... теориялық және тәжірибелік
міндеттерді шешкенде, сапалы пайдалана білуге үйретуге ... ... ... ... А.Л.Монтьевтің,
Н.Ф.Тальдинаның және т.б зерттеулері дәлелдейді.
Әр түрлі оқыту технологияларын оқу мазмұны мен ... жас ... ... орай таңдап, тэжірибеде сынақ қарауда мұғалім
іс-әрекетінің ... зор. ... ... беру ... ... озық
технологияларын меңгеру мұғалімнің интеллектуалдық, кәсіптік, адамгершілік,
рухани, азаматтық және де басқа ... ... ... ... игі
әсерін тигізеді, өзін-өзі дамытып, оқу-тәрбие ... ... ... - ... ... беру ... ... алдына қойылып отырған міндеттердің бірі
– оқытудың әдіс-тәсілдерін үнемі ... ... және ... ... ... меңгеру.
Қазіргі білім беру саласындағы оқытудың жаңа ... ... ... ... ... ... болу ... Жаңа педагогикалық технологияны меңгеру мұғалімнің зейін-зерделік,
кәсіптік, адамгершілік, азаматтық және ... да ... ... қалыптасуына игі әсерін тигізеді, өзін-өзі дамытып, оқу-тәрбие
үрдісін жүйелі ұйымдастыруына көмектеседі [53, 4-б.].
Осы дипломдық ... біз ... тілі ... сын ... ... ... ... оқыту технологясы, модульдік оқыту,
проблемалық оқыту және деңгейлеп саралап оқыту технолгиялары туралы ... ... ... ... тілі ... ... маңызы
зор екендігіне көзіміз ... ... ... ... ... түрлері өте көп және олардың кез келгнін сабақта ... үшін ... Жаңа ... технологияларды қолдану – уақыт талабы.
Еліміздегі барлық жаңа технологиялар тілді ... да ... ... ... тізімі:
1. Білім туралы. Об образовании: Қазақстан Республикасының Заңы. -
Алматы: «Литера», 2000. – 96 ... ... ... ... ... ... ... 2003. – 368 б.
3. Ыбыраимжанов Қ. Педагогикалық технология // Бастауыш мектеп. –
2005. – №8. – Б. ... ... Г. Орыс ... ... ... ... жаңа педа-
гогикалық технологияларды пайдалану // Қазақ тілі мен әдебиеті орыс
мектебінде. – 2006. – №6. –Б. 3 ... ... Қ. ... ... ...... // ... мектеп. – 2005. – №7. – Б. 7-10.
6. Алтаева Ш. Сыни ойлау – шындалған ойлау // ... тілі ... – 2003. – №7. – Б. ... ... Ш. ... ... ... жаңа әдістерді қолдану // Қазақ
тілі мен әдебиеті орыс ... – 2005. – №4. – ... ... Р. ... жаңа ... оқу-тәрбие ісіне енгізу
// Мұғалім және заң. – 2009. – №6. – Б. ... ... Б. ... үрдісінде жаңа технологияларды пайдаланудың
әдістері мен формалары // ... – 2009. – №10. – Б. ... ... К. Сыни ... ... – білім көзі // Қазақ тілі мен
әдебиеті. – 2007. – №11. – Б. ... ... Ж. ... тілін оқыту технологиясы // ... тілі ... орыс ... – 2008. – №4. –Б. ... ... Н.Ә. ... – 2030» (Ел Президентінің Қазақстан
халқына Жолдауы). Алматы: «Білім баспасы», 1998. – 96 ... ... Г. ... пайдалану арқылы сабақтың
тиімділігін арттыру // Қазақ тілі мен ... орыс ... ... – №4. – Б. ... М.Нұрмұқанов оқулары: Филология ғыл. д-ры, проф. ... ... ... ... ... конф.
Материалдары. – Қарағанды: ҚарМУ баспасы, 2010. – 269 ... ... Б. ... тілі ... жаңа ... пайдалану //
Қазақ тілі мен әдебиет орыс ... – 2004. – №9. – Б. ... ... М.М. Модульдік оқыту негізінде. – Алматы.
17. Қаражігіт А. Қазақ тілін оқытудың тиімді жолдары // Қазақ тлі мен
әдебиеті. – 2005. – №5. – Б. ... ... М.М. ... ... ... оқушыны дамыту
құралы ретінде. – Алматы, 2006.
19. Сыздықова М. Ақпараттық технологиялар арқылы болашақ мамандарды
даярлау мәселелері // ... тілі мен ... – 2007. – №1. – ... ... А. ... технология // Сынып жетекшісі. – 2005. –
№5. –Б. 22-23.
21. Байжанова З.Т. Жалпы педагогика: Оқу ...... ... 2008. – 168 ... ... В.Н. ... подход к обучению в школе. ЛГПИ, -
Москва, 1973.
23. Әбілқаев А. ... ... ... ...... Санат, 1995. –
120 б.
24. Ерғожина Ш. Проблемалық әдіс арқылы оқыту // ... тілі ... – 2007. – №11. – Б. ... Ахметова Г.К., Исаев З.Ә. Педагогика: Оқулық. – Алматы: Қазақ
университеті, 2006. – 220 б.
26. Бабаев С.Б., ... Ж.К. ... ... ...... – 228 б.
27. Педагогика: Педагогикалық жоғары оқу орындары мен педагогикалық
колледждер студенттеріне арналған ... ред, ... Ауд.: ... ...... ... 2006. – 336 ... Қоянбаев Ж.Б., Қоянбаев Р.М. Педагогика. – Алматы, 2004. – 420 ... ... М.И. ... ... ... ... – Алматы:
Мектеп, 1981. – 248 б.
30. ... А.М. ... ... в мышлении и обучении. М., 1972.
– 239 б.
31. Махмутов М.И. Проблемное ... ... ... ... М.,
Педагогика, 1975. – 362 б.
32. Ерғожина Ш. ... әдіс ... ... // ... тілі ... – 2007. – №11. – Б. ... Жайлаубаева Қ. Проблемалық әдіспен оқыту // ... тілі ... – 2008. – №9. – Б. ... Жанәбілова А. Пәнаралық байланысқа негізделген проблемалық оқыту
технологиясы // Қазақ тілі мен әдебиеті. – 2009. – №9. – Б. ... ... Н.Х. ... ... ... оқыту жүйесі. – Астана,
2007. – 140 б.
36. Қайруллина Қ.А. Оқыту үрдісіндегі жаңа технологиялар // Қазақ тілі
мен әдебиеті орыс ... – 2008. – №6. – Б. ... ... Б. Саралап оқыту // Қазақ тілі мен әдебиеті орыс
мектебінде. – 2005. – №2. – Б. ... ... Б.К., ... М.З., ... С.Қ. Жаңа ... негізінде білім сапасын жоғарылату // Білім. – 2009.
– №6. – Б. ... ... Б., ... А., ... М., ... М.,
Құрманғалиева Р., Айтжанова П. Қазақ тілін оқыту әдістемесі. –
Алматы: Білім баспасы, 2000. – 144 ... ... Г. ... ... ... ... // Бастауыш
мектеп. – 2005. – №1. – Б. 5-7.
41. Сарбасова Қ. Саралап оқыту // Қазақстан мектебі. – 2007. – №7. ... ... ... Ж. ... ... ... // ... – 2003. – №6. – Б. 15-17.
43. Жамантаева Г. Инновациялық технология білім сапасын арттыру кепілі
// Қазақ тілі мен ... орыс ... – 2007. – №12. – Б. ... ... Б. Саралап деңгейлеп оқытудың педагогикалық технологииясы
// Сынып жетекшісі. – 2003. – №6. – Б. 3-5.
45. ... Ж.У. ... ... оқыту педагогикалық технологиясы
талаптарына сәйкес өтетін сабақтардың үлгісі // Бастауыш ... ... – №9. – Б. ... ... А.Т., Байсенова М.С. Оқушылардың шығармашылық
қвбілеттерін ... ... ... ... // ... – 2009. – №4. – Б. 125-129.
47. Қазақстан Республикасының 1999 жылғы Білім заңы. Алматы: ... ... ... ... беру ... 2003 ... ... – Астана, 2003.
49. Құрманова Н.Ж. ... ... ... ... технологиясы. –
Монография. – ... ... ... ... ... ... 2007. – 140 б.
50. Орысша-қазақша сөздік. Москва, 1954. – 812 ... ... Қ. ... тілі: Оқытудың тиімді әдістемелері. – Алматы:
Мектеп, ... ... Б.М., ... Г.Х. Қазақ тілін оқытуда жаңа
технологиялардың тиімділігі. Қарағанды университетінің хабаршысы.
Филология сериясы. – №3 (51), 2008. – Б. ... ... Р. ... ... жаңа ...... ... көтерудің кепілі // Педагогикалық кеңес. – 2006. – №3. –
Б. 3-6.
-----------------------
Бұрынғы білетін
білім
Жаңа ақпарат
(жаңа білім)
Шешендік сөз
Тарихи ... ............... – дау
А:Білімді адам ашпай көріп, айтпай сезеді,
Білімсіз надан нені ... нені ... Көз – ... ...... ... ... Әйел – үйдегі ырысың,
Ұл – айбарлы қылышың,
Қыз – түздегі өрісің,
Келін – кеңейген тынысың.
(Ескелік би)
С/п: Кісі ... ... ... ... ... кісіні мүшесінен танимын
Ақын болар жігітті дауысынан танимын,
Бай болатын ... ... ... ... әйелді күлісінен танимын.
(Бапан би)
Шешендік сөз
«Тәні саудың – жаны сау»
Қызғаныш, кекшілік, астамшылық, сарандық
Қызғану, адамгершілік, кішіпейілдік, татулық
Парасаттылық, мейірімділік, қырағылық
Қараулық, бәлсапалық, нысапсыздық
Тән мен ... ... ... ... – кісі ... өте ... кездесетін
байлық
Модульдік оқыту технологиясының
тиімділігі
Топтау
Елестету
Деңгей
Ойлау
Сөздік қорын дамыту
Шығармашылығы
Білу
Түсіну
Қолдану
Талдау
Жады
Зейін
Қарым-қатынас
Білу
Білімді бағалау
Сабаққа үздік
тәртіпті
ақылды
Сабаққа нашар
тәртіпсіз
бұзақы
Күміс қақпа
Достық
қасиеттер
Алтын ... ... ... материалды меңгерту деңгейі
Әлемдік тілді оқыту деңгейлері
• Еуропалық стандарт бойынша қалыптасқан деңгейлер
• Еуропалық лингвистер ... ... ... ... ұсынған деңгейлер
• Кембридж университеті негізінде қалыптасқан деңгейлер
• Ресейдің көпдеңгейлік жүйесі
• Американдық кеңес пен Білім игерудің қызметі деңгейлері
Бастауыш
(қарапайым)
Аралық
(төмеңгі, орта)
Жоғары
Құзырет әрекетінің ... ... ... ... ... ... ... деңгейі
Жоғары деңгей
Бұзылып өту деңгейі
Еуропалық кеңес
Американдық кеңес және
Білім игеру қызметі
Бастауыш төмеңгі ... орта ... ... ... ... ... ... деңгей
Аралық төменгі деңгей
Жалғастырушы төменгі деңгей
Жалғастырушы төменгі деңгей
Жалғастырушы төменгі деңгей
Деңгей
Бастауыш (қарапайым деңгейде)
Бастапқы деңгей
Өз бетінше ... ... ... ... ... үшін
Ең жетік, толыққанды дәрежеде пайдалану үшін
Шығармашылық
деңгей
Ізденушілік деңгей
Алгоритмдік
деңгей
Репродуктивті деңгей

Пән: Педагогика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 63 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Пәнді оқытуда жаңа педагогикалық, ақпараттық-коммуникативтік технологиялардың мүмкіндіктерін қолдану формалары9 бет
Қазақстан тарихын оқытуда жаңа педагогикалық, ақапаттық технологияларды қолданудың әдістемелік жолдары24 бет
Инновациялық процестің ұғымы мен мәні7 бет
Жаңа педагогикалық технологияларды пайдалану83 бет
Кіші мектеп жасындағы оқушыларға математикалық білім беруде оқытудың жаңа технологиясын пайдаланудың педагогикалық - психологиялық негіздері60 бет
"Шымбұлақ" тау шаңғысы курортында демалушыларды тегін сақтандыру жүйесі енгізіледі16 бет
12 жылдық білім беру жүйесінде «қазақ әдебиеті» пәнін оқыту мәселелері5 бет
12 – жылдық білім беру проблемалары11 бет
1920—1930 жылдардағы қоғамдық-саяси өмір. Қазақстандағы мәдени революция3 бет
2002 жылы қабылданған Қазақстан Республикасының Құқықтық саясат тұжырымдамасы12 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь