Томас Кун

Томас Сэмюель Кун (1922-1996) – американдық философ және ғылыми тарихшысы, постпозитивтік ғылым философиясының басты өкілдерінің бірі. Негізгі шығармасы «Коперникиандық рефолюция» (1957), «Ғылыми революциялардың құрылымы» (1962), «Қара дене теориясы және кванттық үзіктілік» (1978) және т.б.
Тарихтың рөлі
Тарих, егер оны жай хронологиялық тәртіппен орналасқан анекдоттар мен деректердің қоймасы ретінде ғана қарастырмайтын болсақ, онда ол ғылым туралы бізде қазіргі уақытқа дейін қалыптасқан түсініктерді бел буып, қайта құру үшін негіз бола алар еді. Бұл түсініктер (тіпті ғылымдардың өзінде де) басты түрде классикалық еңбектерде немесе кейініректе оқулықтарда тұнып тұрған ғылыми жетістіктерді зерделеу негізінде пайда болған; бұл еңбектер мен оқулықтар бойынша ғылыми жұмыскерлердің әрбір жаңа ұрпағы өз ісінің практикасында оқып-үйренетіні белгілі. Бірақ мұндай кітаптардың мақсаты олардың өз жаратылысы бойынша материалды сенімді әрі түсінікті баяндау болып табылады. Солардан қорытылған ғылым ұғымының, ықтимал, ғылыми зерттеудің шын практикасында сәйкестігі туристер үшін жарнамалық проспектілерден немесе тіл бойынша оқулықтардан влынған мәліметтердің ұлттық мәдениеттің реалдық бейнесіне сәйкестігінен асып кетпейді. Ұсынылып отырған очеркте ғылым туралы мұндай түсініктердің ғылымның магистралдық жолдарынан жаңылдырып жіберетінін көрсетуге талпыныс жасалады. Оның мақсаты ғылыми қызметтің өзін зерттеудегі тарихи келістен айқындалатын ғыымның мүлде басқа тұғырнамасын (концепциясын) сұлба түрінде болсын бейнелеп беруде.
Алайда, егер тарихи берілгендердің ізделуі мен талдауын басты түрде классикалық еңбектер мен оқулықтар негізінде қалыптасқан антитарихи стереотиптің шеңберінде қойылған сұрақтарға жауап беру үшін жалғастырар болсақ, онда тіпті тарихты қаншама зерделегенмен жаңа тұғырнама туындамайды. Мысалы, бұл еңбектерден көбіне ғылымның бар мазмұны тек солардың беттерінде суреттелетін бақылаулармен, заңдармен және
        
        Томас Кун
Томас Сэмюель Кун (1922-1996) – ... ... және ... ... ... ... басты өкілдерінің бірі.
Негізгі шығармасы «Коперникиандық ... (1957), ... ... (1962), ... дене теориясы және ... (1978) және ... ... егер оны жай ... ... ... ... мен
деректердің қоймасы ретінде ғана қарастырмайтын болсақ, онда ол ... ... ... ... ... ... ... бел буып, қайта
құру үшін негіз бола алар еді. Бұл ... ... ... ... де)
басты түрде классикалық еңбектерде немесе кейініректе оқулықтарда тұнып
тұрған ... ... ... ... ... ... бұл еңбектер
мен оқулықтар бойынша ғылыми ... ... жаңа ... өз ... ... ... Бірақ мұндай кітаптардың ... өз ... ... ... ... әрі түсінікті баяндау
болып табылады. Солардан ... ... ... ықтимал, ғылыми
зерттеудің шын практикасында ... ... үшін ... ... тіл ... ... ... мәліметтердің
ұлттық мәдениеттің реалдық бейнесіне сәйкестігінен асып кетпейді. Ұсынылып
отырған очеркте ғылым туралы мұндай ... ... ... ... ... ... ... жасалады. Оның мақсаты
ғылыми қызметтің өзін зерттеудегі тарихи келістен айқындалатын ... ... ... (концепциясын) сұлба түрінде болсын бейнелеп
беруде.
Алайда, егер тарихи берілгендердің ізделуі мен ... ... ... ... мен ... ... ... антитарихи
стереотиптің шеңберінде қойылған сұрақтарға жауап беру үшін жалғастырар
болсақ, онда ... ... ... зерделегенмен жаңа тұғырнама
туындамайды. Мысалы, бұл еңбектерден көбіне ғылымның бар ... ... ... ... ... заңдармен және
теориялыармен ғана анықталады деген қорытындыны ... ... ... ... ... ... ... оқулық үшін берілгендерді
іріктеу әдістемесімен және бұл ... ... ... байланыстыру үшін қолданылатын логикалық операциялармен
тура ғана сай келетіндей трғыда түсініледі. Нәтижесінде ... ... ... ... ... ... жорамалдар мен алдын ала қалыптасқан
түсініктердің үлесі тым көп болатындай ғылымның тұғырнамасы пайда болады.
Егер ... ... ... ... ... және ... жиынтығы деп қарастыратын болсақ, онда мұндай
жағдайда ғалымдар – бұл осы жиынтықты жасауға аз ... не көп ... ... өз ... ... ... ... көзқараста ғылымның
дамуы – бұл ғылыми методология мен білімді айшықтайтын ... ... ... қорына фактілердің, теориялардың және әдістердің
біртіндеп құйылу процесі. Мұндайда ғылымның ... осы ... ... ... ... бөгет болған қиындықтарды да тіркейтін пәнге
айналады. Бұған ғылымның дамуына құлық қоятын ... өз ... ... ... қоятыны анықталады. Бір жағынан, ол ... ... ... және ... кімнің және қашан ашқанын не тапқанын анықтауы тиіс.
Екінші жағынан, ол қазіргі ғылыми білімнің ... ... ... бөгет жасаған аумақты қателердің, әпсаналардың және ... ... ... әрі ... ... Көптеген зерттеулер
осылай жүргізілген болатын, ал ... ... де осы ... кейінгі жылдары ғылым тарихшыларының кейбіріне ғылымның қорлану
арқылы даму тұғырнамасының оларға жіктелмейтін функцияларын орындау ... ... ... ... ғылыми білімнің қорлануын тіркемелеушінің
рөлін алған олар, ... алға ... ... ... ... мысалы,
оттегі қашан ашылды не кім бірінші ... ... ... ... ... жауап беру оңайланудың ... ... ... ... олардың кейбіріне мұндай сұрақтардың тұжырымдалуы дұрыс емес пе
деген және ғылымның дамуы – бұл, ... ... ... мен
өнертабыстардың жай ғана қорлануы емес пе деген күдік күшейе түседі.
Ғылыми төңкерістердің ең көрнекті мысалдарына ғылым дамуындағы баяғыдан
революциялар деп ... келе ... ... ... ... ... ... ғылыми қауымдастықтың ғасырлар бойы қасиеттеліп
келген әлдебір ғылыми теориядан ... ... ... ... ба тартуына қажетті түрде апарған болатын. Олардың әрқайсысы
тәптішті ғылыми ... ... ... және ... ғалым әлдебір
мәселенің құқылы немесе оның әлдебір шешуінің ... деп ... ... ... ... стандарттардың ілгерідегі тайқуын
туғызды. Сөйтіп бұл жаңалықтардың әрқайсысының ғылыми қиялды түрлендіргені
соншалық, біз мұны ... ... ... ... ... әлемнің
трансформациялануы деп мойындауға тиіспіз. Бұл өзгерістер, ... ... ... қоса ... ... революциялардың негізгі
сипаттамаларын анықтайды.
Бұл сипаттамалар, айталық, Ньютон іске асырған төңкерісті не химиядағы
төңкерісті ... ... ... ... ... сол ... ғылым дамуындағы соншама айқын өрнектелген революциялық мәні
жоқ деген басқа эпизодтарды зерделегенде де табуға болады (бұл ... ... бірі ... ... ... ... айталық,
электромагниттік теорияның жасалуы шалып өткен ... тар ... ... Максвеллдің теңдеулері Эйнштейннің теорияларынан ... ... ... соққан жоқ және олардың қабылдануына ... де еш ... ... жоқ. ... да жаңа теориялардың жасалуы,
түсінікті себептер бойынша, олар құзіреттілік саласын шалып өтетін ... дәл ... ... ... ... Бұл ... үшін жаңа
теория нормалдық ғылым практикасында ғалымдар осы уақытқа дейін пайдаланып
келген ережелердің ... ... ... жаңа ... бұл ... ... ғылыми жұмыстың кең ауқымына қайтсе де ... ... ... қай себептен ол, оның қолдану аясы қаншалықты айрықша
болғанымен, ешқашанда бұрыннан ... жай ғана ... бола ... ... ... да, өте ... болады). Жаңа теорияны игеру бұрынғы
теорияның қайта құрылуын және бұрынғы фактілердің қайта бағалануын, ... ... ... ... және ... бір ... ... іштейгі
революциялық процесті талап етеді. Ғылым тарихшыларына бұл ұзаққа созылатын
процестің дәл датасын анықтаудың әжептәуір ... ... ... ... жоқ, ... ... терминологиясының өзі оны әлдебір
бөлектенген құбылыс ретінде көруге мәжбүр етсе-дағы.
Одан ... жаңа ... ... бұл ... ... ... революцилық түрлендірулерге мамандарды шабыттандыратын
ғылымдағы оқиғалардың жалғыз категориясы емес. Нормалдық ғылымды ... ... тек ... ... бар ... түрлерін ғана
анықтап қоймайды, бірақ, айқын емес түрде, онда жоқты да ... ... ... ... ... ... талап етсе дағы) оттегінің не
ренгтендік ... ... ... жаңалықтардың ғалымдар дүниесіне тағы
да білімнің қандай да бір ... ... ғана ... ... ... бұл шынында да орын ... ... ... ... ... ... процедуралардың мәнін қайта бағалап,
ол дүниеліктер туралы баяғыда ... ... ... өз ... ... бұл ... құру процесінде өзі дүниені ... ... ... ... да ... ... ... бұрын емес. Ғылыми факті
мен теория шындығында бір-бірінен тас ... ... ал ... ... ... дәстүрлі практикасында кездессе дағы. Алдын ала
болжалынбаған жаңалықтардың жай ғана ... ... ... міне ... Осы ... де ... жаңа ... мен
теориялар ғалым дүниесін қаншама сандық жағынан байытса, ... да ... ... ... ... тарихи зерттеулердің бұл жұмыстың ... ... ... түрленуге мүмкіндік туғызща алар-алмасы
жөніндегі сұрақтың бұрын да ... еш ... жоқ. ... түрде
пайымдай келе, бұл мақсатқа тарихи ... жету ... емес ... ... ... Біз тым жиі ... ... таза суреттегіш
пән болып табылады. Ал жоғарыда ұсынылған тезистер көбіне ... ал ... ... сипатқа ие. Одан бетер, менің
жалпылауларымның көбісі ғылымның ... не ... ... ... ... ал ... ... ең кемінде
бірнешеуінің логиканың немесе эпистемологияның дәстүрлеріне сай жасалғаны
және бар. ... ... ... ... кезде кеңінен мойындалған
«ашылу контексті» мен «негіздемелеу ... ... ... ... ... ... Ғылымның және ғылыми мүдделердің әртүрлі
салаларының бұл ... ... ... ... ... алар ма ... ... барар жолда
«Нормалдық ғылым» термині бір не бірнеше ... ... ... ... зерттеуді білдіреді; бұл жетістіктер ... ... ... ... қауымдастықпен оның әрмен қарайғы практикалық іс-әрекеттің
негізі ретінде моындалатын болды. Біздің ... ... ... не жетілдірілген типтегі оқулықтарда баяндалады, алайда
олардың ... ... ... болса-дағы. Бұл оқулықтар қабылданған
теорияның мәнін түсіндіріп, оның көптеген не ... ... ... бұларды типтілік бақылаулар және эксперименттер салыстырады.
Мұндай оқулықтар кеңінен қанат жайып ... ... ал бұл ... ... орын алған болатын (ал жаңадан қалыптасқан ғылымдар
үшін тіпті кейініректе), ұқсас қызметті ... ... ... орындаған: Аристотельдің «Физикасы», Птоломейдің «Альмагесті»,
Ньютонның «Бастамалары» мен ... ... ... ... Лайельдің «Геологиясы» және көптеген басқалары. Ұзақ
уақыт бойы олар келесі ... үшін ... ... ... мәселелер мен
әдістердің құқылығын астыртын түрде анықтап отырды. Осы еңбектердің екі
мәнді ... ... бұл ... ... ... ... бағыттарынан жақтастар тобын ұзақ уақытқа өзіне тартарлықтай,
олардың жасалып шығуның өзі ... ... ... ... ... болатын. Ғалымдардың жаңа ұрпақтары өздеріне кез-келген түрдегі
шешілмеген ... ... ... таба ... олар әрі
жеткілікті түрде ашық ... екі ... ие ... мен әрмен қарай «парадигмалар» деп
атайтын боламын, ал бұл термин «нормалдық ғылым» ұғымымен тығыз ... ... ... практикасының кейбір жалпы қабылданған
мысалдары, – ал олар ... ... ... ... практикалық
қолдануын және қажетті құрал-жабдықты кіргізеді, - барлығы жиыла келе,
бізге ... ... ... ... ... модельдерді береді.
Ғылым тарихшыларының «Птоломей ... ... ... ... Ньютондық) динамика», ... ... ... және тағы ... ... ... ... дәстүрлері
сондайлық.
Парадигмаларды, соның ішінде мұнда мен ... ... ... әлдеқайда арнайыланған парадигмаларды, зерделеу – студентті
әйтеуір бір ғылыми қауымдастықтың мүшелігіне басты ... ... ... ... ол өздерінің ғылыми саласының негіздерін дәл сол нақтылы
мдельдерде зерделеген адамдарға қосылатындықтан, оның ... ... ... фундаменталдық принциптермен соншалықты жиі айырмашылққа
бара қоймайды. Ғылыми іс-әрекеті ... ... ... ... ... практиканың сол бірғана ережелері мен ... ... бұл ... және олар ... ететін көзге
ұрып тұрған үйлесімділік нормалдық ғылым үшін, яғни ... әлде ... ... генезис пен сабақтастық үшін, алғышарттар болып
табылады.
ХVІІІ ғасырдың бірінші ... ... ... ... ... ... ... мойындалатын парадигмасын қалыптастырғанша,
ғылымның қалай дамитынының нақтырақ және ... ... ... ... ... ... ... қатынастылы, бұл салада қанша әйгілі
экспериментаторлар, — Хауксби, ... ... ... Ноллет, Уотсон,
Франклин және басқалары сияқтыларын қосқанда, – болса, ... ... ... ... ... де ... Электрліктің олар
жасаған көптеген тұғырнамаларының бәрі ортақ әлденеге ие ...... олар сол ... ... ... ... ... алған
корпускулярық-механикалық философияның қайсы бір ... ... ... ... бәрі шын ғылыми теориялардың компоненттері болатын, –
ал бұл теориялар, бір жағынан, ... пен ... ... екінші
жағынан, олардың өздері зерттеуге жататын арғы мәселелердің ... ... ... еді. ... ... электрлік
құбылыстарды зерделеуге бағытталғанына және экспериментаторлардың көбі өз
әріптестерінің жұмыстарымен таныс болғанына ... ... ... тым ... ұқсастыққа ғана ие болатын.
Ғылымның әлдебір саласын өңдейтін топтың құрылымында парадигманың пайда
болуы қалайша әсер ететінін қысқаша болсын атап өту ... ... ... жеке ... не ... тобы ... ... келесі ұрпағының өкілдерін өзіне қарата алатын қабілеті бар
синтетикалық теорияны жасаған ... ... ... ... ... Бұл ... ... бір жағынан олардың мүшелерінің жаңа
парадигмаға өтуіне ... ... ... ... ... ... ғалымдар қалатын болады. Олар өз ... ... ... ... ... жайдан-жай сырт қалатын болады; осы
уақыттан бастап бұлардың барлық қарекеттері ... де ... ... ... парадигма зерттеу саласының жаңа, айқынырақ анықталуын да топшылайды.
Ал өз жұмысын жаңа ... ... ... не бейімдегісі
келмейтіндер басқа топқа өтуі тиіс, әйтпесе олардың ... ... ... тұрғыдан алғанда, көбіне олар өз кезінде талай арнайы ғылымдарға
өмір берген философияның шытырман жолында сол ... қала ... ... ... ... ойға жетелейді: бұрындары табиғатты зерделеумен
жай ғана әуестіктен айналысқан топ, парадигманы қабылдау арқасында кәсіптік
болып қалыптасады, ал оның ... ... ... ... айналады. Ғылымда
(рас, медицина, техникалық ... ... ... ... d`etreci ... ... ... етілген салаларда емес)
парадигманың алғаш ... ... ... ... ... ... ... беруде арнайы курстың бөлінуі
туралы талаптар байланысты. Ең кемінде соңғы бір жарым ... ... ... алғаш институционалдық формаға ене ... ... ... ... үшін ... ... ... қазіргі
уақытқа дейін де іс осылай болуда.
Қазіргі жаратылыстану ғылымдарында кітаптар не оқулықтарға, не ... ... қыры ... ретроспективтік ой кешулерге жатады. Кітап
жазатын ғалымның кәсіптік мәртебесі оның ... ... ... ... құлдырап кетуі мүмкін. Әдетте ғылымдардың ертеректегі, ... ... ғана ... ... ... әлі ... кейбір салаларында сақталып келе жатқан қатынасын беретін
еді. Тек ... ... ... не ... ... зерттеушілер
арасындағы комуникацияның құралы болып қалатын салаларда ғана мамандандыру
жолдары сипатталуының анық еместігі ... ... ... оқи ... әуесқой өзіне-өзі прогресті бақылап отырмын
деген үмітпен ... ... ... мен ... зерттеушілік
хабарламалар антика заманында-ақ кең аудиторияға ... ... ... Динамикада зерттеу эзотерикалық типке орта ғасырлардың соңында
жақындады және жұрттың бәріне де ... ... ... рас ... ғана, ХVII ғасырдың басында, жаңа ... ... ... ... ... келген парадигмасының орнынын басқан кезде,
қайтадан иелік жасады. ... ... ... ... ... XVIII ... соңында талап ете бастады, ал физика ғылымының
басқа ... ... кең ... ... ХІХ ғасырда түсінікті
болудан қалған-ды. Сол екі ... бойы ... ... ғылымдардың әртүрлі бөлімдерінде де бақылауға болатын.
Әлеуметтік ғылымдарда ... ... ... ... ... ғылым
мен оны басқа салалардағы әріптестерін барған ... ... ... тереңдей түсуіне орай өкініштер әдетке және ... ... ... ... ордың осы тереңдеу процесі мен ғылым дамуының ... ... ... байланысқа назар тым аз аударылады.
Қалыпты ғылымның табиғаты
Ғалымдар тобы бірыңғай парадигманы қабылдағаннан кейін мүмкін ... және ... ... ... ... ... Егер
парадигма бірде және бәрі үшін тындырылған жұмыс болып табылса, онда ол ... әрі ... ... қандай мәселелерді қалдырады екен? – ... ... Егер біз ... ... ... ... қай ... соқтыратынын көрсетсек бұл сұрақтарды ... ... ... түсері сөзсіз. Өзінің қалыптасқан ... ... ... ... ... ... ... «парадигма»
сөзі мәнінің дәл осы аспектісі одан артықтың болмағандығынан ... ... ... жол ... ... жуыр арада айқындалатынындай,
объектіге сәйкестікке ... ... және ... ... ... ... түгелімен жаба алмайды. Мысалы, грамматикада “amo,
amas, amat” ... ... ... бұл ... латынша етістіктердің көп
саны жіктелетін үлгі ретінде пайдалануға болады: мысалы, осы ... ... ... және тағы ... формаларды құруға болады. Бұл стандарттық
қолданысында парадигма ... ... оны ... ... ... рұқсат есебінде қызмет жасайды. Ғылымда, екінші
жағынан, парадигманың көшірме объектісі болуы сирек кездеседі. ... ... ... заң ... қабылдаған шешіміне ұқсап, ол жаңа не қиынырақ
жағдайларда одан әрі жасақтандыру мен ... ... ... ... ... ... ... жатпайтындардың ішінен
парадигма шеңберінде осы тектес күнделікті жұмыстың қаншама көп жасалатынын
немесе мұндай жұмыстың ... ... ... ... көп ... ... түсінген дұрыс болар еді. Ғалымдардың көбісі өз ғылыми іс-әрекетінің
барысында дәл осы тәртіп орнықтырумен айналысады. ... ... ... деп ... міне осы ... Бұл іс-әрекетті жақынырақтан
қарастырғанда (тарихи ... не ... ... ... ... ... және недәуір тар ... ... ... ... әсер ... ... яғни нормалдық
ғылымның мақсаты құбылыстардың жаңа түрлерін ... ... да ... бұл ... ... құбылыстар көбіне, мәнісінде, көзден жалпы
таса қалады. Нормалдық ғылымның арнасында ғалымдар ... жаңа ... ... ... ... ... бірге олар әдетте мұндай теорияларды
басқалардың да жасауына төзімсіздік білдіреді. Керісінше, ... ... ... өмір сүретінін алдын-ала топшылайтын құбылыстар
мен теорияларды жасақтауға бағытталады.
Мүмкін, мұны ... ... ... ... ... Әрине, нормалдық
ғылым зерттейтін облыстар тым үлкен емес, және біз қазір ... ... ... бәрі де тым ... ... ... бұл ... туатын шектеулер ғылымның дамуы үшін маңызды болып табылады.
Назарды қатынастылы түрдегі эзотерикалық ... ... ... ... ... ... ғалымдарды табиғаттың әлдебір фрагментін
басқа жағдаяттарда мұндайды ойлағау да мұрша келмейтіндей етіп ... ... ... ... ... ... негізделген зерттеудің не екенін анығырақ
көрсету үшін, нормалдық ... ... ... ... ... ... және ... беруге талаптанып бағайын. Ыңғайлы болу үшін
мен теориялық іс-әрекетті жайын қалдырып, фактілердің жинақталу сатысынан,
яғни ғылымдардың өз тұрақты ... ... ... әріптестеріне
ақпарат беретін арнайы ... ... ... ... ... ... ғылымдар табиғатының қандай аспектілері
туралы хабарлайды? Олардың таңдауын не ... Және де ... ... көп ... ақшаны қажетсінетіндіктен және
арнайыланған жарақтандыруды ... ... ... осы ... түрде соңына жеткізгенде қандай мақсаттарды көздейді? –деген
сұрақты қою әбден табиғи.
Нормалдық ғылымдағы фактілерді жинастыру бойынша іс-әрекет туралы ... алу ... ... ... тағы ... мен бақылаулардың
үшінші сыныбын атап кеткен жөн. Ол бұрынырақ ... қана ... ... ... және ... қалған бейанықтылықтарды тарқату
мақсаттарында парадигмалдық теорияны жасақтау үшін жасалынатын эмпириялық
жұмысқа жатады. Бұл ... ... ... де ең ... ... және де оны суреттеу аналитикалық келісті талап ... ... ... ... парадигманы жасақтау
болатын кейбір ... ... ... ... ... Ньютонның еңбегі бойынша екі бірлік массалар
арасындағы тартылыс күші олардың ... ... ... тең болғанда
кеңістіктің кез-келген орнында материяның ... ... үшін ... ... ... ... ... қойылған өзіндік мәселелер тіпті ... ... яғни ... ... тұрақтыны есептемей-ақ
шешіле алатын болды да, «Бастамалардың» ... ... ... жүз жыл бойы
ешкім де бұл шаманы анықтауға көмектесетін приборды ойлап тапқан жоқ.
Парадигманы жасақтауға бағытталған күш ... ... ... ... шектелмейді. Олар, мысалы, сандық заңдарды ашуға
көзделіне алады: газдың қысымын оның ... ... ... ... ... тартылыс заңы және ағып жатқан тогы бар ... ... ... күшімен және кедергімен байланыстыратын
Джоульдың формуласы, - бұлардың бәрі осы ... ... ... ... ... ... ашу үшін алғышарт болатыны жөніндегі
фактінің айқындылығы ... ... Бұл ... ешқандай да теориялық
нұсқамасыз, осы ... ... бола ... алынған жалғыз өлшеулер арқылы
ғана ашылады дегенді жиі естуге тура келеді.
Алайда, тарих мұндай бэкондық әдістің қолдануын ешқалай да ... ... ауа ... ... ... қолдануға
болатын серпімді флюид есебінде қарастырыла бергенінше, ойға да келмес еді
(ал егер де ... ... ... онда олар ... ... ... болар еді
не жалпы ешқандай да интерпретацияға ие бола алмас еді). Кулонның табысы
оның нүктелік зарядтарға ... ... ... ... үшін ... ... ... болды (оған дейін электрлік күштерді сол үшін әдеттегі
таразыны және тағы басқа қолданып өлшегендер тұрақты тәуелділікті не ... ... де ... ... Бірақ оның приборының
конструкциясы өз кезегінде электрлік ... ... ... басқасына
қашықтықта әсер ететінін алдын ала мойындауға ... ... ... ... ... әсер ... дәл оны ... қарапайым
функция ретінде оңай-ақ өрнектеуге болатындай күш ... ... ... ... де сандық заңдардың ... ... ... ... ... безендіру үшін пайдалануға болады. Факті
түрінде ... ... мен ... заң ... ... әрі ... бар екендігі соншалық, Галилейден кейін парадигманың көмегімен
оларды эксперимент жүзінде ... ... ... ... ... жылдар бұрын мұндай заңдар жиі-жиі дұрыс табыла алатын.
Нормалдық ғылым басқатырғыштардың шешілуі ретінде
Біз әлгінде ғана бетпе-бет кезіккен нормалдық ... ... ... ... ... ... өте аз ... қомақты
жаңалықтарға, жаңа фактілердің ашылуы немесе жаңа ... ... ... ... ... ... толқынның ұзындығын өлшеу
жағдаятындағы сияқты, нәтиженің ... ... ең ... ... қойғанда алдын ала анық болады да, күтулер спектрі белгілі картинадан
сәл ғана кеңірек болып шығады. ... ... ... ... кері ... ... міндетті түрде дәл сәйкестіікті талап
етпеген де болар; қысымның ... ... ... ... ... ... болар нәтижелердің біреуін жиі алдын ала ... ... ... ... ... ... да күтілетін, және, демек,
қортылатын нәтижелер облысы қиялдың қамти алатынымен салыстырғанда әрқашан
кіші. Және де егер ... ... осы ... ... ... онда ... ... сәтсіздігі деп қарастырылады, ал бұл сәтсіздік табиғаттың
заңынан ауытқуын ... ал ... ... ғана бейнелейді деп есептеледі.
Мысалы, ХVIII ғасырда айналмалы таразы ... ... ... ... ... бойынша эксперименттерге көңіл аз ... ... ... да, ... ... ... да нәтижелер
бермегендіктен, оларды өздерін тудырған парадигманы ... ... ... еді. ... олар ... ... зерттеулердің
үздіксіз прогрессімен байланыспаған және байланыстырыла алмайтын жай ... ... ... еді. Тек ... түрде, келесі парадигмаға
жетіп қана, олардың электр құбылыстарының ... ... ... ... ... ... ... және оның замандастары да дәл солай осы
кейінгі парадигманың не ... ... ... ... ... бір өзін уәделейтін парадигманың негізінде жұмыс істеді. Міне ... ... ... әрі қарай жасақтау үшін жарайтын нәтижеге
апарған приборды конструкциялауға қолы жеткені. ... осы ... ... ... ... де ... ... сөйтіп Кулонның бірнеше
замандастары принципті түрде бұл нәтижені болжай алды. ... ... ... ... ... ... да ... болатын жаңалықтарға
ұмтылмайды.
«Есеп-басқатырғыш» және «есеп-басқатырғыштарды шешу бойынша ... ... ... ... ... тең ... болатын
көптеген сұрақтар үшін бірінші дәрежелі мән-маңызға ие ... ... ... жағдаятта ойда тұрған ең кәдуілгі-ақ
мағынасында,-шешуі зерттеушінің дарыны мен ... ... үшін ... ... ... ерекше бір категориясын құрайды. Бұл сөздің
мағынасын ... ... және ... ... ... болады. Бұл басқатырғыштардың нормалдық ғылыммен ортақ
сипаттамалары бар, біз енді ... ... ... тиіспіз. Олардың бірі
жаңа ғана өтіліп аталды. Бірақ ол жақсы ... ... ... оны шешудің өзді-өзінен-ақ қызықты не маңызды болатынының көрсеткіші
емес. Керісінше, шыныменен жылы жауып ... ... ... мысалы,
рак ауруына қарсы дәрі-дәрмек іздестіру немесе жер ... ... ... ... ... ... ... шешуі мүлдем жоқ
болуы мүмкін болғанжықтан, көбіне жалпы басқатырғышқа ... ... екі ... ... қорабынан тосын алынған «құрамдас
фигура – басқатырғышты» қарастырайық. Тіпті ең тапқыр адамдар үшін де ... ... ... ... ... ... ... да
мүмкін) тұтуы тиіс болғандықтан, ол басқатырғыштарды шешудегі шеберліктің
тексергіші қызметін атқара алмайды. Кез ... ... ... оны
жалпы басқатырғыш деп атауға да болмайды. Өзіндік ... ... бола ... шешуінің болуы сондай критерий бола алады.
Ғылымның шектеулігі және ... ... ... дегенмен де
абсолютті емес, сипаттамаларын жоғарырақ деңгейдегі нұсқамалар жатады; мен
бұларада ғылымда тарихи зерттеу әрқашан тауып ... ... ... ... ... ... ... 1630 жылдан кейін және
әсіресе орасан зор әсерін ... ... ... ... ... кейін, ғалым физиктердің ... ... ... ... ... және табиғаттың барлық құбылыстары
корпускулярлық формалар, корпускулярлық мөлшерлер, қозғалыс және өзара ... ... ... деп болжамдады. Нұсқамалардың бұл жиынтығы
әрі ... әрі ... ... ... ... ... физиктерге Әлемде мәністердің (сущности) қандай түрлері ... ... ал ... ... ... ... бар және қозғалыста
болатын материя ғана өмір ... ... ... ... ол физиктерге түпкілікті түсіндірулердің және іргелі заңдардың
қандай болуы тиіс екеніне ... ... ... ... пен ... ... анықтауы тиіс, ал түсіндірулер кез келген берілген ... осы ... ... ... ... ... тиіс.
Универсумның корпускулярлық ұғымының ғалымдарға зерттеуге жататын мәселелер
жиынтығына сілтеуі одан да ... ... ... сияқты жаңа философияны
қабылдаған химик ... ... ... ... ... ерекше назар аударады. Бұл реакциялар басқаларға қарағанда
барлық ... ... ... ... тиіс деген
корпускулярлық қайта таратылым процесін айқынырақ ... ... ... осыған ұқсас белгілерін механиканы, оптиканы және
жылуды зерделегенде де байқауға болады.
Нұсқамалардың концептуалдық, ... және ... ... ... ... бар ... ... ғылымды
басқатырғыштарды шешуге ұқсастыратын метафора үшін негіздеме болады. Бұл
тор кемелденген ... ... ... ... мен оны зерделеуші
ғылымның не екенін көрсететін ережелерді беретін болғандықтан, сол ... ... қан осы ... және бар ... ... ... өз ... шоғырландыра алады. Жекелеген ғалымнан одан ... ... ... шешу ғана ... ... Осы және де басқа
қатынастарда да басқатырғыштарды және ережелерді талқылау нормалдық ғылыми
практиканың табиғатына жарығын төгеді. ... ... ... ... ... да ... ... уақытта кәсіпқой ғалымдардың бәрі
ұстанатын ережелердің болуы ... ... де бұл ... ... ... ... ... бар болатын жалпылықтың бәрін қамти
алмайды. Нормалдық ғылым – бұл ... ... ... ... оның ... белгілі бір ережелермен детерминациялануында ешқандай
да қажеттілік жоқ. Осы ... ... ... ... ... қайнар көзі ретінде жалпы қабылданған парадигма принципін,
ал жалпы ... ... ... және ... ... ... ... міне осы себептен еді. Ережелер, менің ... ... ... ... ... тіпті ережелер
болмағанда да зерттеуді басқара алады.
-----------------------
1

Пән: Тарихи тұлғалар
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 17 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 400 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Томас Кунның, Имре Лакатостың, Стивен Тулминнің ғылыми теориялары жайында6 бет
"Генетиканың даму тарихы."29 бет
Америка Құрама Штаттарындағы либералдық–саяси ағымдар20 бет
Ахмет Байтұрсынұлының «Әдебиет танытқыш» еңбегі ХХ ғасыр басындағы әдебиеттану ғылымының контексінде39 бет
Ақшаның шығу тарихын білеміз бе?11 бет
В.Г. Белинский мен А.И. Герценнің педагогикалық теориясы6 бет
Генри Форд4 бет
Дербес компьютердің даму тарихы10 бет
Жалпы психологияның дамуы7 бет
Классикалық экономикалық теорияның негіздері, қосымша құн және пайда теориясы4 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь