Мемлекет нысанының түсінігі және элементтері: теориялық зерттеу

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..5
1. Мемлекет нысанының түсінігі және элементтері: теориялық талдау ... ...7
1.1 Мемлекет нысаны түсінігі және басқару нысаны ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .7
1.2 Мемлекеттің құрылым нысаны ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..16
1.3 Саяси режим ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .20

2. Қазақстан Республикасының мемлекеттік нысанына талдау ... ... ... ... ...30
2.1 Қазақстан Республикасы . Президенттік республика ... ... ... ... ... ... ... ... ... 30
2.2 Қазақстан Республикасы . унитарлық мемлекет ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...42
2.3 Қазақстан Республикасы . демократиялық, зайырлы, әлеуметтік, құқықтық мемлекет ... ... ... ... ... ... ... ... .. ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..52

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..65
Пайдаланылған дереккөздер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...67
Мемлекет және құқық теориясының күрделі институттарының бірі болып табылатын мемлекет нысаны бойынша әлі де болса зерттеуді талап ететін мәселелер жеткілікті. Қазіргі тәуелсіз мемлекетіміздің мемлекеттік нысанына талдау жасай отырып, онда кездесетін кейбір шешуді талап ететін мәселелерді қарастырып, оларға өз тарапынан баға беру осы еңбектің басты мақсаты болып табылады.
Тәуелсіздік алғаннан кейін мемлекетіміздің мемлекеттік нысаны түбірімен өзгеріске ұшырады. Ендігі жерде сол өзгеріске ұшырап, жаңаша сипатқа ие болған мемлекеттік нысанды жан-жақты жетілдіру уақыт талабы болып отыр. Мемлекет нысаны туралы әртүрлі пікірлер қалыптасқан, бірақ олардың барлығы оның үш элементтен тұратын мемлекеттегі саяси билік екендігін мойындайды. Мемлекет нысанының элементтері ретінде басқару нысаны, құрылым нысаны және саяси режим танылады.
Жұмыста мемлекет нысанының әр элементіне талдау жасау арқылы олардың өздеріне ғана тән ерекшеліктерге мән беріліп және бір-бірінен айырмашылықтарына талдау жасалады. Мемлекет нысаны жайлы әр кезеңдегі авторлардың ой-пікірлері әртүрлі және ол олар өмір сүрген кезеңмен байланыстырылады.
Жұмыстың өзектілігіне осы уақытқа дейін кеңестік кезеңде жазылған жұмыстардан өзге Қазақстан Республикасының мемлекеттік нысанына қатысты ғылыми еңбектер некен-саяқ болуына байланысты бұл жұмыстың негізінен қазіргі кезеңдегі Қазақстан Республикасының мемлекеттік нысанын жан-жақты талқылауға арналғандығын атап өтуге болады. Ең алдымен мемлекеттің басқару нысаны бойынша Қазақстандағы президенттік басқару нысанының қалыптасу тарихына тоқталғаннан кейін, оның Қазақстандық моделінің өзіндік ерекшеліктеріне талдау жасалады. Мемлекеттің құрылым нысанына байланысты әртүрлі мемлекеттердің құрылым нысанына саралау жүргізілген соң, Қазақстан Республикасының унитарлық мемлекет ретіндегі өзіне тән ерекшеліктеріне талдау жасалды. Ең алдымен назар аударатын мәселе Қазақстанның көпұлтты құрамына байланысты ондағы саны басым ұлттардың өз алдына мемлекет құру идеяларына тосқауыл қою, яғни олардың біртұтас мемлекет ішінен жаңа мемлекет құруға ұмтылыс жасауына, соған байланысты ұлтаралық қақтығыстардың болуына жол бермеу мемлекеттің басты мақсаттарының бірі болып табылады. Ал саяси режимге байланысты ондағы кездесетін көптеген мәселелерге саралау жүргізілгеннен кейін, кейбір олқылықтардың орнын толтыру жолдары қарастырылады. Құқықтық мемлекетті қалыптастырудағы азаматтардың орнына тоқтала келіп, қоғамдағы адамдардың құқықтық санасын жетілдіру мәселелері қарастырылады. Сонымен қатар азаматтық қоғам құру үшін оның элементтерін жетілдіру мәселелері талқыланады. Жұмыста Қазақстандағы партиялардың даму тарихына қысқаша талдау жасалып, олардың қазіргі кезеңдегі құқықтық мәртебесіне саралау
жүргізіледі. Әлеуметтік мәселелерге қатысты халықты әлеуметтік қорғау, халықтың мемлекет тарапынан көмекке зәру топтарына қатысты мәселелер көтеріліп, оларды шешу жолдары қарастырылады.
1. Т.Ағдарбеков . «Мемлекет және құқық теориясының негізгі мәселелері»,.Заң әдебиеті баспасы
2. Рожкова.Л.П. «Принципы и методы типологии государства и права» Саратов. 1984,
3. Петров.В.С. «Тип и формы государства» Л,. 1967,
4. Тихомиров.Л.А. «Монархическая государственность» М,. ТОО Алир 1998
5. Марченко М.Н.,«Теория государства и права» М., 1996
6. «Президентская модель разделения властей» //Государство и право.,№3.,1993
7. Ағдарбеков.Т.А. Республика Казахстан – унитарное государство // Научные труды КазГЮУ. Выпуск 3. Астана 2002
8. Ибраева А.С., Ибраев Н.С., «Теория государства и права» Алматы., 2001
9. Сапаргалиев Г.С. Основы государства и права. Хрестоматия. – Алматы: Данекер, 1996.
10. Ағдарбеков.Т.А. «Құқық және мемлекет теориясы» Болашақ-Баспа, 2002,
11. Нудненко.Л.А. «Теория демократии» М,. Юристъ. 2001, 9 б
12. Нудненко.Л.А. «Теория демократии» М,. Юристъ. 2001, 25 б
13. Колпаков К.А., «Президентская власть в Казахстане» Алматы.,1999
14. Қазақстан Республикасының «Өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы» заңы 21 мамыр 2007 ж.
15. Қазақстан Республикасының «Перзиденті туралы» конституциялық заңы 26 желтоқсан 1995 ж.
16. Қазақстан Республикасының «Перзиденті туралы» конституциялық заңы 26 желтоқсан 1995 ж.
17. Джунусова.Ж.Х. Республика Казахстан. Президент. Институты демократии. А,. «Жеті Жарғы» 1996
18. Сахаров.Н.А. Институт президентства в современном мире. М,. «Юридическая литература». 1994
19. «Президентская модель разделения властей» //Государство и право.,№3.,1993
20. Батталов.М, Лаврентьев.А. «Билікті орталықсыздандыру аспектілері. Жергілікті мемлекеттік басқару және өзін-өзі басқару». // Заң, №2, 2009, 25 б
21. Жоламан.Қ.Д. «Құқықтық мемелекет, оның түсінігі мен мазмұны» // Мемлекет және құқық. № 1-2, 2000
22. Ағдарбеков.Т.А. Республика Казахстан – унитарное государство // Научные труды КазГЮУ. Выпуск 3. Астана 2002
23. Онлашева.Ж.О. О формировании светского государства в Казахстане // Сапарғалиев.Ғ.С. «Егеменді, құқықтық, кәсіпқой және зайырлы мемлекет дамуының өзекті мәселелері» А,.Қаз МЗА. 2001
24. Чиркин В.Е., «Государствоведение» М.,2000
25. «Қазақстан Республикасының Конституциясы»
26. «Қазақстан Республикасының Конституциясына түсіндірме» Алматы., 1998 ж.
27. Венгеров А.Б. «Теория государства и права» Ч 1., М., 2000
28. Чиркин.В.Е. Конституционное право зарубежных стран. М,. «Юристъ» 1997
29. Бачило И.Л., «Факторы, влияющие на государственность» // Государство и право.,№3.,1993
30. Зиманов С.З. «Конституция и Парламент РК»., Алматы., 1998
31. Арон Н., «Демократия и тоталитаризм» М.,1993
32. Коваленко А.И. «Общая теория государства и права» М., 1996
33. Комаров С.А., «Общая теория государства и права» М., 1998
34. Комаров С.А., «Общая теория государства и права (в вопросах и ответах)» М., 1996
35. Джон Локк., «Два трактата о правлении» Соч.,Том3.,М.,1996
36. Азаров Н.И. «Теория государства и права Конспекты лекций и методические указания»., М., 1998
37. Баймаханов М.Т. «Конституция и процесс построения правового государства» // Известия., Минобразования и науки РК. НАН РК. Серия общественных наук .,№1.,(222б)., шілде-тамыз.,Алматы., РИО ВАК РК., 1999
38. Ким В.А., Ким Г.В., «Конституционный строй РК».,Алматы.,1998
39. Аюпова З.К., Сабикенов С.С., «Концепция правового государства»., Алматы., 1997
40. Хропанюк В.Н., «Теория государства и права» М., 1996
41. Джунусова.Ж.Х. Республика Казахстан. Президент. Институты демократии. А,. «Жеті Жарғы» 1996
42. Аюпова З.К., «Особенности построения демократического государства» //Мысль.,№4., 1999
43. Қасымбек.А.О. «Қазақстан Республикасы - өзін әлеуметтік мемлекет ретінде орнықтырады». Сапарғалиев.Ғ.С. «Егеменді, құқықтық, кәсіпқой және зайырлы мемлекет дамуының өзекті мәселелері» А,.Қаз МЗА. 2001
44. Энциклопедический юридический словарь. М., Инфра. 1999
45. Благон Иозеф., «Форма правления и права человека в буржуазных государствах» М.,1985

46. Мусин.Қ. «Қазақстандағы саяси партияларды институттаудың негізгі сатылары». // Заң, № 8, 2003
47. Основы государства и права / Под ред. С.А.Комаров., М., 1998
48. Қазақстан Республикасының «Перзиденті туралы» конституциялық заңы 26 желтоқсан 1995 ж.
49. Байтин М.И. «Государство и политическая власть» Саратов.,1972
50. Әлдибеков.Ж. Конституциямыздың құқықтық мемлекетті қалыптастырудағы ролі. // Заң № 8, 2003
51. Черноголовкин.Н.В. «Сущность, типы и форма государства» М,. 1968
        
        ЖОСПАР
Кіріспе.....................................................................
.....................................................5
1. Мемлекет нысанының түсінігі және элементтері: теориялық талдау.......7
1.1 Мемлекет нысаны ... және ... ... ... ... Қазақстан Республикасының мемлекеттік нысанына
талдау...................30
2.1 Қазақстан Республикасы - Президенттік
республика....................................30
2.2 Қазақстан Республикасы – ... ... ... – демократиялық, зайырлы, әлеуметтік, құқықтық
мемлекет..................................
............................................................................
......52
Қорытынды...................................................................
...........................................65
Пайдаланылған дереккөздер
тізімі......................................................................
.67
Кіріспе
Мемлекет және құқық теориясының күрделі институттарының бірі болып
табылатын ... ... ... әлі де ... ... ... ететін
мәселелер жеткілікті. Қазіргі тәуелсіз мемлекетіміздің мемлекеттік нысанына
талдау ... ... онда ... ... ... талап ететін мәселелерді
қарастырып, оларға өз тарапынан баға беру осы ... ... ... ... ... ... мемлекетіміздің мемлекеттік нысаны
түбірімен өзгеріске ұшырады. Ендігі жерде сол ... ... ... ие ... мемлекеттік нысанды жан-жақты жетілдіру уақыт талабы
болып ... ... ... ... ... пікірлер қалыптасқан, бірақ
олардың барлығы оның үш ... ... ... ... ... ... Мемлекет нысанының элементтері ретінде басқару
нысаны, құрылым нысаны және саяси режим танылады.
Жұмыста ... ... әр ... ... ... арқылы олардың
өздеріне ғана тән ерекшеліктерге мән ... және ... ... ... ... ... жайлы әр кезеңдегі
авторлардың ой-пікірлері әртүрлі және ол олар өмір ... ... ... осы уақытқа дейін кеңестік кезеңде жазылған
жұмыстардан өзге Қазақстан Республикасының ... ... ... еңбектер некен-саяқ болуына байланысты бұл жұмыстың негізінен
қазіргі кезеңдегі ... ... ... ... ... ... атап ... болады. Ең алдымен мемлекеттің басқару
нысаны бойынша Қазақстандағы президенттік басқару нысанының ... ... ... оның ... ... өзіндік
ерекшеліктеріне талдау жасалады. Мемлекеттің құрылым ... ... ... ... ... ... ... соң, Қазақстан
Республикасының унитарлық мемлекет ретіндегі өзіне тән ерекшеліктеріне
талдау жасалды. Ең алдымен ... ... ... ... ... ... ондағы саны басым ұлттардың өз алдына мемлекет құру
идеяларына тосқауыл қою, яғни ... ... ... ... ... ... ұмтылыс жасауына, соған байланысты ұлтаралық қақтығыстардың
болуына жол бермеу ... ... ... бірі ... ... ... режимге байланысты ондағы кездесетін көптеген мәселелерге саралау
жүргізілгеннен ... ... ... орнын толтыру жолдары
қарастырылады. ... ... ... азаматтардың орнына
тоқтала келіп, қоғамдағы адамдардың құқықтық санасын ... ... ... ... ... қоғам құру үшін оның элементтерін
жетілдіру мәселелері талқыланады. Жұмыста ... ... ... ... ... ... олардың қазіргі кезеңдегі құқықтық
мәртебесіне саралау
жүргізіледі. Әлеуметтік мәселелерге қатысты халықты әлеуметтік қорғау,
халықтың мемлекет ... ... зәру ... ... ... ... шешу жолдары қарастырылады.
Жұмыстың мақсаты жұмыстың аталған өзектілігімен ... ... оның мәні - дәл ... ... ... ... ... жан-жақты талқылап, өз бағасын беру және осы қалыптасу
үстіндегі ... ... ... даму жолдарын қарастыру болып
табылады.
Жұмыстың бірінші бөлімде жалпылама ... ... ... ... ... ... ... жасалады және автор тарапынан
қорытынды жасалады. Мемлекет нысанының ... ... ... олардың даму ерекшеліктеріне талдау жүргізіледі.
Екінші бөлімде Қазақстандық президенттік басқару ... ... даму ... қысқаша тоқталғаннан соң, онда кездесетін мәселелерге
талдау жасалады. Олардың қатарына президентке қатысты импичмент ... ... ... ... Қазақстандық моделінің даму тарихына
зерделеу жүргізе отырып, оның қазіргі ... үшін ... Ал ... ... ... ... мәселер көтеріліп, оларды шешу
жолдары қарастырылады. Автор осы жұмыс ... ... ... ... ... ... көтеру арқылы жергілікті жерлердегі өзін-
өзі басқару институттарын жетілдіру;
- мемлекеттегі экологиялық ... ... ... іске
асыру арқылы мемлекеттегі халық денсаулығы мен өмір сүру ... ... ... мәнін жете түсіндіру арқылы өзге мемлекеттерден
келетін теріс пиғылды ұйымдар жұмысына ... ... ... ... ... ... партиялардың алатын орнына тоқталып,
қазіргі кезеңдегі олардың заң шығару билігіне тигізер ықпалын жоғарылату;
- халықтың әлеуметтік ... ... ... ... ахуалды
жақсарту.
Аталған мәселелерді негізге ала отырып, олардың мазмұнын ашу үшін
жұмыста ... ... ... ... және шет ... ... ... беттерінде жарияланған материалдар пайдаланылды.
Жұмыс құрылымдық жағынан кіріспеден, екі бөлімнен, қорытындыдан,
глоссарийден және ... ... ... ... ... ... нысанының түсінігі және элементтері: теориялық зерттеу
1.1 Мемлекет нысаны түсінігі және басқару нысаны
Мемлекет нысаны саяси ұйым ретінде, ... ... ... ... ... ... құрылу мүмкін. Адамдар оның пайда болу кезінен бастап
мемлекетті қалай жақсылап құру туралы ойланып, осы ... ... ... ... ... ... ... қоғамда оның өмірі
және тұрмыс жағдайы соған байланысты. Төңкеріс, азамат ... ... ... ... ... және ... өзгертуге
бағытталған үміттермен тікелей байланысты.
Көне дәуірден бастап мемлекет құрылысы, оның құрылымы «мемлекет ... Айта ... және сол ... «нысан» категориясына үлкен маңыздылық берілген. Рим
заңгерлері «нысан затқа тұрмыс береді» деген болатын.
Философияның «нысан» ... үш ... ... бар.
-бір нәрсенің әртүрлілігі ретінде («пролетариат диктатурасының
нысандары»);
-бір ... ... ... ... ... ... ... нәрсенің ішкі ұйымы, құрылым жолы ретінде (ішкі нысан)
Мемлекеттің нысаны ... ... ... ойға келетіні құрылым жолы.
Дегенмен, мұнда көңіл аударатын жалпы философиялық сипаттағы бір ... ... ... яғни нысанды сырттан көріну жолы ретінде есептемесек
(сыртқы ... ... ... әр уақытта біртұтас құбылыс тұрады.
(мұнда айтылған құбылыс бір қатынастағы нысан ретінде көрінеді, ... ... ... ... нысанында» ешқандай тұтас құбылыс жоқ.
«Мемлекеттің нысаны» ретінде көріну деген, негізінен алсақ, тек ... ... яғни ... бері мемлекетті
сипаттауға маңызды ретінде көрсетіледі: соған байланысты мемлекет толық
сипатталуы мүмкін.
Айтылған тезистің дәлелі сол, мемлекет нысанына қатысты оның ... ... ... ... олай ... ... ... тұтас
құрылымдарға қатысты бұруымыз керек. Шын мәнінде,егер әдебиетке көңіл
аударсақ, байқауға болатыны сол,онда әңгіме басқару ... ... ... ... ... ... режимнің түрлері туралы
болады, бірақ мемлекеттің нысанының түрлері әр ... ... ... ... ... ... ... нысандарын және саяси
режимді мемлекет нысандарының «элементтер» деп атауға негіз жоқ. Себебі,
элемент-бұл әр уақытта біртұтастық-тың бөлігі (функционалды ... ... оның ... болса да,мемлекет сияқты күрделі жүйенің
әртүрлі сипаттарының біріне жатады. Мемлекет теориясында ... ... бар, онда ... ... мемлекет нысанының сыртына шығарылады. Көңіл
аударсаңыз шындыққа жақын сияқты.
«Мемлекет нысаны» жоғарыда айтылғандай, мемлекеттанудың жеткілікті түрдегі
көне категориясы, олар ... ... ... ... бері ... ... және оның ... әдістемелерінің жүйесі өте
жоғары даму шегіне ұмтылуда. Мемлекетті сипаттауда және зерттеуде жаңа
білімдер жүйесін күрделі жүйе ... ... ... ... ... нысанының түсінігіне және мемлекет нысанын
топтастыруға байланысты әр түрлі ... бар. Бір ... ... ... ... ... ... ұйымдастырылуын үш элементпен,
яғни басқару нысанымен мемлекеттің құрылу ... және ... ... ... ... ... ... өзара және тұрғын
халықпен арақатынасы ... ... ... ... ... ... ... ұйымдастыру түсіндіріледі. Мемлекеттің құрылым
нысаны мемлекеттік аппараттың әкімшілік-аумақтық бірлігі және ... ... мен ... ... мемлекеттің өзімен
арақатынасы ретінде қарастырылады. Саяси режим ... ... ... ... ... ... билігін жүзеге асыру әдістері
мен тәсілдерінің жиынтығы ретінде сипатталады.
Кейбір авторлар мемлекет ... кең және тар ... ... тар ... мемлекет нысаны басқару нысаны ретінде
түсіндіріледі. Ал, кең ... ... ... және ... ... ... ... саяси режим мемлекеттің мәнін сипаттайтын құбылыс
ретінде түсіндіріледі.
Заң әдебиетіндегі келесі бір көзқарас бойынша, мемлекет ... ... ... ... ... ... Мұнда, егер социалистік мемлекетке
қатысты ... ... ішкі ... ... ... ... Ал, сыртқы нысаны ретінде ... ... ... ... ... кез ... ... сияқты
динамикалық (қозғалмалы) функционалдық және статикалық (қозғалмайтын)
ұйымдастырылған жүйе ретінде қарастырылады. ... ... ... ... ... ... ... ал, статикалық негізде басқару
нысаны және ... ... ... ... ... ... Мемлекет
нысанын топтастыру барысында оның үш элементтік түсінігі қарастырылады.
Жалпы ... ... ... ... ... ... немесе
жиынтығы бола алмайды. Элементтердің жиынтығы обьектінің мазмұнын құрайды
ал, нысан мазмұнның құрылымы, оның ... ... ... ... ... ... мемлекет нысанының үш элементтен тұратын түсінігі
оның мазмұнына сәйкес келеді. Сондықтан, мемлекет нысаны ... ... ... ... ... жөн ... еді. [2,Б52]
Сонымен қатар, мемлекет нысанының үш элементтен тұратын түсінігіне
басқару нысаны, саяси режим және ... ... ... ... бір ... ... ... кіргізіледі. Бірақ, саяси
режим басқа элементтерге қатысты айқындаушы фактор рөлін атқарады. Тәжірибе
жүзінде саяси ... тек ... ... ... мен мемлекеттің құрылым
нысанында іс-жүзіне асады, олардан тыс өмір сүре алмайды.
Барлық ... де ... ... ... нысаны мен мемлекеттік құрылым
нысанына қатысты айқындаушы сипатқа ие болады. Сондықтан да кейбір авторлар
саяси режимді ... ... ... ... ал, басқару нысаны
мен мемлекеттік құрылым нысанын саяси режимнің элементтері немесе құрамдас
бөліктері ... ... ... Сонымен қатар, саяси режимді
мемлекеттің саяси құрылысын негізгі көрсеткіші ... ... ... К.Маркстің ойы бойынша жариялылық дегеніміз мемлекет нысанына ... ... ... Бұл ... ... түсінігін басқару нысанына және
мемлекеттік құрылым нысанына қарағанда кең мәнге ие ... ... ... ... ... ... элементтері қатарына
жатқызылмайды, бұл жеке ... ... ... ... ... жеке түсінігі ретінде ал, басқару ... мен ... ... ... нысаны ретінде қарастыру қажет. ... ... ... ұйымдастырушылық статикалық құрылымын сипаттайды,
басқару нысаны мемлекет тетігінің тігінен ... ал, ... ... ... ... ... ... тігінен бөлшектеген кезде
оның жекелеген қызмет түрін жүзеге асырушы органдарының ... ... ... ... атқарушы органдар және сот органдары. ... ... ... ... ... ... ажыратылады: мемлекеттің
ұлттық-аумақтық немесе ... ... ... және ... төмен тұрған органдардың деңгейлері.
Басқару нысаны және ... ... ... ... нысанының
дербес бөлшектері болып табылмайды және олардың басқа құрамда болуы мүмкін
емес.
Кейбір ... ... ... ... ... бір ... басқару нысанынан туындағандығын сондықтан, осы екі түсінік
мемлекет нысаны түсінігімен қамтылады. Бұл ... ең ... ... ... ... ... түсіну қажет ал, мемлекеттің құрылым нысаны
мемлекет нысанын топтастыруға қажет ... ... ... ... және ... ... «нысан» термині мемлекеттің құрылысын
айқындайтын арнайы ғылыми термин ретінде қолданылады. ... ... ... ... теориясының бұл мәселесі философиялық «нысан»
санатымен тоғысады. Сондықтан да, мемлекет нысанына қатысты мәселені ... ... ... келетін мемлекет келбетін ескеру керек. Осылайша
статикалық жағынан алғанда мемлекетті ... ... ... органдар
жұйесі ретінде түсінуге болады. Сәйкесінше, осы жағдайда нысан құрылымды
айқындайды, яғни органдар ... ... ... ... ... олардың бағыныштылығын және т.б. көрсетеді. Мемлекет мазмұнының
элементтері ... ... ... ... ... ... әлеуметтік топтарды қарастырамыз. Өйткені, байланыс тек мемлекеттік
органдар арасында емес сонымен қатар, ... ... ... ... да орын алады. Мемлекеттіліктің элементтерінің жүйесі
мемлекеттің кез келген типі үшін ... ... ... ... ... ... байланыс типін орнату арқылы ... ... ... ... ... мемлекет басшысын
өкілетті огандардың жүйесін, атқару органдар арқылы жүйесін, ... ... ... ... ... әралуан, дегенмен оларды келесідей
үш топқа бөліп қарастыруға болады:
1) мемлекет тетігін ... ... ... ... ... ... ... байланыс; мемлекет басшысымен,
өкілетті, атқарушы және сот ... ... ... ... ... қызметтерді бөліп алу және т.б..
2) мемлекет тетігін көлденеңінен бөлу ... ... ... және жергілікті әртүрлі деңгейдегі органдар арасындағы
байланыс; олардың ... ... ... ... бағыныштылық және т.б.
3) әртүрлі мемлекеттік органдар мен тұрғылықты халық ... ... ... құру ... ... ... ... немесе олардың қызметін бақылауға
қатынасуы. Осындай байланыс ... ... кез ... нысанын айқындауға болады.
Көбінесе мемлекет нысаны (басқару нысанына байланысты ... ... ... байланысты нақты белгілерімен толықтырылатын)
монархия және республикаға бөлінеді. Былайша ... ... ... ... ... ... ... кезеңдерде жасалған еді. Ол
кезде монархия жариялылыққа қарсылықты ... ал ... ... ... ... ... монархиялық нысаны
мұрагерлікпен келген ... ... ... және ... ... ... ... болуымен сипатталды. Ал, республика
нысаны туралы түсінік халықтың егемендігін жүзеге асыру ... ... ... мен ... ... ... ... сипатқа ие болды, ол ... ... ... ... байланыстырылады (мұрагерлік немесе сайлау қағидасы). Сондықтан
да, мемлекет нысанын топтастыру негізі ретінде мәнді белгілерді алу ... ... ... кездегі монархия мен ... ... ... ... биліктің егемендігін табу қажет.
Осы көзқарасқа байланысты барлық мемлекеттердің нысандары екі ... ...... және ... ... ... сол осы ... өзі мемлекеттіліктің құрылымдық типтеріне
мәні бойынша сәйкес келеді: грек тілінен ... ... - ... + kratos (билік), поликратия – ... poly (көп) ... ... ... билігінің егемендігінің айқындаушысы және
бастауы болып табылатын - ... ... ... ... толық
билік жүргізуін қамтитын мемлекет нысанын түсінуге болады. ... ... ... ... заң ... атқарушы және сот билігін
өз қолына шоғырландырады. Халық мемлекеттік билік ... ... ал егер ... ... оның еркі ... Автократияны
сипаттайтын тағы бір белгі ретінде биліктің орталықтандырылуын ... ... ... ... тек қана жоғарғы органдардың еркін
жүзеге асырушы сипатқа ие ... ... ... ... ... ... Рим империясын, абсолюттік ... ... ... ... ... мен Германияны және т.б.
жатқызуға болады. Автократияларды ондағы мемлекет басшысының ... ... ... ... ... (абсолюттік және шексіз
монархия), шексіз өкілеттілік берілетін ... ... ... ... автократияға, билікті күштеу арқылы озбырлықпен бір адамның ... ... ... ... ... ... ... бөлуге болады.
Поликратия автократиядан ондағы мемлекеттік биліктің егемендігінің
бастауы тұрғылықты ... ... ... ... ... айқындаушысы бүкіл халықтың атынан сайлау арқылы белгілі
құқықтарға ие ... ... ... ... болып табылады.
Поликратиялардағы егемендіктің айқындаушысы заң шығару билігін, ... ... ... және ... ... ... жүйесінің қызметін
қадағалауды жүзеге асыратын өкілетті органдар болып табылады.
Мемлекеттің қызметін айқындауды тұрғылықты халықтың қай ... ... ... ... ... ... ... аристократия және
демократия болып бөлінеді. Олигархияда мемлекетік ... ... ең ... жоғарғы тап өкілдері табылады, өйткені, ол ... ... және ... ... ... қатысады.
Аристократияда мұндай мүмкіндіккке тұрғылықты халықтың барлық ... ... ... ... ... ... алады. Ал, қойылатын жоғары деңгейдегі
талаптар саяси өмірге қатысушы тұрғындардың ... ... ... ... ... олигархиялық сипат береді. ... мен ... ... шек онша ... ... бірақ,
аристократия мен демократияның арасындағы шек мүліктік талаптарға
байланысты ... ... ... мен ... ... ... бір-біріне қарама-қайшы бастаулары болып табылады. Олармен
аралық, дуалистік мемлекет нысандары ... ... Олар екі ... ... ... мемлекет басшысы – атқару билігінің басшысы және заң
шығару билігін жүзеге асырушы өкілетті орган. Көбінесе бұлар ... ... ... ... Мұнда монарх мемлекет басшысы және
атқарушы билік (сот билігі) ... ... ... ... ... ие болады, ал, заң шығару қызметін жүзеге асырушы өкілетті
орган бастауы халық болып ... ... ... ... ... ... нысаны мемлекеттің болмысының, мәнінің ... ... ... ... ... мәні биліктің саяси ұйымдастырылуын айқындайды. Басқаша
айтқан ... ... мәні оның ... басқарудағы айрықша аппарат
екендігін көрсетеді. Мемлекет мәні бүл ... ... ішкі ... ... бұл кез ... ... формациядағы
мемлекет мәнінің сипаттамасы болып табылады. Мемлекеттің мәні санаты
мемлекеттің типі ... ... ... Өз ... ... ... ... феодалдық, капиталистік және социалистік болуы мүмкін, бірақ,
мемлекет мазмұны түсінігі мемлекеттің тарихы түсінігімен толығыменен сәйкес
болмайды. Олардың өзгешелігі екі ... ... ... ... мемлекет мазмұны таптық-үстемдік жағынан ғана емес сонымен
қатар экономикалық және идеологиялық ... ... ... ... қоғамның экономикалық базисінің ... ... ... онда ол ... мазмұнға ие болатын жүйе ретінде
қарастырылуы мүмкін. Басқаша алғанда, ... ... ... ... ... ... ... қызметінің идеологиялық
негізіне ие болады.
Екіншіден; мемлекеттің белгілі тарихи типі шегінде оның таптық мазмұны
өзгереді. ... ... ... ... ... феодализмнің
дамуымен және феодалдық жүйенің ішінде капиталистік қоғамдық ... ... ... ... ... ... ... саяси ұйымы ретінде түсінуге болады.
Көбінесе, мемлекет нысаны ретінде ... ... ... ... ... ... түсіндіріледі. Мемлекет нысаны жоғарғы егеменді
биліктің ұйымдастырылу тәсілдерімен, оның ... ... ... ... ... саяси билікті жүзеге ... ... ... нысандарын республикаға, монархияға, деспотияға,
аристократияға бөлді. Ол мемлекет нысаны оның ... ... ... және ... да ... ортаның қасиеттеріне тәуелді деп санады.
Монтескье идеал ретінде ағылшындық ... ... ... Оның ... онда ... ... барлық қағидалары
біріктірілген.
Руссо мемлекеттегі жоғарғы билік оны жүзеге асыруды жеке тұлғалар мен
органдарға беретін тек ... ... ... ... деп санады. Ол саяси
нысанды атқару билігін халықтың ... ... ... ... егер бір ... ... монархия болады, ал азғантай адамға
берілсе - ... егер ... ... жүзеге асырса - ... ... ... ... ... ... ... – жоғарғы мемлекеттік органдардың құрылуы мен
ұйымдасуының тәртібі. Олардың ... ... ... ... ... ... ... нысанының
ерекшелігіне байланысты монархиялық, республикалық болып ... ... ... нысаны – мемлекеттің аумақтық құрылысын,
мемлекетпен оның ... ... ... ... ... ... нысанының түрлеріне унитарлық,
федеративтік және конфедеративтік мемлекеттер ... ... ... ...... билікті іске асырудың
жолдары мен әдістерінің ... ... Осы ... ... ... және ... (мемлекеттік)
режимдерге бөлінеді.
-Басқару нысаны мемлекеттік үкіметтің жоғары ... ... ... ... мен ... арасындағы құрылу тәртібі
де кіреді. Басқарудың мемлекеттік формасы төмендегідей мынадай нәрселерді
анықтауға мүмкіндік береді:
- мемлекеттің ... ... ... ... ... ... және басқа ұйымдар арасындағы ара-қатынастарын қандай принцип
негізінде жатыр;
- мемлекеттің жоғары үкімет пен жергілікті ел ... ... ... ... ... ... ... ұйымы азаматтарын қаншалықты
бостандық пен құқықтарын қамтамасыз ете алады.
Мемлекеттің басқару нысаны көрсетілген белгілері бойынша: ... ... ... ... ...... ... мемлекеттік жоғары үкімет жекеше дамиды және мұра болып ауысады.
Монархиялық басқарудың басты белгілері:
- мемлекеттің жекелеген ... ... ... ... ... (хан, король, император);
- мемлекет өкілдігі монархта өз еркі бойынша билікті жүргізе ... ... заң ... ... бермейді.
Монархия құл иелену қоғамы кезінде пайда болған. Феодализм кезінде
мемлекетті басқарудың ... ... ... ... ... ... басты сипаттамасына тоқталайық. ... ... ... ... ... ... ... рөл атқарды.
Құл иеленушілік мұнда, конпентивті немесе жанұялық сипатта болды, тек қана
мемлекетте құлдар ғана толықтай монархтар қолында ... ... ... ... ... ... ... билікті
ұйымдастыруды шығыс деспотия деп ... ... ... ... ... болған (1-3ғ.) Рим
империясының эпохасы екі кезеңге бөлінеді: принципат және доминат кезеңі.
Ежелгі феодалды (орта ... ... ... ... ... жоқ, өз ... жоғары үкіметсіз билік жүргізе алады.
Абсолютті монархия – мұнда өкімет түрінде жоғары үкімет түрінде жоғары
үкімет билігі бір ғана ... ... ... ... ... Орта ... монархия уақыты тек қана шаруалар соғысы емес, сонымен
қатар, ғылымның ... ... ... адам ... ілгерілеу кезеңі
болып табылады. Сол кезде Данте, Алигерьи, Джорджане, Леонардо Да ... ... т.б. ... ... ... өмір сүрген.
Конституциялық монархия – монархтың билігі шектелген билік тек қана
Парламент бекіткен. ... ... ... ... бұл ... ... ... – бұл үкімет түрі, мұнда жоғары үкімет сайлау органдары
арқылы ... бір ... ... ... ... форманың
ортақ белгілері:
- мемлекет басшысы және басқа да ... ... ... ... ... ... халық еркімен орындалады.
Республикалық үкімет формасы Афина мемлекетінде орын алған. ... ... (5-4 ғ, ... ... ... ... ... соттар мен саяси ұйымдардан жоғарғы соттан тұрады.
Афин мемлекетін Геродоттық, Помбияның, ... ... ... ... ... ... аристократиялық республика (5-4 ғ, б.э.б.) ... ... ... ... ... бөлігіне жинаған.
Спарта өте күшті әскерленген, сол ... қол ... ... ... Заң жағынан билікті ақсақалдар кеңесі басқарған ... ... 2 ... ... 28 ... ... ... сайлауымен
әмірлік сайланған.
Республикалық қалалар мұндай мемлекеттік үкіметтер орта ... ... ... ... ... Осындай республикалық
қалаларға мысал бола алатындар Флоренция, Венеция, Тенуя-Италияда, ... ... ... ... ... қалаларда маңызды ерекшелік,
азаматтардың ... ... ... ... [5,Б51]
Парламенттік Республика – мұндағы жоғарғы рөл мемлекеттік өмірді
ұйымдастыру ... ... ... республикада үкімет парламент
жолында депутаттарда парламент сайлауымен дауыс жағынан ... ... ... Премьер-министр басқарады. Оны президент басқарады.
Президенттік Республика – қазіргі замандағы мемлекеттік ... ... ... Классикалық президентті республикаға Америка ... ... бола ... АҚШ ... ... ... ... сайлауымен тағайындалады. Ресейде осы сайлау 1991 жылда бекітілді.
Социалистік ... – бұл ... ... ... ... заңгерлер келесі негізгі социалистік республиканың ерекшеліктерін
атап көрсетті;
1) Бастаушы рөлдер үкімет ұйымдарында олар мемлекеттілік ... ... ... ... ... халықтық-шаруашылық, саяси және мәдени
өмірінде қамтамасыз етеді
3) Социалистік Республикада – жоғарғы және ... ... ... ... ... ... ... формасы үш түрге бөлінеді: париждік ... ... және ... ... ... ... нысандарына – мемлекет нысанының құрамы, ол
жоғарғы ... ... ... оның органдарының құрылуындағы
тәртіпті және олардың тұрғындармен қарым-қатынасын сипаттайды.
Жоғарғы мемлекеттік билікке мемлекет басшысы жатады ... ... заң ... ... ... басшысының жағдайына байланысты монархияға және ... ... ...... ... – басқару нысаны, ... не ... ... ... ... ... – монархтың
(корольдің, патшаның, шахтың, императордың т.с.с).
Монархияның белгілеріне:
- жоғарғы ... ... ... ... мұра ... беріледі;
- басқаруының уақыты шексіз болады;
- сайлаушылардың еркінен тәуелсіз болады.
Монархияның шектелусіз түрі ... ... ... ... ... және ... егемендігін алып жүруші, жалғыз ғана
монарх болады. Мысалы, кәзіргі кездегі феодализмнің абсолюттік монархиясы –
Сауд ... мен ... ... және шектелген (конституциялық)
монархия, яғни монархтан басқа қосымша мемлекеттің егемендігін алып жүруші,
басқа мемлекеттік органдар бар, олар өз ... ... ... ... үшін ... ... ... Испания, Швеция, Норвегия).
Монархия бірнеше жүз, жылдарға созылған уақытта, дүние ... ... ... нысаны болады. Арнайыланған нысанда, ол бүгінде
сақталып дүние жүзіндегі елдердің үшінші бөлігіне тараған.
Республика (латын сөзінен – ... ... іс) – ... нысаны,
мемлекет басшысы сайланады және ауыстырылады, ал, оның ... ... не ... өкілеттік органдарымен белгіленеді.
Республиканың белгілеріне:
- өкіметтің сайлануы;
- белгілі уақытқа ғана сайлау;
- сайлаушылардың еркіне тәуелділік.
Кім үкіметті құрады, ол кімнің бақылауында және ... есеп ... ... ... президенттік, парламенттік және аралас
болып бөлінеді.
Президенттік республикаларда (АҚШ, ... ... ... ... т.б.) ол ... ... өзі ғана ... Парламенттік
республикаларда (Германия, Италия, Үндістан, Туркия, Израиль т.б.) ... ... ... Финляндия, Польша, Болгария, Австрия т.б.) –
Президент пен парламент бірге ... ... ... ... ... ... ... коллегиясымен, не тікелей халықпен және бір ... және ... ... Ол өзі ... ... және оның
жұмысын өзі басқарады. Бұл ... ... ... ... ... ... ал президент – парламентті таратпайды. Дегенмен,
парламент қабылданатын заңдардың көмегімен ... пен ... ... ... бар және ... ... тағы ... президентті жұмысынан аластатуы мүмкін (әсіресе, ол
конституцияны бұзып, ... ... ... өз ... заң ... шешіміне тоқтату ветосын қолдануға құқығы бар ... ... ... ... ... ...... заң шығарушы органмен құрылады және
ол соның алдында жауапты. Парламент ... беру ... ... ... ... тұтасымен үкіметтің қызметіне, үкіметтің басшысына
(министрлер, ... ... ... ... ... ... жариялауға құқығы бар. Арнайы түрде мемлекеттің басшысы
Президент, не ... не ... ... не ... ... ... ... сайланады. Дегенмен, мемлекеттік өкімет
огандарының жүйесінде, ол өте қарапайым орында: оның ... ... ... ... тежеледі. Яғни, конституциялық монархиядағы
мемлекет басшысының қызметінен айырмашылығы өте аз. Шын мәніндегі, мемлекет
басшысы болып үкімет ... ... ... президенттік, жартыпарламенттік) республиканың сипатына
үкіметтің екіжақты жауапкершілігі ...... ... ... ... ... республикада президент және парламент тікелей
халықпен сайланады. Мемлекеттің басшысы президент болып ... ... ... және ... ... ... ... байланысты тағайындайды. Мемлекет басшысы, әдеттегідей министрлер
кабинетінің отырысында төрелік құрып, оның шешімін бекітеді.
1.2 Мемлекеттің құрылым нысаны
Мемлекеттік құрылым ...... ... құрамы, мемлекеттің
ішкі құрылысын сипаттайды, саяси және аумақтық бөлу ... ... ... ... ... оны ... органдардың
бөліктерімен келісімділігін қамтамасыз етеді.
Осы түсінігімізге байланысты орталық өкіметтің жергілікті жердегі
билікпен арақатынасы ... ... ... ...... ... ... әкімшілік-аумақтық
бөліктерінің мемлекеттік тәуелсіздік белгілері жоқ, олардың
біртұтас жоғарғы органдары және біртұтас заңдары бар, ... ... ... Италияны айтуға болады.
Отралықтанған ... ...... ... ал
орталықтанбаған унитарлық мемлекеттерге – Испания, Франция
жатады, ондағы өте үлкен ... ... ... ... ... ... құқықтары негізінде өз
мәселелерін ешқандай тәуелсіз шеше алады.
2) Федеративтік – күрделі одақтық ... ... ... және ... ... мемлекеттік тәуелсіздікті,
басқа да мемлекеттік белгілерді иемденген. Онда жоғарғы
феодалдық ... ... ... ... ... де ... мемлекеттік органдары бар. Мысалы
Германияда, Үндістанда, ... және ... ... ... мүмкіндігі бар (АҚШ), не ұлттық-аумақтық
принциппен ... ... ... субьектілердің
функцияларының бөлу ... ... ... ... және ... субьектілерінің
келісімінсіз өзгертілмейді. Сонымен қатар, субьектілердің кейбір
құзыреті, тек федерация органдарының құзыретіне, басқасы –
федерация субьектілеріне, ... – одақ пен оның ... ... жатады.
3) Конфедерация – саяси, экономикалық және әскери мақсаттарға жету
мақсатында ... ... ... ... ... органдары құрылуы мүмкін, бірақ олар, не
үшін біріккендері туралы мәселелерді реттеумен шұғылданады.
Қазіргі кезде, қауымдастырылған мемлекеттік бірігудің жаңа нысаны пайда
болды, оларды – ... ... ... деп ... ... ... ТМД-мемлекеттерін айтуға болады. Ол құрылымның Конфедерацияға
қарағанда түсініксіз ... ... ... жоғарыдағы айтылған мемлекеттер нысандары сияқты тарихта
басқа да ... ... ... ...... және басқалар.
Мысалы, империя – дегеніміздің түсінігіне мемлекеттік құрылымдар
жатады, олардың негізгі айырмашылығына – ... ... ... ... ... өкімет билігі, орталықтың шет аумақтармен қарым-қатынасы,
тұрғындарының әртүрлі этникалық және мәдени құрамы. Мысалы, ... ... ... ... ... ... болды.
Протекторат - мықты мемлекеттің халі нашарлау мемлекетке көрсеткен
формальді көмегі, әдеттегідей, ондай ... ... ... ... ... ... мүмкін.
Мемлекеттік құрылыс нысанын қарауға кірісе отырып, ең алдымен, оның
мемлекет нысанынан тағы бір ... ... ... айта ... ... ... асырудың мәнісі, осы мемлекеттің ішкі құрылымын ондағы
ұлттық-мемлекеттік, аумақтық-мемлекеттік ... мен ... ... тұрғысынан ашатындығы болып отыр, орталық мемлекеттік билік
пен жаңа ғана аталып ... ... ... ... ... арасындағы қатынасты көрсетеді. Егер, бастапқы критерийі етіп
мемлекеттік ... ... ... болсақ, онда барлық мемлекеттер
унитарлық және федеративтік болып бөлінеді. ... ... ... ... ... ... арасындағы құзыреттерінің бөлінуіне,
билікті жүзеге асыратын ұйымдық-құқықтық ... ... ... ... ... нысандары мен әдістеріне келер ... ... ... айтарлықтай. Мемлекеттер бұл элемент бойынша
унитарлық, федеративтік және ... ... ... Унитарлық
(unitas – бірлік, біртұтас деген латын тілінен ... ... ... ... ... автономды мемлекеттік құрымдар жоқ, өз алдына
дербестігі жоқ әкімшілік-аумақтық бөліністерден тұратын мемлекеттер. ... ... ... ... ... және сот ... ел үшін ... болып
табылады. Бұл бүкіл елге ... ... және ... мемлекеттік
органдармен басқарылатын армияға қатысты.
Унитарлық мемлекетте бір ... бір ... ... бір азаматтық
болады. Әкімшілік-аумақтық бөліністердің өкілдік, атқару және сот органдары
унитарлық мемлекеттің жоғары ... ... Олар ... ... ... ... ... Олар унитарлық мемлекеттің
жоғарғы билік органдарының нұсқауларын орындайды, оның актілерін ... ел үшін ... ... табылатын қаржы, салық, несие-ақша, кеден
саясатын басшылыққа алады. Ауқымды аймақты алып жатқан және ... ... ... ... ... ... ... пайда болған ірі мемлекеттердің өзі унитаризм шеңберіне келіп
кірген. Содан кейін ғана көптеген ... ... ... ... ... дами ... қазір де әлемдік аренада кең тараған. Унитарлық мемлекеттер
қатарына Франция, Жапония, Финляндия, Түркия, ... ... ... ... және ... ... ... Республикасының жері
тұтас ол бөлінбейді және оған қол сұғуға болмайды деген Конституцияның
кіріспесінде ... ... ... ... тек қана ... ... бөлінді. [7,Б]
Федеративтік (foederare – одақпен нығайту деген латын сөзінен ... Бұл ... екі, үш және одан да көп ... ... дербестік дәрежесі бар ... ... ... ... ... ... құрылымдардың федерацияға бірігуі
олардың шексіз құқығының кейбіреуінен айырылуына әкеліп соғады, ол құқықтар
федерацияға ... ... ... тән ... онда тек қана ... органдар (мемлекет басшысы, парламент, үкімет, жоғарғы сот,
министірліктер, ведомстволар) ғана ... ... ... ... ... құрылады, одақтық азаматтылық белгіленеді, олар болмаса федерация да
болмайтын басқа да ... ... ... ... сөзбен айтқанда,
федерациядағы көптеген мемлекеттік мекемелердің, сондай-ақ ... «екі ... ... «екі қабатты құрылымы» бар. Федерация
мүшелерінің ... ... ... ... ету ... ... парламентте олардың өкімдерін палаталар болады. Кейде федералдық
органдардың жанынан олардың арасындағы ... ... және ... ... ... мүшелерінің тұрақты өкімдіктері құрылады. Федерацияның оның
мүшелеріне ықпал етуінің нысандары жеткілікті. Оған федералдық конституция
мен ... ... ... ... ... мен заңдарының
сәйкес келу принципі, кадрлық-ұйымдастырушылық, ... ... ... және ... да ... ... ... мемлекет бірнеше
зиялы мемлекеттер – ... ... ол ... ... ... екіге бөлінеді: жалпы федерацияның органдары және
әрбір мүшесінің жеке органдары. Федерацияның субьектілері ішкі ... ... ... ал ... ... ... ... барлық ішкі-
сыртқы билік болады. Федеративтік Республика Халықаралық құқықтық алдында
тек бір мемлекет болуға ... ... ... ... ... ... ... қатынастарға шығуға құқығы бар еді. Мысалы,
СССР (Украина мен Белорусия ООН ... ... АҚШ, ... ... ... ... ... қалғаны мәлім. Федерацияда
Конституция, азаматтық заңдар, сот және ... ... бәрі ... ... екі түрі бар; ... ... және ... құрама. 1-ші СССР,
Югославия, Үндістан, ал 2-ші АҚШ, ... ФРГ, ... ... ... ... ... ... қатар алып жүрген аралық ... ... да айта ... ... Мұндай нысанның айқын мысалы; қазіргі Ресей Федерациясы. 1993 жылғы
Конституция Ресей Федерациясы тек құқылы ... ... ... ... ... мен автономияны округтарды ғана емес,
сондай-ақ облыстарды және федералдық ... бар ... да ... субьектілердің алғашқы – бұл ұлттық ... мен ... ... ... ... жеткізеді.
Бірнеше мемлекеттің құрылыс нысаны конфедерация (confoederatio – одақ,
қоғамдастық, бірлестік деген латын сөзінен шыққан) ... ... ... бір ... үшін ... ... дипломатиялық, этникалық
және т.б.) құрылған мемлекеттер одағы. Алайда, конституцияда біріге отырып,
мемлекеттер оның ... ішкі және ... ... ... ... ... ... болып қалады, өзінің екендігін жоймайды.
Конфедерация – белгілі бір қажеттілікті қамтамасыз ету үшін мемлекеттік
құрылымның белгілі бір уақытта жүзеге ... ... ... ... ... ... келесідей белгілермен ерекшелінеді;
1) Конфедерацияда, федерацияға тән ортақ заң ... ... ... ... ... ... ... тұрады және экономика, қорғанысқа қатысты әріптестік
мәселелерімен айналысады;
2) Конфедерацияда құрылымдардың біртұтас әскери, салық жүйесі және
біртұтас мемлекетің ... ... ... бұл мәселелер
конфедерацияға мүшелерінің келісімімен үйретілуі мүмкін. Мысалы:
халық конфедерацияның бюджет құрылуы мүмкін;
3) Конфедерацияда бюджет мүше мемлекеттің азаматтардың ... ... ... бір ... ... мемлекетке өту
жеңілдетілуі мүмкін;
4) Конфедерация мемлекетті органдары біртұтас ақша ... ... ... ... ... ... ... арқылы қол жеткізуі мүмкін. ... бір ... ғана ... ... ... қоғамның ұлттық құралы, тарихи әдет-ғұрыптары
немесе ерекше тарихи жағдайлары да ... ... ... ... ... мемлекеттерi көп ұлттық мемлекеттерге жатады, сондықтан
олардың мемлекеттiк құрылымдары— федерация. Ал Жапония, ... ... ... ... ... бiреулерi тұтас мемлекет, екiншiлерi, мысалы,
Германия— федерация. Бұл жағдайды ... үшiн ... ... және ... ... бiлу ... ХІХ ... Пруссия мен Австрияның
гегемония үшiн ... ... ... ... ... ... ... капитализiмге көшкенiмен, буржуазиялық мемлекеттiң
қалыптасуы ... жоқ. ... ... де ... ... тәуелдi
мемлекеттерде тұрады: ФРГ, Швейцария, Австрия— олар федерацияға жатады [9,
15б.].
Қазақстан жерiнде көне дәуiрден қазақтың арғы ... ... ... қыпшақтар өмiр сүрген. ХV ғасырда қазақ хандығы ... ... ... ... ... көп ... республикаға айналуы ХХ
ғасырда болды. Сондықтан Қазақстан республикамыздың қазiргi Конституциясы
бiртұтас, бөлiнбейтiн мемлекет болып жарияланды.
3. Саяси ... ...... ... іске ... ... құралдардың,
жолдардың және әдістер жиынтығы. Берілген кейіптегі мемлекеттің негізіндегі
болатын әртүрлі өзгерістер, ең алдымен оның режимінде көрініп, мемлекетттік
құрылым ... және ... ... ... ... ... жасайды.
Саяси режим – саяси режимнің динамикалық (қыймылдағы), ... ... ... ... және ... ... ... тығыз
байланыстағы санаттар. Егер ... ... ... ... кешенді институттарды көрсетсе, екіншісі, сол билік қалай іске
асырылады, ол институттар қалай ... ... ... ... ... ең ... себебі негізгі билік жүйесінің
құрылымын алдын ала ойға елестетуге негіз ... ... ... ... ... құру туралы шын мәніндегі қағидалар талқыға түседі.
Саяси режим - әр елдегі белгілі тарихи ... өмір ... ... ... ... белгілері:
- саяси өкіметті ұйымдастыру тетігіндегі халықтың қатынасу деңгейі
және сондай ұйымдасу жолдары;
- ... ... мен адам ... және ... ... жеке ... ... кепілі;
- қоғамдағы билікті іске асыру тетігінің шын сипаты;
- халықпен саяси билікті тікелей іске асыру деңгейі;
- ақпарат құралдарының жағдайы ... ... ... ... ... ашықтылығы;
- мемлекеттік емес құрылымдардың қоғамның саяси жүйесіндегі және рөлі;
- заң шығару мен атқару биліктерінің арақатынастары.
Авторитарлық режим – қоғамның мемлекеттік-саяси ... онда ... ... аз ... ... ... ... режимнің белгілері:
1) орталықта және жергілікті жерлерде билік біреудің немесе бірнеше
тығыз байланысқан органдарда жинақталды, бір мезгілде халық шын
мәнінде ... ... қол ... заң шығаруға, атқаруға және сот биліктеріне бөлу қағидалары
орындалмайды (көп ... ... ... бөлу органдарын
өзіне бағындырып, басқа органдарға заң ... және сот ... ісі ... ... ... ... ... бар субьектілермен тежеледі;
4) шын мәнінде сот қосымша органы ретінде болады;
5) ... ... ... ... ... ... ... есеп беруі, қағидаларының аясы кеміп, тіпті жоққа
тән болады;
6) мемлекеттік басқаруда әкімшілік бұйрық әдісі үстем болады;
7) жеке адам ... ... ... ... ... ... ... идеологиясы болмайды;
9) қоғамдық өмірдің барлық орталары тексерілмейді;
10) жекелеген көпжақтылық (плюрализм) бар, оппозицияға ... ... ... бастаушы партияның идеологиясына
бағынуға міндетті, оған қарсылар таратылады немесе қуылады;
11) адамның және ... ... ... ... толық
түрде іске асырылмайды;
12) жеке адам билікпен қарым-қатынаста ... ... ... ... шын мәнінде қоғамның бақылауында жоқ және тек
саяси ... ғана ... көш ... рөлі өте ... ... ... өзгеше.
«Тоталитарлық режим - дегеніміз түгел, тұтасымен, толық ... ... ... ... ... ... ... саласына
бірдей мемлекеттің абсолютті түрде бақылау жасайтындығымен, адамның толық
жағдайда ... ... және ... ... ... ... саяси режимнің белгілері:
1) мемлекет қоғамдық өмірдің барлық салаларына бірдей ... ... ... ... тырысады;
2) қоғам іс-жүзінде түгелімен саяси билікпен бөлінеді, бірақ оны
мойындамайды, ... ... ... екендігі күмәнсіз;
3) экономиканың, ақпарат ... ... ... және
адамдардың жеке өмірлеріне, тіпті адамдардың қимылдарының себептеріне
дейін мемлекеттің ... ... ... ... ... ... айтқанда құқыққы қарсы қоғамдық
қатынастарды реттеу, яғни «рұқсат етіледі тек сол ... егер ... ... ... ... негізделген;
5) мемлекеттік билік бюрократиялық жолмен құрылады, қоғамнан жасырын
жолдармен аса ... ... ... ... ... басқарудың әдісі ретінде күштеу, қинау және террор қолданылады;
7) бір партияның үстемділігі – шын мәнінде мемлекеттің ... ... ... ... оппозициялық жолдағы күштерге тыйым салу;
8) адам мен азаматтың құқығы мен бостандығы деклараттық және ... ... іске ... ... ... ... ... үлкен меншіктер: қауымдық, монополиялық және
мемлекеттік меншіктер жатады;
10) ... бір ғана ... болу шын ... көп ... ... ... бір орталықтан диктатормен оның қоршауындағылардың
қолында болады;
12) қоғам жағынан мемлекеттік органдардың репресивтік әрекетіне бақылаудың
жоқтығы;
13) құқықтық мемлекеттілікке азаматтық ... ... ... ... тек ... ғана ... ... көпшіліктің пікірі
есепке алынбай демократиялык тетіктерге нормалармен институттарға
қарсы жүргізіледі.
Мемлекеттік нысанның соңғы ...... ... Бұл ... ... ... ... қолдынылады. Бірінші – саяси режимді мемлекеттің бүкіл саяси
жүйесіне таратады, ал оның екінші ... ... ... тек ... ... деп ... ... Сонымен, саяси режимді мемлекеттің
қолданатын әдістері, азаматтардың құқықтарымен бостандықтарының дамуы ... ... ... ... ... ... және ... қарсы болған режимдерге бөлінеді. Саяси
режимнің мынандай түрлері болады: деспотиялық, ... ... ... ... ... ... бонопартистік, әскери,
авторитарлық, тоталитарлық, фашистік, расистік, ... ... және ... ... ... ... ... бөлінуі: демократиялық және демократияға
қарсы режимдер болып екіге бөлінеді.
Демократияға қарсы режимдер – ... ... ... ... ... еркімен санаспайтын режим осы түрлерге жатады. ... ... ... саяси құқықтары шектеледі, жалғыз партия мемлекеттік аппараты
басқарады және онымен бір ... ... ... ... ... ... соғыспен байланысты болады.
Әскери режим мемлекеттік төнкеріс өткеннен кейін, өкілеттік органдардың
рөлі төмендеп әскер мемлекеттің негізгі функциясын ... ... ... осы әдістердің бәрін тек қана бір ұлтқа немесе бірнеше ұлттарға қарсы
қолданады. [10,Б ... ... ... ... ... ... – мемлекетпен жеке адамның арасындағы қатынас;
Екіншіден – демократияға қарсы тәртіпке мемлекеттегі саясат, экономика,
мэдени, өмір, ... ... ... болады;
Үшіншіден - демократиялық қарсы тәртіпке, мемлекетте (кәсіподақ ұйымдары,
жастар, әйелдер және шығармашылық ... ... ... ... ... ... қажет;
Төртіншіден - антидемократиялық республикада жекелік факті тұрғысында жоқ;
Бесіншіден – антидемократиялық тәртіпте қоғамдық өмірдегі тәртіп, ... ... ... режим – бұл халықтық құқықтарына ... ... ... ... мемлекет басқару процесінде қолданған режим.
Демократиялық тәртіптер ... ... ... ... ... мемлекеттердегілерін келесі белгілерден байқауға болады:
- жеке адамның саяси өмірдегі бас бостандығы ... ... ... жеке ... мен ... бас ... әр ... өзінің
саясат туралы көзқарасын білдіре алады, мәдени ғылыми кәсіби және
басқа қоғамдық ... ... ... ... ... демократиялық тәртіп ел-басқарудағы тиімді механизмдерді жергілікті
халық тұрақтандырады;
- жеке адам заңсыздықтан қорғалған, оның заңы ... ... ... демократиялық тәртіп шыншыл тергеулер үкіметінен құралған;
- демократиялық үкімет жекелеген және ... ... ... ... ... ... жеке адамдар арасындағы ... ... ... ... ... ... болып саналады.
Демократиялық тәртіп шарттарында түрлі партиялар, коллективтер басқа
қоғамдық ұйымдар, саясатты нық ұстап тұратындар плюралисті ... ... ... ... ... қоғамның, жеке
адамның дамуына көп себебі тиеді.
Мемлекеттік және саяси билікті олардың өз ... ... ... ... ... ... Мемлекеттік биліктің әрекет
ету шегі мемлекет және оның органдары ... ... ... ... ... тек оның қалыпты қызметін қамтамасыз ... ... ... ... Ал, ... билікті жүзеге асыру шегі болып
азаматтық қоғам табылады. Саяси билік кей ... ... ... үрдісіне әсер ету немесе қысым көрсету қажет болған жағдайда
азаматтық қоғам шегінен шығуы мүмкін. ... және ... ... ... қойған мақсаттарына жету үшін қолданатын әдістеріне ... ... ... ... тән қасиет болып ондағы мәжбүрлеу
тәсілі, мемлекеттік биліктік әсер ету ... ... ... ... ... тағы бір критериі болып олардың өкілеттіктерінің көлемі
табылады. Тек қана мемлекеттік билік субьектілері міндетті ... ... ... ... ... ... ... өзін-өзі басқару
органдарының саяси ... ... ... ... ... ... ... шектеледі.
Демократияның халық билігі ретіндегі ... ... ... ... ... ... ... legitimus –
заңды) – кез келген құқық, ... ... ... ... тану».
Легитимдеу қағидасы билікті ұйымдастыру және жүзеге асыруды қатамасыз етуді
гуманизм және жалпы өркениеттік ... ... ... ... ... ... мен ... бір-бірінен ажыратуға
шақырады. Бір ... екі ... ... ... латын тілінен
аударғанда «заңды» деген мағынаны береді. Бірақ, бұл ... ... ... ... ... ... ... ретінде заңмен, конституциямен аталған билікті бекіту,
тану және қолдауды ... ... ... оның ... ... құқықтық элементтері болғанына қарамастан заңдық емес нақты болып
табылады. Ол ... ... ... ... ... және ... да қасиеттерін жеке тұлғаның, әлеуметтік және басқа
да қоғам ұжымдарының күткен нәтижелеріне сай келуін ... ... ... ... ... немесе конституция қабылдаумен байланысты
емес әртүрлі әлеуметтік топтардың мемлекеттік билікке бағыну туралы, оның
органдарының әлеуметтік ... адам ... және ... ... етумен байланысты.
Демократия сөзі қазіргі қоғамда саясаттану мен заң әдебиеттерінде ... ... ... сөзі ескі грек ... ... ... ... еркі деген мағынаны білдіреді. Заң ғылымында демократия
алдымен мемлекет нысаны ретінде ... ... ... ... мен ... ... басқарушылық шешімдерінің мазмұнына,
осы шешімдерді әлеуметтік мүдделер ескеріле отырып қабылдауды көздейді. Бұл
өз кезегінде азаматтардың және олардың ... ... ... ... және ... ... арнайы мекемелердің қалыптасуын
көздейді.
Мемлекеттің демократиялық нысанын ондағы конституция мен ... ... ... бөлінуі; саяси және идеологиялық әралуандылық;
құқықтық, әлеуметтік, зайырлы мемлекеттілік; жынысы, ... ... ... ... ... және ... ... азаматтардың кең көлемдегі
азаматтық, әлеуметтік-экономикалық, саяси құқықтарының болуы ... ... ... ... ... демократияны саяси
режимнің бір түрі, яғни мемлекеттік саясатты фашистік және ... ... ... ... ... ... деп танитын тұжырымдамамен
тығыз байланысты. Демократияға саяси режим ретінде орталық және жергілікті
өкілді органдардың болуы, ... ... және ... ... қоғамдық бірлестіктердің заңға сәйкес өмір сүруі тән ... ... ... ... ... және демократияны
саяси режимнің бір түрі деп танитын екі тұжырымдаманың арасындағы байланыс
саяси режимді кең және тар ... ... ... ... кең ... ... жеке тұлғаның демократиялық құқықтары мен
саяси бостандықтарына кепілдік беруді, ресми ... және ... ... ... жағдаймен сәйкес болуын және қоғамның саяси
жүйесіне тікелей қатынасының болуын қарастырады. Ал тар ... ... ... ... ... жиынтығы ретінде
түсіндіріледі және мемлекет нысанының синонимі ретінде қарастырылады. Саяси
жүйенің барлық ... ... ... ... қоғамдық ұйымдар,
еңбек ұжымдарына мемлекеттің тарапынан, оның мәні, функцияларының сипаты,
нысаны және қызмет ... ... ... ... ... ... ... жерде кері әсерді де байқауға болады, мемлекет өзі өмір сүріп отырған
қоғамдық саяси орта ... ... ... ... Бұл ... ... мен саяси режиміне әсер етеді.
Демократиялық саяси режим биліктің халықтың басым көпшілігіне тиесілі
болуымен, қоғам мен ... ... ... және ... ... ... және ... мекемелер арқылы басқаруымен сипатталады. Заң
ғылымында ... ... ... бір ... ... ... кездеседі. Бұл көзқарасты жақтаушылар оның
негізінде ... ... ... билігі, саяси ... ... мен ... адам ... одан тартып
алынбауы қағидалары жататынын алдыға тартады.
Жоғарыда аталған ... ... тек қана ... ... емес,
кез-келген өз мүшелерінің тең құқықлығына, басқару ... ... ... ... қабылданатын шешімді көпшіліктің бірлесе
қабылдауына, яғни қоғамдық ... ... ... ... ... ... ... көзқарас өте жақын. Бұл ... ... ... және ... ... ... да демократиялар туралы сөз
болып отыр. Осы көзқарас арқылы демократияның мемлекетке тәуелсіз, билікті
және әлеуметтік функцияларыд ... ... ... ... және топтар көптеп кездесетін қоғамда орын алатынына сілтеме
жасауға болады.
Демократия саяси ... ... ... ... пен ... ... ... жиынтығынан тұрады.
Мұнда біркелкі, бекітілген ережелер болмайды. Демократиялық дүниетанымның
әлеуметтік-философиялық ... ... ... ... өмір ағымына
қарай бейімделуге ... ... және осы ... сай ... уақыты өткен әлеуметтік-саяси институттарды, нормалар мен
құндылықтарды қайта қарау мен ... ... етіп ... ... ... ... дүниетаным ретінде азаматтардың санасындағы
демократияның мазмұнын, ең алдымен ... ... мен ... ... ... ... ... және
басқа да репрессивтік қоғамдық тәртіпке қарсы шығады. Ол ең ... ... ... бір ... ретінде, нақтылай тоқталсақ біреу
әкеліп таңған емес өзің таңдаған және өзің ... ... ... ... ... ... емес ... ұнаған жүріс-тұрыс
ережелерін сақтауды көздейді.
Саяси дүниетаным негізінде демократия саяси идеал ретінде болады. ... ... ... және әлеуметтік теңдікті, ерік білдірудің
толық бостандығын, шешім қабылдауға қатысуға тең құқылық болып табылады.
Демократия саяси құндылық ... ... мен ... ... ... жүзеге асыруға жағдай жасаушы басқару нысаны ретінде
түсіндіріледі. Демократияның ... ... ... ... ... ... билігі, негізгі мемлекеттік органдардың
сайланушылығының ... ... ... ... мен саяси
бостандықтарының, олардың теңдігінің болуы, ... ... ... ... ... құндылық ретінде демократия өзін-өзі қорғаудың, яғни адамдардың
құқықтарын жүзеге асырудың, ең ... ... ... мен ережелерді
айқындауға және олардың ... ... ... ... ... ... ... өзгеріске ұшырауының индикаторы болып
табылады және азаматтардың сол ... сай ... ... ... саяси дүниетаным және құндылық ретінде демократиялық
қоғам мен ... ... ... ... даму ... ... ... дамуына және орнығуына белгілі бір әлеуметтік
топтардың саяси қозғалысы арқылы қол ... және ол ұзақ ... ... ... ... ... билігі қағидаларына негізделе
отырып барлық жүйенің қызмет жасауын ... ... ... ... ... және ... ... Демократия саяси құндылық және саяси дүниетаным ретінде құқықтық
мемлекетсіз, меншіктік ... ... және ... ... ... және ... ... реттейтін нақты құқық
нормаларынсыз жүзеге асырылуы мүмкін емес.
21-ғасыр демократиясы көбінесе қоғамның ... ... ... ... ... ... қызмет етеді. Жалпы халықпен
билікті жүзеге ... ... ... аппараты немесе басқа да
атрибуттары арқылы билікті жүзеге асыруын мойындамауды білдіреді, оның ... ... ... ... ... ... жойылуы және оны
қоғамдық өзі-өзі басқарумен ауытыру ... ... ... табылады.
Өйткені, әртүрлі адамдардың мүдделері мен мақсаттарының сәйкес келмеуі,
белгілі бір мәселелерге ... ... ... ... ... барлық кезде туындап отырады.
Кәзіргі кезеңдегі демократияның дағдарысқа ұшырауының негізі ретінде
биліктің субьектісі ... ... ... пен ... ... дауыс беру
арқылы сайланған билеуші ... ... ... арасындағы қарама-
қайшылықтарды айтуға болады. ... ... ... ... ... ... демократиялық деп атайтын саяси жүйелер
біртіндеп халықтың қатысуынсыз шешім қабылдайтын қабілетке ие болады, ... ... ... басқарушыны сайлауына жақындатады,
содан кейін, осы ... ... ... ... ... ... ... техникасын ... ... ... адамды ғана сайлайтын жағдайға
жеткізеді. Осылайша ... ... ... және оның ... ... ... ... арқылы өз пайдасына асыру ең алдымен ... ... ... ... алып келеді және бейшара күйге түсіреді.
Осылайша демократия ... ... ... дамуының бағдары идеалы болып
табылады.
Ғылымда қазіргі кездегі ... ... ... ... ... ... ... белгілерін бөліп қарастырады.
А) Бұл халықтың мемлекеттегі биліктің бастауы ретінде танылуы. Халық
билігі оның қолында ... ... ... ... ол ... ... ... және кезең-кезеңмен ауыстырып
отырады. Ал кейбір мемлекетте халық заңдарды талқылауы мен ... ... және ... ... қатысуға құқылы болады.
Б) Азаматтардың тең құқылығы. Демократия ең төменгі ... тең ... ... ... ... қабылдау мен оларды орындауда азшылық көпшілікке бағынышты
болады.
Г) Мемлекеттердің негізгі органдарының ... ... ... кез ... ... ... негізі болып табылады.
Қазіргі кезде либералдық демократия оларды адамның құқығының мемлекет
құқығынан басымдығы, ... ... ... жүргізуін шектеу
азшылықтың құқығын сыйлау және олардың өз көзқарастардың болуы және ... заң ... ... ... ... ... құндылықпен
толықтыруда.
Либералдық демократияның құндылықтарын Л. Даймонд келесідей негізде
сипаттайды:
1. Шын мәніндегі билік қоғамға, ... ... ... ... ... ... ... қатар конституциялық теория сәйкес сайланбалы
шенеуніктер және ... ... ... ... ... Атқару билігі конституциямен шектеледі және басқа да үкіметтік
ұйымдарға есеп ... ... ... демократия сайлаудың қорытындыларын болжау мүмкін емес,
мұнда оппозициялық дауыс беру ... ... және ... билікті
қолдарына алуы кезекпен жүзеге ... ... ... ... ... ... партия құрып сайлауға қатысуына тыйым жоқ.
4. Мәдени, этникалық, конфессилық және басқа да ... ... ... ... ... және өз ... мен ... пайдалунуын
шектемейді.
5. Партиялар және мерзімді сайлаулардан басқа ... ... ... ... және ... өкіл ... тұрақты жолдар бар.
Мұндай жолдар болып азаматтар құруға ерікті сондай-ақ ... ... ... ... ... және топтар табылады.
6. Қауымдастықтарға және әр алуандылыққа қосымша ретінде балама ақпарат
көздерін ... ... ... ... ... шексіз құқыққа ие болатын
тәуелсіз бұқаралық ақпарат құралдары табылады.
7. Жеке тұлғалар ... ... ... ... сөз сөйлеу,
жариялау, жиналыс өткізу, демонстрацияға қатысу және петиция жазу сияқты
бостандықтарға ие.
8. Барлық азаматтар ... ... тең ... ... өз қарамағындағы
саяси қорлар көлеміне байланысты ... ... ал, ... жеке және ... ... ... ... тыс сот билігімен
қорғалған.
9. Заңның билігі азаматтарды мемлекет ... ... ... ... ... ... ... тұтқындаудан, қудалаудан,
террордан, қинау мен жеке өмірлеріне қол ... ... ... ... ... де ... болады. Демократия
қоғамнан тыс өмір сүре алмайды, өйткені ол адамдардың өз ... ... ... ... санат ол мемлекеттің сәйкес нысанын, саяси режимін,
саяси дүние танымын, саяси құндылықтарын, саяси ... ... екі ... ... ... ... саяси құрылым ретінде
сипаттайды. Демократия құқықтық санат. Демократияның ... ... ... ... демократиялық құндылықтарға сай қызмет жасауын
қамтамасыз ететін институттар жиынтығы және басқару ... ... ең ... ... ... ... [12,Б ... Дмитриев азаматтық қоғам субьектілері жүзеге асыратын (жергілікті
қауымдастықтар, саяси партиялар, ... ... ... ... ... және оның ... ... табылатын билікті мемлекеттік
билік деп бөледі. Екі билік түрі де ... ...... мен ... басқаруды көздейді. Осы мақсат аталған билік түрлерін оның басқа
салалардағы отбасылық, ... және ... ... ... ... ... бар – ол ... және жария сипатқа ие,
көзін ... ... ... ... ... ... ... нысанына талдау
2.1 Қазақстан Республикасы – Президенттік республика
Қазақстан Республикасындағы басқару нысанына ... ... ... ... қатысты келесе жайларға тоқтала кеткеніміз келеді. Басқару
нысаны ... ... ... ... ... ... жоғарғы органы қалай құрылады және олардың ... ... және ... ... ... арасындағы қарым-
қатынастардың негізінде қандай принциптер жатыр;
- жоғарғы мемлекеттік билік пен ... ... ... ... ... мемлекеттік органдардың ұйымдастыру қызметі ... мен ... ... ... ... ... мүмкіндік
береді.
Жоғарыдағы белгілерге байланысты 1995 жылдың 30 тамызында қабылданған
Қазақстан ... ... ... ... ...... басқару нысанындағы біртұтас мемлекет».
Президенттік басқару нысандары әр елде ... ... ... тән ... ... ... болады:
1. Президентті парламентсіз сайлау және үкіметті құру тәсілі;
2. Үкіметтік ... ... ... ... алдындағы
жауаптылығы;
3. Парламенттік республикаға қарағанда, мемлекет ... ... ... ... ... ... мемлекеттік басқарудың бір
нысаны ретінде Қазақстан Республикасында парламентаризммен ... ... ... ... және үкіметтің басшысының
өкілеттігін жинап береді.[13,Б14]
Қазақстан Республикасының Конституциясының 40-бабы бойынша:
1. Қазақстан ... ...... ... ішкі және ... ... ... бағыттарын
айқындайтын, ел ішінде және халықаралық ... ... ... ... ең ... ... тұлға.
2. Республиканың Президенті – мемлекеттік билік ... ... адам және ... ... ... нысаны әрі кепілі.
3. Республика Президенті – мемлекеттік биліктің ... ... ... ... және ... ... халық алдындағы
жауапкершілігін қамтамасыз етеді.
1998 жылғы 7 қазанда және 2007 жылы 21 ... ... ... ... мен толықтырулар енгізу туралы»
Қазақстан Республикасының заңдары қабылданады. .[14,Б]
Осы заңдар негізінде, мемлекеттік билік ... ... адал және әділ ... жүйесін құру, сайлау процессіне саяси
партиялардың қатынасуына мүмкіндік жасау, Парламентті биліктің ... ... ... ... ... саяси өміріндегі атқаратын
ролі көтеру бекітілді. Үкіметтің және оның ... ... ... арттырып, Парламент депутаттарының мәртебесін көтеру, сотты
құқықтық жүйені, мемлекеттік қызметті одан әрі қарай реформалау ... ... ... ... ... 19 түзетулер
енгізілді. [15,Б] 33-баптың 4-тармағындағы мемлекеттік ... ... шек қою ... ... ... ... өмірлік тәжірибесі
бар, білімді адамдар мемлекеттік қызметті жасына байланысты ... ... ... ... ... сайлану
мерзімі 4 жыл болып белгіленеді. 50-бапқа ... ... ... өкілеттік мерзімі – 6 жыл, Мәжіліс депутаттарының өкілеттік
мерзімі – 5 жыл болып белгіленеді. 50-баптың 3-тармағы өзгертіліп, ... саны 77-ге ... ... 10 ... ... ... сайланады.
Мемлекет басшысының кезектен тыс ... ... ... ... көзделді. Дауыс беруге қатысқан сайлаушылардың елу ... ... ие ... ... сайланғандардың есебіне кіретін
болды. Сонымен, сайлаушылардың ... көбі ... ... ... ... деп есептелген кедергі жойылды. Соған сәйкес, ... ... ... ... ... ... ... (көпшілік дауыс алуына
байланысты) жүйе негізінде, ал ... ...... ... жүйе ... ... ... арқылы сайланатын болды.
Конституцияның 53-бабының ... ... ... ... ... ... ... беруге не сондай қызметтің берілмейтіндігі туралы
норма алынып тасталды. Себебі, ондай норма Парламент депутатының мәртебесін
төмендетіп, әлеуметтік қорғалуын күшейтуге ... ... ... ... ... еліміздің кәзіргі дамуына сай демократияландырылып,
сайлаушылардың елу пайызымынан ... ... ... қатынасса ғана,
сайлаудың өткізілгені деп ... ... ... кедергілер
алынып тасталды. Себебі, дауыс беру, не бермеу әрбір жеке адамның еркі
субьективтік ... ... ... яғни ... ... келгендердің пайызы
емес, сайланатын адамға деген сенімдеріне шек қойылмай дауыс берілуі.
Конституцияның 41-бабындағы Президент өкілеттілігінің бес жыл ... жыл ... ... Президентке кандидаттар үшін жас мөлшерін
белгілеу нормасы да алынып тасталды.
Заңда ... сот ... ... нормаларға да өзгерістер,
толықтырылулар енгізілді.
Қазақстан Республиканың Конституциясы мынандай Конституциялық заңдармен
белгіленді:
1. «Қазақстан Республиканың Президенті туралы».
2. «Қазақстан ... ... және оның ... ... «Қазақстан Республиканың Үкіметі туралы».
4. «Республикалық референдум туралы».
5. «Қазақстан Республикасындағы сайлау туралы».
Осыдан он екі жыл ... ... ... ... Республикасының
«Қазақ ССР Президенті қызметін тағайындау және Қазақ ССР ... мен ... ... ... ... сәйкес Қазақстанда
Президенттік институттың іргесі қаланды.
Қазақстан Республикасы Қазақ Советтік Социалистік Республикасының
басшысы алты жыл ... ... ... ССР-нің Президенті болып
табылады деп жария етті. Мемлекет басшысы республика аумағында азаматтардың
құқықтары мен ... ... ... ... мен ... ... болып табылады, республиканың егемендігін, қауіпсіздігін,
аумақтық ... ... ... ... ... қабылдады, Қазақстан
атынан ел ішінде жэне халықаралық қатынастарда, сондай-ақ КСРО Федерация
Кеңесінде ... ... ... ... ССР Президенті Резиденциясының орналасатын
жері мемлекет астанасы – Алматы қаласы ... ... ... Қазақ ССР-нің «Қазақ КСР Президентін сайлау туралы»
заңның негізінде ... ... ... 24 ... Республика Жоғарғы Кеңесінің Қазақстанның тұңғыш
Президенті Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаевты ... ... ... ... ... ие акт жүзеге асты.
Мемлекет басшысы жоғарғы қызметіне сайланысымен ... ... ... ... Қазақстанның саяси және экономикалық дербестігін
нығайтуға ... ... ... ... алды және ... бірге
халықтар арасында қалыптасқан элеуметтік-экономикалық және тарихи
байланыстардың ... жол ... ... ... мен табындылық
танытты.
Қазақстан қоғамының барлық күштерін республиканың басына түскен
экономикалық және әлеуметтік ... ... үшін ... мақсатында,
елдің күллі халқының сенім мандатын алу, ... ... ... ... ... үшін мемлекет басшысы Қазақстан Президентін жалпы
халықтық сайлау өткізу жөнінде адал әрі ... ... ... ... ... 16 ... ... басшысы Қазақ ССР-і Президентін сайлау
туралы заңға қол қойды. Нақ осы кезде Қазақстан магниткасының металургтері
Н.Ә.Назарбаевты елдегі ... ... ... сайлауда президенттікке
кандидат етіп ұсынды.
1991 жылғы 1 желтоқсанда ... ... ... ... ... кейін Н.Ә.Назарбаев дауыс беруге ... 98 ... ... ... ие ... ... ... тұңғыш президент болды. Мемлекет басшысының алғашқы аса маңызды іс-
қимылының бірі оның ... ... ... ... ... ... өзгерту туралы» Қазақстан Республикасын әлемге жария
еткен заңға 1991 жылғы 10 желтоқсанда қол қоюы болып ... Осы ... ... ... Социалистік Республикасының атауы «Қазақстан
Республикасы» болып өзгертілді. 1990 жылдың 24 сәуірінен ... ... ... қалыптасу үстінде. Жалпы президент институтының
қалыптасуын ... ... ... ... болады:
1. 1990 жылдың 24 сәуірінен 1990 жылдың 20 қарашасына дейін. Бұл кезеңді
кеңестік парламенттік республика кезеңі деп ... ... бұл ... ... рөлі басым болды.
2. 1990 жылдың 20 қарашасынан 1993 жылдың 28 қаңтарына дейінгі ... ... ... ... кезең). Бұл кезеңді Кеңестік
Президенттік республика деп атайды. Себебі кеңестердің рөлі жоғары болды.
3. 1993 ... 28 ... 1995 ... 30 ... ... ... ... қабылданғанға дейінгі кезең). Бұл кезеңді жартылай
Президенттік республика кезеңі деп атайды.
4. 1995 жылдың 30 ... ... ... күнге дейінгі кезең. Бұл кезең
президенттік республика кезеңі деп атайды. [16,Б]
Кеңестік ... ... ... ... ... ... ... және жоғарғы кеңеспен келісе отырып шешім қабылдауға тиіс
болды.
Кеңестік ... ... ... ... ... ... 1978 жылғы Қазақ ССР конституциясына ... Сол ... ... ... ... ... ... Ендігі жерде президент: мемлекеттің басшысы, оның жоғарғы
өкілетті және атқарушы өкілетінің басшысы болды. Президент енді ... ... ... ... берілген өкілеттіктер: ... ... ... ... ... министрлер кеңесінің
төрағасын тағайындайды, министрлер ... ... және ... туралы
ұсынысты жоғары кеңеске ұсынады. Үкімет президенттің және жоғарғы ... ... ... ... ... осыған дейін бөлек қызмет етіп
келген президент әкімшілігі, ... ... және ... ... ... ... бұлар президентке қарасты болады.
Жартылай Президенттік республика кезеңінде ... ... ... 1993 жылы ... ... ... ... басшысы
және біртұтас атқарушы билік жүйесіне басшылық ететін болды. 1993 жылы
конституция бойынша президенттің ... ... ... Бұған себеп,
1991 жылғы тамыз оқиғасы болатын. Енді Қазақстан Республикасының президенті
жоғарғы әскери ... ... ... ... ... ... ... тағайындайтын болды. Үкімет 1993 жылғы конституция парламенттің
алдында ... ... тек ... ... ... ... ... Үкімет
мүшелері парламенттің алдында қаржы мәселесі бойынша есеп берді.
Президенттік республика кезеңінде президент билігі ... ... 1995 жылы 30 ... ... Республикасының конституциясының
қабылдаған кезде парламенттің болмауы еді. 1993 жылы ... ... ... 1994 жылы ... айында жоғарғы кеңестің жаңа құрамы тағайындалып,
бір жылдан кейін 1995 жылы таратылды. Оған ... ... ... ... еді. 1993 жылғы 10 ... ... ... ... және ... заң ... ... беру туралы» заңына
сәйкес Президент бір жыл бойы заң күші бар жарлықтар ... Осы ... ... жаңа ... ... және оған ... билігі күшейтілді. Президент институтының қалыптасуы біртіндеп
Президент билігінің күшеюімен сипатталды. Ал, 1995 жылғы ... ... ... ... Президент мемлекет басшысы және мемлекеттегі ең
жоғарғы лауазымды тұлға болып бекітілді.
Қазақстан Республикасының Президентін сайлау ... ... ... ... заң күші бар ... ... белгіленген.
Қазақстан Республикасының Президентін Конституциялық заңға сәйкес жалпыға
бірдей, тең және төте ... ... ... ... ... ... жасырын дауыс беру арқылы жеті жыл ... ... ... ... ... ... талаптарды белгілеп
берді. Мемлекеттің басшысы және жоғарғы лауазымды ... ... ... ... үшін президенттікке кондидат кемелденген ... ... мол ... жинақтаған тұлға болуы тиіс. Осыны ескере ... ... ... ... 40 ... ... ... алатындығы белгіленді және Президеттікке үміткер адам міндетті
түрде тумысынан Қазақстан Республикасының азаматы болуы ... ... ... ... 15 жыл тұруы қажеттілігі Қазақстан
Республикасының Президентіне ... ... бірі ... ... талаптың қойылуы дұрыс, өйткені мемлекет басшысы лауазымына үміткер
адам елді, халықты, оның тарихын, экономикасын, ұлттық ... ... да ... ... білуі тиіс.
Қазақстан Республикасының Президентігіне мемлекеттік тілді еркін
меңгерген азаматтың сайлана алатындығын белгілейді. Мұндай ... ... ... ... жерінде құрылғандықтан, қазақ ұлтының сақталуын
қамтамасыз етудің басты шарттарының бірі, оның ... ... ... ... өмір сүрүін қамтамасыз ететін барлық қызметті
атқарудан ... Ел ... ... ... қазақтармен еркін
тілдесуі үшін сөз жоқ, мемлекеттік тілді еркін меңгеруі ... Бұл ... ... ... ... ... ... Президент
лауазымына үміткерге ұлттық шек қоймайды. Кез келген ... ... ... ... және ... ... ... азаматы
болып табылатын өкілі Қазақстан ... ... бола ... туралы» заң күші бар жарлық Президент лауазымына үміткерге
қойылатын тағы бір ... ... Ол ... ... жеке бір ... етпеуі тиіс. Мұндай талап Қазақстанның зайырлық сипатынан туындайды.
Президент кез келген азамат сияқты қайсы бір дінді ... ... ... ... оның дін қайраткері болмауы немесе қайсы бір конфессияға
қызмет етпеуі тиіс. Ол өз ... әр ... ... ... ... ... арқылы сайланады. Сондықтан Президент зайырлы мемлекеттің
басшысы ... ... ... мүддені ойлауы тиіс. Президентікке үміткерге
қойылатын тағы бір ... оның ... ... яғни ... ... иесі болуы тиіс. Президенттің кезекті сайлауы желтоқсанның 1-ші
жексенбісінде өткізіледі және ... ... жаңа ... ... ... келмеуі керек.
Қазақстан Республикасының Конституциясы Президентті сайлау үшін
барынша көпшілік дауыстың мажоритарлық ... ... ... ... сайлаушылардың 50 пайыздан астамы қатысса сайлау ... ... ... ... ... сайлаушылар дауысының 50 пайыздан
астамын алған кондидат сайланған болып есептелінеді. ... ... бірі ... ... ... ие бола ... қайтара дауыс беру
өткізіледі. Қайтара дауыс беруге ... ... ... екі кондидат
қатысады. Дауыс беруге қатысушылардың көпшілік дауысын ... ... ... ... ... ... туралы» заңы Президент сайлау
тәртібін егжей-тегжейлі регламенттейді. ... ... ... ... мүше ... ... ... өздерінің жоғаргы
органдары атынан республикалық ... ... ... ... Президенттікке өзін-өзі ұсынылу құқығы берілген.
Қазақстан Республикасының Конституциясы бір ... ... ... екі мерзімінен артық ... ... Бұл ... ... басқарушы тұлғалардың ауыстырылмайтын
номенклатурасын қалыптастыру мүмкіндігіне жол бермеуден туындайды. Сонымен
бірге Президеттік лауазымға қатарынан екі рет ... ... ... ... ... үмітін жоғалтпайды.
Ендігі жерде президент жауапкершіліктері жөнінде сөз қозғайтын
болсақ, ең алдымен импичмент жайлы айта ... жөн ... ... impeachment) – шет елдердегі ... ... ... ... ... ... Импичмент тәртібімен
істі қараған кезде парламенттің төменгі палатасы істі ... ... ... ... яғни ... ... ... лауазымды
тұлғаға айып тағады. Істі сот алқасы болып қайта ... ... ... ... ... палата шығаратын үкім көбінесе
депутаттардың көпшілік даусымен ... ... ... ... 2/3 ... ... қызметінен кетіуден арыға бармайды,
бірақ импичмент тәртібімен қызметінен кетірілген лауазымды ... ... ... ... және ... жасаған әрекеттері үшін қылмыстық
жауаптылыққа тартылады. Көптеген ... ... ... импичмент көбінесе мемлекет басшысы – ... ... ... ... ... ... ... жасағаны үшін
қарастырылады. [18,Б]
Қазақстан Республикасының 1993 жылғы Конституциясы ... ... және ... жөніндегі институтты қарастырған жоқ. Бұл
институт Қазақстан Республикасының 1995 ... ... ... ... ... ... босату және кетірудің айтарлықтай
күрделі тәртібі белгіленді. ... ... ... ... оның ... ... жойылады, ал егер, деңсаулығына
байланысты босатылса оның құқықтары ... ... ... ... ... Конституцияның 47 бабында көрсетілгендей
уақытылы және мерзімінен бұрын ... ... Жеті ... ... ... ... ... заңды түрде тоқтатылады. Ал бұған
дейінгі Президент ... ... ол ... ... ... ... жағдайда болады. Президентті қызметінен босату
негіздері Конституцияның 47-бабының 1-ші тармағында ... ... ... ... 47-баптың 2-ші тармағында белгіленген. Қызметінен
босатылған Президенттің экс-Президент атағы ... Ал, ... ... ... ... сақталмайды. Деңсаулығына
байланысты Президентті қызметінен босатар алдында Парламент әр ... тең ... және ... ... ... ... ... құрады. Мерзімінен бұрын босату туралы шешім ... ... ... ... ... ... Кеңестің Конституциялық рәсімін сақталғандығы туралы
қорытындысы негізінде әр ... ... ... ... ... ... ... дауысымен қабылданады. Конституция Президентті лауазымынан
кетіруге қатысты ерекше тәртіп белгілеген. ... ... ... ... жасаған іс-әрекеті үшін тек қана мемлекетке опасыздық ... ғана ... ... Осы үшін ... ... ... мүмкін. Кінә тағу және оны тергеу ... ... ... ... ... ... бастамасы бойынша мәжіліс
депутаттарының жалпы ... ... ... ... мүмкін. Тағылған
кінәні тергеуді Сенат ұйымдастырады және оның нәтижесі ... ... ... ... даусымен Парламент Палаталарының бірлескен
отырысының ... ... Осы ... бойынша түпкілікті шешім Парламент
Палаталарының бірлескен отырысында әр Палатадан депутаттардың жалпы санының
кемінде төрттен үшінің көпшілік ... ... ... ... соттың тағылған кінәнің негізділігі туралы қорытындысы және
Конституциялық Кеңестің белгіленген конституциялық ... ... ... болуы тиіс. Егер кінә тағылған кезден бастап екі ай
мерзім өткенше Парламент ... ... ... ... ... кінә қабылданбай тасталған деп танылады. Мемлекетке опасыздық
жасағаны ... ... ... кінә кез ... сатыда қабылданбай
тасталуы мүмкін. Мұндай жағдайда Президенттің мемлекетке опасыздық жасағаны
туралы мәселе көтерген Мәжіліс депутатарының өкілеттілігі ... ... Егер ... ... мерзімі аяқталмаған болса қалған
мерзімде Президенттің өкілеттігін Сенат төрағасы ... ... ... ... іске ... бұл ... ... мәселе. Президент өкілеттігін өзіне ... ... ... болады. Мысалы: Парламентті таратуға, Үкіметтің
өкілеттігін тоқтатуға, республикалық референдум тағайындауға, ... мен ... ... ... ... ... ... жоқ.
Мұндай шектеудің мәні түсінікті: Президент міндетін атқарушы ... ... ... ... көздейді. Өйткені оны халық сайлаған
жоқ және ол халық атынан сөйлей алмайды. ... ... ... ... ... оған ... ал егер де ... босатылатын болса айрым белгілері ... өз ... ел ... және ... ... ... және халық
атынан сөйлеу құқығын иеленеді. Себебі Президентті бүкіл ... ... ... ... ... ... ... болып саналады.
Президент ішкі және сыртқы саясаттың негіздерін бекітеді. Президент ... ... ... істеуін қамтамасыз етеді: 63 бапқа сәйкес
Президент Парламентті тарқата алады, ал 70 ... ... ... тарқата
алады, ал 70 бапқа сәйкес Үкіметті тарқата ... ... ... ... ... ... табылады. Осыған орай Президент
жанында адам ... ... ... ... ... Бұған кез келген
адам шағым айтып келе алады. Конституция нормаларының ... ... ... жазу ... қорғайды. Конституцияға кез келген өзгертулер
мен толықтырулар енгізу Президентпен ғана шектеледі. Президенттік аппараты
мемлекеттік ... деп атай ... ... ол заң шығара алады және бүкіл
мемлекетте заңы қолданылады. Орган бүкіл ... ... заң ... билік. Президенттің конституциялық права субьектілігі оның қызметіне
кірісу сәтінен ... ... ант ... ... ... қана қызметіне
кіріседі. Ант беру қантардың ... ... ... ... деп ... ... ... Парламент мүшелері т.б. адамдар
қатысады. Осы сәттен бастап Президенттің имунитеті пайда ... ... ... ... уақытша тоқтатады және басқа да пайда табу
үшін жасалатын қызметтерді ... ... ... ... ... ... ... етіледі. Осы сәттен ... 1999 ... ... ... ... 14 ... 2 ... көзделгендей
Президенттің отбасы және т.б. мәселелері мемлекеттік құпия болып саналады.
Бұндай ереже ТМД-нің ішінде ... ғана ... ... Республикасының Президентінің ... ... ... ... ... ... ... тізілімі
Конституцияда және Президенттің 1995 жылғы 26 ... ... ... туралы» Конституциялық заң күші бар жарлығымен
белгіленген кең өкілеттіктер берілген. Президенттің өкілеттерін үш ... ... ... ... жеке өзі ... өкілеттері;
2. Президенттің белгілі бір мемлекеттік органдарға қатысты өкілеттері;
3. Президенттің әр түрлі саладағы өкілеттері.
Президенттің жеке өзі атқаратын өкілеттеріне: халыққа ... ... ... ... ... шешу ... құқығы, мемлекеттік
наградалармен наградтау, ... әр ... шен, ... беру ... ... ... және республикалық гвардияны жасақтау құқығы.
Бұлардың бәрін Президент тек жеке өзі атқарады.
Президенттің мемлекеттік органға ... ... ... ... есеп комитетіне, ОСК-ға, конституциялық кеңеске, ... ... ... ... ... және т.б. жатады.
Президент Парламенттің кезекті және кезектен тыс ... ... ... ... ... жеті ... ... бірінші сессиясын шақырады, Парламент депутаттарының Қазақстан
халқына антын қабылдайды, ... ... ... ... ... ... кез ... бірлескен және жеке өткізілетін
отырыстарына қатысуға және сөз сөйлеуге құқылы. ... ... ... ... ... ... ... оларды қызметінен
босату жайындағы өтінішін қарайды, конституцияда көзделген ... ... ... ... ... ... Үкімет төрағалығына
кондидатты анықтап оны парламентке ... ... ... ... ... ... ... және оған төрағалық етеді, Үкімет
қабылдайтын кез ... ... ... жоя ... төрағасын немесе оның
мүшелерін отставкаға жібере алады, Парламенттің ... ... ... алады, заң жобасын енгізу туралы тапсырма бере алады, Үкімет
құрамына кіретін немесе ... ... ... ... ... ... ... баяндаманы тыңдайды, халықаралық шарт жасауға
байланысты тапсырма береді және т.б.
Президенттің соттарға қатысты өкілеті: Жоғарғы Сот ... ... ... және ... ... Сенатқа ұсынады.
Жергілікті судьяларды Президент өзі ... ... ... ... ... ... ... мен судьяларын
тағайындайды. Конституциялық Кеңеске төрағасын және екі ... ... ... ... ... кеңестің жолдауын тыңдайды және
т.б.
Әкімдерге қатысты өкілеті: Президент премьер-министрдің ... ... ... бар ... және ... ... ... Әкімдерге жекелеген тапсырмалар береді, жергілікті
әкімдердің сайлау тәртібін бекітеді, әкімдердің актілерінің күшін ... ... ... ... ... 5 ... бас прокурорды тағайындайды. Үш айда бір рет бас ... ... Бас ... орынбасарын тағайындайды.
Ұлттық банкке қатысты өкілеті: Ұлттық банк төрағасының кандидатурасын
Парламентке ұсынады, үш ай ... ... банк ... ... тыңдайды,
төрағасының орынбасарын қызметке тағайындайды.
Есеп комитетіне қатысты өкілеті: есеп комитетінің төрағасы мен ... ... ... есеп комитеті ережені бекітеді.
Орталық сайлау комиссиясына қатысты өкілеті: ОСК төрағасы, орынбасары,
хатшысы және ... ... ... ... ОСК ... ... ОСК-ның төрағасының ақпаратын тыңдайды.
Президенттің әр түрлі саладағы өкілеттеріне:
1. Президенттің ішкі саясаттағы өкілеттері;
2. Сыртқы саясаттағы өкілеттері;
3. ... және ... ... ... жатады.
Президент ішкі саясаттағы өкілеттері бойынша әр ... ... ... ... ... ... бойынша: халықаралық қатынасты
бекітеді, халық атынан сөйлей алады, дипломаттарды тағайындайды және ... ... ... ... және ... ... өкілеттілігі: бүкіл
әскердің басшысы болып табылады, КНБ төрағасын Сенатқа ... ... ... ... ... ... мәселесін шешеді.
Конституция мен заңдарды орындау негізінде Президент ... екі ... ... ... ... Бұл ... мен ... Президент
жарлықтары нормативтік сипаттағы акті болып табылады. Жария болғаннан кейін
10 күннің ішінде жарлық ... ... ... ... ... ... конституциялық өкілеттіктерін жүзеге асырады. ... ... ... ... Президент жарлығымен қызметіне
тағайындалады. Мысалы: бас прокурор, Ұлттық банк ... , ... ... ... және ... Президент
жарлықтарымен билік органдарының келісіп жұмыс істеуі қамтамасыз ... ... ... оның ... ... іске ... ... экономикалық даму стратегиялары бекітіледі, Үкіметтің құрамын
бекітіледі, Парламент қабылдаған заңдарды ... іске ... ... тек ... ... мүмкін. [20,Б14-25]
Өкімнің нормативтік сипаты болмайды. Өкім қол қойылған ... ... ... Ол конституцияның, заңның және жарлықтың негізінде
шығарылады. Өкім ... ... ... ... шешу ... ... тікелей бағынышты мемлекеттік ... ... ... ... ... әкімшілігінің
қызметкерлері және басқа лауазымды тұлғалар. Өкімнің жарлық және өкіммен
тоқтатуға болады. Президенттің ... ... ... ... ... ... ... құрамына кірмейтін орталық атқарушы органдар. Мысалы: ... ... ... ... Үкімет.
Бұған қосымша Президент Конституцияның 45 бабының 2 ... ... ... алады және заң күші бар жарлық шығарады. ... ... 4 ... ... ... ... бойынша оған Парламент
депутаттарының 3/2-сінің келісуімен 1 жылдан аспайтын мерзімге заң ... ... ... ... ... заң күші бар жарлық шығара
алады. Парламентте қаралатын ... ... ... белгілейді.
Жыл сайын Президенттің Парламентке жолдауында заң жобаларын ... ... ... қайсы бір заңды қарауды шұғыл деп ... бар. ... деп ... заң бір ... ... ... тиіс.
Парламент бұл заңды қабылдамаса Президент өзінің заң күші бар ... ... бар. ... ... ... өзі қол ... ... Парламанттің бастамасымен шығарылатын Президенттің актілеріне
сәйкесінше Үкімет басшысы ... ... ... қол қоюы ... ... ... үшін жауапкершілікті аталмыш лауазымды ... ... ... қазан 1996 жылы қабылданған Президенттің жарлығына сәйкес Президент
қызметін қамтамасыз ету жүйесіне:
1. Мемлекеттік хатшы;
2. Президент әкімшілігі;
3. Президенттің ... ... ... ... ... тапсырмаларын орындау, Президенттің
саясатын халықаралық деңгейде және мемлекет ішінде ... ... ... ... ... пен ... ... болып табылады, және
де Президенттің стратегиялық ұстанымдарын қамтамасыз етуі тиіс.
Президент институтының 1787 жылы ... ... ... және ... ... ... басқарудағы тиімділігін білген дүние
жүзінің көптеген ... ... ... ... ... таңда дүние жүзінің көптеген мемлекеттерінде
Президент институты қалыптасқан. Бүгінгі ... ... ... ... ... институты қалыптасып, жұмыс істеуде. Осының өзі
Президент институтының тиімді екендігінің дәлелі бола алады.
Қазақстанда да ... ... ... ... ... ... алып, Президент институтын қалыптастырғалы бері
елімізде ұлы ... ... ... және де ... ... ... қарқынмен дамып келеді. Осының бәрі Президент саясатының дұрыстығын
және Президент институның тиімділігін ... ... ... емес ... ... ... ... дамымас па еді?
Қазақстан Президенті күш-жігерін Қазақстанды жаңарту мен ... ... ең ... және жоғары дамыған мемлекетіне, Орталық Азияның нағыз
барысына айналдыруға жұмсап ... ... мен ... ... ... ... мен ... де жеткілікті. Басшылыққа алатын
әділдік пен ... ... бар ... ... ... ... демократиялық жолмен дамып келе жатыр.
Конституцияға енгізілген «ҚР ... ... ... ... ... 2007 жылғы 21 мамырдағы № 254 Заңы, тиісті
түзетулер ... ... ... ... демократиялық және саяси-
парламенттік биліктің ... ... ... Бұл Сенатта да,
Мәжілісте де депутаттардың санын көбейтуге әкелді. Мәжіліс депутаттарының
санын көбейтуі ... ... ... ... ... партиялардың   толық өкілеттігін және пікір әралуандығын қамтамасыз
етуімен байланысты. Парламент Мәжілісінің келісімімен Президентпен Премьер-
Министрді тағайындау, ... ... және ... ... ... ... Мерзімнен бұрын өкілеттігін ... ... ... ... ... Республика Парламентінің
функцияларын орындау жөнінде Сенаттың құқық өкілеттігі бекітілді.
Енгізілген өзгерістерге сәйкес ... ... ... ... тізбесі қысқартылды, сонымен қатар әр Палаталардың
өкілеттіктері ... Енді екі ... да ... кеңесін,
Республикалық бюджетті орындалуын бақылау жөніндегі Санақ Комитетін,
Орталық ... ... ... ... Түзетулерге сәйкес,
Парламент депутаттарының сайлауы конституциялық заңымен реттеледі. Бұл
саяси партиялардың ... ... ... жаңа сайлау жүйенің құруына
белсенді қатысуын көрсетеді. Парламенттің рөлі мен ... ... ... ... ... ... ... Парламенттің заң
шығармашылық қызметіне тиімді әсер етеді. ... ... бір ... басқа
түзетулер саяси жүйенің тиімді қалыптасуына мүмкіндік туғызады. ... ... ... ... ... ... ... өзара ықпалдастығын нығайту, халықтың әлеуметтік және ... ... ... ... ... қоғамдағы
ішкі тұрақтылық пен келісімді сақтайды, бұған біздің Конституциямыз толық
мүмкіндік туғызады.  [21,Б75]
Өткен жиырма жылдың ... ... ... ... елдің тәуелсіздігі мен егемендігінің ... ... ... ... ... ... және әлеуметтік дамуының
кепіліне айналды.
2.2 ... ...... ... Республикасы тәуелсіздік алғаннан кейін оның алдында
мемлекеттік ұлттық ... ... ... ... ... міндет тұрды. Қазақ
халқының мемлекеттілігін қайта қалпына ... ... ... ... және ескі ... ... жою ... жүргізілді. Қазақстан
Республикасы тәуелсіз алғаннан кейін 1995 жылғы Конституция алғаш рет оны
президенттік билік нысанындағы біртұтас ... ... ... ... ... ұлттық мемлекеттіліктің қалыптасуының
тарихи кезеңдерімен тікелей байланысты. Ол туралы Қазақстан ... ... ... ... қазақ халқының қалыптасуынан оның
Ресей империясының құрамына кіріп жойылғанға дейінгі кезеңдегі ... ... ... ... ие ... ... үшінші кезең Қазақстан Республикасының 1995 ... ... ... ... ... унитаризмнің қалыптасу кезеңін 10 шілде 1919
жылғы «Қазақ аймағын басқару жөніндегі революциялық ... ... ... ... ... ... бастамай Қазақстанның Ресей империясының
құрамына кіру кезінен бастау қажет. Өйткені, оғанға дейін қазақ ұлтының
өзіндік ... ... ... ... ерте кезеңдегі
мемлекеттілікке Жетісуда орналасқан Батыс түрік қағанатын ... ... ж.) . ... хандығының қалыптасуына мемлекеттік құрылыс пен феодалдық
құқықты дамытуды бекіткен заңнамалар (16-17 ғ.): «Қасым ханның қасқа жолы»
«Тәуке ... жеті ... ... ... ... 5-13 ... Орынборда өткен екінші жалпы қазақтық
съезд РКФСР құрамындағы қазақтарға тән бірқатар облыстар мен ... ... Алаш ... құру ... ... ... атқару билігі «25-мүшеден тұратын ... ... ... берілді. «Алаш-Орданың» билігі унитарлық сипатқа ие
болды. Жоғарыда аталған ... ... ... ... ... және біртұтас билікпен мемлекеттік басқарумен сипатталатын ... ... ... ... болады. Жоғарыда аталған
мемлекеттік құрылымдардың құрылымдық бөліктері ... заң ... ие ... жоқ және ... ... әділет жүйесі болған жоқ.
Типологиялық белгілері бойынша хан ... ... ... ... ... жатқызылады, мұнда жергілікті билік органдарына
тікелей немесе жанама түрде бақылау жүргізіліп отырды.
Қазақстандық унитаризмнің ... ... ... 10 ... ... «Қазақ аймағын басқару жөніндегі революциялық комитет туралы» РКФСР
Халық Комисарлар Кеңесі және РКФСР БОАК және ... ... ... ... ... ... республикасын құру туралы»
декреттерінің қабылдануынан басталады. 10 шілде 1919 жылғы «Қазақ аймағын
басқару ... ... ... ... ... Халық Комисарлар
Кеңесінің декретінде «Бұдан былай қысқа уақыт аралығында шақырылуы ... ... ... ... ... ... қазақ аймағының автономиясы
жарияланды, осы аймақты басқару үшін жоғарғы әскери-азаматтық ... ... ... ... деп атап ... РКФСР
құрамындағы қазақ АКСР оның құрамдас бөлігі ретінде мемлекеттік саяси өзін-
өзі басқару негізінде құрылып дамыды, яғни, ол ... ... ... ... ... ... ... асырды.
Кеңестер кезеңінде автономиялық республиканың құқықтық мәртебесі ұлттық
мемлекеттік ретінде бірден ... жоқ. ... 1918 ... ... ... ... түсінігі болған жоқ. 1918
жылғы алғашқы кеңес конституциясында тек ... ... ... ... ұғым ... ... РКФСР-дің 1925 жылғы
конституциясында «автономиялық республика», «автономиялық облыс» терминдері
қолданылады. Осы ... ... ... ... ... ... ... алғаш рет федерация субьектілері
автономиялық республикаларды басқару мен ... ... ... органдарын құру тәртібі мен олардың құрылысы ... ... ... автономияның түсінігіне байланысты ... ... ... ... ... ... ... егеменді одқтық республиканың құрамына заңнамалық
өзін-өзі басқару негізінде кіретін социалистік ... ... ... ол ... құрамындағы автономиялық республиканың унитарлық мемлекет
ретінде қалыптасуының өтпелі кезеңі туралы айтқан.
А.И: ... ... ... ... ... ... ... өзіне қатысты істерге байланысты жергілікті мектеп, ... ... т.б. құру ... ... ... жүзеге асыруы». Мұнда кеңестік
федерациясы субьектісі ретіндегі автономиялық республикаға ... ғана ... ... ... ... ... түсінікті алғаш рет
Б.А.Железнов келесідей негізде береді: «АКСР-нің өкілеттігі – бұл АКСР-нің
құқықтық қатынастардың субьектісі ретіндегі ... ... ... ... ... ... қазақ халқының РКФСР ... ... ... даму ... осы ... мемлекетінің унитарлық
құрылым нысанын сақтау үшін қазақ ұлтының өмір ... ... ... ... және ... қалыптасқан қазақ халқының өз
мемлекеттілігін сақтап қалу қажеттілігі туралы саяси ... ... ... ... қажеттігін көрсетеді
Кеңес одағы құлағаннан кейін мемлекеттік құрылым ... ... ... ... ... орын ... Ұлттық мемлекеттіліктің
унитарлық нысанын қалпына келтіру нарық экономикасымен демократияны ... ... ... ...... құрылыс ұғымы мемлекет аумағының ... ... деп ... ... бір ... ... ... жергілікті істерді дербес түрде басқарады және ... ... ... ... Аумақтық бөліну: мемлекет
органдарын құру (мемлекеттік өкімет, басқару, сот, прокуратура), ... ... ... ... ... игіліктер мен ұлттық
кірістің дамуы мен оларды елдің бүкіл аумағы ... ... ... және ... ... ұйымдастыру, қызмет көрсетудің барлық
саласында халық мұқтажын қанағаттандыру және орындалуы, әдетте, мемлекеттің
аумақтық бөлінісіне ... ... ... ... басқарудың басқа да
міндеттерін, жүзеге асыру сияқты әралуан мемлекеттік міндеттерді жүзеге
асыру үшін қажет болып ... ... ... ... ... республикаың
әкімшілік-аумақтық құрылысы, астананың орналасқан жері мен мәртебесі заңмен
белгіленеді. «Қазақстан Республикасының әкімшілік-аумақтық құрылысы туралы»
заң 1993 ... ... 8-де ... Оған ... атап айтқанда,
1995 жылғы желтоқсанның 19-да Қазақстан Республикасы ... ... мен ... ... құрылысты реттейтін құқықтық нормалар;
1) мемлекет аумағына бөлінетін әкімшілік-аумақтық бірліктер тізбесін;
2) әкімшілік-аумақтық бөліністі ... ... ... ... ... өзгерту тәртібін және осы саладағы
мемлекеттік органдардың құзыретін;
4) елді мекендердің ... бір ... ... негізінің құқықтық
актілерінің жүйесін;
5) елді мекендерді атау мен ... ... ... ... ... ... ... мынадай буындар
бар: аймақ (облыс, аудан, ауыл, (село) ... және елді ... ... бар ... аудандық маңызы бар қала, поселкелер, ауыл
(село).
Аймақ ...... ... ... құрылатын және
басқарылатын бірнеше елді мекендерді өзіне қатитын республика аумағының бір
бөлігі.
Елді мекен – ... ... және де өзге де ... ... қалыптасқан республикасының халық шағын сипатта қоныстаған бір
бөлігі, оның заң белгілеген ... ... ... әрі ... сондай-
ақ жергілікті өкілетті және атқарушы органдар ... ... ... ... 50 адам болады.
Республиканың маңызы бар қала дегеніміз – ерекше мемлекеттік маңызы бар
немесе халық саны бір милионнан астам адамнан тұратын елді ... ... бар қала ... – ірі ... және мәдени
орталық болып табылатын, дамыған өндірістік және ... ... мен саны 50 ... ... ... бар елді мекен.
Аудандық маңызы бар қала дегеніміз - өнеркәсіп кәсіпорны, коммуналдық
шаруашылығы, мемлекеттік тұрғын үй ... оқу мен ... ... және ... ... ... жүйесі бар, халық
саны кем дегенде 10 мың ... ... ... ... ... отбасы мүшелері жалпы халық ... ... ... де ... елді ... ... – саны кем ... 3 мың адамнан ... ... және ... отбасы мүшелері жалпы санының кем
дегенде үштен екісін құрайтын өнеркәсіп ... ... жол ... және басқа да экономикалық маңызды обьектілердің
жанындағы елді мекендер.
Емдік маңызы бар ... ... ... кем ... 2 ... ... кем дегенде жартысына жуық адамдар жыл сайын ... ... ... елді ... ... теңдестіріледі; осы
айтылғандарды ересек халқының кем дегенде 25 проценті ... ... ... ... қалалықтардың жазғы ... орны ... ... ... де ... ... (село) дегеніміз – саны кем ... 50 ... ... айналысатын қызметкерлері мен олардың отбасы мүшелері
кем дегенде халқының жартысын құрайтын елді мекен. [25,Б]
Сонымен Қазақстан ... ... ... ... ... ... табылады. Ол мынадай негізгі белгілермен
сипатталады: 1) бірыңғай Конституция; ... ... ... ... (Президент, Парламент, Үкімет); 3) бірыңғай азаматтық; 4)
біртұтас құқық жүйесі; 5) ... ... ... ... бөлінеді, олардың мәселен, Поьшадағы, Франциядағы, Жапониядағы,
Түркиядағы және т.б. сияқты қандай да бір ... ... ... және ... ... ... органдарының бірыңғай жүйесіне
кіреді. Қазақстан Республикасында жергілікті маңызы бар мәселелерді ... өзі ... ... ... ... ... басқару танылады.
Бірыңғай басқару бүкіл мемлекеттік аппаратты бірыңғайландыру, әкімшілік-
аумақтық бірліктердегі жергілікті органдарға тікелей немесе жанама бақылау
жасауды ... ... ... ... ... ... ... Республиканың егемендігі оның бүкіл аумағын
қамтиды. Мемлекет өз ... ... қол ... және бөлінбеуін
қамтамасыз етеді.
Жергілікті мемлекеттік басқару мен ... ... ... ... ... ... немесе қажет еместігі туралы пікірталас –
Қазақстанның қоғамдық ... ... ең ұзақ ... ... ... ... ... сайлауда бір-бірімен сәйкес
екі көзқарас бар.
Оппозициялық көзқарастағы саясаткерлер әкімдерді сайлауды енгізудің
қажеттігін жақтайды. ... ... ... ... ... ... сайлау жергілікті үкімет құрылымдарының халық алдында
жауапкершілігі мен есеп беріп ... ... ... ... ... саясаткерлер Қазақстан Конституцияның 87-бабына сәйкес
қалалық және ... ... ... ... ... сайлауды
Президенттің анықтағанын мақұл көре отырып, ... ... ... бағыныштағы қалалық әкімдерді сайлау ... ... ... ... ... ... ... «Азамат» партиясының басшыларының бірі Ғалым
Әбілсейітов пен компартия ОК-нің бірінші хатшысы Серікболсын Әбділдин өз
баяндамаларында облыс ... ... ... ... ... Алайда, «Азамат» партиясының басшылары мен коммунистер басшыларының
арасында біраз келіспеушіліктер де бар ... ... ... ... сәуір айынан бастап Астана немесе Алматы қаласы
әкімдерінің міндетін мойнына ала ... ... ... ... ... кетуге әзір екендігін бірдірсе, ... ... ... ең ... оны ... ... ... көзқарас» жоқ аймақтарда бастау керектігін ескертті.
Осынау қос мәлімдемеге дейін 2000 жылдың 16 ... ... ... жөнінде өз ойын ... ... еді: ... ... және ... тікелей бағынатын қалалардың әкімдерін,
әсіресе облыс әкімдерін ... ... ... ... Біз ең ... 10 ... ... жағдайын түзеп алуымыз қажет» .
Шындығына келгенде, жергілікті өзін-өзі басқару органдары бірінші
кезекте ... ... ... ... ... ... коммуналдық
қызмет мәселелеріне байланысты қажеттілігін қамтамасыз ету, ... және ... ... ... пен ... қызмет
көрсету мекемелерінің жұмысын жақсарту т.б. Мысалы, тұрғындардың жергілікті
өзін-өзі басқару комитеті (ТЖӨБК) ... ... ... ... ... дәл ... бензин құю орындарын салуға рұқсат бермесі анық
нәрсе ғой. Ал тұрғындар алдында ... ... жоқ, ... ... ... әкім мұны ... ... мүмкін.
Сонымен, егер жергілікті тұрғындардың мүдделерін бірінші орынға қоятын
болсақ, жергілікті басқарудың ұйымдастыру-құрылымдық жүйесі өзгеріссіз
қалуы ... ... ... ... ... ... жоқ ... әкім басқарған жергілікті әкімшілік осындай үлкен мәселелерді шеше ала
ма? Шетел тәжірибесі көрсеткендей қалалық және ... ... ... ... ... ... ұйымдары арқылы шешіледі. Яғни,
аудандық, қалалық, поселкелік ведомстволар мен ... ... ... ... ... құрылымдарына немесе жергілікті ... ... ... ... ... ... мұның әр түрлі жолдарын
көрсетіп отыр. Ағылшын-саксон моделі бойынша, тек коммуналдық қызмет ... ... ғана ... ... ... муниципалдық полиция қызметі де
жергілікті өзін-өзі басқару органдарына бағынады. Континенталдық (француз)
моделі бойынша кейбір қызмет ... тек ... ... ... ... ал олардың жергілікті өзін-өзі басқару орындарымен
байланысы үшін мемлекет ... ... ... модель бойынша
жергілікті өзін-өзі басқару белгіленген белгілі бір қызмет түрлерін ғана
жүзеге асырады: деңсаулық сақтау, орта ... ... ... ... ... қызмет көрсетудің кейбір түрлері.
Екіншіден, жергілікті өзін-өзі ... ... ... ... кваталдардың және көше комитеттерінің ТЖОБК-ін ғана қамтып
қоймау керек. ... ... ... ... ... аудан, квартал
немесе ауыл көлемінде қалып қоймағаны жөн. Ол ... ... ғана ... бола ... ... өзін-өзі басқару мұндай
дәрежеге жеткен кезде оның қала және ... ... ... ... болып табылуы әбден мүмкін.
Үшіншіден, әр түрлі мемлекеттердің ... ... ... және ... қызметтерін жүзеге асырудың әр түрлі тәсілдерін
көрсетіп отыр. Мысалы, муниципалдық кеңес құрамының ... ... ... ... ... тағайындау немесе кеңеспен қатар ... ... ... ... ... жалдау.
Аталмыш тақырыпқа байланысты және бір екі жағдайды атап кету керек
сияқты, біріншіден, әлеуметтік ... ... ... ... ... ... ... өйткені мемлекеттің қарауынан бөліну қарқыны мен
әлеуметтік сфера салаларын (деңсаулық ... ... ... ... анық ... тұрады.
Екіншіден, 1990 жылғы парламент ... ... ... ... ... ... ... үрдіске ықпалын нығайтты, өйткені іс
барысында әрбір кандидатқа жергілікті халықпен тіл табыса білу ... ... ... ... ... ... ... деңгейінде басқаруға көшу
ұйымдастырушылық-әкімшілік сипаттағы жаңа қайшылықтарды туғызады, яғни,
табиғи, материалдық, қаржы ... ие болу үшін ... ... ... Облыс әкімдерінің «сыбағалы княздарға»
айналуы Үкіметпен ... ... ... асқындырып жіберуі
мүмкін. Ең бастысы, жалпы жергілікті мәселелерді жеке тұлғаның ... ... ... ... көзқарасына қарамастан ... ... ... ... рөлі ... ... ... орталыққа біріктірілген билікті бөлшектеу мәселесіне әр мемлекет әр
түрлі тұрғыдан келгенмен, конституциялық жолмен ... ... ... қол ... ... осы проблеманы шешудің айқындаушы
факторы болып табылады.
Қазақстан - өзін ... ... ... ... және
әлеуметтік мемлекет ретінде жариялаған, ... ... ... мемлекет, онда ... ... ... ... ... 89-бабы) мен жергілікті мемлекеттік басқару
нысаналарының (85-88-баптар) конституциялық шектері айқын ... ... ... маңызы бар мәселелері халықтың дербес
шешуін қамтамасыз ... ... ... ... ... ... жергілікті басқару өзінің билік функцияларын жергілікті өкілді
және атқарушы органдарға береді, оларға ... ... ... ... ... жан-күйі үшін жауапкершілік ... ... мен ... ... ... ... неде? Мемлекеттік
басқару органдары мемлекеттік басқаруды жүзеге асырады және ... ... ... ... ... Ал, ... басқару органдары ... ... ... ... етеді. Яғни, мемлекеттік органдардың
билік ету өкілеттіктерінің негізі өздерінің билігін ... ... ... беретін халық болып табылса, (Қазақстан Республикасы
Конституциясының 3-бабы), жергілікті ... ... ... ... өзін-өзі басқару қауымдастығы ... ... ... ... ... ... ... өзін-өзі басқару мемлекеттік
реттеушілік сипатқа ие ... ... ... құқықтық мәртебесін,
ұйымдастырылуы мен ... ... ... азаматтары ғана емес,
сонымен бірге конституция, түрлі заңдар, ... ... ... ... өзін-өзі басқарудың мүдделерін, оның заңды
құқықтарын жергілікті билік тануға тиіс, оның үстіне, жергілікті өзін-өзі
басқару ... ... ... енуі ... ... және атқарушы
органдардан ... ... ... ... ... ... талап етеді.
Енді жергілікті өзін-өзі басқару ұғымының өзіне келейік, ол жергілікті
өзін-өзі басқаруды қамтиды, сол ... ... ... ... мүмкін
өзін-өзі басқарудың әр түрлі нысандары жүйесінен ерекшелінеді Қазақстан
Республикасы Конституциясының 89-бабының 2-тармағы). Аталған ... ... ... ... елді ... ғана ... сонымен бірге
неғұрлым кең тұрғыда – ... да ... ... ... ... ... Бірқатар шет елдерде өзін-өзі ... ... ...... ... ... түрінде жұмыс істейді.
Басқа деңгейлердегі міндеттерді «жоғарыдан» ... ... ... ... басқару орталықсыздандыру нысаны ретінде
қарастырылады, ал, ... ... ... орталықтандыру
элементтерін сақтай отырып, өкілеттіктерді бөлшектеу негізінде жұмыс
істейді.
Конституцияның 85,86,87-баптарына ... ... ... ... ... ... өкілді және атқарушы органдар
жүзеге асырады. Жергілікті ... ...... ... ... ... халықтың еркін білдіреді және жалпымемлекеттік
мүдделерді ескере отырып, оны іске ... ... ... ... ... ... бақылау жасайды. Жергілікті атқарушы органдар
республиканың біртұтас атқарушы органдарының жүйесіне ... ... ... ... мен ... ... ... атқарушы
биліктің жалпы мемлекеттік саясаттың жүргізуді қамтамасыз ... ... ... ... ... органдарының
құзыреті арнайы заңмен белгіленеді. Алайда, ... ... ... ... ... қызметін реттейтін заңдармен қатар Қазақстан
Республикасының Мәслихаттары депутаттарының мәртебесі туралы ... ... ... отыр.
Өзін-өзі басқару ұғымы мынадай құрамдас ұғымдардың: халықтың шешімдер
қабылдауы және сол шешімдерді олардың ... ... ... Бұл жағдайда біз арнаулы мәжбүрлеу органдары түріндегі
мемлекеттік басқару белгілерін қарастырып ... ... ... ... ... осы өзін-өзі басқару органдарының орындамағаны үшін
белгіленген санкциялар да болмайды. Қазақстан Республикасындағы жергілікті
мемлекеттік органдар мен жергілікті ... ... ... мәртебесінің
құқықтық табиғаты әр түрлі болғандықтан, соңғылары халық атынан билікті
жүзеге асыра алмайды. Бұл ... ... ... ... ... ұйымдық және саяси феномен түрінде қарастыруға ... ... ... ең ... ұйымдық феномен назар аударарлық, онда мынадай
негізгі құрамдар ерекшелінеді: біріншіден, жергілікті өзін-өзі ... ... ... ... ... ... ... сондай-ақ жергілікті мемлекеттік ... ... ... ... ... ... да мемлекеттік және
қоғамдық, орталық және жергілікті құрылымдармен өзара іс-қимыл.
Жергілікті өзін-өзі басқару органдарының құқықтық мәртебесі мен ... ... заң ... дистрибютор ретінде:
а) жергілікті өзін-өзі басқаруға заңмен қанша және қандай билік беру;
ә) жергілікті ... ... ... үшін ... өкілеттіктер
ретінде қандай өкілдіктерді белгілеу;
б) оларға мемлекеттік функциялардың қай бөлігін беру керектігін шешеді.
Қазақстан Республикасы ... 1997 жылы ... ... ... басқару және өзін-өзі басқару туралы» заң
жобасынның ... ... ... ... ... ... ... оның
кем дегенде он ... ... ... ... ... мынадай саяси, негізгі жолдары талқыланды. Республика
аймақтарынан бір жарым мыңға жуық ... ... Заң ... ... құрылыс пен мемлекеттік басқару мәселелерін қозғағандықтан
тиісінше жаңа проблемалар ... Атап ... ... село ... ... ... беру ... пе? Өзін-өзі басқару
органдарының басқаруында ... ... ... ... бе? Үкімет аталған
мәселелерді шешудің мынадай жолдарын ұсынды:
1. Билік тұжырымдамасы
Қазақстан Республикасында Конституцияға сәйкес билік ... ... бар: олар – ... және ... ... билік, сондай-ақ
жергілікті өзін-өзі басқару деңгейі.
Билік өлшемі билік өкілеттіктері мен нақты міндеттердің арақатынасынан
шығарылуға тиіс. Оларды жүзеге асыру үшін ... бір ... ... емес басқару органына билік беріледі. Басқаша айтқанда, билікті
бөлу: оны ... ... ... ... ... ... принципімен жүзеге
асырылады. Қазақстан Республикасы Конституциясының 89-бабының 1-тармағында
жергілікті өзін-өзі басқарудың ... ... ... бар ... өзі ... барынша нақты белгіленген. Мұны билікті
мемлекеттен алып азаматтық ... ... ... ... ... билік
өкілдіктерінің оңтайлы көлемдерін және органдардың өзара іс-қимылын
белгілеу деп түсіну ... ... ... ... ... өзін-өзі
басқару органдарына билік ... ... ... ... ... ... ... өзін-өзі басқару органына
билікті қалдық принципі бойыншаберетін болған, яғни мемлекеттік ... ... ... мәселелердің бәрін жергілікті өзін-өзі
басқарубилігі шешуге тиіс еді. Екінші тұжырымдамалық ... ... ... ... ... ... жататын мән-жайлардың толық тізбесін
белгілеп берді, ол ... ... заң ... негізіне еніп отыр. Заң
жобасы әкімдердің ... ... ... ... ... ... қолданылып жүрген 87-бабының 4-тармағын
баламасыз түрде тұжырымдады. Біздің ... ... ... ... Конституцияның сол бабында өзге әкімшілік-аумақтық бөліністердің
әкімдері (облыстар, республикалық маңызы бар ... және ... ... ... ... ... ... сайлана алады
деп айтылған. [26,Б]
2. Меншік тұжырымдамасы
Жергілікті ... ... және ... ... ... тұжырымдамасы олардың экономикалық және қаржылық негіздерін
көздеген болатын. Жергілікті мемлекеттік басқарудың экономикалық ... ... ... ... тұлғаларға бекітілген мүлік; әкімшілік-
аумақтық бөліністердің, әкімшіліктердің меншігіндегі өзге де ... ... ... ... мен ... ... тыс ... ұйымдардан алынатын ішкі ресми трансферттер мен гранттар;
төменгі тұратын бюджеттердің жоғары тұрған ... ... ... үшін қарызға алған қаражаты; ... ... ... ... ... ... ... түсімдер құрайды.
Жергілікті өзін-өзі басқарудың экономикалық негізін жергілікті өзін-өзі
басқарудың мүлкі; заңдарда тыйым салынбаған өзге де мүлік құрайды. Олардың
қаржылық негізін ... ... ... ... ... кірістер;
халыққа өзара салық салудан алынған ақшалай қаражат; заңды және ... ... ... ... ... салынбаған өзге де табыс
көздері қарауға тиіс ... ... ... заң ... ... мемлекеттік басқару
мен өзін-өзі басқарудың экономикалық және қаржылық негізін айқындай отырып,
бір жағынан, халық бастамашылығын дамытудың ... ... ... ... және ... ... ... нақты тетіктері
белгіленген. Заңдар ... ... ... органдарын жергілікті
бюджеттен қаржыландыруға тыйым салады, олардың жаңа ... ... жол ... ал өзара салық салу нысанын енгізу мүмкін болады –
мұндай құқықтық институт бүкіл дүние ... ... ... ... ... тоқталайық.
Орталықсыздандырылған басқарудың жұмыс жүйесін енгізу – аса күрделі мәселе.
Орталықсыздандыру мен оның тиімділігін арттыруға ... ... ... ... жақындатады, мұны дербес бағыттары ретінде топтастыруға
- біріншіден, ол халықтың ... ... ... ... ... арқылы – тікелей немесе жергілікті сайлау арқылы
және Үкіметтің қызметіне мұқият бақылау жүргізу жолымен – ... ... ... жасайды;
- екіншіден, ұлттық саяси өмірге қатысу үшін ... ... ... ... ... ... төменгі деңгейлердегі жаңа
элитаның пайда болуына мүмкіндік туғызады;
- үшіншіден, ... ... ... ... ... ... басқару мемлекеттік басқаруға қатысты тепе-тең немесе
тежемелік күш ретінде әрекет жасайды;
- төртіншіден, орталықсыздандыру ... және ... ... ... жергілікті және аймақтық экономикалық әрі
әлеуметтік даму ... ... ... ... жергілікті өкімет органдары өкілдіктер беру орталықта
шиеленісіті ... ... ... аталып өткен жағдайларды негізге ала ... ... ... аудару қажет:
- Ұлттық заңдар мемлекет пен жергілікті өзін-өзі басқару арасындағы
һәм жергілікті өзін-өзі басқарудың әр деңгейі ... ... ... бөлу үшін ... ... тиіс.
- Бір жағынан, басқару мен өзін-өзі басқарудың әр түрлі деңгейлерінің
қызметтері мен жауапкершілігі арасындағы, екінші жағынан, ... ... ... ... қамтамасыз ету қажет.
- Бақылау жасау мен есептіліктің тиімді және транспорентті жүйесін бір
мезгілде құру керек.
- Адамдар ресурстарын тиісінше дамытуды ... ету. Бұл ... ... да, әкімшілік кадрларға да бағытталған шаралар
кешенін әзірлеп, қабылдау қажет.
- Белсенді азаматтық қоғам, мемлекеттік емес және ... ... ... мен жергілікті өзін-өзі басқаруда маңызды
рөл атқара алады.
2.3 Қазақстан Республикасы – демократиялық, ... ... ... мемлекет теориясы мен практикасына адамзат, ... үшін ... ... ... 18-19 ғғ. ... ойшылдарының
құқытық мемлекет концепциялары, пікірлері абсолюттік, ... ... ... ... ... және ... ... Құқықтық мемлекеттің қалыптасуы авторитарлы,
«жабық» ... ... ... «ашық» саяси жүйемен ауыстыруды
көздейді. Құқықтық мемлекет ... ... ... ...... демократия сияқты негізгі адами құндылықтардың
бірі болып табылады. [27,Б12]
Заңның жоғарылығы, заңдылық режимі – ... ... ... ... болып табылады. Онсыз кәдімгі құқытық ... де ... ... ... жоғары қағидасы үстемдігі ең ... ... заң ... билігіне, қызметіне енгізілуі. Заңның үстемдігі
тек заң шығарушылыққа ғана емес, сондай-ақ оны қолдануға да ... ... ... ... дұрыс қолданылып, уақытында орындалуы, іске
асуы қажет.
Құқықтық қызметі тек заңның үстемдігін орнатуда ғана емес, оның құқық
қағидасына сай ... ... ... ... Яғни адам және ... ... құқықтарының (экономикалық, саяси, әлеуметтік-мәдени,
жеке құқықтарының) заңда бекітіліп, нақтылануы құқықтық ... үшін ... ... ... және ... ... үстемдік етуі – құқықтық
мемлекет құрудың сөзсіз алғы-шарты болып табылады.
Сондай-ақ қабылданып жатқан нормативті актілердің заңды қағидаларға сай
келуін ... ... ... ... орын ... Осы негізгі заңда,
әлеуметтік-саяси өмірге ... ... ... оның ... заң
шығарушыныңөзі үшін де, міндетті негізгі құқықтар мен ... ... ... Яғни ... актілер, егер олар заңды түрде де (заңның
үстемдігі негізінде формалды иерархия бойынша), мәні ... да ... сай ... ... ... ... байланыстылық пен
тәуелділікті сақтаған жағдайда ғана жүйені құрайды. Олай болмаған жағдайда
нормативті актілердің сәйкес еместігі мен ... ... ... ... Яғни ... тәртіп өркениеттік, құқықтық жолдармен емес,
авторитарлық құқық бұзушылық, нұсқаулар күш ... ... ... ... ... ... ... санаспай субьективті ерікке
негізделген тарихи процесс басталады. Сондықтан ... ... жол ... үшін және ... ... ... үшін ... болуы тиіс. Бұл тұрғыдан ... заң ... ... ... ... ... мүмкін (ол жаңа редакциясын немесе
жаңа текстін ... ... ... ... ... ... ... саяси өмірдің заңды бастамасы мен негізгі құқықтарының ... ... жоқ. ... акт ... ... ... ... табылады. Былайша
айтқанда, конституцияда көрініс тапқан негізгі қағидалармен мен құндылықтар
қоғамдық құрылымның ... ... ... ... және ... ... конституцияда көрсетілген жағдайда ғана
мемлекеттік күші болады. Құқықтық ... тек заң ... ... ... ... жүзеге асыруда және құқық қолдану қызметінде де
көрініс табуы тиіс. Тек осы жағдайда ғана құқық ... ... ... ... құқықтық тәртіп орнайды.
Адам дамуының қажетті аспектісі мен ... оның ... ... ... ... адам бостандығы оның құқықтары ретінде,
яғни реттелген бостандық болады. Адам ... оның ... ... саяси, әлеуметтік-мәдени, жеке өміріндегі мүмкіндіктері,
мемлекеттің Конституциясында, ... ... ... ... ... ... ... ең алдымен жеке адамның бостандықтарының дамуы
және кепілдік етілуі деңгейімен, оның қоғаммен және ... ... ... ... ... заңды теңдігі және онымен тығыз байланысты игіліктер мен
қызметтер айырбасындағы қозғалыстың баламасы, сондай-ақ құқық ... ... ... негізгі бастамалары болып табылады. Бостандық заңды
теңдік пен баламалық ... ... ... ... ғана ... Құқық өзінің табиғаты бойынша (дағдарыс пен ... ... ... ... ... ... ... мен
олардың қатынастарының баламалылығын білдіретін жалпы көлем, шара ... ... ... мен адам құқықтарын саналы түрде түсінуге
бірден келген жоқ. Жалпы адамгершілік бастамалар мен құқықтағы ... ... ... өз жолын қиындықтармен, антагонистік
қақтығыстар арқылы салды. Ұзақ ... бойы ... ... ... ... аз ... ... бағынды. Ол кейбіреулердің ғана
құқығы болды, яғни іс жүзіндегі басымдылық, шын мәніндегі құқық емес. ... ... ... ғана қолданылды, ал қалғандары құқықсыз жағдайда
болды.
Дегенмен ұзақ жылдар, ғасырлар бойы күрестер мен ... ... ... ... ... адамдар – бір, адамдық топтың мүшелері тең құқықты
және осыған орай тең құқықтарды иеленеді ... ... ... ... ... ... аз ... ғана емес, барлық
адамдарға қолданылуы тиіс деген ұғым өмірге келді. Көптеген ғасырлар бұрын,
көне данышпандар айтқан әлеуметтік ... ... ... ... деп
аталатын: «өзіңе жасамасын дегенді ... ... ... ... ... десең, өзгелерге солай қара» деген белгілі қағидалар қалыптасты.
Әлеуметтік-саяси қатынастарға қатысушылардың ... ... міне ... маңызды құқығы ретіндегі бастапқы теңдігі ең алдымен тауар-ақша
айналысы және жазалау («қанға қан, ... жан» ... ... және ... қолданылды. Кейінен құқықтық көлемге жүгіне ... ... ... ... мен ереуілшілдер теңдік ... ... ... ғана ... ... ... пен ... салаларында
қолдануды талап етті. Бұл материалды теңсіздік пен қанауды сынауға әкеліп
соқты.
Жақсы ұйымдасқан ... ... ... ... ... ... Яғни биліктің тармақталуы: заң шығарушы, атқарушы және сот
билігі болып бөлінеді. ... ... ... үшін және ... байланысы
жоқ авторитарлы, абсолюттік биліктің пайда болмауы үшін ... бұл ... бір ... ... ... ... ... биліктің тармақталуы
құқықтық мемлекеттің өмір ... ... ... ... ... ... ... бөлу, өзара бақылау жасау,
теңдестіруден көрініс табады.
Биліктің ... ... ... ... құқықтық әдіспен
ұйымдастырылып, қызмет етеді. Құқықтық мемлекетте жеке билікпен құлдыраудың
орнына құқықтың ... ... яғни ... ... заң нормалары
негізінде жүзеге асырылады. Жеке билік нұсқаулары емес, дәл осы ... ... ... мен ... ... толық реттейді. Құқықтық
мемлекет нұқсан келтірушіліктерге жол бермеу үшін билікті ... ... ... ... ... ... Егер билікті бөлу болмаса қоғамда
деспотизм орнайды.
Биліктің тармақталу ... екі ... бар. ... ... өз ... билікті бөлу. Ешбір орган мемлекеттік билікті
толық көлемде ... ... ... ... ... функцияларды жүзеге
асыруға тыйым салынған. Екіншіден, биліктің ... ... ... ... ие ... құқық пен конституцияны жоққа
шығаруға жол бермеу үшін бекіткен.
Биліктің бөлінуі ... ... ... ... ...... ... қатып қалған ережесі емес, үнемі
жұмыс істеп отыратын, бірлікке жетуді ... ... ... ... тепе-теңдік жолымен жету көзделген. Бірақ мұндағы негізгі шарт:
билік бір адамның немесе органның қолына ... ... ... ... де, ... ... те ... биліктің бір тармағы бірінші орынға шығуы, жоғарғы орынға ие
болуы керек. Өйткені одан қашып құтылу ... ... ... ... ... алып ... бірінші орындағы билік – заң шығарушылық
билігі болуы ... ... ол ... және ... өмірдің заңды
нормалары мен ішкі және сыртқы саясаттың ... ... ... ... ... ... ... мұндай нормалардың үстемдігі
мемлекеттің механизмдегі заң шығарушы ... ... ... ... етіледі.
Заң шығарушы биліктің үстемдігі оның абсолюттік сипаттығы деген сөз
емес. Заң ... ... және ... ... ... байланысты. Сондай-ақ халықтың бақылауында ... ... және ... сайлау жүйесі). Конституциялық қадағалау
органы маңызды орын алады. Оның ... ... ... актілердің ғана
емес, сонымен қатар ағымдағы заңдардың конституциялығы қамтамасыз етіледі.
Тепе-теңдік жүйесінде заң ... ... ... ... шешімдері
үшін мемлекет басшысының шектеу ролі (заңды немесе нормативті ... ... ал ... бір ... ... ... ... және оның басқа да өкілеттіктері) аса маңызды болып табылады.
Онсыз ... ... ... жұмыс істемейді.
Әділетті сот жүйесі – биліктің тармақталу механизміндегі қажетті үшінші
тармағы. Ол құқық туралы дауларды ... ... ... ... істің әділдігін тек сот жүзеге асырады. Бұл ... мен ... ... ... ... ... Сот заң ... немесе атқарушыны ауыстыра алмайды, онда ол
деспотқа айналады. Бірақ, өз кезегіде заң шығарушы да, ... да ... ... ... Іс ... сот билігін бағындырып алатын
әртүрлі органдар мен тұлғаларға тосқауыл қойып соттың нақты ... ету ... ... ең ... ... судьяны өмірлік, не болмаса
өте ұзақ ... ... ... ... ... ... ... органдары тағайындалуы тиіс. Азаматтардың заң алдындағы ... сот ... істі әділ ... ... ... ... тең ... бұзылуы туралы дауда төреші болу ғана ... ... заң ... ... де ... ... Сот құқықтар мен
конституцияның бұзылуына қарсы тек атқарушы тарапынан ғана ... ... заң ... ... да тежеуші фактор болуы тиіс. Ол үшін
конституциялық сот қажет. Заң ... ... және ... ... ... қала ... ... Республикасының
Конституциялық Кеңесі заңның және заң шығару қызметіндегі ... ... ... ... ... ... ... (әсіресе заңға сәйкес актілердің) құқықтың үстемдігі қалыптаса
алмайды. Конституциялық Кеңестің болуы ... ... ... ... ... ... ... әсер етеді.
Сот қызметінің тепе-теңдік механизмінде қарастырылмаған тағы бір аспект
бар. Дауды шеше ... ... ... сот құқық пен конституцияны
талқылайды. Белгілі бір ... ол заң ... мен ... аналогиясын
қолдана алады. Яғни өз шешімінде сот заң әрпінің шеңберінен шығып, ... ... ... Бұл ... ол заңдар рухын, ққықтың мәнін басшылыққа
ала отырып, табиғи-тарихи аксиомалар мен құқық ... ... ... Бұл заң ... салыстырғанда соттың өмір талаптарына
сай құқықтық тәртіпті дереу орнатуына әсер ... ... бір ... ... ... ... мемлекетке қайшы келмейді. Өйткені
аталған жағдай тек айрықша, кезек ... ... ... ... ... ... ... Сонымен қатар сот, конституцияның сақтаушысы,
құқық пен дамудың қорғаушысы болып қалуы керек. Ол нұқсан ... ... ... айналмауы өте маңызды. Мұнда сот ... ... ... қадағалап, күзетте ... ... ... ие ... үшін ... факторлар мен арттар (ұйымдастырушылық,
заңды, мәдени және т.б.) қажет. Биліктің ... – бұл тек ... ... ... ғана ... ол сонымен қатар билік және бостандық,
заң және құқық, мемлекет және қоғам сияқты ... ... ... ... әлеуметтік-саяси қағида болып табылады. Биліктің
бөлінуі саяси өмірді демократиязациялаудың өлшемі, қажетті шарты ... ... ... ... ... осыған байланысты: билікті
таптар мен топтар арасында бөлу, билікті жүзеге асыруда әр түрлі ... ... және т.б. ... ... ... ... тарайды,
сондықтан халық өзінің нақты тарихи өмірінде иеленуі тиіс. Қоғамның саяси
жағдайы ... ... ... ... (ол тек авторитарлы-
бюрократиялық режимді білдіретін идеологиялық миф қана) емес,ерікті, ... ... ... саяси дамуға белсенді қатысушылардың
плюралистік келісімі. Мәселе құқықтық мемлекет туралы, ... ... болы ... белгілі бір тап, топ, құрылым үстемдік алмауы
тиіс. Мұнда ... ... ... ... ... ... ... көмегімен биліктің демократизациясын оның қзыреттілігі
мен біліктіліігімен ұштастырылуы тиіс.
Қазіргі заманда құқықтық мемлекет құру, қалыптастыру мәселесі ғаламдық
проблемаға айналды. Өйткені адам ... даму ... ... еш ... ... болған емес. Қазіргі кезде де жоқ. Болашақта да барлық
елдерде бір мазмұнды, бір нысанды ... ... ... мүмкін емес.
Себебі әр елдің экономикасы, мәдениеті, әлеуметтік жағдайы, рухани санасы,
саясаты бір деңгейде ... ... қоса ... ... ... ... ... құқықтық мемлекет бірнеше дамыған елдерде
қалыптасуы мүмкін. Бірақ ол мемлекеттердің ... ... ... ... ... ... мазмұнының негізгі талаптары:
1) Құқықтық мемлекет азаматтық қоғамның обьективтік даму ... ... ... ... көп ... ... Бұл мемлекетте
адамның толық егеменді болуы қажет, олардың мемлекеттің ... ... ... ... ... қатысуы заңды түрде
бекітілуі қажет.
2) Құқықтық мемлекеттің экономикалық негізі - өндіргіш күш ... ... және көп ... ... арқылы дамуы.
Құқықтық мемлекетте меншіктің басым көпшілігі - өндіруші ... ... ... ... Бұл ... ... жақсы,
сапалы дамуын қамтамасыз ету үшін оларға толық бостандық ... ... ғана ... әлеуметтік, экономикалық жағдайын көтеруге,
нығайтуға ... ... ... ... ... - ... ... қоғамда адамдардың бостандығын, теңдігін қамтамасыз етіп,
олардың жақсы еңбектенуіне, дұрыс ... ... ... ... ... жағдайының жақсаруы құқықтық мемлекеттің нығаюы.
Бұл екі процесс бір-бірімен ... ... ... ... ... ... ... Құқықтық мемлекеттің моральдік негізі – гуманизм, ... ... ... ... ... деңгейі.
Осы жоғары дәрежедегі қағидалар болса, құқықтық мемлекет болады.
Өйткені мұндай қоғамда адамдардың ... ... де ... ... ... ... ... негізі – халықтың, ұлттық тәуелсіздігін
қалыптастырып, ... ... ... дамытып, адамдардың
бостандығын, теңдігін қорғап, әділеттікті, демократияны орнату, қарым-
қатынастарды реттеп, басқару.
6) Қоғамда заңның ... ... ... ... ... ... құлы» болмайынша құқықтық тәртіп те, демократия да
жақсы дамуға тиіс емес. [28,Б125-140]
Біріккен Ұлттар Ұйымының (1948 ж.) – ... ... ... ... ... әр мемлекеттің құқығының негізі болсын деп
қаулы қабылдады. 1966-жылы БҰҰ ... пакт атты ... ... ... ... әлеуметтік және мәдени құқықтарын әлем көлемінде
дамытуды жақсартуды міндеттеді.
Қазіргі заманда адамдардың ... мен ... ... ... ... ... ең ... ресми
саясатқа айналды. Қазақстан Республикасының 1993-1995 жж. Конституциялары
адамның бостандығы мен құқықтарына арнаулы бөлім беріп бұл ... ... ... ... ... мемлекеттік міндеті деп жариялады.
Қазақ елінің тәуелсіздік алып, дербес мемлекет болғалы да он бір жылдың
жүзі ... Сол ... ... аз ... ... ел өмірінде
бірқатар күрделі саяси-құқытық, экономикалық, ... ... ... ... ... ... ең маңыздысы, әрі ... жеті жыл ... ... ... ... ... Ата заңы –
Конституциясы екендігіне ешқайсымыз шек келтірмейміз. Қандай да бір дербес
мемлекет болмасын оның өмір сүру ... ... ... ... жеке адамдардың құқықтары мен қоғам алдындағы міндеттері
белгілейтін ... ... ... ... ... ... бар. Осы
тұрғыдан алғанда Қазақстан Республикасының Конституциясы қазіргі ... ... ... ... ... қалап отырған Ата заңы
екендігін ерекше айтуымыз керек. Себебі, әлі ... ... ... ... ... оның ... мен заңдары туралы жазба
түріндегі сақталған ... әлі де ... ... ... ... жоқ.
Алайда, әр дәуірде қазақ жерінде өмір сүрген ... ... мен ... ... ... ... ... көңіл бөлгені белгілі.
Соның бір мысалы, әз Тәуке ханның қазақтың атақты ...... ... ... ... ... ... «Жеті жарғы» заңы
сол заманға сай құқықтық құжат емес, оның мәні, ... ... ... ... өте ... ... ... халқының, этникалық,
шаруашылықты ұйымдастыру және географиялық ерекшеліктеріне сай келетін, аса
құнды құқықтық ескерткіш болып табылады. «Жеті жарғының» ... ... ... ... территориялық тұтастықты, қазақ мемлекеттігін сақтауға,
қорғауға бағытталған.
Жалпы құқықтық мемлекет мәселесіне мән беріп қарасақ, бұл идея ертеден
қалыптасып, ... ... және ... ... ... ... Бұл ... ерте кездегі және орта ғасырлар кезеңіндегі әйгілі
прогресшіл ойшылдар – ... ... ... Д.Локк т.б. өз
еңбектерінде өктемділікке, үстемділікке, әділетсіздікке, феодалдық қоғамның
бұғауына қарсы күресте негізгі қағида ... ... ... ... ... ... өмірде нақты іске асатын қағидаға, өлшемге
айналып, жалпы ... ... мен ... іске асырудың
көрінісі ретінде қалыптасып отыр. Бұл идеяның негізгі мәні – заң абсолюттік
басымдыққа ие болып, оның ... ... да, ... ... ... ... тең жауапкершілікте болуы қажет, яғни тек азаматтар ғана
мемлекет алдындағы жауапты емес, мемлекет те өз ... ... ... ... ... де заң ... тең, бірдей дәрежеде жауап беруге
міндетті.
Әрине, осы тұрғыда мынандай заңды сұрақтар туындауы мүмкін: ... ... ... ... құқықтық болған жоқ па? Немесе, осы ... ... мен ... ... ... ... заңдар
болған жоқ па? Әлбетте, болды, ондай заңдар тіпті аз болған жоқ, бірақ олар
қоғамдық ... ... ... ... ... ... ... мемлекеттің мәні қабылданған заңдардың санымен анықталмайды,
олардың сапасымен, мазмұнымен және орындалу сипатымен анықталады. Құқықтық
мемлекет жағдайында ... өзі ... ... ... яғни заңдар еліміздің Ата
заңына сәйкессіздікте, ... ... ... ... ... ... тиіс. Әсіресе, құқықтық ... ... ... заңды құқықтары мен ... ... ... ... ... ... нормативтік актілердің, ведомстволық
нұсқаулықтардың, ережелердің, шешімдердің қабылданып, әрекет ... ... ... ... Ата ... ... мемлекет құру туралы
тұжырымдалған негізі қағидалары мен ... ... ... «Жалпы ережелер» деп аталатын ... ... ... келеді. Себебі, өте қысқа әрі ... ... ... ... өте ... ... Мысалы, Қазақстан Республикасының
Конституциясында мынандай ... ... ... Атап ... ... ... тағдыр біріктірген Қазақстан халқы, байырғы қазақ
жерінде еркіндік, теңдік, бейбітсүйгіштік, ... ... ... ... ... делінген, екіншіден, біздің ел –
демократиялық, ... ... және ... ... ... ... жатады. Үшіншіден, Ата заңымыздың ... ... ... ... халық, адам (жеке тұлға) алынып отыр, ... ... ... қайнар көзі – халық деп ... ... ... ... ... тілі – ... тілі (7-
бап). Яғни, Ата заңымызда азамат, қоғам және ... ... ... ... ... ... және екінші қағидалардағы «Қазақстан Республикасы
демократиялық, зайырлы, құқықтық, ... ... ... ... жері біртұтас, ол бөлінбейді және оған қол сұғуға болмайды
(2-бап)» деген мәселеге көңіл аударайық. ... ... ... ... ... ... деген қағида тарихи тәжірибеден алынған. Себебі, қазақ
халқы жерінің ... ... ... ... ... ... ... дәлелдейді. Сондықтан территориялық тұтастыққа
жету қазақ халқының ежелгі арманы болып келді. Осы ... ... ... ... ... ғасырлар бойы қанын да, терін де аямай төкті.
Бұған, тіпті басқаны қойғанда сонау 13 ... ... 18 ... ... ... ... күресті айтсақ та жеткілікті. Сондай-
ақ, Қытай, Ресей, Иран ... ... ... ... ... ... ... бойы қолынан найзасы түспей, «аттың жалында, ... ... ... ... ... айтпағанда үш жарым ғасыр ішінде
қазақ халқы тек Орыс патшасының ... ... 210 рет бас ... жері ... ... ... зардабын Ресей
империясының боданы болып тұрған кез де қатты тартты. Патша ... елін ... ... ... ... билеп-төстеудің бірден-бір
жолы территориялық тұтастығын жойып, қазақ өлкесін ... ... ... ... ... патша үкіметінің жарлықтарымен қазақ
хандықтары жойылды. Қазақстан жерінде патшалық-империялық ... ... ... ... ... ... дейін қазақтың ұлан-ғайыр
өлкесі үш генерал-губернатылыққ бөлінгені белгілі.
Құқықтық мемлекеттің шешуші әлеуметтік экономикалық ... ... ... ... табылады. Өз уақытында Сен-Симон: «қоғамның бірдей
жек көретін екі жауы бар: анархия және деспотизм», - ... еді. ... ... ... дегеніміз әлеуметтік байланыстардың даму шегі.
Азаматтық ... ... өз ... ұлы ... екі ... негіздейді: жеке адамдар тек өз мүдделерін ғана басшылыққа алады
және олардың арасында әркім ... ... ... ... ... ... ... азаматтық қоам деп буржуазиялық қатынастардың
экономикалық құрылымын түсінген.
Азаматтық ... ... ... оның өмір ... үш ... ... экономикалық, саяси және рухани.
Азаматтық қоғамның саяси сипаттамасы құқықтық мемлекет ұғымына
шоғырланған. Құқықтық ... пен ... ... ... ... мен ... өзара қатынасы бойынша қалыптасады және бірін-бірі
толықтырып отырады.
Егер негізге ... ... ғана ... болсақ, азаматтық
қоғамның саяси сипаттамасы толық болмайды. «Демократия қолданылуы үшін
азаматтық қоғамның ... ... Оны ... қоғамдық
бірлестіктердің, кәсіпкерлер одақтарының, ... ... ... ... ... ... ... Азаматтық қоғамның саяси
жүйесінің маңызды элементі – бұқаралық ақпарат құралдары.
Азаматтық қоғамның ... өмір ... ... ... ... ... Бостандық заң алдындағы барлығының теңдігі,
әлеуметтік әділеттік барлық адамдар үшін бірдей мүмкіндікті ... ... ... ... потенциалын ашу үшін жағдай жасайды.
Азаматтық қоғам – мемлекеттен тәуелсіз, бірақ онымен өзара байланыста
болатын, адамдардың арасында дамыған ... ... ... және
саяси қатынастары бар қоғам, ... ... ... ... ... жоғарғы әлеуметтік, экономикалық, ... ... ... бар ... ... ... қоғамның нақтылығы
идеалдың, идеалды жоспардың және осы жоспарды жүзеге ... ... ... ... ... Ол ... барлық жақтарын қамтитын қоғамның,
биліктің, саясаттың және адамның ... ... ... ... ... және басқа да әлеуметтік, саяси, моральды және
мәдени құндылықтарға жету ... ... өз ... өмір ... ол мемлекетпен өзара қатынаста
болады. Егер бұл мәселені тарихи ... ... ... ... қоғамның өзінің дамуымен байланысты. «Азаматтық қоғам» терминнің өзі
кең мағынада да, тар ... да ... Кең ... ... қоғам
дегеніміз – мемлекетпен және оның құралдарымен тікелей ... жоқ ... ... ... сала ... өмір ... бөлігі. Бұл – нарық және
демократиялық құқықтық мемлекет жағдайында өмір сүретін тәуелсіз және ... ... ... ... ... қарым-қатынастарының
көптігін білдіретін қоғам.
Азаматтық қоғамның билік пен саясатқа негізгі әсері – саяси шектеуді
бәсеңдету ... ... Бұл ... ... ... ... ... шешуіне әсер ету арқылы ... ... ... ... сәйкес мемлекеттік
биліктің жалғыз қайнар көзі - өз билігін ... ... жән ... ... ... ... өзінің билік жүргізуін мемлекеттік
органдарға өкілеттік беру арқылы жүзеге асыратын – халық ... ... ... мен бостандықтарын қорғау және мойындау, өздерінің
творчестволық қабілеттерін жүзеге асыру үшін қоғамдық бірлестіктерге ... ... ету ... ... міндеті болып
табылады.
Сонымен қатар «азаматтық» деген тек ... ... ... ғана ... ... қажет. Ол жеке адамдардың, әлеуметтік ... ... ... ... ... ... көздейтін
қатынастар қалыптасқан жағдайда ғана мүмкін болады.
Азаматтық ... ... ... ... ... ... діни ... және т.б.) әртүрлі қоғамдық
бірлестіктерде өз ... мен ... ... отырып, оларды
жүзеге асырады.
Қазақстан Республикасынндағы қоғамдық бірлестіктер – саяси партиялар,
кәсіптік одақтар және ... ... ... жету ... ... құрылған, заңға қайшы келмейтін басқа да ... ... ... емес ... ... ... ... азаматтардаң саяси, экономикалық, әлеуметтік және мәдени
құқықтары мен ... іске ... мен ... ... мен
ынталылығын дамыту, кәсібі және ... ... ... ... және ... ... ... адамдардың өмірі мен
деңсаулығын сақтау, қоршаған табиғи ортаны ... ... ... ... жүргізу, тарих және мәдениет ескерткіштерін қорғау,
патриоттық және адамгершілік тәрбие беру, ... ... және ... ... ... ... ... салынбаған
өзге де қызметті жүзеге асыру мақсаттарында құрылып, жұмыс істейді.
Қазақстан Республикасының Конституциясында қоғамдық бірлестіктер ... ... ... ... ... ... ... және
мемлекет ісіне қоғамдық бірлестіктердің ... ... ... ... ... ... ... қоғамдық
бірлестіктерді мемлекеттік қаржыландыруға жол берілмейді.
Мақсаты немесе іс-әрекеті Республика құрылысын күштеп өзгертуге, оның
тұтастығын бұзуға, ... ... ... келтіруге, әлеуметтік,
нәсілдік, ұлттық, діни, топтық және рулық араздықты қоздыруға ... ... ... және ... ... ... заңдарда
көзделмеген әскерилендірілген құрамалар құруға тыйым салынады.
Саяси партия деп – ... ... ... ... ... ... асыру ісіне өз өкілдері арқылы қатысу ... ... ... ... және ... ... ... танылады. Бұл бірлестіктің ерекшелігі олардың мақсаттары мен
міндеттері бағдарламасында жазылады.
Партиялардың мынадай ... ... өз ... туралы ақпаратты таратуға және өздерінің мақсаттары мен
міндеттерін насихаттауға;
- қауымдастықтарға ... ... ... ... негізде
бірігуге;
- Қазақстан Республикасының Президенттігіне, Қазақстан ... ... және ... ... ... ... ұсынуға; Қазақстан Республикасының
маслихаттарындағы өз ... ... ... ... ... ... кандидаттар ұсынуға құқылы.
Қазақстан Республикасының Конституциясында республикада ... ... ... ... ... діни ... ... сондай-ақ саяси партиялар мен азаматтардың, шет
мемлекеттер мен халықаралық ұйымдардың қаржыландыруына жол ... ... мен ... жоқ ... ... ... бола алмайды.
Қазақстандағы саяси партияларды құқықтық ... ... ... осы ... ... байланысты екі бағытта: олардың
мәртебесінің негізгі ережелерін ... ... ... және ... ... ... ... қалыптастыру жолымен жүзеге асырылатыны
туралы ... ... ... пен ... ... ... белгілі бір мәселелерді шешу
қарама-қайшылықтардың пайда болуы кезінде де өзара қарым-қатынасы ерікті
және конструктивті сипатта болуы тиіс.
1990-жылғы ... ... ... ... ... ... Декларацияда мемлекеттің мәнінің ұғымы кеңейтілген, яғни:
мемлекет – адам, оның ... ... мен ... ең ... ... ... демократиялық, зайырлы, құқықтық мемлекет. Дәл осы
принцип Қазақстан Республикасы ... ... ... дін ... ... яғни ... пен дін бір-бірінің
ісіне араласа алмайды. Дін мемлекеттен тыс дамиды. ... ... ... ... ... ... ... қатысты айқын саясат
ұстану ақиқат қажеттілік болып отыр.
Қазақстан Республикасы Конституцияның 1 бабы өзін әлеуметтік ... ... паш ... ... ғалымдар мұны асығыстықпен
жасалған қадам деп бағаласа, екіншілері тіпті бұл терминнің Конституциядан
алынып тасталынуын және оның Қазақстанға тән ... емес ... ... ... басты көңіл аударатын және есте ұстайтын мәселе, ол мемлекеттің
өзін қандай да бір ... ... мен ... ... бар екенінде.
Жалпы әлеуметтік мемлекет ұғымы кеше не бүгін дүниеге келген жоқ. Ол
сонау 19 ғасырдың аяғы мен 20 ... ... ... ... Ал ... да бір әлеуметтік шараларды жүзеге асыруы әр кезеңде, әр елде түрлі
жағдайда ... ... ... ... ... ... ... да болған. Табиғи кесапаттардың, не әрқилы ... ... ... ... ... ... ... жетім-жесірлерді аталас ағайындары, ... ... ... асу, үме ... ... беру, ат майын қию, ... ... алау ... ... ... т.б. шаралар ұйымдастыру арқылы
жоқ-жітік туыстарының ... ... ... ... көтеруге
көмектескен. Қоғам дамуына байланысты ... ... ... ... ... ... ... әлеуметтік мәселелерді шешуде
мемлекет басты мәнге ие ... ... ... ... ... ... жатқандар үшін
адам, оның өмірі, құқықтары мен бостандықтары ең ... ... ... ... бұл мемлекетке адамға қамқорлық жасаудан, оған материалдық
игілік көрсетуден артық міндет жоқ екендігін ... ... ... ... ете алуы үшін, оған қажетті барлық жағдайларды ... ... ... ... да бір ... әрекеттерден қорғалуына
мүмкіндік тудырып, қалыпты қоршаған ортаны қамтамасыз ете отырып, оның
өміріне қол ... ... ... «әлеуметтік мемлекет» термині батыстың көптеген мемлекеттерінде
кеңінен таралып, Конституцияларымен бекітілген. Бұған Германия, ... ... ... ... т.б. ... мысалға келтіруге
болады. Бұрынғы одақтас республикалардың ішінде де өзін мемлекет ретінде
жариялағандары жоқ ... ... ... ... ... ... және
т.б. мемлекеттер бар.
Бүгінгі таңдағы біздегі экономикалық ахуал мемлекетімізді әлеуметтік
деуге мүмкіншілік бермейді. Дегенмен, ... ... ... ... ... ... ... бекіте отырып, әлемдік
өркениеттілікке қарай батыл ... ... Айта ... бір ... бұл ... ... бекітіліп отыр (1993 жылғы конституцияда
әлеуметтік мемлекет термині қолданылмаған болатын). Бірақта мұны ... ... ... деп ... керек.
Әлеуметтік мемлекеттің толыққанды мазмұны және оның жүргізетін
әлеуметтік саясаты адам мен ... ... ... ... көрінеді. Қазақстан Республикасының 1995 ... ... ... ... мен ... ... ... жасына келген, науқастанған, мүгедек болған,
асыраушысынан айырылған жағдайда және өзге де ... ... оған ... ... мен ... мөлшеріне, әлеуметтік қамсыздандырылуына
кепілдік беріледі, қайырымдылық көтермеленіп отырылады (28 ... ... оқу ... тегін орта білім алуына кепілдік
беріледі (30 б.); ... ету ... ... пен кәсіп түрін еркін
таңдау, қауіпсіздік пен тазалық талаптарына сай еңбек ету жағдайына, еңбегі
үшін ... бір ... ... ... ... ... қорғалуға, жеке және ұжымдық еңбек дауларын шешу құқығы, тынығу
құқығы (24 б.); ... ... ... ... қамтамасыз ету үшін
жағдай жасалады (25 б.); ... ... ... ... (26 б); ... ... ана мен әке және бала ... қорғауында болады (27 б.);
мемлекет адамның өмір сүруі мен деңсаулығына қолайлы ... ... ... етіп ... (31 ... ... мен бостандықтардың конституциялық деңгейде бекітілуі
адамдардың келешекке сенімін, үмітпен қарауын қалыптастырып, тұрғындардың
санасына, мінез-құлқына ... ... ... құрал ретінде қызмет атқарады.
Сонымен қатар, конституциямен бекітілген әлеуметтік құқықтар ағымдағы
заңдар ... ... ... бір ... тірек болып табылады.
Ал оны толықтыратын әлеуметтік заңдар негізінің біршама қалыптасқандығын
«Неке және ... ... ... ... зейнетақымен
қамсыздандыру туралы», «Қазақстан Республикасының азаматтарының деңсаулығын
қорғау туралы», «Білім туралы» және т.б. ... ... ... ... ... мемлекет орнықтыру мақсатында жоғарыда
аталғандай нақты қадамдар жасалуда. Дегенмен, бұл жүзеге асырылатын ... ... ... ... әлеуметтік мемлекеттілікті қалыптастыру
бұл – экономикада, саясатта және ізгілік ... ... ... ... ... ... тұрақты және үздіксіз үрдіс
блып табылады.
Қорытынды
Қазақстан Республикасы өзінің жаңаша ... ... ... даму ... ... бері де он екі ... астам уақыт өтті. Жас қазақ
мемлекеті осы аз ғана ... ... ... ... ... ... зор ... әлемдік қауымдастықтың көзін жеткізе алды. Әйтсе
де әлі болса ... ... ... ... де аз ... ... басқа мемлекеттерден демократияны желеу етіп халқымыздың
ауызбіршілігігне нұқсан ... ... ... өз жұмыстарын жасап
жатқан әртүрлі діни бірлестіктер, ұйымдар жұмысына ... ... ... ... ... ... аумағында еркін, алға қойған теріс
мақсаттарын жүзеге ... жол ... ... Әрине, Конституциямыз
арқылы біздің мемлекет өзін демократиялық, зайырлы мемлекет ... яғни ол діни ... ... ... ... ... діни сенім арқылы халықтың санасын улау негізінде әлемдік деңгейде
адамзат қауіпсіздігіне зор ... ... ... ... ... ... бұрыннан таралған діндерден өзге, ұлттар мүддесімен үйлеспейтін
ағымдардың таралуына жол бермеу үшін жаңаша дінге ... ... ... ... ... ... ... саяси партиялардың мемлекеттік саясаттың шешуші ... ... ... ... ... ... ... еді.
Кейінгі уақытта саяси партиялардың белсенді түрде жұмыс жасап, халықтың әр
саладағы белсенділігін арттыру үшін ... ... ... ... бұл ... бастама болып қана саналады, өйткені партия халықтың
шынайы өкілі ретінде мемлекеттік билікке ықпал ... оның ... ... ... ... деңгейде болуы тиіс. Соңғы уақытта
көтеріліп жүрген мәселелердің бірі ол ... ... ... ... ... жасауға құқылылығы.
Еліміздегі азаматтардың ақпараттық қамтамасыз ... ... ... ... талқылауды талап етеді. Ең алдымен таратылатын
ақпараттардың ... ... ... ... ... ... ... болып табылады. Әсіресе халықтың мемлекеттік билікке
қатысуының басты тетігі де осы ... ... ... ... болып
табылады. Экологиялық ахуалға, экологиялық заңдылықтардың ... ... ... ... халықтың басым бөлігі
қамтылмайды. Қоғамдастық осы саладағы жобаларды жасау ісіне ... ... өз ... ... ... ... ... мүддесіне сай келмейтін
шешімдер қабылдануына себеп болары сөзсіз.
Конституцияға енгізілген «ҚР ... ... ... енгізу туралы» ҚР 2007 жылғы 21 мамырдағы № 254 Заңы, тиісті
түзетулер болды.
Негізгі заңдағы өзгерістер демократиялық және ... ... ... ... Бұл ... да, ... депутаттардың
санын көбейтуге әкелді. Мәжіліс депутаттарының ... ... ... ... ... ... ... толық өкілеттігін және пікір әралуандығын қамтамасыз етуімен
байланысты. Парламент Мәжілісінің ... ... ... ... Үкіметке Мәжіліс және Парламентпен сенімсіздік
білдіру ресімдері белгіленді. Мерзімнен ... ... ... ... ... ... кезеңінде, Республика Парламентінің
функцияларын орындау ... ... ... ... ... өзгерістерге сәйкес Палаталардың бірлескен отырыстарында
қаралатын ... ... ... ... ... әр ... кеңейтілді. Енді екі Палата да ... ... ... орындалуын бақылау жөніндегі Санақ ... ... ... ... ... Түзетулерге сәйкес,
Парламент депутаттарының сайлауы конституциялық ... ... ... ... ... ... арқылы жаңа сайлау жүйенің ... ... ... рөлі мен ... ... бұл, сөзсіз, қабылданатын заңдардың
сапасын арттырады, Парламенттің заң ... ... ... ... ... ... бір ... басқа түзетулер саяси жүйенің ... ... ... айтқанда, мемлекеттік дербестік, территориялық тұтастық, рухани
бірлік, соның негізінде құқықтық мемлекет құру ... ... ... ... ... ... ... құрылып, нығаюы, оның
мемлекеттік тұтастығының Ата заңымызға алтын әріппен жазылуын халқымыздың
көксеген ... ... деп ... ... Ата ... ... ... мән беріп қастерлеуге, оның талаптарын бұлжытпай орындауға
ат ... ... адал ... ... борышы демекпіз.
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ДЕРЕККӨЗДЕР ТІЗІМІ
1. Т.Ағдарбеков . «Мемлекет және құқық теориясының негізгі
мәселелері»,.Заң әдебиеті баспасы
2. Рожкова.Л.П. «Принципы и ... ... ... и ... ... ... «Тип и формы государства» Л,. 1967,
4. Тихомиров.Л.А. «Монархическая государственность» М,. ТОО Алир 1998
5. Марченко М.Н.,«Теория государства и права» М., ... ... ... ... ... ... ... Ағдарбеков.Т.А. Республика Казахстан – унитарное ... ... ... ... ... 3. ... 2002
8. Ибраева А.С., Ибраев Н.С., «Теория государства и права» Алматы., 2001
9. Сапаргалиев Г.С. Основы государства и ... ... ... ... ... және ... теориясы» Болашақ-Баспа, 2002,
11. Нудненко.Л.А. «Теория демократии» М,. Юристъ. 2001, 9 б
12. Нудненко.Л.А. ... ... М,. ... 2001, 25 ... ... К.А., ... власть в Казахстане» Алматы.,1999
14. Қазақстан Республикасының «Өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы»
заңы 21 мамыр 2007 ж.
15. Қазақстан Республикасының «Перзиденті туралы» ... заңы ... 1995 ... ... ... ... ... конституциялық заңы 26
желтоқсан 1995 ж.
17. Джунусова.Ж.Х. Республика Казахстан. Президент. Институты демократии.
А,. «Жеті Жарғы» 1996
18. ... ... ... в ... мире. М,.
«Юридическая литература». ... ... ... ... ... ... и
право.,№3.,1993
20. Батталов.М, ... ... ... ... ... басқару және өзін-өзі басқару». // Заң, №2,
2009, 25 б
21. Жоламан.Қ.Д. «Құқықтық мемелекет, оның ... мен ... ... және ... № 1-2, 2000
22. Ағдарбеков.Т.А. Республика Казахстан – ... ... ... ... ... ... 3. ... 2002
23. Онлашева.Ж.О. О формировании светского государства в Казахстане //
Сапарғалиев.Ғ.С. ... ... ... және зайырлы мемлекет
дамуының өзекті мәселелері» А,.Қаз МЗА. 2001
24. Чиркин В.Е., «Государствоведение» М.,2000
25. «Қазақстан Республикасының Конституциясы»
26. «Қазақстан ... ... ... ... ... Венгеров А.Б. «Теория государства и права» Ч 1., М., ... ... ... право зарубежных стран. М,. «Юристъ» 1997
29. Бачило И.Л., «Факторы, влияющие на ... // ... ... ... С.З. ... и ... РК»., ... 1998
31. Арон Н., «Демократия и тоталитаризм» М.,1993
32. Коваленко А.И. «Общая теория государства и права» М., 1996
33. Комаров С.А., ... ... ... и ... М., 1998
34. Комаров С.А., «Общая теория государства и права (в ... ... М., ... Джон ... «Два ... о правлении» Соч.,Том3.,М.,1996
36. Азаров Н.И. «Теория государства и права Конспекты ... ... ... М., ... ... М.Т. «Конституция и процесс ... ... // ... Минобразования и науки РК. НАН РК. Серия
общественных наук .,№1.,(222б)., шілде-тамыз.,Алматы., РИО ВАК ... Ким В.А., Ким Г.В., ... ... РК».,Алматы.,1998
39. Аюпова З.К., Сабикенов С.С., «Концепция ... ... ... ... В.Н., ... ... и ... М., 1996
41. Джунусова.Ж.Х. Республика Казахстан. Президент. Институты демократии.
А,. «Жеті ... ... ... З.К., «Особенности построения демократического государства»
//Мысль.,№4., 1999
43. Қасымбек.А.О. ... ... - өзін ... ... орнықтырады». Сапарғалиев.Ғ.С. «Егеменді, құқықтық, кәсіпқой
және зайырлы мемлекет дамуының өзекті мәселелері» А,.Қаз МЗА. 2001
44. Энциклопедический юридический словарь. М., ... ... ... ... ... ... и ... человека в буржуазных
государствах» М.,1985
46. Мусин.Қ. «Қазақстандағы саяси партияларды институттаудың ... // Заң, № 8, ... ... государства и права / Под ред. С.А.Комаров., М., ... ... ... ... туралы» конституциялық заңы 26
желтоқсан 1995 ж.
49. Байтин М.И. «Государство и политическая власть» Саратов.,1972
50. Әлдибеков.Ж. Конституциямыздың құқықтық ... ... // Заң № 8, ... ... «Сущность, типы и форма государства» М,. 1968

Пән: Мемлекеттік басқару
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 86 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Өндірісі және талап87 бет
Жануар қанындағы нысанды элементтердің циркадианды динамикасының ырғақтылығын зерттеу56 бет
Автоматты реттеу жүйесінің динамикасын талдау6 бет
Банк жүйесінің мәні,белгілері және түрлері3 бет
Корпорацияның айналым капиталы туралы11 бет
Мүлік жалдау (аренда) шартының ұғымы және элементтері31 бет
Құқық және заң аналогиясы6 бет
Өндірістік практика бойынша есеп14 бет
Қазақстан Республикасының мемлекет нысандарының жүйесі37 бет
Кәсіпкерлік қызметтің мемлекеттік-құқықтық нысанының сипаттамасы11 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь