Қалдықтарды өңдеу жолдары


Қалдықтарды жіктеу
Қалдықтарды өңдеу жолдары
Улы өндіріс қалдықтарын зиянсыздандыру, өңдеу жөне көму
Қалдықсыз және аз қалдықты өндірістік технологиялар
Адам баласының кез-келген шаруашылық іс-әрекеті әртүрлі қалдықтармен биосфераны ластайды, бүл халықтыН денсаулшы мен өміріне, флора мен фауна түрлерінің қысқарылуына қоршаған ортадағы тепе-тендікке кауіп-қатер тудырады. Кен үйінділерін, өнеркәсіп тастандыларын, қоқыстарды, кала шөп-шаламдарын тек қоршаған ортаны бүзатын ластағыштар деп санауға болмаиды, олар қүнды шикізат көздсріне жатады. Қазіргі кезенден ғылым мен техниканың даму деңгейіне сәйкес әбден жетілдірілген технологияның жоқтығына байланысты оларды өндеп құнды өнімдер алу әзірше жолға койылмаған, сондыктан бүларды сақтауға, жыюға, тасуға, көмуге, зиянсыз түрге айналдыруға коптеген қаражат, энергия, уақыт жұмсалып жатыр.
Қалдықтар шығаратын негізгі кездерге өнеркәсіп, ауыл-шаруашылығы, үй-жай шаруашылығы жатады. Өнеркәсіп қалдықтарының мөлшері бір адамға шаққанда түрмыс қалдыктарынан м еседен артық келеді. Төмендегі 1-2-ші суреттерде калдықтардың жалпы және өнеркөсіп қалдықтарының табиғатына карай жіктелуі берілген. Агрегатты күйіне байланысты топтастыруда сулы ерітінділер мен шламдарға араласқан (органикалык және анорганикалық), бейтарапты, сілтілі және қышкылды сұиық ерітінділер жатса, сусыздарға пайдаланылған шайырлар, мал мен өсімдік майлары, органикалық еріткіштер (өртеуге болатын мен болмайтындар) жатады.
Әр өнеркәсіп ендірістері өнім өндіруге ғана назарларын аударып қоймай қор айналымын жүзеге асыратын әдістерге көшсе, қоршаған орта ластанудан қорғалынады. Аз немесе қалдықсыз технологиялық кешендер үйымдастыру кажеттігі айқын, яғни бір жердің шеңберінен аспайтын қалдықсыз өндірістер немесе қалдықсыз өндірістік кешендер туралы сөз көтерілгені орынды. Бұл жағдайда бір өндірістің қалдығы басқа өндіріске шикізат ретіндс пайдаланылады.
Қалдықтар өте көп мөлшерде пайдалы кендерді шығарғанда және байытқанда пайда болады. Қазіргі кезде қолданылатын технологияларға байланысты бастапқы алынған шикізат мөл-шерінің 10 пайызы қалдыққа айналып отырады. Осыған байла-нысты бос жыныстан түратын таулар пайда болады.
Қазіргі уақытта дүние жүзі бойынша жер қойнынан жыл сайын 100 млрд. тоннаға дейін руда, қүрылыс материаддары, отын (4 млрд. т мүнай және газ, 2 млрд. т кемір) беткі қабатқа шығарылып отырылады, шамамен 92 млн. т минералды тыңайтқыштар мен 2 млн. т улы химикаттар пайдаланылып, олар да жер бетіне таралады. Атмосфераға 200 млн. тоннаның үстінде көміртек оксиді, 53 млн. тоннадай азот оксидтері, 50 млн. т көмірсутектері, 146 млн. т күкірттің диоксиді, 250 млн. т шаң газ тәрізді калдық ретінде шығарылынылады. Ал су коймаларына жыл сайын орта есеппен 32 млрд. м3 тазаланбаған су, әлемдік мүхиттарға — 10 млн. т дейін мұнай тасталынылады. Осы жағдайларға байланысты қоршаған ортада пайда болған колайсыз өзгерістер қайтымсыз түрге айналып отыр.

Пән: Экология, Қоршаған ортаны қорғау
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 12 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге




Қалдықтарды жіктеу

Адам баласының кез-келген шаруашылық іс-әрекеті әртүрлі
қалдықтармен биосфераны ластайды, бүл халықтыН денсаулшы мен өміріне, флора
мен фауна түрлерінің қысқарылуына қоршаған ортадағы тепе-тендікке кауіп-
қатер тудырады. Кен үйінділерін, өнеркәсіп тастандыларын, қоқыстарды, кала
шөп-шаламдарын тек қоршаған ортаны бүзатын ластағыштар деп санауға
болмаиды, олар қүнды шикізат көздсріне жатады. Қазіргі кезенден ғылым мен
техниканың даму деңгейіне сәйкес әбден жетілдірілген технологияның
жоқтығына байланысты оларды өндеп құнды өнімдер алу әзірше жолға
койылмаған, сондыктан бүларды сақтауға, жыюға, тасуға, көмуге, зиянсыз
түрге айналдыруға коптеген қаражат, энергия, уақыт жұмсалып жатыр.
Қалдықтар шығаратын негізгі кездерге өнеркәсіп, ауыл-шаруашылығы,
үй-жай шаруашылығы жатады. Өнеркәсіп қалдықтарының мөлшері бір адамға
шаққанда түрмыс қалдыктарынан м еседен артық келеді. Төмендегі 1-2-ші
суреттерде калдықтардың жалпы және өнеркөсіп қалдықтарының табиғатына карай
жіктелуі берілген. Агрегатты күйіне байланысты топтастыруда сулы
ерітінділер мен шламдарға араласқан (органикалык және анорганикалық),
бейтарапты, сілтілі және қышкылды сұиық ерітінділер жатса, сусыздарға
пайдаланылған шайырлар, мал мен өсімдік майлары, органикалық еріткіштер
(өртеуге болатын мен болмайтындар) жатады.
Әр өнеркәсіп ендірістері өнім өндіруге ғана назарларын аударып
қоймай қор айналымын жүзеге асыратын әдістерге көшсе, қоршаған орта
ластанудан қорғалынады. Аз немесе қалдықсыз технологиялық кешендер
үйымдастыру кажеттігі айқын, яғни бір жердің шеңберінен аспайтын қалдықсыз
өндірістер немесе қалдықсыз өндірістік кешендер туралы сөз көтерілгені
орынды. Бұл жағдайда бір өндірістің қалдығы басқа өндіріске шикізат ретіндс
пайдаланылады.
Қалдықтар өте көп мөлшерде пайдалы кендерді шығарғанда және байытқанда
пайда болады. Қазіргі кезде қолданылатын технологияларға байланысты
бастапқы алынған шикізат мөл-шерінің 10 пайызы қалдыққа айналып отырады.
Осыған байла-нысты бос жыныстан түратын таулар пайда болады.
Қазіргі уақытта дүние жүзі бойынша жер қойнынан жыл сайын 100 млрд. тоннаға
дейін руда, қүрылыс материаддары, отын (4 млрд. т мүнай және газ, 2 млрд. т
кемір) беткі қабатқа шығарылып отырылады, шамамен 92 млн. т минералды
тыңайтқыштар мен 2 млн. т улы химикаттар пайдаланылып, олар да жер бетіне
таралады. Атмосфераға 200 млн. тоннаның үстінде көміртек оксиді, 53 млн.
тоннадай азот оксидтері, 50 млн. т көмірсутектері, 146 млн. т күкірттің
диоксиді, 250 млн. т шаң газ тәрізді калдық ретінде шығарылынылады. Ал су
коймаларына жыл сайын орта есеппен 32 млрд. м3 тазаланбаған су, әлемдік
мүхиттарға — 10 млн. т дейін мұнай тасталынылады. Осы жағдайларға
байланысты қоршаған ортада пайда болған колайсыз өзгерістер қайтымсыз түрге
айналып отыр.
Қалдықтардың мөлшерін азайту үшін әртүрлі халық шаруашылығы салаларының
арасында байланыс ұйымдастырып, шикізатты кешенді түрде пайдалану
мәселелерін шешу қажет. Табиғатындай өнеркәсіпте де айналым болу керек.
Өнеркәсіп комбинатының жанынан улағыш қалдықтарды зиянсыздандыратын немсе
өңдеп пайдалы заттар шығаратын қосымша өндірістер ұйымдастырылса
экономикалык түрғыдан пайда түсірілумен қатар табиғатқа тисті қолайсыз әсер
де жойылып отырады.

Қалдықтарды өңдеу жолдары

Шыққан көздеріне байланысты өндірістегі қалдықтар екі топқа
бөлінеді - өндіріс қалдықтарына және тұтыну калдықтарына.
Өндіріс қащьщтарына бүйым алу процесінде шыққан жөне жартылай
немесе түгелімен өзінің бастапқы тұтыну сапасын жоғалтқан шикізаттың,
материалдардың, шала бұйымдардың қалдықтары жатады. Бүл топқа
сонымен қатар шикізатты физикалык-химиялық жолмен өңдегенде,
пайдалы кендерді шығарғанда және байытқанда шыққан, бірақта өндірістік
процестің бағытталған мақсатына жатпайтын, өнімдер кіреді. Оларды шамалы
өңдегеннен кейін халық шаруашылығында немесе шикізат ретінде баска
өндірісте, немесе отынға пайдалануға болады. Өндіріс к.алдықтарына сыртқа
тасталынатын тсхнологиялық газдарды немесе ақаба суларды тазалағанда
шыққан қатты заттар да жатады. Тұтыну қалдықтарына пайдалануда болғаны
үшін тозып, өздерінің тұтыну қасистін жойған бұйымдар мен материалдар
жатады. Олар өндіріс жағдайында белгілі тәртіппен шығынға шығарылады, ал
тұрмыста тасталынады.
Өндіріс және тұтыну қалдықтары пайдаға асырылатын және пайдаға
асырылмайтын болып бөлінеді.
Пайдаға асырылатындарға - өңдейтін технология болғанына байланысты
өнеркәсіптің өзінде немесе халық шаруашылығының басқа салаларында шикізат,
шығарылатын өнімге қосымша зат, отын, жем, тыңайтқыш ретінде пайдаланылатын
қалдықтар жатады.
Тап осы кезеңде өңдеу жүргізетін технологияның болмағанына және
алынған өнімдерге тұтынушының жоқтығына байланысты немесе экономикалық
түрғыдан колдануға тиімсіз қалдықтарды пайдаға асырылмайтындарға жатқызады.
Өндірісте шикізатты жер қойнауынан шығарғанда, оны физикалык-
химиялык. жолмеи өндегенде жанама немесе қоса шықкан өнімдер калдықтарға
жатпайды. Бүл өнімдерге мемлекеттік стандарт белгіленеді және баға
қойылады.
Пайдаға асырылатын және асырылмайтын қатты және сүйық калдықтар
жанатын және жанбайтын топтарға бөлінеді.
Жанбайтын пайдаға асырылмайтын қатты өндірістік кал-дықтарға
қоқыстар, ксктер, руданы байытканда шыккан қалдықтар және т. б. жатады.
Бүларды өндейтін технология әзірше болма-гандыктан зиянсыздандыру үшін
көмеді.
Жанатын пайдаға асырылатын калдыктарға ағаш қалдықтары,
макулатура, тоқыма материалдарының калдығы, қүрамында резина бар қалдықтар,
пайдаланылған былғаныш, істен шыққан жарамсыз майларды, еріткіштерді
жатқызуға болады. Бүл калдыктарды зиянсыз түрге айналдыру үшін камералык
цехта жағады да, бөлініп шықкан жылуды өндірістік айналымдарда пайдаланады
немесе жанбайтын қалдықтарды зиянсыздандыруға қолданады. Ал жағу процесінің
нәтижесінде шыққан калдыктар көмуге жіберіледі.
Қалдықтарды жер астына, геологиялық кен орындарына (көмір
шахталарының, түз кендерінің оқпандарына, кейде арнайы жасалған орларға -
полигондарға) немесе теңіз түбінің терең ойпандарына қайтадан шыкпайтындай
етіп орналастырады. Радиоактивті және едәуір улы қалдықтарды мүлде қауіпсіз
етіп көму амалы әлі толығымен шешімін таппаған экологиялық проблеманың бірі
болып табылады.
Улы калдыктарды көму уакытша амалсыз колданылатын шара, себебі бүл
жағдайда қоршаған ортаның ластану қауіптілігі түр"ақты сактальш отырады.
Ксйбір түрмыстык және өнеркэсінтік калдыктарды көму алдында жағу аркылы
олардың колемін азайтуға болады.
Улы калдыктардың әр уақытта кауіитілік (уыттылык.) класын негізіе
ала отырып, оларды кему, сактау, жипақтау, тасымалдау туралы шешім
кабылданады.

Улы өндіріс қалдықтарын зиянсыздандыру, өңдеу жөне көму

Халық шаруашылығының барлық салаларында пайда болған қалдықтарды
бақылауда үстап, тиісті жолдармен пайдалануды, сақтауды, т. б. басқару үшін
қажетті жүмыстар жиынтығы 10.7-ші суретте келтірілген.
Қатты қалдықтарды қолдануға бағытталған процестерді киьшдататын
олардың кейбір қолайсыз касиеттері 10.8-ші суретте берілген.Қалдықтарды
зиянсыздандыру төрт әдіс: жағу, химиялық немесе биологиялық жолмен
нейтралдау, кему аркылы жүргізіледі.
Әртүрлі жылуфизикалық қасиеті бар қалдықтарды жағуға арнайы
арналған қовдырғылардьщ конструкциялары жасалған. Кейбір өнеркәсіптерде
жағу процесі қазандықтың күш беретін қондырғыларында жүргізіледі. Жағу
алдында өндеу аркылы калдықтарды көп жылу шығаратын қасиет беріп жанғыш
затқа айналдырады. Жанғыш қалдықтардың бәрі жағылады.
Қалдықтарды жағуды 1000-1200 °С шамасында жүргізген орынды, себебі
бүл жағдайда атмосфераға бөлініп шығатын ластаушы заттардың көлемі
минимумға дейін темендейді.
Бірқатар елдерде қауіпті қалдықтарды жағуға өте жоғары
температураны үстай алатын цементтік пештер қолданылады. Негізінде
цементтік пеште химиялық тазартуға пайдаланылған онеркәсіп ерітінділері,
баспа бояулары, бояу сүйылтқыштары мен олардың қалғындылары, колданылған
майлар және жанғанда көп жылу бөлетін органикалық қалдықтар жағылады.
Қалдықтарды комудің орнына жою үшін жағу әдісін қолданған тиімді келеді,
Себебі оларды жакканда бөлінген жылуды цемент шығаруға иайдаланса,
осыған жүмсалатын біраз отынның мөлшері қысқартылады.
Жанбайтын улы қатты және паста тәрізді 2-ші және 3-ші кластық
қалдықтарды зиянсыздандыру қалындығы 1 м-дей саздан немесе бетоннан
жасалған шүңқырларға көму арқылы жүзеге асырылады.
Қазақстанда ең кеңінен колданылатын әдіс бір қалдыктың түрін
екінші қалдықпен зиянсыздандыру жолдары жатады. Мысалы, байыту
фабрикаларының сілтілі сүйық қалдықтары мен зауыттардан шығатын кышқылды
ерітінділерді арнайы тұндырғыш-тоғандарға бір-бірін нейтралдау үшін бірге
жинайды.
Сонымен қатар қазіргі кезде коксхимиялық зауыттардан шығатын
күкіртті смолалы заттарды нейтралдауға азот ты-ңайткыштарын ендіретін
зауыттардың әкті шламдары қолданылып жүргені белгілі. Ал көмірді кокстауда
бөлініи шығатын қурамында күкіртті сутегі бар газ аммиак суымен
нейтралданады.
Әдетте улы емес жанбайтын катты қалдықтар ашық жерде сақталынады
немесе жәй кеміледі.
Қүрамывда 1-3 қауіптілік кластарына жататын заттары бар
қалдықтарды кемуге тыйым салынған, совдықтан иолигонға жіберер алдында
өнеркәсіптің озінде оларды сусыздандырып пасталық түрге айналдырады
Өте улы қалдықтарды, әсіресе қүрамында мышьяк пен кадмий барларын,
зиянсыздандыру мен көму ерекше назар аударуға жатады. АҚШ-та түсті
металлургияның мышьягі бар калдыктары цементпен араластырылып, су
өткізбейтін жыныстарда орналасқан арнайы полигондарда көміледі. Жапонияда
қүрамында кадмий бар қалдықтарды пісіру арқылы суға төзімді улы емес шыны
төрізді кесекке айналдырады. Шымкент қорғасын зауытынан калдық ретінде
шығатын кальций арсенаты өндірістің оз аймағында темірбетон шүңкырларында
сақталады. Мышьяк қалдыктарын суға өте тозімді шынылы түрге айналдыруға
бағытталған көптеген ОДІСІ62 белгілі.
Қатты және өте қауіпті сүйық қалдыктарды зиянсыздандыру үшіп мазар
аударуға түратын жолдардың бірі - биологиялық тсхиология. Биологиялық
технологияда адамға пайдалы өнімдерді алуға жоне қоршаган ортаны тазалауға
тірі организмдер мен биологиялық процестер қолданылады. Биотехнологияны
адамдар сжслдсн қолданып келе жатыр. "Барлық ауыл шаруашылық
оидірістері би(ггехяологияға негізделген. Мысалы, нан пісірудің немссс
іпарагі ашытудың негізі болып микробиологиялык процестер сапалады.
Биотехнологияның мүмкіншілігі аукымды. Микробиологиилық организмдердің
әралуан түрлері кейбір органикалык заттарды сіңірумен қатар, оларды
зиянсыз түрге немесе пайдалы опімдсрге, мысалы, шалшықты газға, айналдыра
алады.
Биотсхнологияның жетістігі мен микрооріаиизмдерпің жици түрлерін
алу экологиялык корғау жолындағы мақсаттары мүмкіндік туғызады деген үміт
орындалатынына соңғы кезде жеткізіп отырған жағдайлар аз емес. Мысалы,
биологиялық жолмеи ыдырайтын жаңа пластиктер түрлері жасалуда. 1990 жылм
американың компаниясы қанттарды бактериялармен ферментациялау арқылы дүние
жүзіңде алғаш рет биологиялық, жолмем ыдырайтын "биопол" деген
термопластикті алды. Ол плснкалар, ьщыстар, буып-түйетін тоқылмаған
материалдар алуға пайдаланылады. Қазіргі кезде көп елдердегі ірі ғылыми
лабораториялар мсм фирмалар әр алуан касиеттер төн биологиялық жолмен
ыдырайтыи полимерлік материалдар алудың іргелі биотехнологияларын жасау
үстінде.
Тікелей қоршаған ортаны қорғауға бағытталған биотехнология
өдістері соңғы кезде қаркынды түрде дами бастады. Экологиялық
биотехнологиялардың негізгі дамыған бағыттарына мыналар жатады:
ақаба суларды биологаялык, жолмен тазалау;
қатты қалдықтарды биологиялык, әдістермен өндеу (ақаба судың түбіне
жиналатын үсак тозаңцы түнбаны пайдаға асыру, қатты
тұрмыстық қалдыктарды өндеу, қауіпті өнеркәсіп қалдықтарым
зиянсыздандыру мен жою);
ауаны ароматты заттектерден биологиялык жолмен тазалау;
қоршаған ортадағы ксенобиотиктерді (тірі организмдерге жат химиялық
заттектер) биодеградациялау;
органикалық химия қалдыктарымен және мұнаймен ластанған топырақты
биологиялық жолмен рекультивациялау;
органикалық қалдықтарды және биомассаны пайдалану арқылы қалпына келетін
энергиямен, шикізат көздерімен қамтамасыз ету (биогаз және екінші реттік
отын түрлерін алу, органикалық
тыңайтқыштардың трансформациясы және т. б.);
• аурулар мен ауыл шаруашылык мәдени дақылдарыньщ зиян-ксстерімен
күресуі'е химиялык пестицидтерге альтернативті қауіпті емес нәтижелі
биологиялық шараларды жасау.
-Улы қалдыктарды зиянсыздандыруға физикалық әдістер дс КОЛДанылып
жүр, атап айтқанда, өртүрлі сәуле түрлерімсн (мысалы, ультра күлгін
сәулесі) күрделі молекулалардан қүраліан органикалық сүйық қауіпті заттарды
жай молекулалардан түрагын іияпсыз зат түріне айналдыруға болады.
Соңғы жылдары кейбір ғылыми еңбектерде ... жалғасы
Ұқсас жұмыстар
Қалдықтарды қайта өңдеу
Қалдықтарды қайта өңдеу өндірісі
Тұрмыстық қатты қалдықтарды қайта өңдеу және жоюдың жолдары
Сұйық радиобелсенді қалдықтарды қайтара өңдеу әдістері
Қатты қалдықтарды қайта өңдеу және залалсыздандыру
Қалдықтарды қайта өңдеу. Жүн мен қылшықты өңдеу. Стандартты емес шикізатты және спилокты өңдеу
Металдарды егеумен өңдеу жолдары
Тұрмыстық қатты қалдықтарды (ТҚҚ)
Қалдықтарды қауіпсіз жою мәселесі
Қалдықтар. Қалдықтарды жіктеу
Пәндер

Қазақ тілінде жазылған рефераттар, курстық жұмыстар, дипломдық жұмыстар бойынша біздің қор №1 болып табылады.

Байланыс

Qazaqstan
Phone: 777 614 50 20
WhatsApp: 777 614 50 20
Email: info@stud.kz
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь