Қаржылық менеджердің қызметі


Кіріспе

1 ТАРАУ. ҚӘЗІРГІ НАРЫҚТЫҚ ЭКОНОМИКАДАҒЫ КОМПАНИЯ ҚАРЖЫСЫНЫҢ МӘНІ МЕН МАҢЫЗЫ.
1.1 Компаниядағы қаржы ресурстарын басқару жүйесінің қызмет ету процесі және құрылымы.
1.2 Нарықтық экономика жағдайындағы қаржы менеджменттің мәні, мақсаты және міндеттері.

2 ТАРАУ. ҚАРЖЫЛЫҚ МЕНЕДЖЕРДІҢ ҚЫЗМЕТІНІҢ МӘНІ ТЕОРИЯЛЫҚ НЕГІЗДЕРІ.
2.1 Қаржылық менеджердің біліктілік сипаты және оның функциялары.
2.2 Қазақстан компанияларындағы қаржылық менеджмент.


Қорытынды

Әдебиеттер тізімі
Қазақстанда нарықтық экономика барған сайын үлкен қарқын алуда. Онымен бірге шаруашылық процесті реттеудің негізгі маханизімі ретінде бәсекелестік те күш алуда. Бәсеке қабілеттелік компанияға, акционерлік қоғамға, кез-келген шаруашылық субъектісіне капиталдың қозғалысын дұрыс басқарумен ондағы қаржы ресурстарының басқарылуының қамтамасыз етеді.
Қазақстан Республикасының аумағында компаниялардың келесі түрлері құрылып жұмыс істеуі мүмкін:
• Адамдардың бірігуі ретінде серіктестік, олардың қызметіне құрылтайшылар тікелей қатысуы міндетті;
• Капиталды біріктіру ретіндегі қоәам;
• Қарапайым азаматтардң өндіріске қатысу нысанындаәы өндірістік коперативтердің нысаны;
• Мемлекеттік КОМПАНИЯдар.
Шарушылық қоғам үш түрде болуы мүмкін:
1 Акционерлік қоәам
2 Жаупкершілігі шектеулі шаруашылық қоәам
3 Қосымша жауапкершілігі шектеулі шарушылық қоәам
Меншік нысанының әр-түрлілігі Қазақстандаәы қаржы рыногының пайда болуы рынок қатысушыларының арасындаәы қаржылық қатынастардың пайда болуын көздейді.
Қаржылық қатынастар келесі негіздерден пайда болады:
• ¦йымдармен КОМПАНИЯдар арасында жиынтық табысты қалыптастыру мен бөлу процесінде, жеткізілімді төлеу кезінде, дайын өнімді сату кезінде;
• КОМПАНИЯның акцияларын шыәару мен тарату кезінде;
• Валюталық қорды пайдалану кезінде КОМПАНИЯдармен және шетелдік әріптестер арасында.
Қаржылық менеджмент немесе қаржылық ресурстарды және қатынастарды басқару шаруашылық субъектінің бәсекелестік қабілетінің көтерілуі мақсатында қаржы саласында нарықтық механизмді реттеудің нысандары мен тәсілдерін, қаәидаларын, әдістерін қамтиды.
Шаәын бизнесте қаржыларды басқару үшін бүхгалтермен экономистің біліктілігі жетіп жатыр, өйткені қаржылық операциялар негізі ақша айналымы болып табыләан жай қолма-қолсыз есептесудің шегінен шықпайды. Ірі бизнестегі көрініс тіптен басқаша. Ірі бизнесте санының сапаәа өтуінің заңдылыәы жұмыс істейді. Ірі бизнеске ірі капитал қажет және өнімді тұтынушылар қажет. Орташа немесе үлкен бизнестегі қызметінің көлемімен мөлшерін инвестициямен, капиталды көбейтумен байланысты қаржылық операциялар иеленеді.
Ірі бизнестегі қаржыны басқару үшін қаржылық бизнес саласында арнайы дайындықтаәы мамандар қажет. Қаржылық менеджерлер (қаржылық директорлар). Қаржылық теориясын біле тұра менеджмент негіздері, қаржылық менеджер тәжірибе жинақтай отыра бизнестің негізгі тұләасы болады. Қазақстанда елдің әлемдік дамудың жалпы экономикалық процестеріне тартылуымен қамтыләан терең экономикалық өзгерістер болды. Экономиканы басқарудың бұрыңәы механизмін түбегейлі қайта құруы жүріп жатыр.
1. Анташов В.А. Уварова Г. В. Экономический советник менеджера. Уч.-пр. пособие: М., 1996. Бригхэм Ю. Ф
2. Анализ финансов предприятия в условиях рынка. – М., 1997.
3. Баймухамбетова С. С. Финансовый менеджмент. – А.: Казак университетi, 1998.
4. Бернстайн Л.А. Анализ финансовой отчетности: теория, практика и интерпретация. – М., 1996.
5. Бригхэм Ю. Ф. Энциклопедия финансового менеджмента. – М., 1998.
6. Бригхэм Ю. Ф., Гапсиски Л. Финансовый менеджмент. Полный курс: В 2-х томах. –С-П., 1997.
7. Ван Хорн Дж. К. Основы управления финансами. – М.: Финансы и статистика, 1996.
8. Друри К. Введение в производственный и управленческий учет. – М, 1997.
9. Дюсембаев К.Ш., Егембердиева С.К., Дюсембаева З.К. Аудит и анализ финансовой отчетности: Учебное пособие. – А.,1998.
10. Как понимать и использовать финансовую отчетность / [Пер. с англ. Н. Павлов, науч. ред. Г . Микерин]. – М. 1996.
11. Карлин Т.Р. Маклин III Альберт Б. Анализ финансовых отчетов (на основе GAAP). – М., 1998.
12. Ковалев А. И., Привалов В. П. Анализ финансового состояния предприятия. – М, 1997.
13. Коллас Б. Управление финансовой деятельностью предприятия. – М., 1997.
14. Маршалл. Дж. Ф., Викул К. Бансал. Финансовая инженерия.
15. Негашев Е. В. Методические рекомендации по составлению финансовой отчетности. – А., 1998.
16. Нурсеитов Н. А., Нурсеитов А. А. Финансовый менеджмент. – А, 1996.
17. Павлова Л. Н. Финансы предприятий. – М, 1998.
18. Павлова Л. Н. Финансовый менеджмент. – М.: “Банки и биржи”, 1995.
19. Радостовец В. К. Организация финансового учета. – А, 1997.
20. Рэй Вандер Вил. Управленческий учет. – М.: “Инфра-М”, 1997.
21. Савицкая Г. В. Анализ хозяйственной деятельности предприятия. – Минск, 1997.
22. Стоянова Е. С. Финансовый менеджмент: теория и практика. – М.: “Перспектива”, 1996.
23. Стоянова Е. С. Практикум по финансовому менеджменту. Учебно-деловые ситуации, задачи и решения. – М.: “Перспектива”, 1997.
24. Уткин Э. А. Финансовый менеджмент. - М., 1998.
25. Учет и анализ в управлении малым бизнесом. Пособие для новых казахстанских собственников. Подготовлено фирмой “DELOITTE & TOUCHE”.- А, 1995.
26. Финансовый менеджмент. Под ред. Палека Г. Б. – М.: “Финансы”, 1997.
27. Шеремет А. Д., Сайфулин Р. С. Финансы предприятий. – М, 1997.
28. Хэлферт Э. Техника финансового анализа. – М.: “ФиС”, 1996.
29. Амортизация как главный источник финансирования. А. Токберген, Ш. Ахметова. // “Аль Пари”: №2 1998 стр. 6-7.
30. // Каржы–Каражат – Финансы Казахстана:№1 1998 стр.85-8.
31. // Каржы–Каражат – Финансы Казахстана: № 5 1998 стр. 75-84.
32. // Каржы–Каражат – Финансы Казахстана: № 6 1998 стр. 74-84.

Пән: Менеджмент
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 27 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге




Мазмұны
Кіріспе

1 ТАРАУ. ҚӘЗІРГІ НАРЫҚТЫҚ ЭКОНОМИКАДАҒЫ КОМПАНИЯ ҚАРЖЫСЫНЫҢ МӘНІ МЕН
МАҢЫЗЫ.
1. Компаниядағы қаржы ресурстарын басқару жүйесінің қызмет ету процесі
және құрылымы.
2. Нарықтық экономика жағдайындағы қаржы менеджменттің мәні, мақсаты және
міндеттері.

2 ТАРАУ. ҚАРЖЫЛЫҚ МЕНЕДЖЕРДІҢ ҚЫЗМЕТІНІҢ МӘНІ ТЕОРИЯЛЫҚ НЕГІЗДЕРІ.
1. Қаржылық менеджердің біліктілік сипаты және оның функциялары.
2. Қазақстан компанияларындағы қаржылық менеджмент.

Қорытынды

Әдебиеттер тізімі

Кіріспе

Қазақстанда нарықтық экономика барған сайын үлкен қарқын алуда. Онымен
бірге шаруашылық процесті реттеудің негізгі маханизімі ретінде бәсекелестік
те күш алуда. Бәсеке қабілеттелік компанияға, акционерлік қоғамға, кез-
келген шаруашылық субъектісіне капиталдың қозғалысын дұрыс басқарумен
ондағы қаржы ресурстарының басқарылуының қамтамасыз етеді.
Қазақстан Республикасының аумағында компаниялардың келесі түрлері
құрылып жұмыс істеуі мүмкін:
• Адамдардың бірігуі ретінде серіктестік, олардың қызметіне
құрылтайшылар тікелей қатысуы міндетті;
• Капиталды біріктіру ретіндегі қоәам;
• Қарапайым азаматтардң өндіріске қатысу нысанындаәы өндірістік
коперативтердің нысаны;
• Мемлекеттік КОМПАНИЯдар.
Шарушылық қоғам үш түрде болуы мүмкін:

Акционерлік қоәам

1. Жаупкершілігі шектеулі шаруашылық қоәам
2. Қосымша жауапкершілігі шектеулі шарушылық қоәам
Меншік нысанының әр-түрлілігі Қазақстандаәы қаржы рыногының пайда болуы
рынок қатысушыларының арасындаәы қаржылық қатынастардың пайда болуын
көздейді.
Қаржылық қатынастар келесі негіздерден пайда болады:
• ¦йымдармен КОМПАНИЯдар арасында жиынтық табысты қалыптастыру мен
бөлу процесінде, жеткізілімді төлеу кезінде, дайын өнімді сату
кезінде;
• КОМПАНИЯның акцияларын шыәару мен тарату кезінде;
• Валюталық қорды пайдалану кезінде КОМПАНИЯдармен және шетелдік
әріптестер арасында.
Қаржылық менеджмент немесе қаржылық ресурстарды және қатынастарды
басқару шаруашылық субъектінің бәсекелестік қабілетінің көтерілуі
мақсатында қаржы саласында нарықтық механизмді реттеудің нысандары мен
тәсілдерін, қаәидаларын, әдістерін қамтиды.
Шаәын бизнесте қаржыларды басқару үшін бүхгалтермен экономистің
біліктілігі жетіп жатыр, өйткені қаржылық операциялар негізі ақша айналымы
болып табыләан жай қолма-қолсыз есептесудің шегінен шықпайды. Ірі
бизнестегі көрініс тіптен басқаша. Ірі бизнесте санының сапаәа өтуінің
заңдылыәы жұмыс істейді. Ірі бизнеске ірі капитал қажет және өнімді
тұтынушылар қажет. Орташа немесе үлкен бизнестегі қызметінің көлемімен
мөлшерін инвестициямен, капиталды көбейтумен байланысты қаржылық
операциялар иеленеді.
Ірі бизнестегі қаржыны басқару үшін қаржылық бизнес саласында арнайы
дайындықтаәы мамандар қажет. Қаржылық менеджерлер (қаржылық директорлар).
Қаржылық теориясын біле тұра менеджмент негіздері, қаржылық менеджер
тәжірибе жинақтай отыра бизнестің негізгі тұләасы болады. Қазақстанда елдің
әлемдік дамудың жалпы экономикалық процестеріне тартылуымен қамтыләан терең
экономикалық өзгерістер болды. Экономиканы басқарудың бұрыңәы механизмін
түбегейлі қайта құруы жүріп жатыр.
Нарықтық экономика оның үлгілерінің әр-түрлілігі кезінде мемлекет
реттеумен толықтырылатын әлеуметтік баәыттаәа шаруашылықты білдіреді.
Нарықтық қатынастардың өзіндік жүйесінде, сондай-ақ оларды мемлекет
тарапынан реттеу механизмінде де қаржы басты рөл атқарады. Олар нарықтық
қатынастардың ажырамас бөлігі болып табылады, және мемлекттік саясаттың
жүзеге асырылуының маңызды құралы болып табылады. Міне, сондықтанда
қаржылық менеджердің жұмысының маңыздылыәы артып отыр.
Қазақстанның экономикасының көтерлуі, бұәан кең ауқымды теориялық
білімдері бар жоәары білікті кадрлардың және оларәа инвесторлардың,
акционерлердің, несие берушілердің, өзгеде қаржылық қатынастар
қатысушылардың мүдделердің объектівті қорәауды жүзеге асыратын жақсы
тәжірбиелік мектептің қатысуынсыз мүмкін емес.
Міне, сондықтан да қазіргі таңда біздің республикамызда қаржылық қызмет
саласында мамандардың даярлаумен оқытуәа көп көңіл бөлінуде.
Бұл бітіру жұмысы, КОМПАНИЯдаәы және қазіргі таңдаәы нарықтық
экономикадаәы қаржылық менеджердің орынын, қаржылық менеджерге қойыләан
талаптарын ерекшеліктерін зерттеуге баәытталәан. Жұмыс қаржылық
менедрментінің КОМПАНИЯдаәы атқаратын рөлін айқындауәа және шарушылық
субъектінің қаржылық жаәдайын талдау әдістемесіне арналәан.

1 ТАРАУ . КӘЗІРГІ НАРЫҚТЫҚ ЭКОНОМИКАДАӘЫ КОМПАНИЯ ҚАРЖЫСЫНЫҢ МӘНІ МЕН
МАҢЫЗЫ.

1. КОМПАНИЯдаәы қаржы ресурстарын басқару жүйесінің қызмет ету
проецесі және құрылымы.

Кез-келген бизнес келесі үш басты сұрақтарды қоюмен оәан жауап іздеуден
басталады:
• КОМПАНИЯ алдына қойыләан мақсаттар мен міндеттерді орындауәа
мүмкіндік беретін КОМПАНИЯның активтерінің тиімді құрамымен
көлемі қандай болуы қажет?
• Қаржыландырудың көздерін қайдан табу қажет және олардың тиімді
құрамы қандай болуы қажет?
• КОМПАНИЯның төлем қабілеттілігімен қаржылық тұрақтылыәыгн
қамтамасыз ететін қаржылық қызметі аәымдаәы басқаруды қалай
ұйымдастыру қажет?
Бұл мәселелер КОМПАНИЯды басқарудың жалпы жүйесінің негізгі бірден-бір
жүйесі болып табылатын қаржылық ресурстарды тиімді басқарудың жүйесі
ретінде қаржылыж менеджменттің шегінде шешіледі. (1-сурет).

Ø

Шаруашылық субъектісін, сондай-ақ оның кадрлық құрамын басқару жүйесін
ұйымдастырушылық құрылымы, КОМПАНИЯның көлемімен оның қызмет түріне
байланысты түрлі тәсілдермен құрыләан. Ірі компания үшін бухгалтерия мен
қаржылық бөлім кіретін қаржы бойынша вице- президентпен (қаржылық
директормен) басқарылатын арнайы қызметтің бөлінуі тән болып келеді

( Сурет-2)
Сурет-2

Сурет-2

2-суретте көрсетілген схема типтік болып табылмайды, оның

құрамы қандай да бір елде бизнесті, компания түрін, оның көлемі мен
басқа да фаторларын ұйымдастырудың ұлттық ерекшеліктеріне байланысты
өзгеріп отыруы мүмкін1.

‡лкен емес КОМПАНИЯдарда қаржылық директордың рөлін әдетте бас
бухгалтер атқарады. Қаржылық менеджердің жұмысында басты, ол оның фирманы
басқарудаәы жоәары буыны жұмысының бөлігі болып немесе оәан қаржылық
сипаттаәы басқару шешімдерінің қабылдану үшін қажетті сараптамалық
ақпаратты берумен байланыстылыәы табылады. Фирма басқарудың
ұйымдастырушылық құрылымына байланыссыз қаржылық мәселелерді талдауына
жауап береді.

Кез – келген ірілеу компания белгілі бір дәрежеде қаржылық рынокпен
байланысты; бұл байланыс көп түрлі, өйткені компания әр түрлі жаәдайда
болуы мүмкін; баәалы қаәаздардың эмитенті, инвестор, қарыз алушы, лендер,
алып сатушы болуы мүмкін. Осыәан байланысты қаржылық рыноктаәы операциялар
қаржылық құралдардың көмегімен жүзеге асырылады. Осы ұәымның талдануына әр
түрлі көз қарастар бар. Сонын ішінде: қаржылық құралдар қаржылық рынокта
саудасы жүзеге асырылатын қысқа және ұзақ мерзімді инвестициялауды
көздейтін контрактыны білдіреді. Осылайша, қаржылық құралдарәа акцияларды,
облигация, фьючерстарды жатқызуәа болады.
Қаржылық менеджердің аясында әдістер мен тәсілдер көп түрлі. Оларды үш
топқа бөлуге болады: жалпы экономикалық, болжамды – сараптамалық және
арнайы.
Бірінші топқа несиелеу, саудалық – қарыздық операциялар, кассалық және
есептесу операцияларының жүйесі, сақтандыру жүйесі, есептесу жүйесі
қаржылық санкцияларының жүйесі, трансферттік опреациялар, амортизациялық
аударымдар өндірісінің жүйесі, салық салу жүйесі жатады. Мұндай тәсілдердің
жалпы логикасы олрадың негізгі параметрлері, орындаудың мүмкіндігі немесе
міндеттілігі экономиканы мемлекеттік басқарудың жүйесінің шеңберінде
орталықтандырыләан. Бірақ оларды қолданудың вариабельдігі жеткілікті
дәрежеде шектеулі боләанымен, жекелеген тәсілдерді пайдаланудың варианттары
нақты КОМПАНИЯның деңгейінде жиі анықталады.
Екінші топқа қаржылық жоспарлау, салықтық жоспарлау, болжау әдістері,
үлгілеу әдістері жатады. Бұлардың көбісі табиәаты бойынша жасаләан.
Осы екі топ арасындаәы аралық жаәдай орталықтандырыләан реттеудің
дәрежесі бойынша жеке қолданудың міндеттілігі бойынша қаржыларды басқарудың
арнайы тәсілдері алады. Олардың көбісі өзінің таралуын енді бастап жатыр,
бұл дивиденттік саясат, қаржылық аренда, факторингтік операциялар,
франчайзинг, фьючерстер. Осы тәсілдердің негізінде туынды қаржылық
құралдар жатыр.
Қаржыларды басқарудың ақпараттық қамтамасыз ету жүйесінің негізі болып
қаржылық сипатты кез келген мәліметтер, соның ішінде бухгалтерлік есепті,
қаржылық органдардың хабарландырудың, банктік жүйенің мекемелерінің
ақпаратын, тауарлық, қорлық және волюталық биржалардың мәліметтерін, өзге
де ақпараттарды айтуәа болады.
Қаржыларды басқарудың техникалық қамтамасыз ету жүйесі дербес болып
табылады және оның негізгі элементі болып табылады. Көптеген, қазіргі
таңдаәы қаәассыз технологияәа негізделген (банкаралық есептесулер өзара
есептесулер несие карточкалар арқылы есептесулер, клирингтік есептесулер)
жүйелер ЭВМ желісін, персоналды компьютерлерді, қолданбалы баәдарламалардың
қызмет ету пакеттерін қолданусыз мүмкін емес. Аәымдаәы сарапатамалық
есептерді орындау үшін қаржылық менеджер стандартты баәдарламалық
қамтамасыз етумен, соның ішінде Excel, Lotus типіндегі пакетпен қолдануы
мүмкін.
Қаржыларды басқарудың кез келген жүйесін қызмет етуі құқықтық және
нормативтік қамтамасыз етудің шеңберінде жүзеге асырылады. Оәан
президенттің заңдары, бұйрықтары, үкіметтің қаулылары министрлер мен
ведомстволардың бұйрықтары мен нұсқаулары, лицензиялар, жарәылық құжаттар,
нормалар, инструкциялар, әдістемелік көрсеткіштер жатады.

2. Нарықтық экономика жаәдайындаәы қаржы менеджменттің мәні
мақсаты және міндеттері. Қаржылық менеджменттің эволюциясы.

Бухгалтерлік есепке қараәанда қаржылық менеджмент дербес әылым ретінде
жақында әана құрылды. Қаржы теориясы бойынша жекелеген жасақтауы екінші
бүкіл дүние жүзілік соәысқа дейін жүргізілген: соның ішінде, 1938 жылы Дж.
Уильямс ұсынәан қаржылық активтің құнын баәалуды белгілі үлгісін атап
кеткен жөн. Ол фундаменталды көзқарастың негізі болып табылады. Соәан
қарамастан, бұл процестің негізін қалаәан Г. Марковица екіндігін санаәан
жөн. Бұл жұмыстарда қаржылық активтердегі инвестициялау саласында
қабылданәан шешімдердің әдістемесі беріліп, сәйкес әылыми инструментари
ұсынәан. ¦сынәан идеялар математикалық апарат секілді елеулі дәрежеде
теориялық сипатқа ие болды, ол олардың тәжірибедегі қолданысына қиындатты.
Кейінінен Марковицаның шәкірті Ульям Шарп математикалық ақпартты “анаәұрлым
тиімді және жеңілдетілген вариантын ұсынды”. Оәан бір факторлы үлгі деген
атау берілді. Шартпен берілген техника жүздеген қаржылық активтер кіретін
ірі портфельдерді тиімді басқаруәа мүмкіндік берді.
Бұл бөлім өзінің одан ары дамуын баәалы қаәаздардың баәа
қалыптастыруына, капитал рыногының тиімділік концепциясын жасауына
тәуекелмен кірістіліктің үлгісін құруәа және олардың эмпирикалық
бекітілуіне, жаңа қаржылық құралдардың жасалуына арналәан зерттеулерде
алады.
Соның ішінде 60 – жылдарында У. Шарп, Дж. Линтер, Дж. Моссина күшімен
портфельдің жүйелі тәуекелділігі мен кірістілігін білдіретін қаржылық
активтердің (Capital Assets Pricing Model, CAPM) кірістілігін баәалаудың
үлгісі жасалды. Бұл үлгі қаржылар теориясындаәы ана әұрлым маңызды әылыми
жетістік ретінде қалып отыр. Соәан қарамастан, ол белгілі бір сынауәа
тұрақты ұшырап отырды. Сондықтанда САРМ үлгісіне ұқсас бірнеше тәсілдер
жасалынды. Соының ішінде бұл арбитражды баәа қалыптастырудың теориясы,
опционалдық баәасының қалыптасы теориясы, және белгісіздік жаәдайындаәы
преференция теориясы. 2
Ана әұрлым танымалдықты арбитражды баәа қылыптасу теориясы алды.
(Arbitrage Pricing Theory, APT). APT концепциясы қаржы саласындаәы белгілі
маман Стивен Росспен ұсынылды. ‡лгінің негізіне кез келген акцияның
фактілігің кірістілігі екі бөліктен тұрады деген пайымдау енгізген: қалыпты
немесе күтілетін кірістілік және тәуекелділік немесе белгісіздік
кірістілік. Соңәы момент бірнеше экономикалық факторлармен анықталды.
Мысалы, елдегі нарықтық жаәдаймен, ішкі жиынтық өнімімен баәаланатын
әлемдік экономиканың тұрақтылыәымен, инфляциямен, пайыздық ставкалардың
динамиксымен анықталады.
САРМ басқа екі альтернативті үлгілері – опциондар баәасының қалыптасу
теориясы (Option Pricing Theory OPT) және белгісіздік жаәдайындаәы
преференция теориясы (State Preferens Theory SPT) белгілі бір себеп
бойынша жеткілікті дәрежеде дамыәан жоқ және қалыптасу сатысында тұр. Соның
ішінде SPT теориясына қатысты оның теориялық сипат иеленетіндігі туралы
айтып кетуге болады. Мысалы, рыноктың болашақ жаәдайын нақты баәалаудың
анықтау қажеттлігін көздейді ОРТ теориясының қалыптасуының Ф. Блэк және М.
Скоулз аттарымен байланыстырды, ал преференция теорисының Дж. Хиршипр
атымен байланыстырды.
Қаржылық активтердің және ақпараттың құнының өзара байланысы 50-
жылдардың аяәында зерттелді. Бірақ, ақшалай болып Ю. Фамның мақаласы
саналады. Онда капитал рыногының тиімділігінің үш нысанының бөлінуі
қарастырылады. Ол күшті, бәсең, әлсіз болып бөлінеді. Бұл саладаәы кейінгі
жаңалықтар ұсыныләан топтамалардың теориялық аспектілерін қарастырмады, тек
оның бекітілуінің эмпирикалық жаәын қарастырды.
50-жылдарының екінші жартысында капитал құрылымының теориясымен
қаржыландырудың көздерінің баәасы бойынша қарқынды зерттеулер жүргізілді.
Бұл зерттеулердің бастамасы 30 – шы жылдары Дж. Ульямс жұмысымен, кейінінен
50-жылдары Д. Дюранның жұмысымен басталды. Соәан қарамастан бұл бөлім
бойынша негізігі үлес Ф. Модильяни және Ф. Миллерге берілгендігі жалпыәа
белгілі болып табылады. Олардың теориясы шектеуші сипатқа ие болатын бір
қатар аләы шарттарәа негізделген. Осы саладаәы одан әрі қарайәы зерттеу осы
шектеулердің әлсізденуінің мүмкіндіктерін зерттеуге арналәан. Сонымен қатар
әр түрлі үлгілерді қолданылу мүмкіндігі, соның ішінде әр түрлі көздердегі
капиталдың құнын есептеу үшін САРМ зерттелді. 3
Барлық аталәан жаңалықтардың ішінен екі баәыт – портфель теориясымен
капитал құрылымының теориясы ірі компанияның қаржыларының басқаруларының
әылымы мен техникасын негізін білдіреді. Олар екі маңызды мәселелерге жауап
беруге мүмкіндік береді: қаржылық ресурстарды қайдан алу керек, және қаржы
ресурстарды қайда салу керек? 1958 ж. Модильян мен Миллердің пионерлік
жұмысы басылып шыққаннан кейін қаржы теориясы аясында ірі мамандар
Т.Е.Коупленд және Дж. Ф. Уенстонмен қазіргі уақытта жаңа қаржы теориясы
ретінде таныләан, қолданбалы микроэкономикадан жеке баәыт ретінде бөлінген
бұл жұмыс қарастырыләан.
Қаржылардың қазіргі таңдаәы теориясының шеңберінде қаржылық
менеджменттің қолданбалы пәні қалыптасты. Ол ірі компанияның қаржыларын
басқарудың техникасымен әдістемесіне арналәан әылымы ретінде қалыптасты.
Бұл негізінен қаржылық ресурстардың теориясынның базалық бөлімдерін
бухгалтерлік есептің (компанияның қаржылық жаәдайының анализі, дебиторлық
борышты басқару мен анализ) сараптамалық бөлімдерімен табиәи толықтырылу
жолымен жүзеге асты. Сондай-ақ басқарудың теориясының бір қатар апараты
арқылы жүзеге асады. Осы жаңа пән бойынша аләашқа монографиялары 60-
жылдардың басында аәылшын тілді елдерде қалыптасты. Оны оқу құрал ретінде
де қолдануәа болады. Қазіргі таңда қаржылық менеджмент туралы дербес әылыми
баәыты ретінде және тәжірибелік қызметі ретінде әана емес, сондай ақ оқу
пјні ретінде де қалыптасқандыәы туралы айтуәа болады.
Басқару теориясының, қаржы теориясының, бухгалтерлік есептің
сараптамалық апаратының дербес баәыттаәы – қаржылық менеджментке синтезі
толық түсінікті болы қана қоймай ,сондай-ақ тиімді болып табылмайды.Басқару
аспектілердің күшімен қамтамасыз етілген мүндай метамарфозалар маңызды болы
табылады. Анаәүрлым көрсеткіш мысалы ретінде бухгалтерлік есептің англо-
американдық үлгінің шеңберінде басқару есебінің трансформациясы көрінеді.
Мәселелердің сәйкес көлемі шыәының есебі ретінде және басқарма есебі
ретінде қамтылады.Кейінгі кезде ол шыәынды басқару ретінде түсіндіріледі.
Бүл пәнінң мазмұнды бөлігі әр түрлі жаәдайда анықталуы мүмкін. Соның
ішінде тәсілдердің бірінен көрінгендей ол осындай болуы мүмкін. Ірі
компанияның қаржыларын бақару оның иелерінің мүдделеріне байланысты жүзеге
асырылады.Жоәарыда аталәандай негізгі мақсат айқындалады: оның
капитализациялынәан қүнның өсіру арқылы фирманың қүның өсіру арқылы
фирманың құның максимизациялау болып табылады. Бұл мақсатқа жету үшін
компанияның қаржылырын басқару шегінде шешімдер үш баәытта қабылдануы
керек:
• Инвестициялық саясат
• Қаржы көздерін басқару (яәни құралдарды қайдан алуәа болады және
қаржыландыру көздерін оптималды құрлымы қандай )
• Дивиденттік саясат
• Революцияәа дейінгі Ресейде қаржылық менеджменттің дербес әылым
ретіндегі үәымы боләан емес. Соәан қарамастан осы әылымның
базалық құрылымына кіретін екі баәыт қажет. Олар: қаржылық
есептеулер мен баланстық тандау. Бұлар сол кездін өзінде де сәтті
дамыәан.
Қаржылық есептер капитализмнің пайда болуымен қалыптасты, бірақ жеке
сала ретінде 19-әасырда әана қалыптасты. Сол кезде олар коммерциялық
есептерге немесе коммерциялық арифметика ретінде белгілі. 19 – әасырда бір
қатар елдердің экономикалық өсімін коммерциялық білімнің таралу жүйсін
қолдаудың дәрежесімен байланыстырады. Соның ішінде, Германияда сол жылдары
осы білімді тарататын 24 – жоәары коммерциялық училище өмір сүрді.
Коммерциялық әылымының негізін қолданылуы әр бір қаржылық операцияны,
әр бір сауда актісін әр қашан алып жүру әана емес, көбінде оны әылым
ретінде коммерциялық арифметика құрады. Қазіргі таңның көзқарасы тарапынан
жаңа әылымының процедуралық жаәы қиын емес, ол пайыздық есептеу
техникасын, вексельдік есептеу техникасын, вексельдік баәам және қаржылық
операциялар бойынша есептеу техникасын енгізді. Бірақ, коммерциялық
арифметиканың мазмұнды жаәы қазіргі таңда да өзекті болып отыр.
Экономикасы дамыәан елдерде қаржылық анализді капитал рыногындаәы
анализдің әрекетін аясын шектейтін тәсіл бар. Осы тәсілге сәйкес қаржылық
менеджер – бұл ірі компанияның қаржыларын басқару бойынша маман; қаржылық
сарапшы – белгілі бір дәрежеде ана әұрлым тар маман.
Сонымен, қаржылық менеджментке қатысты бұл баәыт әлеуметтік экономикада
бір қатар себептерге байланысты қалыптаса алмады. Соның ішінде баәалы
қаәаздар рыногының болмауынан және КОМПАНИЯның қаржылық дербестігінің
болмауынан орын аләан.
90-жылдардан жүзеге асырыләан экономиканың нарықтық қатынастарәа көшуі,
соның ішінде банктік жүйедегі түбегейлі өзгерістер, меншік нысандарының
енгізілуі, бухгалтерлік есептің трансформациясы шаруашылық субъектінің
қаржылық ресурстарын басқаруды қайтадан өзектетті. Бұл түсінікті де,
өйткені қаржыландыруды иелене отырып, талап етілген комбинацияда қажеттілік
кезінде кез келген басқа ресурстарды алуәа болады. 4

1. ТАРАУ. ҚАРЖЫЛЫҚ МЕНЕДЖЕРДІҢ ҚЫЗМЕТІНІҢ МӘНІ ТЕОРИЯЛЫҚ НЕГІЗДЕРІ.

2.1 Қаржылық менеджердің біліктілік сипаты және оның функциялары.

Қаржылық менеджердің біліктік сипаты оәан оның теориялық дайындыәына
және жұмысының тәжірибесіне талаптар қояды. Біліктік сипаты екі бөлімнен
тұрады: Білуі қажет және жасай алуы керек.
Келесілерді білу қажет:
1. Менеджмент теориясын
2. Қаржының, несиенің, ақша айналымының теориясын
3. Қаржылық менеджмент теориясын
4. Бухгалтерлік есепті
5. Экономикалық статистиканы, статистикалық есепті
6. Қаржылық, несиелік, банктік, биржалық қызметінің саласында ҚР
заңнамасын білу
7. Халықаралық есеп және сыртқы экономикалық қызмет бойынша нормативтік
заң актілерін
8. Баәалы қаәаздардың түрлерін және олардың айналымдарын. Баәалы
қаәаздардың шетелге айналымын
9. ҚР ішкі қаржылық рыногындаәы операциялардың жүргізілу ережесімен
тәртібін
10. Халықаралық қаржы рыногында операцияларды жасаудың негіздерін
11. Шаруашылық субъектісінің экономикасының негіздерін
12. Экономикалық анализдің әдістемесі мен әдісін
13. Іс жүргізуді және корреспонденцияны

Келесілерді жасай білу қажет:
1. Бухгалтерлік балансты оқу
2. Шаруашылық субъектісінің статистикалық, бухгалтерлік және оперативтік
есебін білу
3. Қаржылық ақпаратты білу
4. Шаруашылық субъектісінің сауда - өндірістік және әсіресе қаржылық
қызметтінің нәтижелерін анализдеу
5. Капитал салу бойынша шаралардың экономикалық тиімділігн анализдеу мен
баәалау
6. Капитал салудың нәтижелерін болжамдау, нақты шешімдерін қабылдау мен
баәалау
7. Қаржылық ресурстарды пайдаланудың баәдарламасын жасау
8. Қаржылық ресурстарды пайдалану бойынша және қаржылық жоспарды орындау
бойынша есеп жасау
9. Қаржылық жоспарды құру
10. Банкттерге, салық қызметіне өзге де басқа да органдарына беру үшін
қаржылық мәселері бойынша құжаттарды дайындау
11. Қаржылық мәселелер бойынша басқару органдырмен және шаруашылық
субъектілерімен хат алысуды жүргізу
12. Қаржылық жоспардың, қаржылық баәдарламаның көрсеткіштерінің
орындалуына, қаржылық ресурстарды, негізгі қорды, материалдық емес
активтерді, айналым қаражатын тиімді пайдалануәа бақылауды жүзеге
асыру.

Қаржылық менеджердің қызметі.
Қаржыларды жоспарлау

Қаржылық жоспарлау бұл КОМПАНИЯның дамуын қамтамасыз ету үшін ақша
қаражаттарын шыәандаудың баәыттарын барлық оның кірістерін жоспарлау болып
табылады. Қаржылық жоспарлау әр түрлі мазмұндаәы және баәыттаәы қаржы
жоспарлаудың міндеттерін және объектілеріне байланысты жүзеге асырылады.
Осыны басшылыққа ала отырып, қаржылық жоспарларды перспективті,
аәымдаәы және опреативтік деп бөлуге болады.
Перспективті және аәымдаәы жоспарлаудың мысалы болып бизнес-жоспар
табылады. Ол дамыәан капиталистік елдерде жаңа КОМПАНИЯ құру кезінде және
өнімнің жаңа түрлерін өндіру кезінде жасалады. Ол үш жалдан бес жаләа дейін
мерзімде жасалады. ¤йткені жоспарлар одан көп жыләа жарамауы мүмкін. Бизнес-
жоспар тек қаржылық жоспар болып табылмайды. Ол нақты инвестордың белгілі
бір жаәдайда жаңа КОМПАНИЯды құруәа немесе жаңа өндірістік баәдарламаны
қаржыландыруәа қатысуәа тартудың стратегиясын жасау үшін қажет.6
Бизнес-жоспарды құру сөзсіз КОМПАНИЯды ішкі басқаруды қамтамасыз етеді.
¤тйкені ол мақсаттардың қойылуымен олардың тәжірибе жүзінде іске асырылуы
жасалады. Бизнес-жоспардың кәсиби құрылымы инвесторлардың қаражаттарын
сақтауәа және банкроттық ықтималдылыәын төмендетуге мүмкіндуік береді.
КОМПАНИЯның басшылыәы барлық уақытта таңдау алдында тұрады. Ол жүзеге
асырылуы тиімді баәасының таңдауын жүзеге асырады, несиелік және
инвестициялық саясаттың салсындаәы шешімдерді қабылдайды.
КОМПАНИЯның барлық қызметі рентабельді болу, КОМПАНИЯның жұмысының
нәтижелеріне мүдделі толәалардың тобын (меншік иелері, кридиторлар т.б.)
қанаәаттандыратын көлемде ақша қаражатының түсі мін қамтамасыз ететін
жаәдайәа жету қажет. Экономикалық қызметтің күтілетін нәтижелерін бейнелеу
болашақта КОМПАНИЯның бюджетін құрәан кезде орын алады.
Жалпы қысқа мерзімді және ұзақ мерзімді жоспарлауды ажыратады.
Қабылданатын шешімдердің бір қатарын мәні өте ұзақ мерзімді
перспективаларәа таралады. Бұл мысалы, негізгі капиталдың элементтерін алу,
кадр саясаты шыәарылатын өнімнің түрлерін анықтау секілді салалардаәы
шешімдерге қатысты болады. Мұндай шешімдер КОМПАНИЯның қызметін бірнеше
жыләа аләа анықтайды және ұзақ мерзімді жоспарда көзделу қажет. Ондаәы
дәйектілік дәрежесі жоәары емес. ¦зақ мерзімді жоспарлар құрамдас элементі
қысқа мерзімді жоспарлар болып табылатын шектеулі конструкцияны білдіруі
қажет.
Негізінен КОМПАНИЯдарда қысқа мерзіміді жоспарлау қолданылады, және бір
жыләа тең жоспарлы кезеңге қатысты болады. Бұл мұндай аралықта КОМПАНИЯ
өміріне қатысты жаәдайлар орын алады. ¤йткені бұл мерзімде коньюктураның
мерзімді қозәалысы теңеседі. Уақыты бойынша жылдық бюджетті айлық немесе
квартлдық бюджет деп бөлуге болады.
Бюджеттің дәйектілігінің деңгейін бекітетін жалпы ережелер жасалынады.
Бірінші кезекте құрыләан есептердің өнімділігі деңгейінің қаншалықты жоәары
екендігіне байланысты. Сонымен қатар, әр бір нақты КОМПАНИЯда жекеленген
жоспарланәан әрекеттерді үйлестіруді қамтамасыз ету үшін бюджеттердің
қажетті дәйектілік деңгейін баәалау қажет.
Жоспарлау мақсаты әр түрлі КОМПАНИЯда әртүрлі. Жоспарлаудың функциясына
КОМПАНИЯның түрі мен көлеміне байланысты әр түрлі маәына беруі мүмкін.
Бюджет экономикалық болжау секілді. КОМПАНИЯның басшылыәы оның көлемімен
түріне байланыссыз экономикалық қызметтің аясындаәы қандай міндеттерді ол
келесі кезеңге жоспарлай алатындыәын білуі қажет. КОМПАНИЯның мүдделі
тұләалар оның жұмысының нәтижелеріне аз талаптар қояды. Сонымен қатар
қызметтің бір қатар түрлерін жоспарлаәан кезде қойыләан міндеттерді орындау
үшін қандай экономикалық ресурстардың талап етілетіндігі туралы білуі
қажет. Бұл мысалы, капиталды тартудың аясындаәы жоспарлауәа (несие алу
акционерлік капиталдың ұләаюы және т.б.) және инвестиция көлемін анықтауәа
қатысты болып табылады.
Бюджет бақылау үшін негіз болып табылады. Бюджеттегі жоспарлардың
жүзеге асырылуы бойынша КОМПАНИЯның қызметінің фактілік нәтижелерін тіркеу
қажет. Жоспарланәан фактілік көрсеткіштермен салыстыра отырып бюджеттік
бақылауды жүзеге асыруы мүмкін. Бұл жаәдайда негізгі назар жоспарлыдан
алшақтайтын және осы ауытқулардың негізінде анализделетін көрсеткіштерге
бөленеді. Осылайша, КОМПАНИЯның барлық жаәы бойынша ақпарат осылай
толықтырылады. Бюджеттік бақылау КОМПАНИЯның қандай-да бір жоспарланәан
жоспарлары қанаәаттанарлықсыз болуының мән – жайын анықтайды. Бірақ, мұндай
жаәдай орын аләан кезде бюджеттің өзі нақты емес жаәдайлардың негізінде
құрылуы мүмкін. Екі жаәдайда да басшылық осы туралы ақпарат алуәа мүдделі
болады.
Бюджет үйлестіру құралы ретінде. Бюджет өндіріс, шикізат сатып алуда,
өндірілген өнімді жүзеге асырудың саласындаәы құндық көрсеткіштерінде
көзделген әрекеттердің баәарламасын білдіреді. Әрекеттердің баәдарламасында
жекелеген шаралардың уақытша және функцияналдық үйлесімділік қамтамасыз
етілуі қажет. Оның рентабельділігі мысалы, жеткізушінің күтілетін
көлемінен, өндіріс жаәдайына байланысты. Шыәарылатын өнім саны – жүзеге
асырудың күтілетін көлеміне байланысты. Шыәарылатын баәа көлемі өндірістің
баәдарламасы талап ететін материалдардың көлеміне байланысты7.
Бюджет міндет қою үшін негіз ретінде келесі кезеңге бюджетті жасай
отырып, осы кезеңге қызметтің басталуына дейін шішімі қабылдануы керек.
Мұндай жаәдайда жоспардың жасаушысына баламалы ұсыныстарды таңдауы үшін
“уақыттың жеткіліктілігінің” ықтималдылыәы жүзеге асады.
Бюджет құзіретті бөлу құралы ретінде. Бюджеттің жоспарының КОМПАНИЯ
басшылыәымен мақұлдануы одан арәы шешімдердің бөлініс деңгейінде
қабылдануының белгісін білідіреді. Әрине егер ол бюджетпен белгіленген
шектен шықпаса. Егер де бөлініс деңгейіндегі бюджет жасалмаса, онда
КОМПАНИЯның басшылыәы мұндай жаәдайда жедел шешімдерді қабылдау процессінің
децентрализациялануына жақын болуы екі талай.
Жоспарлауды ұйымдастыру КОМПАНИЯның көлеміне байланысты. ¤те шаәын
КОМПАНИЯда басқару функциялардың бөлінісі орын алмайды. Осыәан орай
басшылар барлық мәселелерге өздері енуге мүмкінді алады. Ірі КОМПАНИЯдарда
бюджетті (жоспарды) құру бойынша жұмыстар орталықтан тыс болуы қажет.
Бөлініс шеңберінде әана өндіріс саласында тәжірибесі бар кадрлар үйлеседі
емес пе. Сондықтан да бөліністерде болашақта қабылдануәа тиіс әректтерге
қатысты ұсыныстар ұсынылады.
Бөлімшелердің бюджеті бір бірінен алшақталмәан, есептеу кезінде мысалы,
сатудың жоспарлы көрсеткіштерін есептеу кезінде өндіріс жаәдайын білу
қажет. ‡йлесімінің жүйесін қамтамасыз ету үшін көптеген КОМПАНИЯдарда
бюджетті құру бойынша нұсқаулар жасалады. Онда уақытша жоспар, сондай-ақ
бюджеттік көрсеткіштердің есебі кезінде міндеттер мен жауапкершілікті бөлу
орын алады.
КОМПАНИЯдаәы жоспарлау туралы әдебиеттерде әдетте бюджетті құру бойынша
жұмыстарды ұйымдастырудың екі схемасын ажыратады: Break-Down(жоәарыдан
төменге) әдісі бойынша және build-up (төменннен жоәарыәа) тәсілі бойынша.
Break-down тәсілі бойынша бюджеттік құру жұмысы жоәарыдан басталады. Яәни,
КОМПАНИЯ қаржылық менеджері оның міндеттерімен мақсаттарын анықтайды. Содан
кейін бұл көрсеткіштер КОМПАНИЯ құрылымының төмен деңгейіне қарай
қозәалысы бойынша, барынша дәйектелген формада бөлімшенің жоспарына енеді.
Build-up тәсілі бойынша керісінше жүзеге асырылады. Мысалы, өткізу
көрсеткіштерінің есебін жекелеген өткізу бөлімшелері бастайды, одан соң
КОМПАНИЯның өткізу бөлімінің бастыәы бұл көрсеткіштерді соңыра ... жалғасы
Ұқсас жұмыстар
Қаржылық менеджердің тиімді әрекет етуіне ықпал ететін қаржылық менеджмент моделдері
Менеджердің жұмыс істеу стилі
Мемлекеттің қаржылық қызметі туралы
Мемлекеттің қаржылық қызметі
Коммерциялық банктердің қаржылық қызметі
Қазақстан Республикасындағы мемлекеттің қаржылық қызметі
Қазақстан Республикасында қаржылық бақылау қызметі
Қазақстан Республикасының мемлекеттің қаржылық қызметі
«Байсерке-Агро» ЖШС-ның өндірістік–қаржылық қызметі
Қаржының мәні мен қызметі. Қаржылық жүйе
Пәндер

Қазақ тілінде жазылған рефераттар, курстық жұмыстар, дипломдық жұмыстар бойынша біздің қор №1 болып табылады.

Байланыс

Qazaqstan
Phone: 777 614 50 20
WhatsApp: 777 614 50 20
Email: info@stud.kz
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь