Дарынды оқушылардың аффилиациялық мотивациясының өзіндік ерекшелігі

МАЗМҰНЫ

КІРІСПЕ 3

1 ДАРЫНДЫ ОҚУШЫЛАРДЫҢ АФФИЛИАЦИЯҒА ДЕГЕН МОТИВАЦИЯСЫНЫҢ ЕРЕКШЕЛІКТЕРІН ТЕОРИЯЛЫҚ ТҰРҒЫДАН ҚАРАСТЫРУ
1.1 Дарынды балалардың психологиялық сипаты
1.2 Аффилиацияға деген мотивацияны сипаттап көрсету

2 ДАРЫНДЫ ОҚУШЫЛАРДЫҢ АФФИЛИАЦИЯҒА ДЕГЕНМОТИВАЦИЯСЫНЫҢ ЕРЕКШЕЛІКТЕРІН ЭМПИРИКАЛЫҚ ТҰРҒЫДАН ҚАРАСТЫРУ
2.1 Әдістерді негіздеу және зерттеу процедуралары
2.2 Эмпирикалық зерттеу нәтижелерін талдау

ҚОРЫТЫНДЫ

ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ

ТІРКЕМЕ А

ТІРКЕМЕ Ә
КІРІСПЕ
Қай мемлекеттің де негізгі тірегі – білімді де білікті, іскер де белсенді адамдар. Сондықтан қоғам талабына сай ол қоғамды көркейтетін, дамытатын жастар тәрбиелеу ең маңызды мәселе екені даусыз. Қазақстан Республикасының «Білім туралы» заңында мемлекеттік саясат негізінде ең алғаш рет «Әр баланың жеке қабілетіне қарай интеллектуалдық дамуы, жеке адамның дарындылығын дамыту» сияқты өзекті мәселелер енгізіліп отырғаны белгілі.
Дарынды балаларға білім беруді әр ғылымның бүгінгі даму дәрежесіне сәйкес жүргізу бір жағынан қоғамға талантты мамандар даярлауда тиімді болса, екінші жағынан ерекше дарынды балалардың тек өзінің интеллектуалдық дамуын қанағаттандыруды қамтамасыз етеді.
Қазіргі әлеуметтік-экономикалық жағдайда кәсіби жетістікке жалпы және арнайы қабілеттілік, білімділік, шығармашылық , қарым-қатынас арқылы ғана жетуге болады. Сондықтан ата-аналардың, мұғалімдердің алдында жаңа міндет: балалардың жеке қабілеттілігін, бейімділігін, анықтау және оны дамыту, соның негізінде олардың болашағына бағыт беру тұр. Осы аталған мәселенің өзектілігі соншалық, жеке тұлғаның дарындылығын дер кезінде анықтап, оны қолдап отыру қажеттілігі дәлелдеуді қажет етпейді.
Жас өркеннің бойындағы табиғат берер ерекше қабілетті, дарындылықты тани білу, оның ары қарай дамуына бағыт-бағдар бере білу ерекше қиын іс. Алайда әр баланың жеке қабілетін анықтап, оны сол бағытта жетелеу – ұстаз нарызы. Ұстаз болу жауапты да қиын мамандық. Баланы заманына қарай икемдеп, өз заманының озық өнегесін оның санасына сіңіре білу, оларды шығармашылық бағытта жан-жақты дамыту – бүгінгі күннің басты талабы.
Жас жеткіншектерді заман талабына сай тәрбиелеуде олардың жеке қабілеті мен бейімділіктерін, олардың дарындылығын ескеру маңыздылығы күннен күнге арта түсуде. Бұл мәселеге байланысты жүргізіліп жатқан ғылыми-тәжірибелік жұмыстар өз жалғасын табуда.
Психология ғылымындағы негізгі ұғымдардың бірі – қарым-қатынас мәселесі. Қарым-қатынас - өте маңызды, әрі күрделі де ұзақ мерзімді қажет ететін көкейкесті мәселелердің бірі. Қарым-қатынасқа түспей тұрып жеке адамды толық түсіну, оның адами қасиеттерін, дамып жетілуін талдау мүмкін емес. Сондықтан тұлғаның дамуында қарым-қатынастың орны ерекше. Сондықтан да дарындылардың қарым-қатынасқа қажеттіліктерінің деңгейлерін, серіктес іздеуге деген, өзара түсінушілікке деген қажеттіліктерінің деңгейін анықтау мәселесі өзекті болып отыр.
Демек, психологиялық теория мен практикада қарым-қатынас жайлы, аффилиациялық мотивация туралы аз зерттелінбеген. Алайда, қазіргі дарындылардың қарым-қатынас мотивациясы, аффилиациялық мотивация мәселесі аз қарастырылған.
Зерттеу өзектілігі: Қазіргі әлеуметтік-экономикалық жағдайда кәсіби жетістікке жалпы және арнайы қабілеттілік, білімділік, шығармашылық , қарым-қатынас арқылы ғана жетуге болады. Дарынды балалардың мотивациялы шеңберін анықтау оларды тәрбиелеу мен оқытуда маңызды фактор болып табылады. Әсіресе, дарынды жасөспірімдердің қарым-қатынас мәселесі маңызды орын алып отыр. Қазіргі таңда дарынды оқушылардың қабілеттері, оқу дағдылары, үлгерімдері, қызығушылықтары, танымдық процестері зерттеліп келе жатыр.
Сондықтан, зерттеу тақырыбы: «Дарынды оқушылардың аффилиациялық мотивациясының өзіндік ерекшелігі» - деп алынды.
Зерттеу объектісі: Жасөспірімдердің мотивациясы.
Зерттеу пәні: дарынды оқушылардың аффилиациялық мотивациясының өзіндік ерекшеліктері.
Зерттеу мақсаты: Дарынды оқушылардың аффилиациялық мотивациясының өзіндік ерекшеліктерін анықтау.
Зерттеу міндеттері:
1. Аффилиациялық мотивация және қарым-қатынасқа қажеттіліктің теориялық негізін анықтау.
2. Жеке тұлға дарындылық ерекшеліктеріне сипатамма беру.
3. Дарынды оқушылардың аффилиациялық мотивациясын зерттеу әдістемелері мен процедурасын айқындау.
4. Дарынды оқушылардың аффилиациялық мотивациясын эксперименталды зерттеу.
Зерттеу болжамы: Дарынды оқушылардың дара қабілеттеріне, шығармашылықтарына байланысты орта мектеп оқушыларына қарағанда аффилиацияға деген мотивациясының өзіндік ерекшеліктері бар, қарым-қатынасқа қажеттіліктері жоғары.
Сараптама базасы: Жамбыл атындағы дарынды балаларға арналған лицей-интернат, Өскемен қаласы, Амурский көшесі - 12/1 және № 45 қазақ орта мектебі, Өскемен қаласы, Тоқымашылар даңғылы -3. Экспериментке 50 адам қатысты.
ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ

1 Анастази А. Психологическая тестирование. Кн. 1 и 2.-М.: Педагогика,1982.- 178 б.
2 Асеев В.Г. Проблема мотивации и личность / теоретические проблемы психологии личности. М., 1974.- 133 б.
3 Әбілмәжінова Н. Дарынды оқушымен жұмыс // Қазақстан мектебі 2002, №2 – 54-56 б.
4 Берн Э. Игры, в которые играют люди. Психология человеческих взаимоотношении. Люди, которые играют в игры. Психология человеческой судьбы. СПб., 1992.- 54-68 б.
5 Бодалев А.А., СтолинВ:В: Практикум по психодиагностики. М., 1988.- 144 б.
6 Бодалев А.А. Личность и общение: Избранные труды. М: Педагогика, 1983.- 331 б.
7 Божович Л.И. Проблема развития мотивационной сферы ребенка // Изучение мотивации поведения детей и подростков. М., 1972.- 226 б.
8 Брудный А:А: Понимание и общение. М., 1989.- 365 б.
9 Возрастная и педогогическая психология / Под ред. М.В. Гамезо, М.В. Матюхиной, Т.С. Михальчик. М., 1984.- 165 б.
10 Гильбух Ю.З. Внимание: одоренные дети. – м.: знание, 1991.- 178 б.
11Готтсданкер Р. Основы психологического эксперимента. М., 1982.- 22-25 б.
12 Грищина Н.В. Я и другие: общение в туродовом коллективе. Л, 1990.-525 б.
13 Досымбекова «Дарынды бала» ұғымы. //Қазақстан мектебі №12, 2006.- 35-38 б.
14 Елеусізова С. Қарым-қатынас психологиясы. – Алматы: «Рауан», 1996.- 148 б.
15 Жексенбаева Ү. Жеке тұлға дарындылығы.//Қазақстан мектебі, №1, 2005.- 41-44 б.
16Жексенбаева У.Б. Диагностика одаренности детей. – Изд-во РАД, Астана, 2005.-278 б.
17Зимняя И.А., Малахова В.А., Путиловская Т.С., Хараева Л.А. Педагогическое общение как процесс решения коммуникативных задач // Психолого-педагогические проблемы взаимодействия учителя и учащихся / Под ред. А.А. Бодалева В.А. Лейцдис., 1980.- 153 б.
18 Зимняя И.А. Педагогикалық психология./ Орыс тілінен аударған М.А. Құсаинова.- М.: Логос; алматы, 2005.- 368 б.
19 Злоцкий Г. Диагностические методы работы с одаренными // Советская педагогика. 1991, №6.- 465 б.
20 Илин П.И. Мотивация и мотивы. СПб: Издательство «Питер», 2000,- 512 с.: ил. – (Серия «Мастера психологии»)
21 Кон и.С. Психология ранней юности / Возрастная и педогогическая психология / Под ред. А.В. Петровского. М., 1979.- 627 б.
22 Кон И.С. Психология ранней юности / и.С. Кон.- М., 1989. – 205 б.
23 Кондратьев М.Ю. Подросток в замкнутом круге общения. М. – Воронеж, 1997.- 915 б.
24 Концепция выявления, подержки и развития одоренных детей в Республике Казахстан. Дарын. Информационно-методический сборник №3, 1999.- 22-35 б.
25 Леонтьев А.А. Психология общения. Тарту, 1974.- 289 б.
26 Лейтес Н.С. Об умственной одоренности. – М., 1960.- 242 б.
27 Лейтес Н.С. Одаренные дети // Психология индивидуальных различий. Тексты.-М.,1982.-140-147 б.
28 Лисина М.И. Общения и речь: развития речи у детей в общении со взрослыми. М., 1985.- 480 б.
29 Лисина М.И. Общение, личность и психика ребенка. / А.Г. Рузская. – М., 1997. – 23 б.
30 Ломов Б.Ф. Общение как проблема общей психологии // методологические проблемы социальной психологии. М., 1975.- 205 б.
31 Маркова А.К. Формирования мотивации учения в школьном возрасте. М, 1983.-445 б.
32 Матюшкин А.М. Загадки одаренности. – М., 1993. 525 б.
33 Намазбаева Ж.Ы., Сангильбаев О.С. Орысша-қазақша психологиялық сөздік. – Алматы, 2005.- 250 б.
34Нарикбаева Л.М. Сущностная характеристика одоренности детей.// Вестник, №2, 2003.- 44-48 б.
35 Новые иссследования в психологии. Москва, Педагогика, 1976.-572 б
36Н. Тоқсанбаева. Педагогикалық психологиядағы қарым-қатынастың жалпы сипаттамасы. // Ұлт тағлымы. 2005, №3; 254-258 б.
37 Общая психодиагностика / Под ред. А.А. Бодалева, В.В. Столина. – М.: Изд. МГУ, 1987. 627 б.
38 Пайнц, Эйала, Маслач, Кристина Практикум по социальной психологий / СПб. Питер: 2000.- 865 б.
39 Прикладная социальная психология: Учеб. Пособ./ Под ред. А.Н. Сухова, А.А. Дергача, М, 1998.- 367 б.
40 Психология одоренности детей и подростков / Под ред. Н.С. Лейтеса – М.: Издат. Центр «Академия», 1996.- 85 б.
41 Психология одаренности: от теории к практике / Под ред. Д.В. Ушакова. – М.:ПЕР СЭ, 2000.- 502 б.
Психологические тесты. Ахмеджанова Э.Р. Москва, 1995. – 320 б.
42 Сосновский Б.А. Лабораторный практикум по общей психологии / Под ред. В.М. Гамезо. М.., Просвещение. 1979. – 126б.
43 Столяренко Л.Д. Основы психологии: Ростов н/Д: Феникс, 1999.- 325 б.
44 Судновский В.Э., Одаренность. – М.: Знание, 1998.- 289 б.
45 Телепнева Н.Н. О многообразии средств развития детской одаренности. // Менеджмент в образовании, №2, 2004.- 38-47 б.
46 Теплов Б.Е. Способности и одаренность // Психология индивидуальных различий. Тексты.- М.: 1982.-129-139 б.
47Хайнц Хекхаузен Мотивация и деятельность. Под. ред. Б.М. Величковского. Москва, Педагогика, 1986 г.- 735 б.
48 Якобсон П.М. Психологические проблемы мотивации поведения человека. М., 1969.- 193 б.
49 Якобсон П.М. Общение людей как социально-психологическая проблема. М., 1973.- 355 б
        
        ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫ ҒЫЛЫМ ЖӘНЕ БІЛІМ МИНИСТРЛІГІ
РЕСПУБЛИКАЛЫҚ МЕМЛЕКЕТТІК ҚАЗЫНАЛЫҚ МЕКЕМЕ
ПСИХОЛОГИЯ-ПЕДАГОГИКА ФАКУЛЬТЕТІ
Психология кафедрасы
БІТІРУ ЖҰМЫСЫ
тақырыбы ДАРЫНДЫ ОҚУШЫЛАРДЫҢ АФФИЛИАЦИЯЛЫҚ ... ... ... ... ... ДЕГЕН МОТИВАЦИЯСЫНЫҢ ЕРЕКШЕЛІКТЕРІН
ТЕОРИЯЛЫҚ ТҰРҒЫДАН ҚАРАСТЫРУ
1.1 Дарынды ... ... ... ... ... мотивацияны сипаттап көрсету
2 ДАРЫНДЫ ОҚУШЫЛАРДЫҢ АФФИЛИАЦИЯҒА ДЕГЕНМОТИВАЦИЯСЫНЫҢ ЕРЕКШЕЛІКТЕРІН
ЭМПИРИКАЛЫҚ ... ... ... ... және ... ... ... зерттеу нәтижелерін талдау
ҚОРЫТЫНДЫ
ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
ТІРКЕМЕ А
ТІРКЕМЕ Ә
КІРІСПЕ
Қай мемлекеттің де негізгі тірегі – ... де ... ... ... ... ... ... талабына сай ол қоғамды көркейтетін,
дамытатын жастар тәрбиелеу ең маңызды мәселе ... ... ... ... ... заңында мемлекеттік саясат негізінде ең
алғаш рет «Әр ... жеке ... ... ... ... ... дарындылығын дамыту» сияқты өзекті мәселелер енгізіліп отырғаны
белгілі.
Дарынды балаларға білім беруді әр ғылымның ... даму ... ... бір ... ... талантты мамандар даярлауда тиімді
болса, екінші жағынан ерекше дарынды балалардың тек өзінің интеллектуалдық
дамуын қанағаттандыруды қамтамасыз ... ... ... ... ... ... ... қабілеттілік, білімділік, шығармашылық , қарым-қатынас арқылы ғана
жетуге болады. Сондықтан ата-аналардың, мұғалімдердің алдында жаңа ... жеке ... ... ... және оны дамыту,
соның негізінде ... ... ... беру тұр. Осы ... ... ... жеке тұлғаның дарындылығын дер кезінде анықтап, оны
қолдап отыру қажеттілігі дәлелдеуді қажет етпейді.
Жас өркеннің бойындағы табиғат ... ... ... ... ... оның ары ... дамуына бағыт-бағдар бере білу ерекше қиын ... әр ... жеке ... ... оны сол ... жетелеу – ұстаз
нарызы. Ұстаз болу ... да қиын ... ... ... ... ... ... озық өнегесін оның санасына сіңіре білу, оларды шығармашылық
бағытта жан-жақты дамыту – бүгінгі күннің ... ... ... ... талабына сай тәрбиелеуде олардың жеке
қабілеті мен бейімділіктерін, олардың ... ... ... күнге арта түсуде. Бұл мәселеге байланысты жүргізіліп жатқан ғылыми-
тәжірибелік жұмыстар өз ... ... ... ... ... бірі – ... Қарым-қатынас - өте маңызды, әрі күрделі де ұзақ мерзімді қажет
ететін көкейкесті мәселелердің бірі. ... ... ... ... толық түсіну, оның адами қасиеттерін, дамып жетілуін талдау мүмкін
емес. Сондықтан тұлғаның дамуында қарым-қатынастың орны ерекше. ... ... ... ... деңгейлерін, серіктес
іздеуге деген, өзара түсінушілікке ... ... ... ... ... ... ... психологиялық теория мен практикада қарым-қатынас жайлы,
аффилиациялық мотивация туралы аз ... ... ... ... мотивациясы, аффилиациялық мотивация мәселесі
аз қарастырылған.
Зерттеу өзектілігі: ... ... ... ... ... және ... ... білімділік, шығармашылық , қарым-
қатынас арқылы ғана жетуге болады. Дарынды балалардың мотивациялы шеңберін
анықтау оларды тәрбиелеу мен ... ... ... болып табылады.
Әсіресе, дарынды жасөспірімдердің қарым-қатынас мәселесі маңызды орын ... ... ... ... ... ... оқу дағдылары,
үлгерімдері, қызығушылықтары, танымдық ... ... келе ... зерттеу тақырыбы: «Дарынды оқушылардың аффилиациялық
мотивациясының өзіндік ерекшелігі» - деп алынды.
Зерттеу объектісі: Жасөспірімдердің мотивациясы.
Зерттеу ... ... ... ... мотивациясының өзіндік
ерекшеліктері.
Зерттеу мақсаты: Дарынды оқушылардың аффилиациялық мотивациясының
өзіндік ... ... ... ... ... және ... қажеттіліктің теориялық
негізін анықтау.
2. Жеке тұлға ... ... ... ... Дарынды оқушылардың аффилиациялық мотивациясын зерттеу әдістемелері
мен процедурасын айқындау.
4. Дарынды оқушылардың аффилиациялық ... ... ... ... ... дара қабілеттеріне,
шығармашылықтарына байланысты орта ... ... ... ... ... ... ... бар, қарым-
қатынасқа қажеттіліктері жоғары.
Сараптама базасы: Жамбыл атындағы дарынды балаларға арналған лицей-
интернат, Өскемен ... ... ... - 12/1 және № 45 ... орта
мектебі, Өскемен қаласы, Тоқымашылар даңғылы -3. Экспериментке 50 адам
қатысты.
1 ... ... ... ... ... ЕРЕКШЕЛІКТЕРІН
ТЕОРИЯЛЫҚ ТҰРҒЫДАН ҚАРАСТЫРУ
1.1 Дарынды балалардың психологиялық сипаты
Қай мемлекеттің де негізгі тірегі – ... де ... ... де
белсенді адамдар. Сондықтан қоғам талабына сай ол ... ... ... ... ең ... мәселе екені даусыз. Қазақстан
Республикасының «Білім туралы» заңында мемлекеттік саясат негізінде ... рет «Әр ... жеке ... қарай интеллектуалдық дамуы, жеке
адамның дарындылығын дамыту» сияқты өзекті мәселелер енгізіліп ... ... ... ... әр ... ... даму дәрежесіне
сәйкес жүргізу бір жағынан қоғамға ... ... ... тиімді
болса, екінші жағынан ерекше дарынды балалардың тек ... ... ... ... ... ... ... табиғат берер ерекше қабілетті, дарындылықты
тани білу, оның ары қарай дамуына бағыт-бағдар бере білу ерекше қиын ... әр ... жеке ... ... оны сол бағытта жетелеу – ұстаз
нарызы. Ұстаз болу жауапты да қиын ... ... ... ... ... ... озық өнегесін оның санасына сіңіре білу, оларды шығармашылық
бағытта жан-жақты дамыту – ... ... ... ... түп ... теорияларын кеңес психологтары құрастырған.
А.С. Выготский, Б.Т. Ананьевтің, В.А. Крутецскийдің, Н.С. Лейтестің, В.М.
Тепловтың және тағы ... ... ... ... ... ... ретіндегі жүйелі көзқарастың түбірін салып,
адамның қабілеттерінің тұлғалық компоненттерін анықтады. [25,б.140-147]
Дарындылық мәселесіне шетел ... К. ... Ф. ... В. ... ... ... Олар ... балаларды зерттеуге эксперименттік және
қолданбалық үлес қосқан, тесттер ұйқастырып, ... ... ... әдебиеттің көптігіне қарамастан, ғалымдар
әлі оның мәні бойынша бір тұжырымға келген ... ... деп, оның ... ... ... ... қарамастан, оқуды жоғары қабылдауын және ... ... ... түсініледі. «Дарындылық» түсінігі «дар» деген
сөзден шығады және дамудың ішкі ерекше жағымды алғы шарттарын білдіреді.
Педагогикалық ... бұл ... ... ... ... - белгілі бір іс-әрекет облысында оған ерекше табыстарға
жетуіне мүмкіндік беретін адам ... ... ... ... ... ... ... жетуі үшін қабілет,
қызығушылық, бейімділіктен тыс оның ... ... ... ... ... ең ... – еңбексүйгіштік, табандылық, батылдық.
Бірақ, осындай ерекше ... бар ... өзі де ... ... ... ... ... адам өзінің іс-әрекетіне, жеке басына сын көзімен
қарап, мінезінің ... ... ... ... ажырата аларлық деңгейінде
болуы керек.
«Дарындылық» ұғымы «қабілеттілік» ұғымына өте жақын. Дарындылық пен
қабілеттілік ұғымдары өткен ғасырдың 40-50 ... ... ... ... зерттелді. Оның дәлелдеуінше, белгілі бір күрделі іс-
әрекетті жүзеге асыруда қабілеттіліктің бір ғана түрі ... ... ... ... қажет болады. Белгілі бір іс-
әрекеттің ұтымды орындалуына тікелей әсер ... ... ... ... ... дейді ғалым.
Адам қабілетінің даралық ерекшеліктеріне дарындылық, шеберлік, ... ... ... іс-әрекеттер аймағында қажет білім, ептілік-дағдылар бірлігін
жеңіл әрі нәтижелі игеруді қамтамасыз етуші ... ... ... деп ... ... ... адамның ақылсана, оқу,
шығармашылық, көркемөнер, тұлғааралық қатынастар түзу және психомоторлық
қызметтерінде көрініс ... ... ... тән ... зейінділік,
жинақылық, тұрақтылық, әрқашан қызметке дайын болу; мұндай тұлғалар,
сонымен бірге, мақсатқа жетуге ... сай ... ие, ... ... ... ... ... интеллектік деңгейі анағұрлым
жоғары. [11, б.35-38]
Дарындылықтың өзіндік ... ең ... ... ... осыдан, біреу математикаға ... ...... ... – қоғамдық жұмыстарға араласуда өз дарындылығын іске қосып. Оны
нақты іс-әрекетте кейін дамыта түседі.
Әрине, білімді адам - ... ... ... ... неліктен осы
орында отырғанын біліп түсінетін, оны өзі тиімді өмір сүру үшін ... ... Ал ...... ... ... ... өз көзқарасы
қалыптасқан адам. Ол өз көзқарасы ауқымында ғана іс-әрекет жасайды.
Дарынды бала – ... ... бұл ... ... әсіресе,
дүниетанымдық көзқарасы қалыптасып үлгермейді. Сондықтан ... ... ... ... ... Оның басқа түрге енуі немесе
сөніп қалуы көзқарастың өзгеруіне байланысты кез ... ... орын ... [13, ... «Дарынды оқушы – бұл ... ... ... ... ... ... ағылшын психологі П. Торранстың зерттеулері бұл
пікірдің мұғалімдер арасында да жиі ... ... ... ... туғызбайтын, тәртіпті, ұйымшыл, білімді, тұрақты, ұғымтал, өз
ойын нақты және түсінікті ... ... ... көбірек ұнайды. Ал
қисынсыз сұрақтар қоятын, өз жұмысымен ғана айналысатын, тәуелсіз, көбіне
түсініспеушілік ... ... әр ... ... ... оқушылар
ұнамайды. П.Торранстың зерттеуі нақ осы қасиеттер оқушының шығармашылық
дарындылығын ... және оның ... ... оқушылардың арасында да аз
емес екендігін айқындаған.
Дарынды оқушымен жұмыстың ... ...... ... өзінің қабілетін іске асыруға дайындығын қалыптастыру. Ал мақсатқа
жету оқу бағдарламасын ... ... және ... танымдық
белсенділігін дамыту арқылы жүзеге асады.
Э. Мейман дарындылық мәселесін зерттеуді ... ... ... ... ... белгілерінің типтерін» белгіледі.
Сонымен қатар туа біткен дарындылық пен ... ... ... ... тырысты. Э. Мейман дарындылықтың педагогикалық
аспектілерін: оқу мен ... ... ... ... дарындылық,
қабілеттілік, жетістікке жетушілік арасалмағын қарастырды.
В. Крутецкий өзінің математикалық қабілеттіліктің құрылымын зерттеген
еңбегінде «Егер ... ... ... жеке психикалық қасиеттер деп
түсінсек, онда дарындылық дегенді адамның ерекше қабілеттерінің ... ... ... деп тұжырымдайды. Сонымен қатар «дарындылық»
қабілеттіліктің жоғарғы деңгейін белгілейді.
Дарындылық ұғымымен ... ... ... ... да ... кетейін.
Шығармашылық - өзінің жаңашылдығымен, өзгешелігімен ерекшеленетін өнім
алуға мүмкіндік жасайтын жеке тұлғаның бойындағы қабілеттіліктің, білім ... ... ...... жоғарғы деңгейі. Ол суретшінің,
өнертапқыштың, ғалымның және кез келген істі ... ... ... өзге де мамандық иелерінің өзгешелігімен, ... ... ... сипатталады.
Данышпандық – қоғам өмірінде тарихи ... бар, ... ... ... ... ... адам өз ісінің
аумағында жаңа ғасыр тудырады.
Әрине, бұл ұғымдар, жеке адамдық қасиеттер өзара ... ... ... ... – бұл дарынды баланың, оның іс-әрекетінен
көрінетін және оның әрекетінің сипатын ... ... ғана ... ... ... ... ... балалар әртүрлі
параметрлермен сипатталады. Ресейдің ғалым психологтары ... ... ... 2 ... ... ... ... және мотивациялы. Біріншісі іс-әрекет ... ...... өз ... мен ... екі ... ... психикалық процестері (ойлау, ес, қиял, ... ... және ... күйі ... жалығу, яғни бастан кешірулердің
бірлігі мен мінез-құлқы) және де индивидтің тұлғалық қасиеттері көрінеді.
Мұндай ықпал ... ... ... ... ... ... ... түрлері және табысқа
жету деңгейі бойынша) басқа дарындылықтың даму деңгейін психикалық күй
ретінде ... үшін ... ... ... ... ... Бұл шығармашылық акт мүмкін мынандай түрде көрінуі мүмкін:
- нақты индивид ... әлі оның ... ... туралы болып табылмайтын,
сондықтан анда-санда жағдайдан жағдай арасында эпизод ... ... ... күйінде;
- нақты индивид үшін, әзірге оның бір ғана ... мәні ... ... тұлғаның нақтылауы мен бастан кешіруі үшін жағдай
құрап, іздеу үшін жиі көрінетін психикалық күй ... ... ... ... бір ғана ... мәні ... ... және үнемі
кез келген іс-әрекет түрінде көрінетін, әсіресе тұлға өзі қызығушылық
танытқан ерекше іс-әрекетте көрінетін тұғалық сипаттама түрінде.
Дарындылықтың сыртқы көрінісі көп ... ... көбі ерте ... көрінеді. Оны ата-аналары көбі қабылдап, байқамайды, керісінше
мәселе сияқты қабылдайды.ең бірінші мәселемен ата-ана дарынды бала ... ... ... оның ... белсенділігі ата-анаға оның
ұйықтамауымен байланысты (мұндай балалар ... ... ... қарағанда
аз ұйықтайды). Сонымен қатар тамақпен байланысты болады, ата-анаға дарынды
баламен өте ауыр келеді. Одан ... ... ... ... ... ... қиындықтар болады. Мұндай белсенділіктің салдары
көбінде ... ... ... ... мен ... ... ... пен киім тігетін машина, яғни дарынды баланың қолына не
түссе, соны білуге ұмтылып, ... ... ... Бұл ... ... толмай, алаңдауына әкеледі. [38, б.85]
Дарынды балалардың ата-анасын мазалайтын басқа тәсілдердің ... ... ... балалардың алғашқы мектепте оқу кезінде ... ... ... ... осы балалар қоятын шексіз бітпейтін сұрақтар.
Дарынды балада әдетте оның ерекше қызығушылық аймағы ерте ... ... ... қалатын мектеп пәндеріне дарынды балада уақыт та, ниет те
болмайды.
Жас жеткіншектерді ... ... сай ... ... ... мен ... ... дарындылығын ескеру маңыздылығы
күннен ... арта ... Бұл ... ... ... ... ... жұмыстар өз жалғасын табуда.
Дарындылық ұғымын қарастырып алдық, оның түрлерін, белгілерін,
көріністерін ... ... ... ... бөлімде, олардың қарым-
қатынас мотивацияларының ерекшеліктерін сипаттап көрсетеміз.
1.2 Аффилиацияға деген мотивацияны сипаттап көрсету
Мотивация ... және шет ... ... ... бірі болып табылады. Қазіргі күнгі ... ... оның ... ... ... ... оның іс-әрекетін,
мінез-құлқын қозғаушы күшін талдаумен байланысты. адамды ... ... оның ... ... ол оны не үшін ... ... ... жауап оның сәйкес түсіндірмесінің негізі болып табылады.
«адамдар ... ... ... ... ең ... ... байланысқа итермелеген, түрткілер жайлы және де олар алдына азды
көпті мөлшерде саналы ... ... ... ... ... ... Ең
жалпы түрде түрткі – бұл адамды осы түрткімен анықталатын іс-әрекетке ... да бір ... ... ... ... ... мотивация адамның өмірлік іс-әрекетінің, оның
мінез-құлқының күрделі, көп ... ... ... қарастырылады. Осы
реттеудің жоғарғы деңгейі саналы-еріктік деңгей болып табылады. В.Г. Асеев
көрсеткендей, ... ... ... ... ... ... қатарына қарағанда неғұрлым күрделі құрылымға ие.
Ол тек кең ... ... оған ... ... жүзеге асырылатын
ұстанымдар да, идеалды аясы да ... ... дәл ... өзекті
болғанымен де, бірақ оның түрткілерінің ары қарай дамуының мәндік болашағын
беретін адам үшін маңызды функцияны ... ... ... бір ... ... күрделі, бір келкі емес көп деңгейлі жүйесі
және қажеттіліктерді, ... ... ... ... ... ... құндылықтарды және
тағы басқа қамтитын жүйе ... ... ал ... жағынан, адамның іс-
әрекетінің, мінез-құлқының көп мотивтендірілуі жайлы және ... ... ... ... ... ... береді.
Мотивацияны зерттеуде (В.Г. Асеев, Дж. Аткинсон, Л.И. Божович, А.
Маслоу, Е.К. ... оны ... бір ... ... ... жүйе ретінде түсіну дұрыс. Бұл жерде, құрылым элементтердің,
олардың қатынастары мен ... ... ... тұрақты
бірлігі ретінде, жүйе инвариантты ретінде түсіндіріледі.
Тұлғалық мотивацияны зерттеулердің алғашқыларының бірі Х. Мюррейдің
(1938) жұмысы ... ... Ол ... ... тудырушылардың
ішінен төрт негізгі қажеттіліктерді: жетістікке, үстемдікке, ... ... Кең ... қарастырылған осы қажеттіліктерді М.
Аргайл мотивацияның ... ... ... 1) әлеуметтік өзара
әрекеттесуді тудыратын әлеуметтік емес қажеттіліктер (суға, тамаққа, ... ... ... 2) ... ... ... ... тәуелділікке деген қажеттілік, әсіресе беделді және билігі
бар адамдардан; 3) аффилиацияға ... ... яғни ... адамдардың
ортасында болуға, достық үндесуге, топпен, құрбыластармен ... 4) ... ... яғни ... ... ... өзін
ұзағырақ сөйлесуіне, шешім қабылдауына болатын лидер ретінде қабылдауы; 5)
сексуалдық қажеттілік – ... ... бір ... ... ... ... өкілімен достық және интимдік-әлеуметтік өзара әрекеті; 6)
агрессияға деген қажеттілік, яғни ... ... ... зиян ... ... ... ... сәйкес болуға деген қажеттілік, яғни өзін маңызды
деп қабылдау. Тәуелділікке, өзін бекітуге және бір ... ... ... ... ... оқу ... мен оқушылардың мінез-
құлқын талдау үшін қызығушылық ... ... ... әрекетке бағалайтын, қажетін өтеуге талаптандыратын бір ... Бұл ... ... мотив деп айтады. Қандай ... ... ... ... адамның бір мақсатқа жетем деген ... ... ... және оның ... ... ... түсіну
қиын болады.
Түрлі жағдайлардың әсер етуіне қарай адам ... ... ... ... ... ... оның ... де, мақсатқа жету
үшін қажетті шаралары да өзгеріске түседі. Мотивтің өзгеруі іс-әрекеттің
бағыт-бағдарына нәтижесіне әсер ... ... ... мәні ... түрткі
іс-әрекет нәтижесіне ерекше әсер етеді.
Жеке адамды қандай болмасын әрекетке итермелейтін негізгі ... оның ... ... яғни бір ... ... Адамның
қажеттері қоғамдық еңбекте, еңбек процесінде ... ... ... ... ... өмір ... үшін ең ... ерекше маңыз алған
материалдық қажеттіліктер (тамақ, баспана, киім, еңбек ... ... Адам ... ... даму ... ... ... әрекеті еңбек
құралдарымен пайдалану секілді негізгі материалдық қажеттіліктері біртіндеп
дами келе, қажеттердің жаңа тобын – рухани ... ... ... ... Рухани қажеттердің дамуы – ... ... ... адам қажеттіліктерінің дамуы – тарихи дамудың
елеулі бір кезеңі. Олар адамның алдына әртүрлі мақсаттар қойып ... ... ... ... Адам ... ... өтеу үшін ... пайдаланады. Бұл оны белсенді түрде іс-әрекет істеуге
талпындырады. Оның ... ... ... ... ... ... Адам өз ... өтеу жолында сыртқы ортаны, табиғатты
өзгертуге даиін барады. Қажеттерді өтелу, өтелмеуі адам ... ... әсер ... ... ... тәсіліне қарай адамда
мазасыздану, не тынышталу, рахат, ляззаттану, не азап шегу ... ... өтеу ... адам ... ... ... ... түрлі теориялық, практикалық сипаттағы мәселелерді шешуге
мүмкіндік алады. өйткені ...... ... ... ... ... бірі ... табылады, білдіріп қана қоймай, ол заттарды ... ... ... ... ... ... ... Олай болса,
адамдардың қажеттіліктері іс-әрекетінің негізгі ... яғни ... ... көзі, бастамасы болып табылады. ... ... ... ... өмір ... тіршілік етудің, қарым-қатынас
жасаудың арқауы. Егер, табиғи ... ... өмір сүру үшін ... ... адам да, ... да тіршілік ете алмайды. Адам өмірі
үшін рухани қажеттерді өтеп отырудың да ... зор. ... ... адам көп ... ... ... бұл оның сана сезімінің
өсуіне кедергі келтіреді. [18,б.512]
Егер де біз күнделікті өмірімізде ... ... ... ... ... біз ... ең ... да бір ерекшелігі
бар екенін анықтаймыз: олар, ... ... ... ... ... ... кез ... күйі қандай болмасын ... ... ... ... тұжырымдамалар, мотивациялық күй организмдегі
басқа жағдайлардан түбегейлі ерекшеленетін айрықша әдеттен тыс күй ... әлі де ... ... ... ... теориясы, керісінше,
мотивация үздіксіз, ол таусылмайды, ол күрделі әрі ... ... кез ... ... әмбебап сипаттамасы болып табылады ... ... өзін ... ... деп айтқанда нендей ... ... ... ... ... осы ойдың ақырына
нүкте қойып, соны қанағат тұтады. ... сол ой ... ... ... ... көптеген заттарды анықтау болып табылады әрі оның ауқымды
эмпирикалық дәлеледері де бар. ... ... әрі ... әрі ... бүкіл организмге ықпал етеді. Сонымен бірге мұндай жағдай міндетті
түрде басқа адамның ... ... ... ... тілегінің, әр текті
қорғануға деген ұмтылыстарының, ... ... және сол ... ... ... ... себепші болады. Енді «Бұл адам өзін
шеттетілгендей сезінеді» деген ... ... ... өзінің
шеттетілгенін сезінуіне қатысты тағы да көптеген ойларды қосу ... ... ... ... ... ... ... шеттетілгенді сезіну
мотивациялық күйді білдіреді.
Адам, мұқтаждықты кешкен жануар іспеттес, тек қысқа мерзімге ғана
болмаса, толық ... ... жете ... Бір тілек қанағаттанса
болды, оның ... ... ... Ол да ... ... ... және тағы ... келеді. Адамның үздіксіз бір нәрсені ... өмір ... ... бітісі болып табылады. Осы тұста біз мотивтер
арасындағы өзара ... ... ... ... кездесеміз.
Сонымен бірге егер біз шынымен осы феноменді ауқымырақ түсінігіміз келсе,
мотивациялық ... ... ... бас ... ... тудыратын әуестік немесе тілектің пайда ... және ... ... ... қанағаттану да – ... ... ... ... ... бөлек, тек жасанды шеттетілген оқшау мысалды
ғана бере алады. Қажеттіліктің пайда болуының өзі ... да ... ... ... ... ... қанағаттанбау
күйіне, яғни қайсы бір жеткілікті түрде қарқынды тілектердің ... ... ... ... ... болады. Небір қажеттіліктің
болуы басқа қажеттіліктердің қанағаттанғанын дәлелдейді. Егер ... ... ... бос ... ... ... ... қалыпқа жетсек,
не болмаса апаттың жақындау қаупі төнсе, немесе ... ... жек ... ән жазу ... ... жүйелерді құрау немесе бүкіл ... ... ... ... ... ... жасауға
тілегіміз пайда болмайды. Осылайша, біз маңызды екі жағдайды көреміз:
1) адам ... не ... ғана ... ... қанағаттанған
жағдайда болмайды;
2) қажеттіліктер иерархия немесе үстемдік дәрежесі бойынша ұйымдасқан
болу керек.
Адам ... тыс өмір сүре ... ... оның ... ... ... ... процесінде ғана қалыптасады,
қоғамдық тәрбие арқылы адам ... ... ие ... Адам санасының
дамуы қоғамның дамуымен байланысты. қоғамнан тыс адам өмірінің болуы ... адам ... ... ... бір адаммен қарым-қатынасқа
түсуді ... ... ... ... «тілдесу» қажетін
қанағаттандырмау – біртіндеп оның ... ... ... ... ... ... деген сезімінің азаюына әкеліп ... жүр. ... ... ... түсу – қай ... оған ... ... ұйқы, демалу қандай ... ... ... ... ... қарым-қатынас жасай білу де сондай
қажет. өзгелермен қарым-қатынас жасау – бұл тіршілікке аса маңызды ақпарат
алмасу ... сөз. Адам ... ... айналасындағы дүние жайлы
мәлімет алады, еңбек пен ... ... ... ... жасап
шығарған түрлі құндылықтарды меңгереді. әрине, қарым-қатынас ақпарат алумен
ғана шектелмейді, оның шеңбері аса кең, бұл көп ... ... - өте кең және ... ... Бұл ұғынылған және
ұғынылмаған вербалды ... кез ... ... орын ... ... алмасу.
Адам қарым-қатынаста іс-әрекеттің нақты мақсаттарын жүзеге ... және ... ол ... ... ... ... қалайды. [23, б.289]
Сөз, сөйлеу, сөйлеушінің тыңдаушыға әсері, шешендік ... ... ... ... ұзақ ... бар. ... көптеген
сұрақтарын Цицерон көтерген. Сөйлеушінің коммуникациялық міндеттері: «не
айту керек, қайда айту керек, ... айту ... ... де ... ... ... ... қазіргі уақыт мәселесі. Егер көне Рим
мен ... ... ... өнер риторика, эвристика және диалектика
шеңберінде қарастырылса, бүгінгі күні ... ... ... социолингвитика, психолингвистика, әлеуметтік психология, жалпы
психология, педагогика және педагогикалық ... ... бір ... ... пәні ... ... ... әрқайсысы осы кешенді
мәселесінің өздеріне қажетті жақтарын қарастырады.
Қарым-қатынас – ... ... ... және ... ... болып
табылады және мәдениет деңгейін бейнелейтін ... ... ... Қарым-қатынас процесінде қолданылатын бір адам топтарының әрекет
бірлігі қамтамасыз етіледі, мінез-құлықтың ... және ... ... ... тудыратындықтан еңбек пен таным субъектісі
ретінде адамның қасиеттері ... адам ... ... ... ... ... ... етеді. [47, б.355]
Біздің қай-қайсымыз болсын, тіршілікте ... ... ... ... ... Бұл басқалармен тез тіл табысын кететін жандар. Ал
өзара пікірлесіп, ... ... ... ... оның ... ... ... Мәселен, табиғатынан тұйық адамдар әңгімені өзіне аударғысы
келмейді, артық ... ... тек ... ... жай, ... ... ... «мен басқалармен қарым-қатынаста қандаймын?» - деген
тақырыпта шығарма жазып және осы мәселе төңірегінде әңгіме-дүкен ... ... ... оны ұжым ... ... өздеріңдегі
үйірсектік қасиеттерді дамыту үшін ... ... ... әдетке
айналдырсаңдар, осы әрекетті ұйымдастыруға көңіл бөлсеңдер құба-құп.
Сөйтіп, басқалармен қарым-қатынаста өздеріңді қолайсыз ... ... ... ... ... ... ... құрып, құрбы-
құрдастарымен жиі араласып, мұндай әрекетке бөгет ... ... ... қажет.
Қарым-қатынас жасау ақылды адамға ғана тән ... ... Және ... ... бейнесі мен мәдени өмірінде, тұрмыс салтында ... ... ... ... Ойын мен оқу және ... ... негізгі түрлері осы
қарым-қатынас арқылы дамып жетіліп жүзеге асады. ... ... ... ... ... ... ... үшін су мен ауа, күн ... ... ... ... ... ... жасауда аса қажетті шарттардың бірі
... өз ... ... трыңдаушыларға қалайда
жеткізіп, оларға әсер етуді кездесе, ал тыңдаушылардың ... ... ... ... ... ... оны іс ... асыра
білу мәдениеттілігіне байланысты. бұл жәйттен біз қарым-қатынас ... екі ... ... ... ... ... ... өзара қарым-қатынас жасап ... ... ойын ... ... алысады. Қатынас орнатудың нәтижесінде
өзара ықпал етіп, адамдардың өмір ... ... ... ... дамиды. әр алуан іс-әрекеттерін жүзеге ... ... ... ... ... тұрақты қарым-қатынас орнайды. өзара тілдесу арқылы
бірігіп тірлік етеді, ... ... ... ... нәтижесінде
кәсіби іскерлігін арттырады. Адамдардың өзара қарым-қатынас жасауы ... ... ... ұнамды қасиеттерін де қалыптастыруға
ықпал етеді. Бір сөзбен айтқанда, ол өзара тілдесіп тіршілік еткен ... ... ... ... көтеріледі.
Адамның өзгелермен тілдесіп қарым-қатынас жасай білуі жалпы адами
қасиеттердің аса қажет түрінің бірі. Күнделікті ... ... ... ... ... ... ... болсақ көңілін ашылып, жан дүниең
сергиді.
Тілдесу арқылы адам бірін-бірі ... сыр ... ... орнату кез келген ересек адаммен үйлесе қоймайды. Кейбіреулер ә
дегеннен түсінісіп ... тіл ... ... ал ... біреулер тек
бұрыннан сырлас адамдарымен ғана сөйлесуді ұнатады. Адамның өзіндік
ұстанымы ... ... ... ... ... әр ... ... жасайтын психологиялық күйі, саналы түрде орындайтын жұмысы деуге
болады. Ол осы әрекеті ... әр қилы ... мен ... ... ... ... ... жұмысын іске асырудың амал-
тәсілдерін іздестіреді. Қалайда болмасын әрбір адамның даралық қасиеттеріне
орай мақсатты ісін ... ... ... өзге ... ... тиімді жолдарын іздестіреді, ұжым ішіндегі адамдардың ой ... ... ... ... ... ... бар ... Осы тұрғыдан келгенде тек дара адамның өзі ғана емес, өзгелердің де
әлеуметтік орнын, ... ... мен ... ... ескеріп, әрбір нәрсенің мән-жайына барлау жасайды.
Осы тұрғыдан келгенде бір адамның өзге серіктестерін сырттай ... тани ... ... оның өз ... ... ірге тепкен барлық
ерекшелігіне, ішкі дүниесінің сырына, ... ... ... ... Ондай адамдар өз басы жайында ұнамды ойда болып,
өзгелерді жеке танып білмесе де олар ... ... ... ... ... ... осындай сипатта оның өзге адамдармен тез арада тіл табысып
кетуіне кедергі жасайды және олардың ... ... ... ... ... көзқарасын да тудыруы ықтимал.
Серіктестердің пікір алысып, тілдесуінде тыңдаушысы ... ... ... ... оның ... дәл сол ... ... оқиғасын психологияда біз эмпатия деп айтамыз. Эмпатия
сөйлеушінің жан ... ... ... өз ... ... кешіп, оған жанашырлық білдіріп, ... ауыр ... ... ... не ... ... шешу ... бірлесе отырап қарастыратын
болады.
Қатынасқа түскен әріптестер, не ... ... ... өзара
түсіністігі сөз арқылы да бет құбылысынан, ... мен ... ... ... ... ... пікр ... негізінен дауыстап
сөйлесу арқылы жүзеге асқанымен адамдардың өзара ... ... әр ... ... ... арқылы да айқвндала түсіп, әріптестер бірін-
бірі жете түсінісетін болады. Сөйтіп олар өздеренің межелеген іс-әрекеті
мен мақсат-мүддесін бірлесе ... ... ... ... тіршілігінің маңызды шарты болып табылады. Адам
қарым-қатынасты қолдану арқылы өзінің қажеттеліктерін қанағаттандырған
болған. Осыдан барып ... ... ... қатынасыбар, яғни
тілектерді, құштарлықты, қажеттіліктерді қанағаттандыру әдісі ... және ... ... ... табылады.
Қарым-қатынас психологиясы төмендегі құбылыстарды зерттейді. Олар
адамдардың бір-бірін ... және ... ... ... және ... ... және тұлғааралық қарым-қатынас, ұйымшылдық және қатынас.
Қарым-қатынас кезінде ... ... ... ... ... ... жасай отырып, біз ол адамды бағалаймыз,
қабылдаймыз.
- әртүрлі себептерді қызыға отырып қабылдаймыз.
- өзіміздің бастан кешірулерімізді таныс және ... ... ... ... өзімізге әсерін сезінеміз, өз мінез-құлқымызды
өзгертеміз, оған еліктейміз.
- шешім қабылдаған кезде көп жағдайда айналадағы адамдардың ойын ... жаңа ... ... ... да бір ... ... өз қалауларымыз бен талғамдарымызды моданың әсерімен өзгертеміз.
- үнемі ақпарат құралдарының әсерінде боламыз.
- бір адамдармен жеңіл және өнімді жұмыс істейміз, басқа ... ... ... ... ... ... әлі де пікір таласты болып
табылады.
Біріншіден, қарым-қатынасқа қажеттілік өзгеше қажеттілік болып табыла
ма, басқа әлеуметтік ... ... ... ... па, ... оны
соңылардың ерекшеліктеріне қабылдай ма деген сұрақтар пікір таласқа түседі.
Екіншіден, егер қарым-қатынасқа деген қажеттілік болатын ... ... тума және жүре ... болады, яғни баланың әлеуметтену үрдісінде
онтогенезде қалыптасады. Бұл ... М.И. ... ... көруге болады. Бұл кітап ... ... ... ... сұрақтарына жауаптар көрсетілген.
Бірінші сұрақ бойынша, ... ... ... ... ... 1972) қарым-қатынасқа
қажеттілік өз бетінше өзгеше адамдық қажеттілік болып табылады деп ... ... ... (1978) ... ... көрсетеді, қарым-
қатынастың негізіндегі мотивациялық ... ... ... ... ... ... ... айтады. Осыған
байланысты ол коммуникативті қажеттіліктің 9 тобын ... ... ... және онымен өзара қарым-қатынасында;
2) әлеуметтік қауымына, құрал-сайманына;
3) уайымдауға және жанашырлыққа;
4) қамқорлыққа, басқалар жағынан көмекке және тірекке;
5) басқаларға көмек, ... ... және ... ... ... ... орнату үшін, бірлескен әрекетті орындауға,
қоғамдасуға;
7) әр дайын тәжірибемен, біліммен алмасуға;
8) ... ... ... ... ... адамдармен ортақ шынайы дүниенің және онда болып жатқан барлығын
ұғыну және ... ... ... ... ... қатысты, қарым-қатынасқа қажеттіліктің пайда
болуы туралы екі шеткі көзқарас бар. Бірнеше ғалымдар қатары (А.В.Веденев,
Кемпбелл [D. Catpell, 1965] ... ... ... ... ... бар деп ... [26, б.480]
Бірақ та қарым-қатынас қажеттілігі тума біткен деп барлық ғалымдар
санамайды (С.Л. Рубинштейн, 1946; Ф.Т. ... 1976; А.В. ... А.Н. ... 1983). М.И. Лисина да ... ... ... ... өмір ... қалыптасады деп есептейді.
Қарым-қатынас мақсаты функционалды немесе объектілі болуы мүмкін.
Функционалды қарым-қатынас мақсаты болып:
- басқа ... ... ... ... алу;
- әңгімелесу үшін бірге ойнау, әрекет жасау үшін және тағы басқаларға,
серіктес іздеу (яғни ... ... ... түсінушілдік, ортақ бөлісуді, эмоционалды қарауды алуға болатын адамды
іздеу;
- өзін көрсету (күш, ақыл, қабілеттер, икемдерін көрсетуі ... ... ... ... ... ... ... өзіндікіне немесе ортақ адамдардың
- басқа адамдардың мінез-құлқын, көзқарасын, ойын өзгерту.
Кең ... ... ... ... ... себебі, көбінде
балалар болып табылады; ... ... ... ... басқа
адамдардың тұлға ретінде адамгершілігі, іскер немесе ... ... ... мейірімділігі, махаббатының көрінуі, яғни эмоционалды ... ... ... ... (1971) ... ... ... қажеттілігі сабақтан тыс уақытта келесі сапалар
туады: адамгершілік, жақсы мінез, қалжың сезімі, әдептілік туады. ... ... ... қабілеті, жақсы әріптес, оқушыларды түсіну керек.
Сондықтан да шетел психологиясында мұндай жинақ ұғымды ... ... ... ... емес. Бұл адамдармен жанасуға топ мүшесі
болу, айналадағылармен өзара әрекеттесуге, көмектесу және көмек алуға ... ... ... ... ... ... қарым-қатынас
қажеттілігі басқа әлеуметтік және рухани ... ... ашық ... ... ... ... зерттеуде қолданылған
сәбиге жасалынған бақылау тура нақты объектіге дәлел бола алмайды, біркелкі
параметрлерді объектіге қызығушылық ... ... рөлі ... және ... ... ретінде бағалауға болады. Сенімді критерия ретінде қарым-
қатынас объектісінің көрінуі және жоғалып кетуіне ... ... ... ... ... баланың басқа адамдармен жанасуға
қажеттілік ... ... ... яғни оны таза қарым-қатынас
қажеттілігі деп ... ... М.И. ... ... бойынша қарым-қатынасқа
қажеттілік деген басқа ... ... ... әртүрлі
қажеттіліктердің қанағаттандыру құралы және тәсілі онтогенезде ... ... ... әр ... ... және интроверттер туралы
айтсақ ... емес ... ... та Л.С. ... ... ... экстра және интроверттің арасында қарым-қатынасқа
ұмтылудың ... ... ... ... ... ... бойынша жеткіншектерді қарым-қатынасқа
ұмтылысы тартымдылық деңгейімен байланысты деген бір адамның ... ... ... ... ... бір ... ал ... емес деңгейдегі не жоғары, не төмен. Қыздарда ұлдарға ... ... ... қарым-қатынасқа ұмтылуы айқын көрінген.
Адамның эмоционалды – ... ... ... ... И.В. ... (1999) екі тенденцияны бөледі – аффилиацияға
үміттену (мейірімділік ... ... ... ... ... және ... ... сезімінен қорқу (қарым-қатынас формалды түрде
болады деп ... Осы ... ... ... 4 ... ... ... аффилиацияға үміттену, теріс қарауға сезімталдығы төмен; бұл
жағдайда адам сөзшең;
- аффилиацияға қажеттілігі төмен, теріс қарауға сезімталдығы жоғары; ... ... ... ... ... ... ... кетеді;
- аффилиацияға үміті және теріс қарау сезімталдығы төмен; бұл жағдайда
адам жалғыздықты қалайды;
- аффилиацияға үміті және ... ... ... ... адамда ішкі
қақтығысы күшейе түседі; ол қарым-қатынасқа ұмтылады және сол ... ... ... ... ... қажеттілік күшті, мықты жетістікке
жету мотивациясымен үйлесімінде партнердің іскерлік сапасын ... ... ... ... ... ... ... жетістікке жету
мотивациясымен үйлесімі достық қатынасты ... ... ... ... ... ... ... және жоғары
жетістікке жету мотивімен болады.
О.А. Тырнованың (1996) негізгі ... ... ... әртүрлі
ойларымен, уайымдарымен және де қызығушылықпен бөлісу болса, ... және ... ... ... (1979) ... түрлері негізделген қарым-қатынас
мотивтерінің ... ... ... ... ... мотив-кежірлік, мотив-борыш.
Н.П. Ерастов коммуникатор мен адресаттың қарым-қатынас мотивтерін
сәйкестендіре ... ... ... ... ... 3 түрін көрсетеді:
өзара әрекеттесуі, қарсы әрекеттесуші, және ... ... ... ... ... және іскерлік емес болуы мүмкін. Соңғысы
танысуға, достыққа, жақындыққа, махаббатқа қатысты. өз кезігінде мотивтерді
қарым-қатынастың екі түріне ... ... ... ... және қаламаушы.
Мұның негізінде әртүрлі мотивтер жатыр (белгілі ... ... ... тілегі).
Г. Мюррей (1938) келесі психогенді қажеттіліктерді: агрессияға,
аффилиацияға, жетістікке жетуге, қорғанысқа, ... ... ... көмекке, қамқорлыққа, түсінушілікке, тәртіпке, өзіне назар
аудартуға, ... ... ... оқуға, жыныстық қатынасқа, сақтыққа,
сыйластыққа, кемітуге деген қажеттіліктерін бөледі.
Э. Фромм (1998) адамда ... ... ... ... ... ... өзін жатқызу, «біз» сезімі, жалғыздықтан
қашу); ... ... ... ... қашу үшін өзінің
маңыздылығына ... ... ... ... ... ... ... саналау); ориентация жүйесіне және объектіге табынуға
(мәдениетке және идеологияға қатыстылық, идеалды заттарға әуестенген).
Сонымен қатар ... ... ... және ... ... басқалардан күшті, ерекше, жеке, тәуелсіз болу
қажеттіліктері ... ... ... ... ... ... ... қашу қажеттілігі туралы; жаңа әсерлерге қажеттілігі
туралы айтады.
Тағы да ... ... ... ... ... ... мынандай невротикалық бұзылуларға әкелуі ... ... ... және ... ... ... ... ақпаратқа, атаққа деген қажеттіліктер.
Б.Ф. Ломов адам қажеттілігін затқа, энергияға және ақпаратқа бөледі,
Г. Олпорт (1953) және А. ... (1998) ... ... және ... ... Э. Фром (1998) – ... байланысқа, тануға
қажеттілігі және сонымен қатар биологиялық қажеттіліктер тамаққа, жыныстық
қажеттіліктер және соған ... ... ... ... ... ... ... ойынға, шынайы ақпаратқа
қажеттіліктерді бөледі. [28, ... ... ғана ... ... ... ... ... топтарға бөледі: физиологиялық қажеттіліктер,
қауіпсіздікке қажеттілік, әлеуметтік байланыстарға, ... ... ... ... ... Қажеттіліктердің төменгі деңгейі деп ол
мұқтажды санайды, ал ... деп, өсу ... ... ... ... топтары алғашқысынан соңына дейін байланысты,
яғни әр жоғарғы қажеттіліктер барлық төменгілер қанағаттанғаннан кейін ... ... ... ... ... нәтижелері қолайлыққа ие болады. Оған
екінші детерминант ретінде ... ... тән ... ... ... ... ... Индивидтің аффилиациялық мотвтерінің
(қолайлы және қайшы) қатынасуы аффилиацияға не үмітпен, не күдікпен ... ие ... екі ... ... ... ... нәтижелері
алдын ала күтіледі. Осылайша, әрбір адам өзінің өткен тәжірибесіне сүйене
отырып, таныс емес ... ... ... ... ала ма, әлде жоқ ... қатысты. Ол қарым-қатынас сферасында жалпыланған ... яғни ... ... ... мен ... ... ... бағытталған процесінде белгілі
бір күтулер былайша көрінеді, яғни контактіні орнату адекватты ... ... ... ... ... ... ... сезіну
жағдайында жүруі мүмкін.
Күту мен мінез-құлық арасындағы тығыз байланыс ... ... қана ... Ол аффилиация жағдайында партнері таныс емес адам
болғанда күтулердегі өзіндік кері әрекетке де әсер ... яғни ... күту ... ... болса, соншалықты нәтижесі де жоғары және
керісінше, сәтсіздікті күту қаншалықты көп болса, ... ... ... ... шеңберін жекелепқарастырсақ, ол келесідегідей:
күтулер әрекеттің жүрісіне, оның нәтижесіне әсер ... ... ... не ... алдын ала анықтайтын, ... ... ... ... ... ... мен ... қалыптастырады.
Аффилиацияның индивидуалды мотиві үшін және соған сәйкес ... үшін ... мен оның ... ... ... пайда болады.
Жетістікті жалпыланған күтулер сәтсіздікті күтуден қаншалықты ... асып ... ... ... ... ... асып түседі
және керісінше. Осындай күтулер мен ... ... ... мотивінен жетістік мотивін ажыратады: ... жету ... ... сәйкесінше тапсырма жеңіл болады да, ал жетістікке жету
қаншалықты аз ... ... ... ... ... күтулерді жақсы таныс аффилиация субъектісі ретіндегі
белгілі адаммен байланысты жекелеген күтулерден ажырата білу ... ... күту мен ... ... ... тәуелсіз түрлендіруі
мүмкін. Сөйтіп, қандай да бір ... ... ... ... ... жоғары күтуге ие болады және керісінше. Осындай ситуация былайша да
орнауы мүмкін, яғни адам ... ... ... ... жеке таныс
емес, бірақ онда бар мәлімет немесе ақпарат контактіге ... ... ... ... ... ... Мысалы, партнер аффилиациялық
субъектіге қарағанда, жоғары әлеуметтік статусқа ие болуы ... ... ... егер оның ... ... күту ... ... қатынасын орнатуда статус бойынша оған позитивті қарайды деген
сенімділік төмендеуі мүмкін.
Қарым-қатынас мотивациясының жас ерекшеліктері. Нәрестелік кезеңде ... ... ... ... ... қажеттілік ашық көрінеді.
Сондықтан 5-6 айы барысында қарым-қатынастың ... ... ... ... қозғалыстарға әкеліп, эмоциясы, ақыл
және физикалық дамуын бұзады, неврозға әкеледі.
1 жастың аяғына таман ... ... ... ... ... ... алмаса да араларында болғанды ұнатады. 2 жастан
бастап құрдастарымен қарым-қатынас кеңейеді, 4 ... ... ... бола ... ... ... деген қажеттілік онтогенездің әртүрлі
кезеңдерінде әртүрлі болады. ... ... 7 ... бұл ... ... ... 2-6 айлық балаларда – мейірімді көңіл бөлуде, 6
айдан 3 жаста – бірлестікке, 3-5 жастағы ...... ... ... 5-7 ... ... - өзара түсінушілікте. Осылайша жасы өскен
сайын, қарым-қатынасқа деген ... ... ... ... 6 айлық балаға ... адам ... мен ... көзі ... ал ... өзі тұлғалық мәнді білдіреді. 6 айдан 3
жастағы балаға ересек адам – ойын ... ... ... үлгісі,
баланың білімі мен икемін бағалаушы; онымен ... ... ... ... 3-5 жастағы бала үшін ересек – бұл ... дос, ... ... ... ие ... сыныптарда да басты болып ... ... ... жақын қарым-қатынастың тұрақты шеңбері қалыптасады.
Құрдастармен қарым-қатынас жасау мотиві 11-13 жаста толық даму деңгеиіне
жетеді деп ... [27, ... ... ересектермен қарым-қатынас жасауға ұмтылысы
жоғалмайды. ... 7-8 ... бұл ... жаңа ... ие болады. Кейбір
оқушыларда ересектермен сенімді қарым-қатынасқа деген қажеттілік пайда
болады.
Жасөспірімдік ... ... ... өзгерістер болады. Қарым-
қатынас шеңбері мен мақсаты кеңейеді. ... ішкі ... ... ... ... жыныстағы адамдармен қарым-қатынасы күшейеді.
Сонымен қатар, өмірлік жағдайлар туындаған кезде ересектермен қарым-қатынас
күшейеді.
Жасөспірімдік шақта қарым-қатынас мотивінде елеулі өзгерістер болады.
Қарым-қатынас ... мен ... ... ... ішкі ... ... бұзылып, қарама-қарсы жыныстағы адамдармен қарым-қатынасы күшейеді.
Сонымен қатар, ... ... ... ... ересектермен қарым-қатынас
күшейеді.
Жасөспірімдердің құрбылары арасындағы қарым-қатынаас қажеттілігін ата-
аналары да алместыра алмайды. Құрбыларымен ... ... және ... ... дамуына үлкен кедергі болады. Еркін қарым-
қатынас ... келе ... жеке ... өзін көрсетуі, жаңа байланыстар
құрылуының ... ... ... ... жағынан түсіністік
табудың ... ... ... ... ... қарсы тұру,
дөрекілік қасиеттер пайда болады. Жасөспірімдік кезеңде құрдастарының ғана
бағалауын қабылдайтын құндылықтар ... Олар ... ... ... ... ... тек достарымен бөлісетін
болады. Осы кезеңде жасөспірім үшін қорқыныш – жалғыздық, өз ... ... ... жағдайда бала шамадан тыс мазасызданады, абыржиды және
мінезінде тұйықтық қасиет пайда ... ... егер ... ... ... ... олар өздерін бақытты сезінеді. [21, б.915]
Сонымен, қарым-қатынас жасөспірімдік кезеңде ең негізгі тенденция.
Жасы ... ... ... ... ... ... Оның ... біріншіден, құрдастары арасындағы қарым-қатынас өте
маңызды өзіндік ақпарат ... Сол ... ... ересектер айта
бермейтін өздеріне қажетті нәрселерді біледі.Екіншіден, ... ... ... ... түрі – ... іс-әрекет арқылы әлеуметтік
қажетті дағдыларды меңгереді, ұжымдық тәртіпке ... және өз ... ... ... байланыстың өзіндік түрі. Топтық
құрамда болу, ынтымақтастық жасөспірімге, ... пен ... ... ... іс-әрекеттердегі қарым-қатынасы ... және ... ... ... негіз болады. Сонымен,
қарым-қатынас адамзат үшін әр түрлі деңгейде, әр ... ... ... ететін құбылыс.
Мектепте оқу барысында кейбір оқушыларда мұғалімдерімен оқу уақытынан
тыс уақытта қарым-қатынас жасау ... ... ... Бұл ... ... ... ... статусына байланысты.
А.В. Мудрин (1981) жас келген сайын қарым-қатынаста серіктес таңдау
тұрақтылығы ... ... 7 ... ... оқушыларда) айтады.
Тұлғаның мотивациялық қасиеті шешім қабылдау процесіне, яғни оның
индивидуалды ерекшеліктерімен ... ... ғана ... ... мінез-құлық процесінің өзіне де әсер етеді. Адамда аффилиацияға деген
қажеттілік басым болса, ол сенімділікпен, ... және ... ... ... ... ... Егер ... мотиві
пайда болса, онда адамда сенімсіздік, қолайсыздық, ұялшақтық көрінеді.
Аффилиация мотиві адамның өзіндік ... ... ... ... ол ... ... бастама мен белсенділік
көрсетеді, қарым-қатынаста сенімді, достық сезімі бар партнерлерді қалайды.
Сонымен қатар адамның өзі ... ... ... ... ... және сыйластықпен қарайды, олардың қатынасы өзара сенім
негізінде құрылады.
Шеттетіліп ... ... ... ... ... ... ... адамдар өздеріне сенімсіздік тудырады, олар
жалғыз, оларда қарым-қатынас дағдысы әлсіз дамыған.
2 ... ... ... ... ... ... ТҰРҒЫДАН ҚАРАСТЫРУ
2.1 Әдістерді негіздеу және зерттеу процедуралары
Біздің бітіру жұмысымызға тереңірек ... ... ... ... ... ... мақұлдауға деген қажеттілік деңгейін қарастырамыз.
Тұлғаның мотивациялық қасиеті шешім ... ... яғни ... ... ... ... ғана емес, сонымен
қатар мінез-құлық процесінің ... де әсер ... ... аффилиацияға деген
қажеттілік басым болса, ол сенімділікпен, ашықтықпен және ... ... ... стиліне әкеледі. Егер шеттету мотиві
пайда болса, онда адамда сенімсіздік, қолайсыздық, ұялшақтық көрінеді.
Аффилиация ... ... ... ... ... ... салдарынан ол қоршағандармен қарым-қатынаста бастама мен белсенділік
көрсетеді, ... ... ... ... бар партнерлерді қалайды.
Сонымен қатар адамның өзі ... ... ... ... ... және ... ... олардың қатынасы өзара сенім
негізінде құрылады.
Шеттетіліп ... ... ... ... ... ... Мұндай адамдар өздеріне сенімсіздік тудырады, ... ... ... ... ... дамыған.
Л.С. Сапожникованың мәліметі бойынша жеткіншектерді ... ... ... байланысты деген бір адамның ... ... ... ... тартылуы бір қалыпты, ал басқа
адекватты емес деңгейдегі не ... не ... ... ұлдарға қарағанда
тартылыс деңгейіне қарамай қарым-қатынасқа ұмтылуы айқын көрінген.
Аффилиациялық мотивацияның ерекшеліктерін ... үшін ... ... Соның ішінде Ю.М. Орловтың, П. Краунның, ... А. ... М.Ш. ... ... ... қарым-қатынасқа деген, мақұлдауға деген қажеттіліктерді анықтауға
арналған, яғни адамның айналадағы адамдармен ... ... ... және ... ... ... ... мүмкіндік береді.
Біздің зерттеу жұмысымыздың мақсаты, ... ... ... ... ... ... болғандықтан,
біз зерттеудің выборкасы ретінде 50 жасөспірімдерді алуды жөн көрдік. ... ... топ ... алынса, ал 25-сі эксперименттік топ ретінде
алынды. ... топ ... орта ... ... алынды. Оның зерттеу
базасы № 45 бейімделген орта мектебінде өтті. Ал ... ... ... ... қаласындағы Жамбыл атындағы лицей – интернаты. Бұл
мектепті алған себебіміз, мұнда ... ... ... ... осы ... өткізуді жөн көрдік. Екі мектептің зерттеу выборкасы
ретінде жеткіншектер ... яғни ... ... ... ... орыс ... ... көптеген авторлар жасөспірімдердің афффилиациялық
мотивациясының ерекшеліктерін көрсеткенмен, ... ... ... болды. Сол себептен біз өзіміздің бітіру жұмысымыздың ... ... ... ... ... ... біздің таңдап алынған әдістемелерімізге тоқталсақ, ол негізгі
әдістеме: «Аффилиациялық мотивация» әдістемесі. Келесі ... ... ... ... ... ... ... 1. «Аффилиациялық мотивация» әдістемесі
Г. Меррей пікірі бойынша аффилиация, бұл қоршаған ... ... және ... контакт жасауға қажеттілігі. Дәл осы сауалнама екі
мотивтерді, ... ... ... кіретін: қоршаған
адамдармен сізді қабылдауына ұмтылыс (ҚҰ) және басқа ... ... ба ... ... (ҚҚ) ... диагностикалауға арналған.
Мақсаты. Зерттелінушілердің аффилиациялық мотивацияның даму дәрежесін
анықтау.
Бұл тест А. Меграбяндікі, М.Ш. ... ... ... екі шкаладан тұрады: ҚҰ және ҚҚ.
Жұмыс ... ... ... ... және сауалнама
нұсқауымен беріледі. Егер жұмыс үрдісінде зерттелінушілерде сұрақтар туып
жатса, онда ... ... ашып ... ... ... және де ... ... болады.
Әдістемеде қоршаған адамдармен қабылдауына ұмтылыс (ҚҰ) шкаласы 30
пайымдаудан және басқа адамдармен ... ... ба ... ... (ҚҚ)
30 пайымдаудан тұрады.
Нұсқау. Әдістеме адам мінезінің жеке қырларына және кейбір өмірлік
жағдайларына қатысты бекітулер қатарынан ... ... ... ... ... ... «+» (Иә) белгісін қояды, ал егер келіспесе «-»
(Жоқ) белгісін қояды. Бекітулерді ... ... ... ... көп уақыт кетірмеуі керек. Ойына бірінші не ... соны ... ... «жақсы» не «жаман» жауаптар жоқ. Сондықтан да өз жауаптарымен
жағымды әсер қалдыруға тырыспау керек. Өз ойын ... және ашық ... ... ... «Иә» ... үшін 1 балл қойылады, келесі позициялар
бойынша: 3, 4, 6, 8-11, 13, 16-19, 21, 23-25, 27, 29; және ... ... мына ... ... 1, 2, 5, 7, 12, 14, 15, 20, 22, 26. «Иә» ... ... үшін ... жалпы жиынтығы есептеледі.
ҚҚ шкаласы. «Иә» жауабы үшін 1 балл ... ... ... 1-4, 8-10, 12, 14, 15, 17-19, 22, 23, 25, 27, 28, 30; және ... үшін мына ... бойынша: 5-7, 11, 13, 16, 20, 21, 24, 26, ... ... ... ... ҚҰ ... ... баллдар жиынтығы ҚҚ шкаласынан көп болса, онда
зерттелінушілердің аффилиацияға ұмтылысы айқындалады, егер де ... аз ... онда ... ... ... ба ... ... көрінеді.
Екі шкала бойынша баллдар жиынтығының тең болған жағдайда, онда ол қай
деңгейде айқындалатынын ... ... ... ескеру қажет. Егер қабылдауға
ұмтылыс және қабылданбай қалам ба деген қорқыныш сезімі жоғары ... ... ... ішкі ... ... ... болуын
көрсетеді, ... ... ... болу ... ... келтіреді.
Адамның эмоционалды – сенімділік қарым-қатынас қажеттілігін ... И.В. ... (1999) екі ... ... – аффилиацияға
үміттену (мейірімділік ... ... ... ... ... және ... ... сезімінен қорқу (қарым-қатынас формалды түрде
болады деп қорқу). Осы тенденциялардың ... ... 4 ... ... ... аффилиацияға үміттену, теріс қарауға сезімталдығы төмен; бұл
жағдайда адам сөзшең;
- аффилиацияға ... ... ... ... ... жоғары; бұл
жағдайда сүйенішке, түсінушілікке қажеттілігі қанағаттанбаған және
өзінің уайымдауына ... ... ... және ... ... сезімталдығы төмен; бұл жағдайда
адам жалғыздықты қалайды;
- аффилиацияға үміті және теріс ... ... ... ... ... ... түседі; ол қарым-қатынасқа ұмтылады және сол уақытта
одан қашады.
Келесі әдістеме адамның қарым-қатынасқа деген қажеттілік ... ... ... 2. ... ... ... ... Ю.М. Орлов бойынша 1978 жылы құрастырылған.
Мұнда 33 ... ... Егер ... ... ... ... ... парағына «Иә» деп, ал егер келіспесе «Жоқ» деп жауап береді.
Нәтижелерді өңдеу. Сауалнамаға ... ... ... ... 1 ... ... «Иә» жауабы бойынша баллдар
келесі пунктер: 1, 2, 7, 8, 11-14, 17-24, 26, 28, 30-33; ... ... ... 3-6, 9, 10, 15, 16, 25, 27, 29 ... ... 1 балл
қойылады.
«Иә» және «Жоқ» жауаптары бойынша ... ... ... саны ... көп, ... ... қажеттілік көп.
Кең таралған әрдайын қарым-қатынас серіктесін таңдау ... ... ... табылады; көптеген авторлардың ... ... ... ... ... ... ... немесе физикалық сапасы сол
адамға мейірімділігі, махаббатының көрінуі, яғни эмоционалды қарым-қатынас
тартымды болып табылады.Н.Г. ... (1971) ... ... қарым-қатынасына қажеттілігі сабақтан тыс уақытта келесі сапалар
туады: ... ... ... ... ... ... ... Мұғалім
ой саналы, ұштасу қабілеті, жақсы әріптес, оқушыларды түсіну керек.
Қарым-қатынас ... ... ... және ... ... ... ашық болып қалады. Қажетіліктерге
байланысты зерттеуде қолданылған сәбиге жасалынған бақылау тура ... ... бола ... ... ... ... қызығушылық
тудыру, ересек рөлі түседі және қарым-қатынас операциясы ретінде бағалауға
болады. Сенімді критерия ретінде ... ... ... және
жоғалып кетуіне жауабына эмоционалды реакциясын зерттеу, соның нәтижесінде
баланың басқа адамдармен жанасуға қажеттілік жағдайын көрсетуге ... оны таза ... ... деп ... ... М.И. ... ... қарым-қатынасқа қажеттілік деген басқа адамдармен қарым-
қатынас арқылы әртүрлі қажеттіліктердің ... ... және ... ... ... ... [18,б.512]
Әдістеме 3. «Мақұлдауға деген қажеттілікті бағалау» әдістемесі
Мақтауға, мақұлдауға лайық болуға ұмтылыс ... ... бірі ... ... Осы ... ... ... шкаласы қызмет етеді, американ психологтарымен Дуглас П. Краунмен
және Дэвид А. ... (1960, 1964) ... Ол ... ... ... қажеттіліктердің жанама өлшемін анықтауға мүмкіндік
береді. Осы қажеттілік неғұрлым жоғарырақ, соншалықты зерттеушінің мінез-
құлқы анағұрлым көп, ен ... ... ... ... сай ... ... ... Мұндай адамдар қызықсыз жұмысқа қарсылық
көрсетпейді, өздерінің агрессивті ... ... ... ... ... ... әсерлерге ергіш. Оларда қарым-қатынасқа
қажеттіліктері аса дерлік.
Сұрақнаманың орысша нұсқасы Ю.Л. Ханин (1974) бойынша жасалған. Қолдау
мотивация ... ... ... ... 20-сы ... 20 ... қатары беріледі. Егер берілген
пайымдамалар сіздің жеке бас ... ... ... онда «Иә» жауабын
қойыңыз, ал егер сәйкес келмесе, онда «Жоқ» деп жауап беру керек.
Нәтижелерді ... және ... ... ... ... ... ... 1 балға бағаланады. ... ... «Иә» ... ғана 1 балдар қойылады: 1-5, 8, 11, 14-16, 20 және
тек қана «Жоқ» жауабы бойынша келесі ұстанымдар: 6, 7, 9, 10, 12, 13, ... ... ... ... ... қажеттіліктің жалпы
қорытынды көрсеткіші болып табылады. Қаншалықты жалпы сан көп, соншалықты
мақұлдауға қажеттілік көп ... Ол ... ... адамдар жағынан
жағымды бағалауына тәуелділік деңгейін ... оның ... ... және ... ... ... ... санның қосындысы 13 балл және одан жоғары болса – қабылдауға
қажеттіліктің жоғарғы деңгейі, 10-12 балл – ... ... ... ... ...... деңгейін көрсетеді.
Жоғарғы жиынтық көрсеткіш жауап қайтарудың ... ... ... ... ... ... ... жағдайында субъектінің
күту ерекшілігін көрсетеді.
Төменгі жиынтық көрсеткіш субъектінің өзіндік сенім, пікірлері ... ... ... оның топтан тәуелсіздігін көрсетеді. Ол дау-жанжалға,
қақтығысқа түскіш және ... ... ... ... ... ұмтылады.
[18,б.512]
2.2 Эмпирикалық зерттеу нәтижелерін талдау
Нәтижелерді ... ... ... ... ... ... ... мүмкіндік берген А.
Меграбянның, М.Ш. ... ... ... ... ... зерттеу барысындағы алынған нәтижелер төмендегі
суретте пайыздық көрсеткішпен көрсетілген.
«Аффилиациялық мотивация» әдістемесі бойынша эксперименталды топтың
шкласының ... ... ... ... ... ұмтылыс (ҚҰ) – 68 % жоғары;
32% төмен деңгей көрсеткіші
- басқа адамдармен қабылданбай қалам ба деген қорқыныш (ҚҚ) – 32 ... % ... ... көрсеткіші
«Аффилиациялық мотивация» әдістемесінің зерттелінушілерінен алынған
пайыздық көрсеткіш (сурет1)
Бұл әдістеме ... ... ... ... ... ... адамдармен қабылдауына ұмтылысы жоғары көрсеткішті
көрсетті, яғни дарындылардың аффилиацияға ұмтылысы ... Яғни ... ... ... адамдардың ортасында болуға ұмтылуы. Оқушының
айналадағы ... ... ... ... ... тағы ... ... сақтауға және бекітуге қажетсінуі.
«Аффилиациялық мотивация» әдістемесі бойынша бақыланушы ... ... ... ... адамдармен қабылдауына ұмтылыс (ҚҰ) – 20 % жоғары;
80% төмен ... ... ... ... қабылданбай қалам ба деген қорқыныш (ҚҚ) – 80 %
жоғары;
20 % төмен деңгей көрсеткіші
«Аффилиациялық ... ... ... алынған
пайыздық көрсеткіш (сурет2)
Көрсетілген пайыздық көрсеткіштерге қарап, біз орта ... ... ... қабылданбай қалам ба деген қорқыныш сезімі 80
% жоғары екенін көріп отырмыз. Яғни ... ... ... төмен,
теріс қарауға сезімталдығы жоғары; бұл ... ... ... ... және ... ... ... Қарым-қатынасқа
түсу формалды түрде болады.
Келесі «Қарым-қатынасқа қажеттілік» ... ... ... ... ... алынған мәліметтер нәтижесінің
пайыздық көрсеткіш ... ... ... ... ... ... оқушылардың қарым-қатынасқа
қажеттілік деңгейі 72 % - ... ... – 16 %, ... – 12 % ... ... ... шыққан қорытындыны сурет түрінде
көрсетейік (сурет3)
Бұл әдістеме бойынша, ... ... ... көріп отырғанымыздай жоғары көрсеткішті көрсетті.
Өзінің құрылымдық негізі бойынша тұлғаның дарындылығы – жан-жақты,
көп жоспарлы адам ... ... Бұл ... туа ... өмір ... ... ... адамдармен және қоршаған әлеуметтік
ортамен өзара әрекеттесу барысында қалыптасады. ... да ... ... өте ... ... ... жан-жақты
дамығандықтан оларда адамдармен қарым-қатынасқак ... ... ... ... ... ... ... топтың бұл әдістеме бойынша зерттелінушілердің
нәтижелерінің қорытындысы:
Бұл әдістеме бойынша орта ... ... ... деңгейі жоғары – 12 %, орташа – 64 %, ... – 24 % ... ... ... ... ... ... сурет түрінде
көрсетейік (сурет4)
Бақыланушы топ бойынша, яғни орта мектеп оқушылардың қарым-қатынасқа
қажеттілігі орташа екені байқалды. Кейбір жеткіншектерде ... ... ... ... жоғалмайды. Бірақ 7-8 сыныпта бұл мотив ... ие ... ... ... ... сенімді қарым-қатынасқа
деген қажеттілік пайда болады.
Жасөспірімдік қарым-қатынас мотивінде елеулі ... ... ... ... мен ... ... Құрдастарымен ішкі топтық қарым-
қатынас бұзылып, қарама-қарсы жыныстағы адамдармен қарым-қатынасы күшейеді.
Сонымен қатар, өмірлік жағдайлар ... ... ... ... Дарынды оқушыларға қарағанда қарым-қатынасқа қажеттіліктері төмен
деңгейде екені байқалды.
Мектепте оқу барысында кейбір оқушыларда ... оқу ... ... ... ... мотивтері пайда болады. Бұл ... ... ... ... ... ... ... (1981) жас келген сайын қарым-қатынаста серіктес таңдау
тұрақтылығы жоғарлайтынын (әсіресе 7 сыныпқа дейінгі ... ... ... ... ... ... әдістемеге келетін
болсам, оның сапалық көрсеткіші мынадай:
Жалпы алынған мәліметтер бойынша, эксперименталды топтың көрсеткіш
деңгейлері, 60 % - ... ... ... ... 24 % -
қажеттіліктің орташа деңгейі, 16 % - төменгі деңгейін көрсетеді.
Дарынды оқушылардың ... ... ... ... ... ... ... бойынша көруге болады (сурет 5)
Суреттегі пайыздық көрсеткіштерге ... ... ... ... ... ... ... көріп отырмыз. Осы қажеттілік
неғұрлым жоғарырақ, соншалықты зерттеушінің мінез-құлқы анағұрлым көп, ... ... ... ... сай ... ... ... Мұндай адамдар қызықсыз жұмысқа қарсылық көрсетпейді, ... ... ... ... ... айтқанда, конформды, әлеуметтік
әсерлерге ергіш. Оларда қарым-қатынасқа ... аса ... ... көрсеткіш жауап қайтарудың үйреншікті стилін
көрсетеді, сонымен қатар басқалар ... ... ... ... ... ... енді ... топтың, яғни орта мектеп оқушылардың бұл әдістеме
бойынша нәтижелерінің қорытындысының пайыздық көрсеткіштеріне келетін
болсақ, онда 36% - мақұлдауға қажеттіліктің ... ... 40 % ... ... ... 24 % - ... ... көрсетеді.
Орта мектеп оқушылардың мақұлдауға деген қажеттіліктің пайыздық көрсеткіш
деңгейін келесі сурет ... ... ... (сурет 6)
Орта мектеп оқушылардың мақұлдауға қажеттіліктері орташа, яғни
мақұлдауға деген қажеттілікті ... ... ... ... өзіндік сенім, пікірлері қымбат екенін, сонымен қатар оның
топтан ... ... Ол ... қақтығысқа түскіш және
әлеуметтік әсерлерге ергіш, үлгіге ұқсауға ұмтылады.
Осы ... ... ... алу ... ... екі топ арасында салыстырдық. Оны біз ... ... (t – ... арасындағы айырмашылықты, мәнділігін анықтадық.
Стьюдент критерийінің формуласы (1)
Мұндағы X1 ap және X2 ap - ... ... мен орта ... ... айырмашылықты анықтайтын орташа арифметикалық шама.
m1 және m2 – солардың арасындағы қателік мәні.
Табылған эмпирикалық t ... ... 5% және 1% ... салыстыру қажет. Ол үшін f-ті табамыз. f дегеніміз екі таңдама
көлемінің ... ... ... тең. Егер эмпирикалық мәні
t>t0.01 болса, онда екі статистикалық топтың орташа шамаларының арасындағы
айырмашылық ... Егер t t0,05 ... (5,9) > t0,01 ... «Қарым-қатынасқа қажеттілік» әдістемесі бойынша:
tэмп (7,73) > t0,05 ... (7,73) > t0,01 ... ... деген қажеттілікті бағалау» әдістемесі бойынша:
tэмп (7,85) > t0,05 ... (7,85) > t0,01 ... 3 ... ... ... ... екі топ арасындағы
салыстырмалы сурет түрінде көрсетейік (сурет 7)
Осы сурет бойынша екі топ арасындағы айырмашылықты айқын көріп ... ... ... ... ... ... өзіндік
ерекшеліктері бар екені айқындалды.
Әртүрлі іс-әрекеттер ... ... ... ... ... әрі ... игеруді қамтамасыз етуші жалпы қабілеттер ерекшілігін
дарындылық деп ... ... ... адамның ақылсана, оқу,
шығармашылық, көркемөнер, тұлғааралық қатынастар түзу және ... ... ... ... ... тән қасиеттер: зейінділік,
жинақылық, тұрақтылық, ... ... ... болу; мұндай тұлғалар,
сонымен бірге, мақсатқа ... ... сай ... ие, ... ... білмейді, басқалармен салыстырғанда интеллектік деңгейі анағұрлым
жоғары.
Дарындылықтың өзіндік ... ең ... ... ... ... біреу математикаға құмар, екінші – ... ...... ... ... өз ... іске ... Оны
нақты іс-әрекетте кейін дамыта түседі.
Аффилиация мотивация жағдайындағы күтулер мен салдарлар ... ... емес ... ... ... ... ... пен Микав былайша жазады: «Өмір барысында басқа адамдармен қарым-
қатынаста жиналған тәжірибе, жазалау немесе ... ... ... ... Егер ... күтулерді доминантты емес, онда субъект
басқа адамдарға тартылып, ... ... ... бағалайды. Ал егерде қарама-
қайшы күтулер басыфңқы ... онда ... ... адамдардан қашып, оларға
күмәнмен қарап, төмен бағалайтын болады. Ал осы ... де ... ... ... ие ... үнемі қақтығыстық жағдайындағы тұлғаралық
қатынас сферасында жүретін болады. Ал, күтулердің екеуі де ... ... ... ... ... және ... көрсетеді.
Қарым-қатынастағы негізгі элементтердің бірі болып аффилиация мотиві
болып табылады. Аффилиация мотиві адамның ... ... ... ... ... ... ... ұмтылу ретінде
көрінеді. Ал аффилиация ... ... ... ... ... ба ... қорқыныш ретінде көрінетін мотив жүреді.
Аффилиацияның мақсаты, аффилиация бойынша әріптесі жағынан достық,
мейірімді іздеуді анықтау ретінде ... ... ... ... ... анықтау керек, яғни өзара сенімді байланыс орнату болып
табылады. Достық орнату және жақындастықты сезу. ... ... ... бірге өмір сүру. Серіктестіе құрып, олармен ... ... ... ... мүше ... ... қажеттілік әр жас кезеңдерге ... ... ... ... ... қажеттілігі күшейе түсуде.
Аффилиация – бұл өзіне лайықты адамдарды іздеуге табиғи бейімділік.
Эмоционалды жанасуға, ... ... ... табылады.
Сол себептен дарынды оқушылардың орта мектеп оқушыларына қарағанда
аффилиациялық мотивациясның өзіндік ерекшелігі бар.
Осы айтылғандарды ... ... ... зерттеу әдістемелерін
қолдану арқылы, дарынды оқушылардың дара қабілеттеріне, ... орта ... ... ... аффилиацияға деген
мотивациясының өзіндік ... бар, ... ... ... болжамымыз дәлелденді деуге болады.
ҚОРЫТЫНДЫ
Сонымен, дарынды балаларды анықтау ... ... ... ... ... ... ... талап етеді. Бірақ бұл
дарынды балалармен жұмыс істеуде өте қажетті кезең.
Өзінің құрылымдық негізі бойынша ... ...... ... адам индивидуалдылығының көрінуі. Бұл адамның туа бітпейтін, ... ... ... дамып, адамдармен және қоршаған әлеуметтік
ортамен өзара ... ... ... балалардың мотивациялы шеңберін анықтау оларды тәрбиелеу мен
оқытуда маңызды фактор болып ... ... ... ... ... ... пен ... әкелетін жұмыскерлік пен талпынысты қостайтын, ақыл-
ойды талап ететін іс-әрекетке анық көрінетін қызығушылық;
- өзіндік білімді толықтыруға деген, шығармашылық ... ... ... пен қызығушылық;
- оқулық және оқудан тыс іс-әрекет формасына қатысуға ұмтылу;
- дарындылық мазмұнына сәйкес ... орын ... ... ... ... ұмтылыс пен қажеттілік.
- өз іс-әрекеттерінің нәтижесін бағалау, өзін-өзі өзектендіруге деген
ұмтылыс пен қабілет;
- ... ... ... ... болжауға ерікті қысымға
дайындығының жоғары ... жылы ... ... ... ... ... түрде
сипаттады:
«Достық орнату және жақындастықты ... ... ... қуанып,
олармен бірге өмір сүру. Серіктестіе ... ... ... ... ... ... мүше болып ену».
Басқа адамдармен қарым-қатынас ... ... ... ... сай болуы мүмкін, мысалы «таң қалдыру үшін», «басқаларды басқару
үшін», ... алу ... ... бас тарту үшін» тағы басқалар.
Дарынды оқушымен жұмыстың негізгі мақсаты – олардың ... ... ... іске ... ... ... Ал мақсатқа
жету оқу ... ... ... және ... ... дамыту арқылы жүзеге асады.
Біз өзіміздің бітіру жұмысымыздың мақсатында көрсетілгендей, дарынды
оқушылардың аффилиациялық мотивациясының өзіндік ерекшеліктерін ... Сол ... біз ... ... жұмысымызда дарынды
жасөспірімдерді орта ... ... ... ... ... ... ... Эмпирикалық зерттеулеріміз
дарынды жасөспірімдердің қарапайым жасөспірімдерге ... ... ... ... ... айқындап көрсеттік. Яғни өзіміздің бітіру
жұмысымызда көрсетілгендей ... ... орта ... оқушыларына
қарағанда аффилиациялық мотивациясының өзіндік ерекшелігі бар екенін
болжамызды растадық. Оған ... ... ... арнайы зерттеу
жұмысымыздан шыққан қорытындылар дәлел болып отыр.
Жас жеткіншектерді заман ... сай ... ... жеке
қабілеті мен бейімділіктерін, олардың дарындылығын ескеру ... ... арта ... ... бұл зерттеуге байланысты жүргізіліп
жатқан ғылыми-тәжірибелік жұмыстар өз жалғасын табуда.
ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
1 ... А. ... ... Кн. 1 и ... 178 ... ... В.Г. ... мотивации и личность / теоретические проблемы
психологии личности. М., 1974.- 133 б.
3 ... Н. ... ... ... // ... ... 2002, №2 ... б.
4 Берн Э. Игры, в которые играют люди. ... ... ... ... ... в ... ... человеческой
судьбы. СПб., 1992.- 54-68 б.
5 Бодалев А.А., СтолинВ:В: Практикум по психодиагностики. М., 1988.- ... ... А.А. ... и ... Избранные труды. М: Педагогика, 1983.-
331 б.
7 Божович Л.И. Проблема развития мотивационной сферы ребенка // ... ... ... и ... М., 1972.- 226 б.
8 Брудный А:А: Понимание и общение. М., 1989.- 365 ... ... и ... психология / Под ред. М.В. Гамезо, М.В.
Матюхиной, Т.С. Михальчик. М., 1984.- 165 ... ... Ю.З. ... ... ... – м.: ... 1991.- 178 ... Р. Основы психологического эксперимента. М., 1982.- 22-25 б.
12 ... Н.В. Я и ... ... в ... ... Л, ... ... Досымбекова «Дарынды бала» ұғымы. //Қазақстан мектебі №12, 2006.- 35-38
б.
14 Елеусізова С. Қарым-қатынас психологиясы. – Алматы: «Рауан», ... ... ... Ү. Жеке тұлға дарындылығы.//Қазақстан мектебі, №1, 2005.-
41-44 б.
16Жексенбаева У.Б. ... ... ...... РАД,
Астана, 2005.-278 б.
17Зимняя И.А., Малахова В.А., Путиловская Т.С., Хараева Л.А. ... как ... ... коммуникативных задач // Психолого-
педагогические проблемы взаимодействия учителя и ... / Под ... ... В.А. ... 1980.- 153 ... ... И.А. ... психология./ Орыс тілінен аударған М.А.
Құсаинова.- М.: Логос; алматы, 2005.- 368 ... ... Г. ... ... ... с ... // Советская
педагогика. 1991, №6.- 465 б.
20 Илин П.И. Мотивация и мотивы. СПб: ... ... 2000,- 512 ...... ... психологии»)
21 Кон и.С. Психология ранней юности / Возрастная и ... / Под ред. А.В. ... М., 1979.- 627 ... Кон И.С. ... ранней юности / и.С. Кон.- М., 1989. – 205 б.
23 ... М.Ю. ... в ... круге общения. М. – Воронеж,
1997.- 915 б.
24 Концепция выявления, подержки и развития одоренных ... в ... ... ... ... №3, 1999.- ... ... А.А. Психология общения. Тарту, 1974.- 289 б.
26 Лейтес Н.С. Об умственной одоренности. – М., 1960.- 242 ... ... Н.С. ... дети // ... ... различий.
Тексты.-М.,1982.-140-147 б.
28 Лисина М.И. Общения и речь: ... речи у ... в ... ... М., 1985.- 480 б.
29 Лисина М.И. Общение, личность и ... ... / А.Г. ...... – 23 б.
30 Ломов Б.Ф. Общение как проблема общей психологии // методологические
проблемы социальной психологии. М., 1975.- 205 ... ... А.К. ... ... ... в школьном возрасте. М, 1983.-
445 б.
32 Матюшкин А.М. Загадки одаренности. – М., 1993. 525 б.
33 Намазбаева Ж.Ы., ... О.С. ... ... ... ... 2005.- 250 ... Л.М. Сущностная характеристика одоренности детей.// Вестник,
№2, 2003.- 44-48 б.
35 Новые иссследования в психологии. Москва, Педагогика, 1976.-572 ... ... ... ... ... жалпы
сипаттамасы. // Ұлт тағлымы. 2005, №3; 254-258 б.
37 Общая психодиагностика / Под ред. А.А. ... В.В. ...... МГУ, 1987. 627 ... ... ... Маслач, Кристина Практикум по социальной психологий ... ... 2000.- 865 ... Прикладная социальная психология: Учеб. Пособ./ Под ред. А.Н. Сухова,
А.А. Дергача, М, 1998.- 367 б.
40 ... ... ... и ... / Под ред. Н.С. ... – М.:
Издат. Центр «Академия», 1996.- 85 б.
41 Психология одаренности: от теории к практике / Под ред. Д.В. ... ... СЭ, 2000.- 502 ... ... ... Э.Р. Москва, 1995. – 320 б.
42 Сосновский Б.А. Лабораторный практикум по общей психологии / Под ... ... М.., ... 1979. – ... ... Л.Д. ... психологии: Ростов н/Д: Феникс, 1999.- 325 б.
44 Судновский В.Э., Одаренность. – М.: Знание, 1998.- 289 б.
45 Телепнева Н.Н. О ... ... ... ... ... ... в образовании, №2, 2004.- 38-47 б.
46 Теплов Б.Е. Способности и ... // ... ... ... М.: ... б.
47Хайнц Хекхаузен Мотивация и деятельность. Под. ред. Б.М. ... ... 1986 г.- 735 ... ... П.М. ... проблемы мотивации поведения человека. М.,
1969.- 193 б.
49 Якобсон П.М. Общение людей как социально-психологическая проблема. М.,
1973.- 355 ... А ... ... ... ... бойынша алынған
мнәтижелерінің көрсеткіштері
|Р/с |Зерттелінушілер |Мақұлдауға деген |Қарым-қатын|Аффилиациялық |
| | ... ... ... ... |
| | | ... | |
| | | | |ҚҰ |ҚҚ |
|1 |Д.А. |8 |15 |12 |19 |
|2 |О.Ж. |11 |26 |11 |15 |
|3 |Қ.Р. |19 |22 |11 |13 |
|4 |С.Р. |6 |24 |15 |13 |
|5 |М.Р. |12 |12 |21 |10 |
|6 |Б.А. |15 |28 |8 |6 |
|7 |Қ.А. |13 |25 |14 |7 |
|8 |И.М. |7 |22 |13 |22 |
|9 |Т.Б. |14 |29 |18 |9 ... |С.А. |18 |24 |21 |15 ... |К.Б. |8 |23 |12 |23 ... |Д.Н. |12 |27 |29 |6 ... |М.Б. |16 |26 |12 |13 ... |Т.Е. |13 |14 |20 |8 ... |С.Б. |20 |24 |21 |6 ... |Д.С. |11 |26 |11 |14 ... |Р.Ж. |21 |23 |13 |8 ... |О.А. |16 |27 |12 |3 ... |Т.Б. |12 |19 |19 |13 ... |Б.С. |15 |26 |6 |5 ... |Р.Д. |18 |24 |12 |10 ... |Б.Д. |21 |29 |12 |8 ... |Б.С. |12 |19 |15 |3 ... |Ч.Т. |15 |27 |15 |10 ... |Р.Д. |18 |23 |7 |8 ... Ә Орта ... оқушыларына арналған әдістемелер бойынша алынған
мнәтижелерінің көрсеткіштері
|Р/с|Зерттелінушілер |Мақұлдауға |Қарым-қатын|Аффилиациялық |
| | ... ... ... |
| | ... ... | |
| | | | |ҚҰ |ҚҚ |
|1 |Т.Д. |7 |26 |12 |20 |
|2 |А.А. |12 |19 |12 |17 |
|3 |Т.А. |9 |16 |17 |19 |
|4 |Д.Т. |13 |16 |8 |18 |
|5 |Ж.Ж. |7 |20 |11 |17 |
|6 |М.Д. |10 |15 |11 |15 |
|7 |Ж.М. |12 |17 |8 |24 |
|8 |И.А. |14 |20 |12 |14 |
|9 |А.С. |8 |19 |14 |10 ... |Б.Қ. |11 |22 |11 |13 ... |Ә.Қ. |12 |21 |16 |14 ... |М.М. |9 |19 |18 |10 ... |Қ.М. |13 |12 |11 |15 ... |О.Ұ. |11 |14 |18 |17 ... |М.Э. |14 |17 |12 |17 ... |Р.А. |9 |12 |12 |18 ... |Е.Қ. |16 |20 |13 |18 ... |Қ.М. |12 |21 |9 |23 ... |Н.Г. |14 |17 |14 |15 ... |Қ.Қ. |12 |23 |11 |17 ... |Қ.Е. |17 |19 |22 |18 ... |Қ.К. |12 |21 |12 |16 ... |Т.И. |17 |20 |14 |15 ... |И.Г. |13 |23 |17 |19 ... |Р.Б. |12 |19 |5 |18 |

Пән: Психология
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 46 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Бастауыш сынып оқушылардың таным процестерін дамыту жолдары13 бет
Адам мотивациясының дамуының психикалық механизмдері23 бет
Бастауыш мектеп жасындағы балалардың оқу мотивациясының психологиялық сипаттамасы26 бет
Бастауыш мектептегі дарынды балаларды оқыту барысында жүргізілетін жұмыстар56 бет
Бастауыш сыныптарда жеке пәндерді оқыту барысында дарынды балалардың психологиялық ерекшеліктерін есепке алу және мұғалімнің рөлі18 бет
Дарынды балалар және оларды тану21 бет
Дарынды балаларды айқындау және дамытудағы жұмыс істеудің жолдары6 бет
Дарынды балаларды тәрбиелеу мәселелері28 бет
Дарынды балалармен жүргізілетін жұмыстар25 бет
Дарынды балалармен жұмыс11 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь