Антропонимика мен лингвомәдениеттанудың сабақтастығы

І тарау.Антропонимика мен лингвомәдениеттанудың сабақтастығы
1.1. Антропонимдердің шығу, пайда болу тарихы.
1.2. Антропонимдердің сөз таптарынан жасалу жолдары.
Тіл білімнің ерекше бір саласы ономастика. Жалқы есімдердің жинақтық атауын лингвистикада ономастика дейді де, оны зерттейтін ғылымы ономасиология деп аталады. Ономастика – кез келген жанды және жансыз заттарды не құбылыстардың есімін зерттейді. Ономастика грек сөзі «ономия» (грек тілінде «оnomа» есім, ат) onomastika - ат қою өнері яғни атауларды зерттейтін ғылыми сала, терминдермен белгіленеді. Ономастиканы (кісі аттарын, жер, су, ру, тайпа аттары т.б.) зерттеудің қажеттігін көрнекті ғалымдар: В.В.Радлов, В.В.Бартольд, Н.Катанов, А.Н.Самойлович, С.Е.Малов, Н.К.Дмитриев, А.Н.Кононов, Н.А.Баскаков, Қ.Жұбанов, І.К.Кеңесбаев, С.Аманжолов, Т.Жанұзақов өздерінің еңбектерінде көрсетеді. Ономастика бірнеше салаға бөлінеді топонимика (жер, су, қала атауларын зерттейтін ғылым), антропонимика (адам аттарын зерттейтін ғылым), этнонимика (ру, ел, халық аттарын зерттейтін ғылым), зоонимика (хайуандар аттары), гидронимия (теңіз,өзен, су, көл атауларын зерттейді) т.б.
Қазақ тіл білімінде жан-жақты зерттеліп ғылыми негізі қаланған ономастиканың күрделі бір саласы – антропонимика. Аптропонимика (гректің anthropos «адам» және onoma «ат», «есім» деген сөзі) деп бір тілдегі яки бір облыстағы кісі аттарының жиынтығын айтады. Антропонимика кісі аттары, әке аты patronim (очество), фамилиялар, лақап аттар (прозвища), бүркеншек аттар (псевдонимы) зерттейтін ономастиканың бір саласы.
Антропонимика (кісі аттары) тіл тарихын зерттеуде құнды да бағалы мұра. Қолданудан әлдеқашан шығып қалған тілімізге тән жалпы есім сөздер антропонимияда сақталып отыр. Мәселен, Ардақ, Байсал, Ораз, Жора, Жекен т.б.
Антропонимдер адамдардың өткендегі тұрмысын, қоғамдық-әлеуметтік құрылысын және материалдық әрі мәдени өмірдің құбылыстардың да көрсете алады. Олардың кейбір топтары қазақ ауылының ертедегі тіршілік, іс-әрекетінен және шаруашылық күйінен мағұлұмат береді. Мәселен, төрт түлік малға, шаруашылық, тұрмыстық сөздерге байланысты есімдер. Халықтың әдет-ғұрып, тарихи, дәстүрлері мен кісі аттарының арасында байланыс бар. Балаға ат қоюда ерте кездің өзінен-ақ ырым мен әдет-ғұрыпты сақтаушылық болған. Осы ырым жөнінде Ш.Уәлиханов былай деді: «Ырым мен әдет-ғұрып, салт-санаға тән». Мысалы: ұлы жоқ үйлерде қыз туатын болса, онда ол қызға Ұлтуған немесе Ұлболсын деп ат қояды. Ондағысы кейінгі бала ұл болса деген сенім. Қазақ халқының ұлттық әдеті бойынша жас келіндер күйеуінің жақын туыстарының, ата-енесінің аттарын атамайтын. Сөйтіп жас келін күйеуіннің ағасын, інісін я қарындасын тура атымен атай алмай, жанама ат қойып алатын. Қайынсіңілерін – шырайлым, бикеш, бойжеткен, әке қыз, еркем, ержеткен, ерке қыз, ал ер адамдарды төрем, шырақ, мырза жігіт, молда жігіт.
        
        Ітарау.Антропонимика мен лингвомәдениеттанудың сабақтастығы
Тіл білімнің ерекше бір саласы ономастика. Жалқы есімдердің жинақтық
атауын лингвистикада ... ... де, оны ... ... деп ... Ономастика – кез келген жанды және ... не ... ... ... Ономастика грек сөзі «ономия»
(грек тілінде «оnomа» есім, ат) onomastika - ат қою ... яғни ... ... ... ... белгіленеді. Ономастиканы (кісі
аттарын, жер, су, ру, тайпа аттары т.б.) зерттеудің ... ... ... ... ... А.Н.Самойлович, С.Е.Малов,
Н.К.Дмитриев, А.Н.Кононов, Н.А.Баскаков, Қ.Жұбанов, І.К.Кеңесбаев,
С.Аманжолов, ... ... ... ... ... салаға бөлінеді топонимика (жер, су, қала атауларын зерттейтін
ғылым), антропонимика (адам аттарын зерттейтін ғылым), ... (ру, ... ... ... ... ... ... аттары), гидронимия
(теңіз,өзен, су, көл атауларын зерттейді) т.б.
Қазақ тіл білімінде жан-жақты зерттеліп ... ... ... ... бір ...... ... (гректің
anthropos «адам» және onoma «ат», «есім» деген сөзі) деп бір тілдегі яки
бір облыстағы кісі аттарының ... ... ... кісі ... аты patronim ... ... лақап аттар (прозвища), бүркеншек
аттар (псевдонимы) зерттейтін ономастиканың бір саласы.
Антропонимика (кісі ... тіл ... ... ... да ... Қолданудан әлдеқашан шығып қалған тілімізге тән жалпы есім ... ... ... ... ... Байсал, Ораз, Жора, Жекен
т.б.
Антропонимдер адамдардың өткендегі тұрмысын, қоғамдық-әлеуметтік
құрылысын және ... әрі ... ... ... да көрсете
алады. Олардың кейбір топтары ... ... ... тіршілік, іс-
әрекетінен және шаруашылық күйінен мағұлұмат ... ... төрт ... шаруашылық, тұрмыстық сөздерге байланысты есімдер. Халықтың әдет-
ғұрып, тарихи, дәстүрлері мен кісі аттарының арасында байланыс бар. ... ... ерте ... ... ырым мен ... сақтаушылық болған.
Осы ырым жөнінде Ш.Уәлиханов былай деді: «Ырым мен ... ... ... ұлы жоқ ... қыз ... ... онда ол ... Ұлтуған
немесе Ұлболсын деп ат қояды. Ондағысы кейінгі бала ұл болса деген сенім.
Қазақ халқының ... ... ... жас келіндер күйеуінің ... ... ... ... Сөйтіп жас келін күйеуіннің
ағасын, інісін я қарындасын тура атымен атай алмай, ... ат ... ...... бикеш, бойжеткен, әке қыз, еркем, ержеткен, ерке
қыз, ал ер адамдарды төрем, шырақ, мырза жігіт, молда жігіт. ... ... ат қою ... ... ... ... өмірімен, әдет-ғұрыпы, салт-
дәстүрмен тығыз байланысты. Ал, ұлттық тарих, әдет-ғұрып, салт-дәстүр ... ... ... ... дегеніміз адамдардың өмірі мен
іс-әрекетін ұйымдастыру ... ... ... ... ... байлықты жасауынан көрінетін қоғам мен адамның белгілі тарихи даму
дәрежесі. Осы ... ... ... ... ... «Мәдениет
дегеніміз адамзат жасаған материалдық және рухани мұралардың ... ... ... Ал ... ... біз оны ... бөліп алып
қарамаймыз. Тіл - мәдениеттің бір көрінісі. Ол ... ... ... ... Кез ... мәдениеттің түрлері, атаулары тіл арқылы бейнелеп
көрінетіні, ұрпақтан-ұрпаққа жеткізілетіні белгілі. В.Гумбольдт айтқандай
«Ұлттың өзіне тән, ... ... рухы бар, сол ... ... сыртқа
шығарып, сақтап, ұрпақтан-ұрпаққа беруші күш – тіл».
XX ғасыр басында ... ... ... ұлттық мәдениеттің,
дәстүрлердің дамуын, қалыптасуын түсіндіруде, ерекшеліктерін бағалауда
ескеріледі. Әсіресе, ... ... ... салт-дәстүрлеріміз қайта
жанданып жатқан қазіргі қазақ қоғамындағы рухани-әлеуметтік құбылысты дұрыс
бағалап, негізін түсіну үшін ... ... ... ішкі ... ... заңдылықтарды адам рухымен байланысты түсіне білудің
маңызы зор. Себебі, дәстүр әркімнің жеке ... ... ... ... ... әлеуметтік-психологиялық, мәдени, тұрмыстық, дүниетанымдық
жағдайына байланысты қалыптасқан – жалпыхалықтық ... ... тағы бір ... – оның ... Ол оңайлықпен өзгере
салмайды, тіл арқылы ол ... ... Сол ... ұлт ... ... ... жеткізіледі. Сол себепті әр түрлі ұрпақ
болғанмен, бірін-бірі түсініп бір ... ... ... ... ... ретінде оны қарым қатынас құрал деп бағалап, оның танымдық,
руханилық ... ... мән ... кеңестік тіл білімінде
В.Гумбольдттің, Сепир, Уорф, ... т.б. ... баға ... тіл мен ... ... қарастыратын сала лингвомәдениеттану
(лингвокультурология). Лингвомәдениеттану (лингвокультурология) латынның
lingua-тіл, gultura-мәдениет, ... ... ... тұрады.
В.Воробьев лингвомәдениеттануға ... ... ... ... это ... ... дисциплина синтизирующего
типа, изучающая взаимосвязь и ... ... и ... в его
функционоровании и отражающая этот процес как целостную структуру еденицу в
единстве их языкового и внеязыкового ... ... при ... ... с ... на ... приоритеты и культурные
устоновления (система норм и общечеловеческих ценностей)». Ғалым В.А.Маслов
бұл пәнді ... ... ... ғылым деп санап, ... ... – это ... ... на стыке лингвистики и
культурологии и ... ... ... ... ... ... и
закрипились в языке».
Тіл ғылымда лингвомәдениеттану – лингвистика мен ... ... ... жаңа ... ... лингвомәдениеттану –
ұлттық сипаты бар деп ... ... ... ... ... ... руханилық, тұрмыстық ... ... ... ... ... зерттейтін тіл білімнің
бағыты. Лингвомәдениеттанудың ең негізгі мақсаты – ұлттық болмыстың тілдегі
көрністін, тіл фактілері мен ... ... ... ... ... ... ... олардың қызметі мен орнын
анықтау деп түйіндеуге болады. ... ... ... ауқымы ұлттық мәдениеттің және рухани құндылықтардың ... ... ... т.б. ... тіл білімінде лингвомәдениеттану
ғылымы пәніне қатысты Ш.Уәлиханов, ... ... ... ... Ә.Марғұлан, І.Кеңесбаев, Ә.Қайдар, Р.Сыздық, ... ... ... ... ... ... т.б. ... еңбектерінде көрсетіледі.
Бүгінде лингвомәдениеттану ұлттық тілді танудың негізі ... ... ... ... ... А.Алдашева, А.Салқынбай,
А.Сейсенова, Г.Қажығалиева ... ... пән ... ... өз ... ... ... ерекшелігін
былайша көрсетеді: Лингвомәдениеттану бұл тіл-ұлт-мәдениет дейтін үштік
(триада ... ... ... ... болмақ).
А.Салқынбайдың пікірі бойынша тілдік деректерді лингвомәдени аспектіде
зерттеу – ең әуелі тілдер арасындағы ... ... ... ... айқындау болып табылады. ... ... ... сана мен ... әрі де ... өз көрінісін
табатындықтан, атау мен оның ... ... ... ... бұл пәннің зерттеу қөздерін ғылыми тұрғыдан анықтап әрі
лингвистика ғылымымен ортақтығын лингвомәдениеттанудың ... өте кең, ... ... ... белгілі бір халықтың төл элементі, халық тілімен
бірге жасасып келе жатқан ұлттық «бет-пішіні» бар деп ... сөз ... , ... ... ... тұрмыстық нормаларға сай деп
тұжырымдайды.
А.Сейсенова лингвомәдениеттану мәдениеттің тілдік жүйеге ... ... яғни ... мен адам бойындағы тілдік факторлардың байланысын
қарастырады.
Қазақ тіл білімінде лингвомәдениеттану пәні басқа халықтардың ... ... ... ... Бір ұлттық көршілес ұлтпен туыстығын немесе дәстүр
ұқсасастығын салстыруды да мақсат етеді.
1.1. Антропонимдердің шығу, пайда болу тарихы.
Антропонимдер ... ... ... ... ... және ... әрі мәдени өмірдің құбылыстарын да көрсете алды.
Қазақ есімдерінің өзіне тән тарихы, шығу пайда болу жолы ... ... ... ... ... өте көне замандарға, алғашқы
рулық қоғамға барып тіреледі. Әуелде ру, тайпа аттарының, содан кейін кісі
атттарын ... күні ... ... ... ... ... Ф.Энгельс алғашқы қоғамдағы ... ... ... ... ... ғылыми түрде кенінен сипаттады.
«Әрбір рудың белгілі бір ... ... ... ... ... ол есімдермен бүкіл тайпа ішінде сол рудың өзі ғана ... ... ... ... ... де оның қай рудың ... ... - ... ... Осымен бірге, ертедегі рулар ... ... ... болғанаң көреміз. Ол туралы ... ... ... ... ... де аталатын болған. Сенеке
тайпасында ... аю, ... ... ... ... көкқұтан, бүркіт
деген сегіз ру бар екен. ... ... аңыз ... ... ... ... атты рулардан тараған көрінеді». Бұл хайуандар аттары әрі сол ру
басыным ... ... ... Кейінгі этаптарда осы ру аттары адам
аттарына ауысып отырған.
Кейіннен адамдарды бір-бірінен ... үшін ... ат ... Ол ... ... соң жеті күнненен кейін қойылатын. Бастапқы кездегі аттардың
ана тіліміздің төл сөздерінен қойылғандығы байқалады. ... ... ... Алтын, Күміс, Күмісбек, Бектай, Барыс, Құтжан, Темірбек,
Күнбек, т.б.
«Ай мен күнге, тау мен ... ... ... ... ... шыққан
есімдер мыналар еді: Айсұлу, Айхан, Айдай, Күнай, Айкүн, Таутай, ... ... ... ... ... ... ... зерттеуші
З.Б. Мұхаммедова: «древнейшими, на наш ... ... ... ... к ... ... осадков, солнце, луны, растений, и
животных» деп ... ... ... ... ... ... Тангриберди, Тангриқүл, Қуанышбек, Ойзада, Ойкон связаны с
культом неба, солнца, и луны, являются ... ... ... ... ... этих ... и наземных «божеств»,- дейді.
V-VIII ғасырларға тән жазба ескерткіштерде кездесетін күрделі тұлғалы
кісі аттары және кісі аттарын ... ... ... ... қазіргі
түркі тілдерінде түгел сақталмаған. Өйткені оларды қолданған қоғамдық
қатнас, дәуір түбімен ... ... ол ... ... ... ... ... Сол замандағы кісі аттарының жасалу үлгісі,
принципі мен лексикалық номинациясы ... ... ... ... системасында сақталып қалған. V-VII ғасырлардағы түрік
мемлекеті туралы жазылған ... ... ... атты ... ... ... мен лақап аттар ішінде қазіргі антропонимге
ұқсастары өте көп.
Көне түрік тілінде ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... мен ... ... ... білдіретін сөздер
негізінен қазіргі тіліміздегі кісі аттары мен қарапайым ... ... ... ... ... ... ... тән бір ерекшелік
оның тақырыптық ... өте ... ... халық антропонимиясын байытудағы фольклордың орны ерекше.
Кейбір фольклорлық жалқы ... ... ... ... ... ... ... символдарға айналады. Мұндай фольклорлық
есімдер жалпыұлтқа ... ... ... ... ... ... Мысалы: «Қобыланды батыр» батырлық эпосы, «Қыз Жібек» ғашықтық
жыры т.б. ертегілер мен ... ... ... ... ... ... мен
мәдениетінің ықпал еткендігін байқауға болады. Сондықтан мұнда Ескендір,
Рүстем, Фархад, ... ... ... т.б. ... ... ... табады. Қазақ қиссалары мен дастандарында араб-парсы ... ... ... ... кең байтақ даласы, оның әр тасымен бұлағы белгіленіп ат
коюы ата-бабамыздан келе жатқан ұлттық дәстүрінің ... Осы жер, су, ... қала ... ... ғылым топонимика. Томонимдердің құрамында
жеке ... мен ... өте көп ... ... ... ... ... т.б. Көптеген кісі аттары мен фамилиялардың гидрономиялық (көл, ... ... ... ... мысалы: орыс тілінде ... ... ... ... т.б. қазақ тілінде; Еділ, Есіл, Ертіс, Көлбай,
Ілебай, Кегенбай, Орал т.б.
3. Қай ... ... ... қазына байлығы тек төл есімдер
ғана емес, ... ... ... ... де ... және ... ... қордағы үлесі мол болады. ... ... араб ... арабтардың мәдениениетінің, салт дәстүрінің және ... ... ... араб ... ... есімдерінің қазақ антропонимия қорындағы
жалпы саны – 2000 деп ... оның ... ... ... ... ... құрайды. Алланың көркем есімдері мен ... ... ... Мысалы: Аллаберген, Абдулла, Али, Мұқаммет, Кәрім, т.б.
4. Жабай ... құс ... кісі аты ... ... отырған.
Жабай хайуандарын еркіндікте, бостандықта жүретін, қарулы әрі ... ... бала ... ... болсын және солардай еркін өмір
сүрсін деп ат қойған мысалы: Арыстан, Бүркіт, Жолбарыс, Қарақат т.б. ... ... ... мал шаруашылығы болғандықтан да төрт түлік ... кісі ... жиі ... ... қойға, немесе жылқыға бай
болсын деген мақсатпен төрт түлік ... ... ... ат ... ... ... ... Малбағар, Жылқыайдар, Ақбота, Жанбота,
Түйебай, Бурабай ... ... ... ерте ... аспан жұлдыздарын бір-бірінен ажырата
білген. Аспандағы жұлдыздар сияқты жарық болсын деген мағынада кісі ... ... ... ... дел атаған Табиғат құбылысына
байланысты атаулары табынып сыйыну ... ... ... мысалы:
Нұрсұлу, Нұржан, Айсұлу, Күнай, Айжарық т.б. Осы құбылыстың болуына ... ... ... ... ... ... Күнтуар т.б.
6. Тарихи қайраткерлердің, хандарды, белгілі ақын-жазушылардың, атақты
батырлардың ... ... ... ... Осы ... ... ... ақылды, парасатты, қайраты болсын деп ат койған. Шынғысхан,
Махамбет, Қазыбек, Сәкен, Жамбыл т.б. Сол ... ... ... жарлырының аттарының қыз балаға қояды: Назым, Айман, Жібек, ... ... ... тұрмысы мен өмір тіршілігіне қажет заттарына
байланысты есімдер: Киізбай, Тоқаш, Сүттібай т.б. ... ... үй ... ... ... ... да көп кездеседі.
Ертеде байлық негізгі ... бала бай, хан, ... бек, ... ... мағынада койылған аттар: ... ... ... ... Ал қымбат металдарға байланысты қойылған аттар қазақ халқының өте
ертеден-ақ алтын, күміс, болатпен таныстығын көрсетеді Қымбат ... ... ... мен ... ... ... кісі аттары: Алтын,
Күміс, Моншақ, Маржан, Әшекей, Сырғабай т.б. Қазақтың ... ... кісі ... ... Садақ, Айбалта, Найза т.б.
9. Әр түрлі ырымға байланысты қойылған ... Бала ... ... бойшаң, мінезі ашық, жомарт болсын деп Жамал, Сәуле, Ақылжан,
Жомартбек т.б. Бала тұрақтасын, көз тимей ... аман ... өмір ... болса екен деген мағынадағы аттар: Тұрар, Өмірзақ, Жанұзақ, Мыңжасар
т.б. Көптен баласы болмай жүрген отбасында ... көп бала ... ... қойылатын есімдер: Қуандық, Сағынды, Сүйіндік, Жалғас, Ілес, Ұлас
т.б.
10. Ру, ел, халық, ұлт атаулары негізінде жасалған ... ... ... ... т.б. ... ... біразы көрші туыстас
халықтар аттарының да ... ... ... ... Ойрат, адамға
бұлайша ат қоюдың басты себебі – ... ... аты ... ... ұзақ ... мәдени байланыс, қарым-қатынас жасап, достық,
туыстық ынтымақта болғанында.
1.2. Антропонимдердің сөз таптарынан жасалу жолдары.
Тіліміздегі кісі аттары ... ... зат есім ... ... ... ... кісі ... басқа сөз таптарынан екенін көреміз.
Мысалы: Тұрар, Тұрсын, Сағындық т.б. Осы антропонимдер етістік ... ... да сөз ... ... ... кісі ... бар. ... мынандай
топқа бөлуге болады:
1. Бірінші компоненті зат есім, ... ... ... ... ... ... Ұлтуар, Аманкелді, Ербосын т.б.
2. Бірінші компоненті сын есім, екінші компоненті зат есім. Мысалы:
Ақмарал, Жақсыбай, Асылбек т.б.
3. Екі ... де зат ... ... ... Ержан, Нұржан,
Ақылжан, Досжан т.б.
4. Екі компонентіде етістік. Мысалы: Тілепберген, Сақтаған, Тауыпалды
т.б.
5. Бірінші ... сан ... ... ... зат ... ... Мысалы: Сегізбай, Елубай, Сексенбек т.б.
6. Екі компоненті де сын ... ... ... ... ... Ақсары т.б.
7. Бірінші компоненті есімдік, ал екінші компонент зат есім. Мысалы:
Түгелбай, Барлыбай, Өзіхан т.б.
8. Бірінші компоненті ... ... ... зат ... ... ... Мысалы: Әлібек, Өтебай, Әлібай, Жаңабек т.б.
9. Бірінші компоненті зат есім, екінші компонеті сын есімнен жасалған
кісі аттары. ... ... ... ... Күнсұлу т.б.
10. Бірінші компоненті етістік, екінші компоненті зат ... ... ... ... ... ... ... т.б.
Лақап аттар (прозвища)
Тілімізде ресми шын аттармен қатар,лақап аттар да бар. Ондай лақап
аттардың тым ерте ... –ақ ... ... V-VIII ... ... халқының жазба ескерткіштеріндегі Күлтегін, Яш Ак Баш, Джагий Шад
сияқты есімдер лақап аттар. Халық ... ... ... ... ойынан шексіз қиялынан қойылған лақап аттар. Ерте кезде лақап атқа
тек адамдар ғана емес тіпті ... ... да ... ... ... Бұл ... ... халықтары арасында көбірек кездеседі. Руға
байланысты лақаптар, қазақ ... ... да ... ... ... ... Ақ ... т.б.
Лақап аттар адамның дене бітім, пішін тұлғасына және ... ... ... ... ... ... қойылып отырады.
Баланың сәби кезінде қойылған лақап аты оның есейгенде де сақталуы мүмкін.
Лақап аттар ресми ... (әке аты, ... ... ... Өйткені
олар ресми паспорттың есімдеріемес. Баланың өңі қара болса оны ... ... көзі қара ... ... деп атап кету ... Лақап ат
әдетте халық тарапынан қойылады. Өйткені ... өз ... ... ... ... ... ... мінші болған.
Лақап аттарды лексикалық мағынасына қарай мынандай топтарға бөлінеді:
1 Адамның бет -әлпет түріне, көзі, шашына байланысты: Қаракөз, Ақбала,
Айша ... ... ... ... ... ... Жорға, Жұмабай, ұзын
Ахмет.
3. Адамның дене-мүшесінің кемдігіне байланысты: Бүкір, сақау, Шолақ,
Кекеш.
4. Мінез-құлық,бейімділік әрекетке, ерекшелік қасиеттергк ... Асан ... ... ... ... бабына байланысты етікші Ахмед, мұғалім
Оспан, қойшы Аман
Бүркеншек ... ат ... деп шын ... бөлек, ойдан шығарылған, көп
реттерде фамилия мен есімдер рнына жүретін атауларды ... Ол ... ... ... ... жасырын» деген ұғымды білдіреді.
Бүркеншек аттарды әлеуметтік саяси ... ... ... ... мен ... ... мен көркем өнер мамандары пайдаланған.
Қазақстан тарихында белгілі ... ... ... жазушылардың
бүркеншек аттарды пайдалану Қазақстанда Совет өкіметі ... ... ... ... ... жылдарында қолданған. Бүркеншек
аттар құрылысына қарай әр түрлі болып келеді. Ол ... ... ... ... төл ... ... фамилияладың қысқартылған бас
әріпінен, болмаса бас буынынан жасалған. Кейбір авторлар туған жердің атын
не ... ... ... өз атын ... ... жазады «Ж.Б.» «Матай».
Б.Кенжебаев бүркеншек аттарды кою әдісті былай жіктейді:
Бүркеншек атардың жасау, туу ... ... несе ... ... (туған жер ру атымен қою.)
Криптомимдік әдіс бойынша (өз атының ... ... бас ... ... ... атау ... ... ерешелігіне байланысты)
Фамилиялар мен әке аттары.
Антропонимика ғылымында фамилиялар мен әке атының (отчество) шығыуы,
дамып қалыптасуы - ... ... ... Қазіргі кездегі біздің
фамилиялар нұсқасы орыс тілінің әсерімен қалыптасып ... ... Бұл ... ... орыс ... қабылданған ев, ева, ов, ова, ... ... ... ... Мысалы: Ахметова, Оспанов т.б.
Орта ғасырда өмір сүрген ғалымдар туған жерінің я қаласының ... ... ... ... ... ... Орта Азия ... қазіргі
Қазахстан территориясындағы ғалымдардың фамилиялары Махмуд Қашқари, ... ... ... ... кезде бұл фамилиялар ... ... ... ... негізінде адамның бір семьяға немесе
белгілі жерге тәндігін ... ... ... жарық көрген
«Түсіндірме сөздікте» - фамилия это наследственное семейное наименование
деп анықтама берген.
Әке атымен аталу ғылым ... ... ... термин мен айтады. Ол
грек pater (patros) әке және onoma ат деген ... Орыс ... ... ... тілінде әке ата деген термин. Әке ... ... ... бар және ... ... Осы ұлы, қызы ... мен арқылы
патроним жасалуы XV ғасырда ... ... ... ... ... кезде қазақ тілінде әке аты ұлы, қызы ... ... орыс ... қабылданған евич, овна қосымша арқылы жасалып отыр. Бұл
екі формада екеуі де бізге қолайлы.

Пән: Тілтану, Филология
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 11 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Лингвомәдениет48 бет
XIV-XV ғасырлардағы қыпшақ антропонимдері30 бет
Гендерлік лингвистиканы зерттеудің теориялық аспектілері9 бет
А.Құнанбаев, Ш.Құдайбердиев, М.Әуезов шығармаларындағы педагогикалық идеялардың сабақтастығы және оны оқу-тәрбие үрдісіне ендіру 21 бет
Байырғы түркі жазба ескерткіштеріндегі әлеуметтік- саяси рәміздер және оның Қазақстанның өркениеттік дамуымен сабақтастығы28 бет
Балабақша мен отбасы жұмысы сабақтастығы29 бет
Математиканың білім мазмұнындағы мектептің бастауыш және орта сатысындағы сабақтастығы20 бет
Тәуелсіз Қазақстан мұраттарының алаш идеяларымен сабақтастығы8 бет
Халық педагогикасы мен ғылыми педагогиканың сабақтастығы5 бет
Қ.Жұбанов зерттеулеріндегі тіл мен мәдениет сабақтастығы57 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь