М.Мақатаев поэмаларының идеялық- көркемдік ерекшелігі

Кіріспе
1. М.Мақатаев поэмаларының идеялық. көркемдік ерекшелігі
2. М.Мақатаев поэмаларындағы образдар жүйесі. Лирикалық кейіпкер және тарихи тұлға
Қорытынды
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі
Әр дәуір өз ақынын туғызады десек, Мұқағали Мақатаев ХХ 60-70 жылдардағы қазақ поэзиясында өзіндік өлең өрнегімен із қалдырған қазақтың көрнекті, ақиық, эпик ақыны.Ол әдебиет есігін алғаш ашқан жылдардан-ақ жыр әлеміне үлкен дайындығын танытқын. Халқымыздың ауыз әдебиетінің бай мұраларынан терең сусындап, шабытына толмас қанат байлай келген ақын. Ұлы Абайды пір тұтып, өлең-жырдың тылсым құдіретіне бас иген, оның игі дәстүрін терең түйсікпен қабылдап, ақындық өнегесін бойына мейлінше сіңіре келді.
Халықтың рухани бай әдеби мұрасынан күш- қуат алған Мұқағали Мақатаевтың қазақ әдебиетіне, қазақ поэзиясына шалқар шабытпен қаламдас достарының ішінен ерекше өз үнімен келгені баршаға белгілі.
Ақын әлемдегі шындықты , ақиқатты өз жырына қосып, қазіргі заман мен тұрмыс сабақтарынан алған ақындық түйсік сезімін тартынбас тереңнен толғанып, мүмкіндігінше оқушысының жүрегінен орын тебетіндей дәрежеде жазып, қазақ поэзиясында өзіне тән поэзяның сұлу сарайын туғызды.
Мұқағалми Мақатаев шығармалары сол заманның көркем тілі менен жазылған тұтас бір шежіре секілді, көз алдыңа үлкен бір көркем сурет галереясын жайып салады. Атап айтқанда қазақтың қара өлеңінің құліретін, терең сырын, бір ғана ақын меңгерген болса, арқалы ақын осы Мұқағали Мақатаев игерді десек қателеспейміз. Ақынның «Ақынмын деп қалай айта аламын, халқымның өзі айтқанын қайталадым. Күпі киген қазақтың қара өлеңін, Шекпен жауып, өзіне қайтарамын...» ,- деп бар даусымен мойындап, әділ бағасын өзі айтқаны бекер емес. Өз шығармаларында жан-жақты жүректебіренісімен, өз үні, өз даусы, қайталанбас өз ерекшелігімен көркем де шыншыл отты сөзбен образ жасап, жыр кестелерін жасады.
Жыр әлемінде өз ойын, өмір шындығын, көркем тілде ақындық биік тұрғыдан тұтас шеберлікпен жырлау екенін, бірінің қолынан келе беретін нәрсе емес, бұл тек жұлдызы жоғары, өзен жыр жолына арнаған үлкен таланттыңт қолынан келеді.
М.Мақатаевтың бізге қалдырған асыл мұраларын тұтастай алып қарайтын болсақ онда олар қазақ әдебиетінде өзінше ерен биік, арқасынан қар кетпейтін өркеш-өркеш жоталы тау болып өз алдына бөлек тұр
Ақынның алғашқы кітабы 1964 жылы алғашқы поэмасының «Ильич» деген атпен жарық көрді. Міне, содан бастап көлемі жұқа болса да, мазмұны терең өлеңдер мен поэмалардан құрастырылған кітаптары шыға бастады.
М. Мақатаевтың эпикалық жанрдағы мазмұны мен көркемдікгі әсем, сұлу 20- ға жуық поэма, толғаулары бар. Атап айтсақ: «Ильич», «Армысыңдар достарым», «Мавр», «Дариға жүрек», «Аққулар ұйықтағанда», «Шекарада, «Чили шуағым менің», «Арман», «Шолпан», «Досыма хат», «Алтай-Атырау», «Космаонавт ойлары», «Мұзбалақ», «Ару ана», «Моцарт.Жан азасы», «Райымбек! Райымбек!», «Ақ қайың әні» т.б
1. Алпысбаев Қ. Поэма және сюжет.-Алматы, 1992. -243б
2. Әдібаев Х. Даланың бояуымен өлең жазған // Жұлдыз. – 1981. -№3-219-220бб
3. Мақатаев М. Жырлайды жүрек. – Алматы, 1989. -251б
4. Мақатаев М. Күнделік. – Алматы, 1991. -21 б
5. Мақатаева Ш.М. Махаббаттан –парасатқа (Мақатаевтың күнделігінен, 16 февраль, 1976) // Лениншіл жас. -1988.-22 қаңтар
6. Мақатаев М. Соғады жүрек. – Алматы, 1982. –Т.II. – 428б
7. Мақатаев М. Армысыңдар, достарым. Өлеңдер мен поэма. – Алматы, 1966.-249б
8. Мақатаев М. Аққулар ұйықтағанда. Өлеңдер мен поэма. – Алматы,1974.-175б
9. Мақатаев М. Шуағым менің. Өлеңдер мен поэма. – Алматы, 217 б
10. Мақатаев М Өмір өзен. Өлеңдер мен поэма. – Алматы, 1979.-148б
11. Нарымбетов Ә. Айқын үн, айшықты мәнер // Жетісу. – 1980. – 20 мамыр.
12. Нарымбетов Ә. Қазіргі қазақ поэмасы.- Алматы, 1982. – 256 б
13. Тәжібаев Ә. Поэзия – жүрек тілі / Кітапта: М.Мақатаев. Соғады жүрек. – Алматы, 1982. – Т.I. – 8 б
14. Үркімбаева Н. «Дариға-жүрек» нұрлары // Парасат. – 1990. - №3.- 56-54бб
15. АлпысбаевҚ. Мұқағали өрнегі.- Алматы,2001, 60б
        
        Мазмұны
Кіріспе
1. М.Мақатаев поэмаларының идеялық- көркемдік ерекшелігі
2. М.Мақатаев поэмаларындағы образдар ... ... ... және
тарихи тұлға
Қорытынды
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі
Кіріспе.
Әр дәуір өз ақынын туғызады десек, Мұқағали Мақатаев ХХ ... ... ... ... өлең өрнегімен із ... ... ... эпик ақыны.Ол әдебиет есігін алғаш ашқан
жылдардан-ақ жыр әлеміне үлкен дайындығын танытқын. ... ... бай ... ... ... шабытына толмас қанат байлай
келген ақын. Ұлы Абайды пір тұтып, өлең-жырдың тылсым құдіретіне ... оның игі ... ... ... ... ... ... бойына
мейлінше сіңіре келді.
Халықтың рухани бай әдеби мұрасынан күш- қуат алған ... ... ... ... ... ... шабытпен қаламдас
достарының ішінен ерекше өз үнімен келгені баршаға белгілі.
Ақын ... ... , ... өз ... ... ... ... мен
тұрмыс сабақтарынан алған ақындық түйсік сезімін ... ... ... ... ... орын ... ... қазақ поэзиясында өзіне тән поэзяның сұлу сарайын туғызды.
Мұқағалми Мақатаев шығармалары сол заманның көркем тілі ... ... бір ... ... көз ... ... бір ... сурет
галереясын жайып салады. Атап айтқанда қазақтың қара өлеңінің құліретін,
терең сырын, бір ғана ақын ... ... ... ақын осы ... игерді десек қателеспейміз. Ақынның «Ақынмын деп қалай айта
аламын, ... өзі ... ... Күпі киген қазақтың қара
өлеңін, Шекпен жауып, өзіне қайтарамын...» ,- деп бар даусымен мойындап,
әділ бағасын өзі ... ... ... Өз ... ... өз үні, өз ... ... өз ерекшелігімен көркем
де шыншыл отты сөзбен образ жасап, жыр кестелерін жасады.
Жыр әлемінде өз ойын, өмір ... ... ... ... биік
тұрғыдан тұтас шеберлікпен жырлау екенін, бірінің қолынан келе беретін
нәрсе емес, бұл тек жұлдызы ... өзен жыр ... ... ... ... ... ... қалдырған асыл мұраларын тұтастай алып қарайтын
болсақ онда олар қазақ әдебиетінде өзінше ерен ... ... ... ... ... тау ... өз алдына бөлек тұр
Ақынның алғашқы кітабы 1964 жылы алғашқы поэмасының ... ... ... көрді. Міне, содан бастап көлемі жұқа болса да, мазмұны терең
өлеңдер мен поэмалардан құрастырылған кітаптары шыға бастады.
М. Мақатаевтың эпикалық ... ... мен ... ... ... ға жуық поэма, толғаулары бар. Атап айтсақ: «Ильич», «Армысыңдар
достарым», «Мавр», «Дариға жүрек», ... ... ... ... ... ... ... «Досыма хат», «Алтай-Атырау»,
«Космаонавт ойлары», «Мұзбалақ», «Ару ана», ... ... ... «Ақ ... әні» ... шығарманың құндылығы, сапасы оның көлемімен ... те, ... бұл ... жоқ мол ... ... мен ... ... жағынан қазақ поэзиясы үшін еңсесі биік көк ... ... ... ... сөзбен айтқанда таудан аққан мөлдір бұлақ. Таудан алып
шыңды кәрі де , жас та ... көре ... емес пе, ... мөлдір
бұлақтан да кәрі де , жас та сусындап рақатқа бөленеді емес пе, ... ... отты , ... ... оқып жыр ... ... жырдан
сусындап мейірін қандырып, тамаша рақатқа бөленуде десек артық айтқандық
болмас. Осындай мол мұра қалдырған ақынның суреткерлік шеберлігін ... ... ... ... ... поэмаларының идеялық-көркемдік
ерекшелігі
«Мұқағали ұлт ақыны. Уақыттың өзі оны мойындап жыр тарланын
лайықты тұғырына көтеруі де ... ... ... ... ... ... пен ... классиктерін қанып оқып, тынымсыз ізденген ақын болмысы
ішкі әлемін соншалық ... ... ... ... өзгерткен
емес. Қайта алған мол білімінің арқасында өз ... ... ... ... әлемдік үлгілермен жаңғыртты. Ең бастысы қара өлеңді дара
қойып «ми қазанында қайнатты»», - деп әділ баға ... ... ... ... ... баспаға алғаш шыққан поэмасы -
«Ильич» поэмасы. Бұл поэма жазылу ... ... ... ... ... ... басылымдарда сыншылар мақалалары жариаланды. ... ... ... атты ... ... ... ... кең тынысын, биік мәртебесін танытатын елеулі көркемдік табыс»
[11],- екнін айтып, тиісті көзқарасын білдірді. Шындығында ... ... ... кезінде біз социолистік идеологияның жетегінде комунистік
партияның басшылығында В.И.Ленин идеясын қолдадық, оған көңілімізде ... ... ... жақсы сөз болса барлығын соған арнадық.
1973 жылы баспасөзде жарияланып, кейін Мұқағалидың кітаптарында ... ... ... ... - ... шығармашылық өмірінің ерекше
бір шоқтығы, биігі. Негізінде Мұқағалидың ... ... ... ірі
жанрлардағы шығармалары көркемдік табиғаты жағынан лиро-эпикалық сипаты
басым болып келеді. Лирикалық жырдың шебері ... ... ... ... ... жоқ ... ... да жоқ даламен жалғасуға.
Таста тұнған жаңбырдың тамшысындай,
Мөлдірейді, қарайды қарға, шыңға,
Жалғыздықтан жамандық бар ма ... ... ... ... мен тау ... ... шендестірілуі, сол көлдің
өзінің шыңға, қарға мөлдіреп кейіптеу, жарасымды ... ... ... ... береді.
Түйіндеп айтқанда, Мұқағалидың «Аққулар ұйықтағанда» поэмасы
қазақ оқырманының жан ... ... ... ... ... ... жүрек» поэмасы тұнып тұрған сезім. Бұл поэма ... ... да ... ... поэма қазір сонау аласапыран сұрапыл
соғыс кезіндегі ауылдағы тіршілікті көрсетеді. ... ... ... ... ... ... зарын ақын жырға қосып, оған ... ... ... ... ... отырған жоқ па?!
Дариға жүрек,
ботадай келіп боздады,
Бозарып тұрып,
Бозарып атқан ақ таңда.
Осы үзінді хақында ... ... ... ... ... ... осы ... Талайымыздың «Өмір шындығы деген-
міне осы» деп қалыптастырып алған ұғымымыздың ... ... ... ... ... жан ышқынысын естіместен, парықсыздық
апатынан сақтануға шақырған ақынның аөамматтық үніне құлақ түрместен, «Өмір
деген- күрес!» деп ... ... ... ... тіршілігімізді малданып,
шынай ғұмыр үшін күрестің не ... ... ... күн ... ... ... ... шыдасын» 14,- деп жазды.
Қазақ поэзиясында Ұлы Отан соғысы тақырыбына арналған поэмалардың
мазмұны жауынгерлердің батылдығын, ... ... ... ... соғыс уақытындағы ауыл тіршілігі? Онда болып жатқан оқиғалар,
поэма кейіпкерлерінің көңіл-күйін, қайғысы мен ... ... ... ... ... ... ... қосып, өзіндік шеберлікпен жасап шықты.
Мұқағали Мақатаевтың шығармаларының ... ең ... ... ... ... ... менің» поэмасы. Бұл поэма Чилидің ұлы ақын
Пабло Нерудаға арнаған ескерткіш туынды. Бұл эпикалық туындыны оқып ... ... ... ... ... озық ... көреміз. Мұқағали
поэмасында Чили халқының фашизмнің зұлымдығына деген ыза-кегін Пабло образы
арқылы көрсетеді.
Мұқағалидың бұл ... – жер ... ... ... айтқанда , бүкіл адамзатқа тыныштықты баян етуге шақырған ұраны
іспетті кесек туынды. Бұл поэманы ... ... « Ақын ... ... ... оқыған сайын Чилидің адал перзенті Пабло Неруданың азаматтық
бейнесі көз алдыңаздан кетпейді –нар кеуделі ақын Мұқағалиды да қатар ... Жыр қос ... ... ... кеңіп сарқырама нөсерге
айналады. Енді ақын Отанын жаяу ... ақ ... ... ... ... ... жасымен сәбиін жуған ана атаулыны демеп, сүйеп
жұбатып тұрғандай...
Оқушы сезімін шымырлата баурап, алып өмірге ... жыр ... ... құдіреті осы ағынан жарыла ақтарылар ... ... ... ... ... ... сол ... жасауында сыр қалдырмай
жырын әрқашанда табиғаттың өзіндей ақтара ... [2, 219-220 бб] ... ... Бұл әділ пікірді мақұлдаймыз да. Себебі, сыршыл ... ... ... туады емес пе? Сондықтан да ақын атаулыны бүкіл
адамзат басына түскен ауыр тағдыры алаңдатады.
Ақынның «Райымбек! Райымбек!» атты ... ... ... Ерлікке,
ел қорғауға арналған көлемді туындысы. Бұл поэма 1970 жылы ... ... кеш ... ... Ақын бұл поэмасын қазақ халқының басынан ... ауыр ... ... ... алқа көл сұлама»тәрізді тарихи болған
оқиғаның ел аузында сақталған деректерін, тарихи мәліметтерді жинақтап, өте
шеберлікпен сол кездің, сол ... есте ... ... кең ... суреттеген.
Сондықтан да ақын бұл туындысын қазақ әдебиетіндегі тарихи өлеңдердің
ең алғашқы үлгілерінің бірі ... ... ... ... осы ... сұмдық көрінісін, халыққа кең тараған «Елім-ай»
өлеңімен бастайды:
Қаратаудың басынан көш келеді,
Қара жорға ... бос ... ... ... қара қазақ
Қара күнді басынан кешкен еді.
Қара қайғы көрсетпей ештеңені,
Қара жауы қанатын ... ... ... ... кестелері,
Талай қара шаңырақ көшкен еді.
«Қаратаудың басынан көш ... [3, ... ... ... жырау жайлы айтып кетеді. Оның мінез-құлқын жан
жақты ашып, ақындық шеберлікпен сәтті өрнектейді.
Ә.Нарымбетов Райымбектің ... сөзі ... ... сөзі –
шығармадағы адам бейнесін ашуда көркемдік қызмет ... ... ... оның негізгі идеялық жүгіне көңіл бөлуге тиіспіз. Байқап отырсақ,
қай-қай шығармаларда да кейіпкер сөзі ... ... ... ... яғни ақынның кейіпкерлерге деген көзқарасы, қарым-қатынасы осы
кейіпкер сөзі ... да ... ... [12],- ... ... ... М. Мақатаевтың Райымбек! Райымбек! Атты ... ... ... ауыз ... ... саласы эпостық батырлар жырының
жалғасы іспетті. Батырлар жырының бәріне ортақ идея – ерлік істеген ... сом ... ... ... ... образын жасау тән болса,
Мұқағалидың бұл поэмасында қазақ халқының ... ... ... ... титықтан ең қиын ауыр халін, қол ... ... ... ... тарихи сом тұлғасын жасау арқылы оның көркем ... ... ... ...... ... үлгіде суреттеген.
Мұқали Мақатаевтың эпикалық туындыларының ... кең ... ... ерекше, көлемі жағынан шағын, мазмұны жағынан құнды, әрі
күрделі шығармасы – «Моцарт. Жан азасы» (Реквием) элегиялық ... ... ... ... ... ұлы ... Моцарт Вольфгант Амадейдің
(1756-1791жж.) хормен, оркестрмен айтылатын «Реквиемі» «Жан азасы» атты
әйгілі музыкасының ... ... сол ... мәтіні есебінде арнап ішкі
жан дүниесінің толқынысын, терең сезіммен жыр жолдарына түсірген.
Бұл поэма жөнінде Қазақстанның халық жазушысы, кемеңгер ... ... Ә. ... ... ой ... ... ... кезеңде
адамдарымыздың да, ұлттарымыздың да ... ... ... ... ... ... емес еді. ... поэзия туғыза алмаған
қазақ халық та болып жарытпас еді.
Өмір дегенге
Тірлікте ... ... ме ... сәуледен
Басқаның бірі бекер ғой.
Бекер ғой бәрі, бөтен ғой,
Өмір дегенің бір күндік сәуле ... ... де өзге ... ... ... ... сан ... Бірақ, дәл
мынандай кереметті кездестірген емеспіз.
Өмір туралы азалы жыр айтып ... ... ... ... ... ... ... орасан. Ман Қасымның поэмасы оптимистік трагедия
деп атағанмын. Мұқағалидың ... де ... ... ... деп
атаймын. Біз өмірді сүюді, оны биік поэзияға айналдыруды осы екі ... ... [13,8б] – деп ... ... жас та ... Мұқағалидың
талантын да, шығармасын да әділ бағалап, калың оқырман алдында паш ... ... Бұл ... шығармаларына берілген әділ бағаның бірі еді.
Қорыта айтқанда , қазіргі қазақ поэмасының ішкі ... ... сан ...... ... жетілісуіне М. Мақатаевтың эпикалық туындылары
молынан үлес қосты. Поэмаларының сюжеттік желісінде көркем образ жасаудағы
ақындық шеберлігімен де ақын ... алға ... ... ... жасады. Оны оқырман қауым да ... ескі ... ... ... ... сантына қосты.
2.М.Мақатаев поэмаларындағы кейіпкерлер образы.
Лирикалық кейіпкер және ... ... ... ... ... аса  кең  ... ... образға 
барар  алғашқы  баспалдақ - суретті  сөз. Мұқағали  поэзиясында  бұл
молшылық. ... ... ... ... ... ... ... сөз  қолданыс  жанарыңды  бірден  жасқап, терең  иіріміне  ... Бір  сом  ... ...... жүректегі»  - Дариға.
Алдымен  Дариға  ... ... өр   әрі  ... жан. ... ... ... еді  ... Сұңқардай   еді   
жердегі» халықтық   өлеңнің   қос  жолы   оның   тікелей   анықтамасы,
өлеңдегі   баламасы  іспетті.  Өте  ... әрі  ... ... теңеу.
Дариғаның   ажар - ... ... ... ... ... білегі,
                                   Құлан   жон  жанның  бірі  еді.
                                   ...Қос  уыс  бұрым   ... Қос  ... ... жүреді.
                                   Егіз   шың  тұрған  кеудеде,
                                   Еңістің   жатыр   сілемі.
                                   Қос  жанар  бірден  жалт  етсе,
                                       Жарқ  ете  ... күн  еді, ... ... ... ... өз  ... оқ   ... танытарлық   сипаттар.  Дариға   -   ... ... ... ... ... ... ... жар   қызығын  
қызықтамай   жатып  майданға  аттандырған. Яғни   базарлы  да  ... ... ... ... ... ... қызуы   басылмай   
жесірлікке  ұрынып   қаралы   шәлі    жамылып, ауыр   тұрмысты көрді.
Сондықтан   жалғыз-жарым   қалғанда,  мұңдас  ... ... ... ... ... ... Іштегі   запыранын   шығарғанда  
халықтың  әнін   жарына  арнап   ... еді  ... ... ... ... ... ... Бірте-бірте  осы   ән  оның  
есіміне   телініп,   бүркеншік  атына  айналады.  ... ... ... ... ... ... ақ   ... соғыстан   оралмауы.
Төзуде-ақ  төзіп, тосудай-ақ  тосқан,  амал   қанша   хат  та,  ... ... жоқ. ... ... ... ... ... жетім - жесірлердердің   көз ... ... ... ... ... да,   тасқа  да,  кең   жайлауға  да, 
айға  да   сырын   ашып,  мұңын  шағумен   жүрді. Бірақ   ... ... ... ... ... ... ... етіп  елірмеді. Мұңдыны  
мүсіркеп,  көз  жасын  көрмеді.  Жанына  батты. Емін   іздеді. Ол дертіне 
дауа  табады. Ол   ... ... ... Екі  ауыз  диалог, 
шағын   эпизодта   өсек  айтып   отырған   әйелдердің   ... ... ... ... ... салынады.  Өрттей  қаулаған  өсек  
тегін  болмапты,  ары   қарайғы   желі -  аузынан  сүті   арылмаған,  ... ... ... »  ... ... түсуімен, 
жеңгесінің   құмарпаздық   құрты   құшағында   жатқанын   көзімен  
көруімен   нақтыланады. ... ... ... ... жеңгесі- 
жексұрындықтың   бейнесіне  енеді.  Жеңгесімен  бірге  оның  әні,  сәні, 
күллі   қоршаған  орта  -  тау,  ... ... ... ... ... түгел  
ластыққа   бөленіп,  дүние   біткен   былғанышқа   оранады.  Сұлулықтың  
жалғандығы,  тірліктің   алдампаздығы   аяндалған.  ... ... ... ... ... ... «Намыс  пен  муза» 
бөліміне   ден  қоямыз. Дариға   ар-намыс   ... ... ... ... өз  ... өзі   қиған.  Осының   бәрін   басы
-қасында   жүріп,  сырласы   мен   ... ... ... ... ... көкірегіне  тоқиды.  Нәтижеде    жан   дүниесіне 
өлшеусіз   өзгеріс  енеді,  жеті  ... ... ... ... ... ... ... ащы   запырандай    сыртқа  
шығаратын,  зұлмат   жылдардың   зұлымдығын   жеткізетін,  жесірлер   мен  
жетімдердің  көз  жасының   ... ... ... ... боп  ...... ... Оның   көсіле  шапса,  ... ... ... ... ... ... поэмасы 
толықтай  көз  жеткіздіртеді.  Қызықты  оқиға,  сом  ... ... жыр, ... ... қолданыстар   баурап  қуатты   ... ... ... аяғына   жеткізіп   барып  бірақ   байыз  
таптырады. Басты  қаһарман - ... Ол - ... ... ... ... ... “  деген   лақап   аты   бар   жан.  ... ... ... ... ... ... ... басқаға   көнбейтін,  бірбеткей,  қара   ... ... ... ... жүрегі  түкті,  балуан   білекті. Салқар   сенім 
мен   берік   байламның   адамы.  Алғаш   біз   оны   ... ат   ... ... ... ... байдан   жасқанбай   тұлпарынан   тұғыры  
озатындығын   айтып,  бәс  ... ... ... қоздырады, 
тартыс   өршітеді.         
                                Жұртым -  жер,  руым  –  көк,  далада 
өстім,
                             Қорлық  ... ... ... кештім.
                             Бәс   тігемін,  байеке,   бәйгемді   бер,
                             Бәйгемді   бер,  озады   Ала   бестім.   
                             Бәс  тігем  де,  қаласаң   жамбы   атамын,
                             Қиырға   қой   ... ... ... шымыр   дене   балуаныңды,
              Аяғыңның   астында   аунатамын, - ... ... ... ... ... ... кекті   екенін    ашық   жеткізеді. 
Мергендік  ... ... ... ... да   ... ... Сөзге    шыдамай   ұшып   тұрған   бай  балуанын   әбсәтте  
алып  ұрып,  басынан   аттап    ... ... ... ... ... ... мейманасын   басады.  Сөреге  бірінші  
келген   Ала   бестіні   көріп, Құрман  тіпті   ... ... ... ... ... ... бас  қылып    мал   алсын.
Бәйгеге  тігілген   қызды   алам   десе,   күшік  ... ... ... ... ... мамағашқа   байлап,  қол   қусырып   алдыма  
келсін“  деген    күш   көрсетуіне   ... ... ... ... ... өсіре   түседі.                    
                                  - Байекеңе   айт,  ... ... ... ... олжадан   құрқалатын.
                                  Табиғаттың   тауда   өскен   тағысымын, 
                                  Тақыр   ... ... ... құл  
болатын, - деп,
өзінің   жұртқа   мәлім   зәу-затын   ... ... ... ымырасыз 
күреске  дайын  екендігін,  атысудан,  шабысудан   ... ... - ... ... ... ... ... уәдесінде   тұрған   адам  сыңайында   қызды “қарақшы” 
артына   өңгертеді. ... ... ... ...... ... ... Жамалдың  ат  артында  келе 
жатып  жылап-сықтағанына, “ағалап!”   арыз-арманын   айтқанына    құлақ  
аспауынан   да  көрінеді.  ... ... де,  ... де  ... ... ... топтасқан.
                                  Тәйт  әрі,  неткен  ащы  сұм  дауысың,
                     Мен  бе  ... ... күң  ... ... ... ... құлақ   ер-жігітке,
                                   Әйелдің   бақырғанын   тыңдау   үшін.
Бұл   тік    сөйлейтін   тұрпайылық,  тауда   өскен,  тағыланған   мінез- 
құлқын   бағдарлатады. Құз-қиядағы  үш    ... ... де   ... ... ... ниеті  мен   пиғылынан   арылтпаған.
Жамалдың   ақылын   ... ... ... енетін   сұрқы  
байқалмайды. Тек   ... ... ... ұл   ... ақ  түйенің  
қарны   жарылғандай   жан-дүниесін   ... ... ... ... ... ... ... өлімге   тігіп,  ұрпағын   “ұры –
қары “, “қарақшы “  ... ... ... ... ... ... ... мінеки   қанды   басым.
                                    Аманат   қып    алдыңда   қалдырамын,
                                    Жаңа   өмірдің   жазықсыз   қарлығашын,-
деп,  өзіне  қандай   үкім   ... да   ... ... көтеруге   бекінген.  Тек  жазықсыз   ұрпақтың   өмірі  
бүлінбеуін,  өзінің   күйін   ... ... етуі -  ... ... ... ... ізгілік  нұры   себілгендігі,  жат   жүріс, 
қаңғыбастық   жалықтырғандығы. Әрине, ... ... ... тауға 
бекінгенге   дейінгі   өмірі, қалай  қарақшылық  жолға   түскені, бай,
озбыр  ... ... ... ... Белгілісі өктемдік  
иелеріне,  байларға   қаны   қастығы.  ... ... ... келмей     тау   кезіп,  тас  мекендегені,  ... ... қол  ... ... ... жар  болуы,    мұңдасына  
айналуы,  тас  жүрегін   жібітуі,  ... ... ... беріп, 
бақытқа   бөлеуі   екені   көрінеді .
     Жамал  -  ... ... ... ... қыз. ... ... Оны   қамқорлығына   алуға, пана  болуға  айла-шарғысы  да,  әл - 
дәрмені  де   жетпейді.  Қара   күштердің   ... ... ... ... қаныпезер   байдың  тамашаға  тартуы,  бас  
жүлдеге   байланған   құрбандығы.  Келесі   кезекте  ол  - ... ... ... Ит   ... ... жүріп   өткенмен, 
перзент  сүюімен,  заман   түзелуімен   ... ... ... ... ... отырған  анаға  ұшырасамыз. Құрманның  
соғыста   өлгендігінен   хабарланамыз. 
      Бұғыбай  - зорлықшылдығымен   бірге,  ... ... ... ... пен  ... ... малды-жандылығын  көрсетуші  
азуы   алты   қарыс  бай. Жалғыз-жарымның   атын  олжалап,  ... ... ... ... ... ... адам. Бірақ  ол   Құрманның   қызу  ... ... ... ... ... бұл   жолы   күш   көрсетуге 
бармайды.  Жұрт   алдында  балуаны   жығылып,  ыңғайсыздыққа   ... ... ... ... ... ... ... қайнап  
іштей   тынып   қана  қалады.
«Ильич! Пэмасында бас қаһарманы ретінде В.И. Ленин және ... В.И. ... « ... толғатып» дүниеге келтірген халықтың
арманы, көсемі ... ... ... ... ... ... халық одан
нұр алып қана қоймай, өздерінің «ақыл- күшімен» оны мақтай түсті, ... ... ... ... ... қаматамасыз еткен тарихтың ең
басты, шешуші күші халық ... ой ... ... - ақ ... ... ... ... – поэма қаһарманы. В.И. Ленин образы шығармада орталық
образ болып табылады. ... ... ... ... тек ... ... жырлап қана қоймай, осынау тұлғаның тұтас сымбатын, обрызын
тұтастықта жырлаған.
ҚОРЫТЫНДЫ
Қазіргі қазақ поэзиясын эстетикалық ... мол, көк ... ... ... ... арқайсысы, шын мәніндегі талант ретінде, қайталанбас
шығармашылық тұлға ретінде дара. Сондай дара таланттардың бірі – ... ... ... әдебиетінде поэма саласы жан - жақты ... орны бар ... ... ... Осы ... поэзиясының кең арнасына
Мұқағали өзінің санаулы эпикалық туындылармен оны ... ... әрі ... образдарды, нақты шеберлікпен жасауы жағынан да ... ... ... ... эпикалық кең тынысты, өрісі кең поэмаларына
тоқтап, ондағы көркемдік – эстетикалық, жетстігімен ... ... ... ... ... ... пен көркемдік шындығына терең ой
жіберіп талдағанымызда, бұл ... да ақын ... ... сезімінің
шексіздігін, көңілінің кеңдігін, білімінің тереңдігін, табиғаттың тылсым
құбылсын әсем көрнісін , жетік ... қай ... оқып ... ... ... де анық ... да ... Оның поэмаларындағы тарихи
болған адамдардың типтік сом тұлғасын, көркем бейнесін нақты жасауда ... ... ... ал ... болмаған, бірақ тұрмыста сондай
адамдар болған деген ұғымен қияли санадан туған адам образы тап ... ... ... ... ... ... ... Мұқағали секілді
алып тұлға, сөз зергерінің бірнеше ғасырларда ... жыр ... ... ... қас ... сөз құдіретімен, ақындық
болмысымен жазылған көркем дүниесінің тылсым ... сыры мен ... ... ... ұлттық көзқарас басым болғанымен ұлттық
бейнелеу арқылы ... ... ... Отан ... керек десеңіз, Одақ көлемінде де ... ... ... ... тақырыпқа да туындылар жазып өзінің бүкіл
адамзат алдындағы азматтық борышын өтеп, кең алып ... ... ... ... ... ... ақын ... Мақатаевтың шығармашылығы
қазақ поэзиясында ерекше иеленіп ғасырдан ғасырға тарих көшімен ... ... ... ... жасай бермек.
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі
1. Алпысбаев Қ. ... және ... 1992. ... Әдібаев Х. Даланың бояуымен өлең жазған // ... – 1981. ... ... М. ... ...... 1989. ... Мақатаев М. Күнделік. – Алматы, 1991. -21 б
5. Мақатаева Ш.М. ... ... ... ... ... 1976) // ... жас. ... қаңтар
6. Мақатаев М. Соғады жүрек. – Алматы, 1982. –Т.II. – ... ... М. ... ... Өлеңдер мен поэма. – Алматы,
1966.-249б
8. Мақатаев М. Аққулар ... ... мен ... ... ... М. ... ... Өлеңдер мен поэма. – Алматы, 217 б
10. Мақатаев М Өмір ... ... мен ...... ... ... Ә. Айқын үн, айшықты мәнер // Жетісу. – 1980. – ... ... Ә. ... ... ... ... 1982. – 256 ... Тәжібаев Ә. Поэзия – жүрек тілі / Кітапта: М.Мақатаев. Соғады
жүрек. – Алматы, 1982. – Т.I. – 8 ... ... Н. ... ... // Парасат. – 1990. - №3.-
56-54бб
15. АлпысбаевҚ. Мұқағали өрнегі.- Алматы,2001, 60б

Пән: Әдебиет
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 13 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Ж.аймауытов шығармашылығы. ғ.қарашев шығармашылығы. б.күлеев - лирик ақын. с.сейфуллин, і.жансүгіров, б.майлин шығармашылықтары26 бет
Ғабит Мүсірепов (1902-1985)7 бет
«Едігелік» идеологиясының мәні5 бет
Батырлар жыры5 бет
Идеология және билік12 бет
Мұхтар Әуезов қазақ әдебиетінің негізін салушы4 бет
"Бұқар толғауларындағы абылай мен тарихи абылай (тарих және көркемдік шындық)"12 бет
"Жоқтау" өлеңдердерінің көркемдік аспектілері12 бет
"Шу" дастаны және оның идеялық мазмұны, көркемдік сипаты (әдеби талдау). "Оғыз қаған" дастаны және оның нұсқалары10 бет
60-90 жылдардағы қазақ поэзиясындағы көркемдік ізденістер29 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь