Қазақстан Республикасының Мемлекеттік Орталық Музейінің фалеристика материалдар жинағы

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 3
1. Фалеристиканың қалыптасу және даму тарихы ... ... ... ... ... ... ... ... ...6
1.1 Алғашқы марапат белгілерінің шығу тарихы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 6
1.2 Фалеристиканың зерттеу обьектісі мен құрылымы ... ... ... ... ... ... ... ... .8
2.Қазақстан Республикасының Мемлекеттік Орталық
Музейінің фалеристика материалдар жинағы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..15
2.1 Музей қорындағы марапат белгілерінің сыныпталуы ... ... ... ... ... ... ... .15
2.2 Музей қорындағы Кеңес Одағы марапат белгілері ... ... ... ... ... ... ... ... ...16
2.3 Қазақстан Республикасының марапат белгілері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 22
3.Музей қорындағы заттардың сақталу тәсілдері ... ... ... ... ... ... ... ... ... .27
3.1 Марапат белгілерінің сақталу тәсілдері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .27
3.2 Реставрация және консервация жасау тәсілдері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 32
Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..51
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..52
Тақырыптың өзектілігі. Қазақ халқының жеке шаңырақ көтеріп, өз алдына еркіндік туын тігуі, тәуелсіз мемлекет болып, әлемнің өркениетті елдері қатарынан көріну арманы қазіргі күні толығымен жүзеге асқан тарихи оқиға болып отыр. Бүл қол жеткізген зор табыс болғанымен, оны кез келген мемлекеттің тәуелсіздігіне, елдігіне қажетті саяси, элеуметтік-экономикалық алдыңғы қатарлы озық білім және мәдени жетістіктері мен қамтамасыз етіп, одан әрі өрбіту керектігі сөзсіз.
Қай халықтың болмасын өзге жұртқа ұқсамайтын бөлек болмыс-бітімін даралап, өзіндік тағдырын айқындайтын басты белгісі – мәдениет. Бүгінгі таңда мәдениет саласында мемлекет тарапынан Елбасының қолдауымен 2003-жылы қабылданған «Мәдени мұра» бағдарламасының іске асырылып жатуы тарихи-мәдени жәдігерлердің жинақталуына, олардың зерттелуіне игі әсерін тигізіп жатқаны сөзсіз.
Егемендік алғаннан кейінгі жылдарда ұлттық мұраны қастерлеуге, сақтауға, ерекше ден қойылып отыр.
Қазақстан Республикасының Мемлекеттік Орталық музейі - Орталық Азиядағы ең ірі музейлердің бірі. Оның алғашқы коллекциялары XIX ғасырдың 30 жылдары Орынбор қаласындағы Неплюев әскери училищесіндегі «Орынбор өлкесінің Музеумінде» жинақталған. Кейіннен музей қоры Жетісу облыстық музейі, казак әскері және дінге қарсы күрес республикалық комитетінің коллекцияларымен толықты. 1931 жылдан бастап музей Верный қаласының танымал сәулетшісі А.П.Зенковтың жобасымен 1904-1907 жж. Салынған бүрынғы кафедралық собор ғимаратында орналасты. Музейдің қазіргі ғимараты 1985 жылы сәулетшілер Ю.Ратушный. З.Мустафина жэне Б.Рзагалиевтің жобалары бойынша салыңған. Бүгінде ҚР Мемлекеттік Орталық музей қоры материалдық жэне рухани мәдениеттің үш жүз мыңға жуық қүндылықтырынан тұрады.
Музей қорларының ішіндегі ордендер және медальдарды сақтау қоры марапат белгілерін зерттеумен, сақтаумен айналысып келеді. Бүл қор тұңғыш рет 1999 жылы құрылып, өз қызметін атқаруда. Бүгінгі таңда қорда екі ғылыми қызметкер жүмыс істейді. Марапаттау процессімен байланысты марапат белгілері, марапат қүжаттары, көркемдік материалдар мен кино, фото, фоно қүжаттар кешені жаңа ғылыми зерттеулерді талап етеді. Бүл марапат кешенінің негізін әртүрлі тарихи деректер кешені кұрайды. Олар ту, елтаңба, әнұран сияқты әрбір мемлекеттік аппараттың ажырамас атрибуты. Марапат белгілері, марапат құжаттары және басқа да марапаттау материалдары ел тарихындағы маңызды оқиғаларды ашуға, мемлекеттің саяси, әлеуметтік-экономикалық, мәдени салаларында жеткен жетістіктерін көрсетуге көмек береді.
1.Шейн Р. Фалеристика- сестра нумизматики-Декоративныый искусство СССР,1965, № 8,- с.48.
2. Буков В.Г. Фалеристика- вспомагательная историческая дициплина-Вестн.Ленигр. дн-та,1975,№8,-с.166-171.
3.Антонов Г.В. Фалеристика-В кн.: Большая Советская Энциклопедия Т.27,М,1977,-с.196-197.
4.Дуров В.А. Знаки отличия ХVIII-XX в.в. Как исторический источник- в кн: Проблема источниковедения истории СССР и специальных исторических дисциплин. М., 1984,-с.170-174.
5.Вилинбахов Г.В. Некоторые проблемы соотношения старых и новых вспомогательных исторических дисциплин (геральдика,вексиллогия, фалеристика) –В кн.: актуальные проблемы источниковедение и специальных исторических дисциплин. М,1983,-с.168-173.
6.Шарыпов А. Наук о наградах- Советский войн, 1969, № 12,-с.46.
7.Шепелев Л.Е. «Титулы, мундиры и ордена Россиской империи» М.2000.
8.Е.Шаймерденов « Қазақстан Республикасының мемлекеттік рәміздері» А.2000.
9.Юренева Т.Ю. Музееведение:Учебник для Вышей школы- 3-изд- М.Академический Проект,2006-560 с.
10.Райымхан К., Қатыран Д « Музей ісінің теориясымен пратикасы» Оқу құралы.-Алматы,2002-61 бет.
11.Шейн Р. Фалеристика-новое наука-Л,1967,№1,-с.14-15.
12.Қ.Р. МОМ-і «Музейлік деректану және қолжазба орталығы» материалдары қорынан.
13. ҚР Мемлекеттікр Оталық музейінің « Көрме және экспозициялар ұйымдастыру бөлімі» материалдар қорынан.
14. ҚР Мемлекеттік Орталық музейінің «Ордендер мен медальдарды сақтау бөлімі» материалдары қорынан.
15. ҚР Мемлекеттік Орталық музейінің «Этнография» орталығы материалдар қорынан.
16. ҚР Мемлекеттік Орталық музейінің «Тәуелсіз Қазақстан бөлімі» материалдар қорынан.
17.Хранение музейных фондов. Инструктивное пособие М.1948.
18.Горин И.П. Проблемы развития реставрации музейных коллекций в СССР, М.1977.
19.Актуальные проблемы фондовой работы труды. М.,1978 выпуск 63.
20.Воробев В.П. Фондо хранилище и их оборудование М.1980.
21.Алимбай Н. ЦГМ РК. Отчет ЦГМ РК за 1999-2004г . Алматы.20005
22.Основы музееведение. От ред. Шулепова Э.А.-с.257-284
23.Никишин Н.А «Язык музея как универсальная моделирующая система музейной деятельности- М.,1989-с.7-15 (сб.научных трудов/НИИ культуры), музейные средства знаки и символы»// Музейная экспозиция –
М.,1997-с.37-54.
24. Музееведение. Музей исторического профиля М.,
Высшая школа, 1988-430 с.
25. Алимбай Н. Центарльный Государственные музей Республики Казахстан: краткий исторический экскурс структурные преобразования, проблемы.-
Л., Труды ЦГМ РК., 2004. –Выпуск-1-с.11-18.
        
        Жоспар
Кіріспе
............................................................................
....................................3
1. Фалеристиканың қалыптасу және даму ... ... ... ... ... ... зерттеу обьектісі мен ... ... ... ... ... материалдар ... ... ... ... ... ... ... қорындағы Кеңес ... ... ... ... ... қорындағы ... ... ... ... ... ... тәсілдері
.....................................................27
3.2 Реставрация және ... ... ... ... ... ... ... халқының жеке шаңырақ көтеріп, өз алдына
еркіндік туын тігуі, тәуелсіз мемлекет болып, әлемнің ... ... ... арманы қазіргі күні толығымен жүзеге асқан тарихи оқиға
болып отыр. Бүл қол жеткізген зор ... ... оны кез ... ... ... ... ... элеуметтік-экономикалық
алдыңғы қатарлы озық білім және мәдени ... мен ... ... әрі өрбіту керектігі сөзсіз.
Қай халықтың болмасын өзге жұртқа ұқсамайтын бөлек болмыс-бітімін
даралап, ... ... ... ... ... – мәдениет. Бүгінгі
таңда мәдениет саласында ... ... ... ... ... ... ... бағдарламасының іске асырылып жатуы тарихи-мәдени
жәдігерлердің жинақталуына, олардың зерттелуіне игі әсерін ... ... ... кейінгі жылдарда ұлттық ... ... ... ден ... отыр.
Қазақстан Республикасының Мемлекеттік Орталық музейі - Орталық Азиядағы
ең ірі ... ... Оның ... ... XIX ... 30 ... қаласындағы Неплюев әскери училищесіндегі «Орынбор өлкесінің
Музеумінде» жинақталған. Кейіннен ... қоры ... ... ... ... және ... ... күрес республикалық комитетінің коллекцияларымен
толықты. 1931 ... ... ... Верный қаласының танымал сәулетшісі
А.П.Зенковтың жобасымен 1904-1907 жж. Салынған бүрынғы ... ... ... ... ... ... 1985 жылы ... З.Мустафина жэне Б.Рзагалиевтің жобалары бойынша салыңған.
Бүгінде ҚР Мемлекеттік ... ... қоры ... жэне рухани
мәдениеттің үш жүз мыңға жуық қүндылықтырынан тұрады.
Музей қорларының ішіндегі ордендер және ... ... қоры ... ... ... ... ... Бүл қор тұңғыш рет 1999
жылы құрылып, өз қызметін ... ... ... ... екі ... ... ... Марапаттау процессімен байланысты ... ... ... ... ... мен ... ... фоно
қүжаттар кешені жаңа ғылыми зерттеулерді талап етеді. Бүл марапат кешенінің
негізін әртүрлі тарихи деректер ... ... Олар ту, ... әнұран
сияқты әрбір мемлекеттік аппараттың ажырамас атрибуты. ... ... ... және ... да марапаттау материалдары ел тарихындағы
маңызды оқиғаларды ашуға, мемлекеттің саяси, ... ... ... жетістіктерін көрсетуге көмек береді.
Тақырыптың зерттелу деңгейі. Қазақстан фалеристика ғылымы саласында
жазылған ... ... ... ... ... осы салаға
қатысты азда болса ғылыми жұмыстар мен ... ... ... ... алғашқы іргелі еңбектің бірі Шейн Р. «Фалеристика-сестра
нумизматики» деп аталатын 1965 жылы ... ... ... Бүл ... ... мен ... жайлы деректер жарыққа шығады жэне
фалера сөзі алғаш рет осы ... ... ... ... ... ... белгілерінің ерекшеліктерін салыстыра отырып талдаған/1/.
1985 жылы жарыққа шыққан В.Г.Бурковтың «Фалеристика» еңбегі. Еңбекте
марапат белгілерінің шығу ... ... иен ... ... ... ... «Фалеристика» деп аталатын ғылыми еңбегінде ресейлік
фалеристиканың кейбір мәселелеріне тоқталған/3/.
Дуров В.А. ... ... ... вв. Как ... источник»
еңбегінде марапат белгілерін тарихи дерек түрғысында зерттеген/4/.
Вилинбахов Г.В. «Некоторые проблемы соотношения ... и ... ... ... ... геральдика, вексиллология,
фалеристика тарихи қосалқы пәндерінің бір-бірімен байланысын көрсетеді/5/.
«Медали императорский России» еңбегінде Ресей ... ... ... ... ... Л.Е. ... мундиры и ордена Россиской империи» еңбегінде
марапат белгілерінің ел тарихындағы маңыздылығына тоқталады/7/.
Е.Шаймерденовтің «Қазақстан ... ... ... ... ... қосалқы пәндердің даму тарихына тоқтала келіп, Қазақстан
Республикасының тәуелсіздік алғаннан ... ... ... Т.Ю. ... атты ... ... қоры ... музейлік
қорларды ғылыми ұйымдастыру, ғылыми қор жұмысы туралы өзекті мәселелерге
тоқталады/9,365/.
Жұмысты жазу барысында ... мен ... ... ... ... ... атты ... атап өтуге болады. Жалпы музей ісіне қысқаша
мәлімет бере ... ... ... ... ... музейі
мен оның қорлары туралы мәлімет береді. Музей қорларында сақталатын
жәдігерлердің ... ... ... ел ... ... кейінгі ғылыми негізде жазылған еңбектер
қатары әлі де болса толыққанды емес деп ... ... жаңа ... ... ... ... ... одан ары бағасын ала
түсуі болашшақ ұрпақ еншісінде екендігі мәлім.
Жұмыстың мақсаты мен міндеті. ... ... ... қойып отырған
негізгі мақсаты жоғарыда аталып ... ... мен ... еңбектерін
пайдалана отырып, ҚР ... ... ... фалеристика
материалдар жинағының музей қорындағы орнын анықтау
болып отыр. Осы ... жету үшін ... ... мына міндеттерді
жүзеге асыру көзделді:
* Марапат белгілері жүйесінің қалыптасуы мен дамуын ... ... жеке ... пән ... маңыздылығымен
музейтануға байланысын зерделеу;
* Ордендер мен медальдардың шығу тарихын ... ... ... ... материалдар жинағының
құрамын анықтау;
* Музей қорындағы марапат ... ... Қор ... ... ... ... ... көрсету;
* Қор бөліміндегі марапат белгілерін классификациялау, жүйелеу.
Тақырыптың ... ... ... жазу ... ... ... ҚР Мемлекеттік Орталық музей қорындағы марапат белгілері және
құжаттардағы марапат белгілерінің ... ... ... ... ... ... мен ... аңызы, ғылыми зерттеулер
мен музей меңгеруші қызметкерлерінің жинақтары, ... ... ... ... ... ... шеңбері XIX ғасырдың 60-90 жылдары мен
XX ғасырдың басын қамтиды. Себебі, ҚР ... ... ... ... ... ... бөлігінің хронологиялық уақыты сол
кезеңге сәйкес ... ... ... ... алған жылдарды қамтиды.
Диплом жүмысының жаңалығы Музей қорындағы марапат белгілері алғаш рет
музей жәдігері ретінде ғылыми зерттеу жүмысының нысаны болып ... ... ... ... толық сипатталып талданып, жүйелеу және
сыныпталуы айқындалды.
Зерттеу жұмысының теориялық және методологиялық ... ... ... ... ... ... және
әлеуметтік ғылымдарының негізгі теориялық тұжырымдамалары басшылыққа
алынды. Зерттеу ... ... ... негізі мен әдістеріне
жалпы ... ... ... ... ... тәсілі басшылыққа
алынды.
Диплом жұмысының қүрылымы. Зерттеу жұмысы кіріспеден, үш тараудан ... ... ... қортындыдан, әдебиеттер тізімінен ... ... ... ... және даму ... ... белгілерінің шығу тарихы
Адамның ерекше сіңірген еңбегін елеп, мойындаудың белгісі болып
табылатын марапат белгілері көне заманда шыққан. Марапаттау жүйелері ... ... ... Көне ... ... мен лавр өрмектері түрінде
пайда болды. Көне Римде марапат түрлері бір кезде ... ... ту, ... мойынға тағатын шынжыр, алқа, ...... ... болып
келді/11,40/.
«Фалера» сөзі ( грек тілінде фалара, латынша « phalera ») ... рет ... ... ... ... әшекей деген мағына ... ... ... ... ... ат ... безендіру үшін
қолданылған түйме тәрізді дөңгелек металл. Фалералар бейнесі көптеген ... ... ... грек сөзі « фалераның » басқаша мағынасы
кеудеге ... ... ... осы ... Апеннин жартыаралына тараған.
Ежелгі Римде біздің эрамызға дейінгі ІV ғасырда алтын ... ... осы ... бастап фалералар әскери марапат белгісі болған.
Жауды жеңіп, олжалы ... ... атты ... осы белгімен
марапаттаған. Ал жаяу әскерді фиала деп аталатын ... ... ... ... ... басады. Фалера дөңгеленген немесе сопақша
формада болған, диаметрі 4-тен ... ... ... және олар ... ... ( ... ... алтын жалатылған металдан )
асыл немесе жартылай асыл тастардан , ... ... ... ... ... ... Минерва, Марс, Юпитердің бастары
бейнеленген бейнелер жиі ... ... ... ... ... ... біздің эрамызға дейінгі І ғасырда Рим императорлары
бейнеленген « портретті фалералар» пайда бола бастайды.
Сондай ақ ... ... ... ... тұрғызылған
ескерткіштерде ержүрек жауынгерлердің бейнелері бейнеленген рельефті
репродукция түрінде ... жылы ... ... ... ... ... дөңгелек
металл қорапшадан тоғыз күміс фалера табылған. Табылған ... ... ... ... жинағына кіргізген. Лауэрнсфорттық фалера иегері Марк
Флавий Фест оны кеудесіне таққан, бұл үшін ... ішкі жағы ... ... беті мыс таспамен жабылған және осы ... ... ұңғы ... ... түрі ... ... Пулаға жақын жердегі
Истриден табылған. Табылған фалераның жиектері ... ... ... Дәл осындай фалералар Ватикан музейінің коллекцияларында
кездеседі. Санкт Петербург қаласындағы Мемлекеттік ... ... ... ... Олардың арасында әйнектен жасалынған портретті
фалералар және ... ... ... ... ... бар
фалералар да кездеседі/2,8/.
Жауынгердің батырлығын білдіретін ... ... ... ... ... ... ... алтын жүзік, садақ марапат белгілерінің
қатарына ... Рим ... жеке ... ерекше қасиеттерін,
батылдығының белгісі ретінде кеудеге тағынатын марапат белгісі фалера
вексиллуммен әшекейленген. Көне ... ... ... қазіргі заманғы
марапат белгілерінің бастамасы екені белгілі. Сондықтан ... ... ... фалеристика деп, ал белгілердің өзін фалероним деп
атайды/2,9/.
«Фалеристика» термині Чехославакияда 1937 жылы ... ... ... ... ... марапат белгілерін зерттеуші, коллекционер
Олдржих Пильц. Бұдан ... ол ... ... ... ... ... Батыс Берлиндегі марапат жүйелерін зертейтін ... ... ... ... және ... журналы
«Jurnal Europeen du Collectioner deb Ordres et des ... және ... ақ бұл ... ... айналымға енуіне марапат белгілерін
зерттеуші чехословактық В.Мержичка, З.Свобода, З.Михал сияқты ... үлес ... ... рет ... сөзі 1965 жылы ...... ... деген мақаласында қолданылған, кейінірек
басқа да басылымдарда жарық көрген. Бұл сөзді анықтамалық басылымдарға,
оның ішінде әскери ... ... ...... ... даму ... қалыптасуын және марапат
белгілерін анықтауға көмектесетін ... да ... ... ... пән. Оның арнайы ғылыми сала болып қалыптасуы 60 – 70 жылдардан
басталады. XX ... жеке және ... ... ... ... жүрді. Монеталар мен марапат белгілерінің шығу тегі бір - ... ... ... нумизматика шеңберінде зерттеді. Оның
бірнеше себебі бар. Оның ... ақша және ... ... ... ... XV ... аяғы мен XVI ... басында
орталықтандырылған орыс мемлекетінің құрылуына байланысты бірыңғай ақша
жүйесінің қалыптасқаны белгілі. Иван III-нің билік еткен ... ... бірі ... ... ... ... жөнінде өтініш
білдірген. Осы кезден бастап Ресейдің марапаттау жүйесінде монета ақша
функциясымен ... ... ... функциясын да атқара бастаған. Марапат
белгісінің лауазымдық ерекшелігі материалы мен ... ... Ақша және ... ... ... ... атқаратын
монеталар XVIII ғасырдың басына дейін сақталған.
Фалеристикалық материалдардың нумизматикамен бірге ... тағы ... ... мен марапат белгілерінің ... ... ... ... ... мен ордендерді, марапат белгілерін шығаратын
ортақ жер 1724 жылы ... ... ... монета сарайы.
Бұл монета сарайы 1876 жылдан 1942 жылға дейін жұмыс ... Ал 1942 ... ... ... ... ... XVIII ғасырдың басында алғашқы
медальдарды монета технологиясымен соққан. Тіпті ... мен ... ... ... ... және т.б. ... ... марапат белгілерін монета сарайының қызметкерлері ... ... ... ... Келесі бір себебі музейлердің
жинақтау ... ... мен ... ... ... ... ... қабылданып отырған. Алайда марапат белгілерін нумизматика
шеңберінде зерттеу ескірді, медальдар мен ордендер сөзінің өзі ... ... ... ... ... жүйелерін тарихи дерек ретінде жеке
зерттеу маңызды болды. Көптеген шетелдік әдебиеттерде марапат ... ... ... спецификалық белгілері жарыққа ... ... ... жеке ... тарихи пән ретінде бөлініп шығуын
қажет еткен. Арнайы білім беру орталықтарында фалеристикалық материалдарды
зерттейтін ... ... ... ішінде Эрмитаж, Ресейдің мемлекеттік
тарихи музейі, Әскери – ... ... ... Орталық әскери – теңіз
музейі, ал батыста Вена ... ...... ... ... ... және ... құндылықтар Камерасы, Дрезден қаласындағы
«Зеленые свободы» мемлекеттік көркемдік жинағы, ... ... мен ... ... ... ... филиалы Апсли-Хаус, Варшава қаласындағы
Ұлттық музей, Париж қаласындағы Армия музейі және т.б. ... ... ... ... ... ... Ғылыми институты, ал
Чехословакияда Пльзен қаласында фалеристикалық ... ... ... ... ... обьектісі мен құрылымы
XX ғасырдың 70 жылдарында ... ... ... бар, ... ... міндетер атқара алатын фалеристика ғылыми ... ... ... ... ... ... ... ісінің қалыптасу және даму тарихы болып табылады.
Марапат жүйелерін зертеуде фалеристика тарихи деректерге сүйенеді, олардың
ішінен ... ... ... ... ... болады: 1) марапат
белгілері
(орден, медаль және т.б.); 2) марапат құжаттары (марапат актісі, әр ... ... ... ... ... ... статистикалық мәліметтер);
3) фоноқұжаттар; 4)көркемдік деректер – живопистік және ... ... ... фоно құжаттар.
Марапат актісі тарихи деректердегі марапат ... ... ... Олар манифестер, жарлықтар, декреттер, бұйрықтар, ережелер,
инструкциялар және т.б., сондай-ақ ... ... ... ... материалдар. Реляция, марапат қағаздары, формулярлы тізімдер, есеп
карточкалары, тапсыруға берілетін хаттамалар, марапатталғандардың тізімі,
құжаттар, статистикалық мәліметтер және т.б. ... ... ... өте зор. Одан ... марапат белгілері туралы мағлұмат беретін кез
– келген жазба ескерткіштер – жылнамаларды, ... ... ... ... ... және т.б. ел ... мен фалеристика
туралы құнды мәлімет беретін дерек көзі ретінде қарастыруға ... ... ... ... ... ... құрылымын
белгілеуге көмектеседі. Олар: 1) марапат белгілерінің қалыптасу ы мен даму
заңдылықтарын оқыту, фалеристиканың негізін ... ... ... ... ... белгілерінің функциялары, тарихи деректердегі
марапат жүйелерінің классификациясының жалпы принциптері және ... 2) ... пән ... ... тарихы; 3) жеке және салалық
фалеристиканы зерттеушілер: а) фалеристика мен ... ... б) ... мен ... туралы библиографиялық
әдебиеттерді; в) жеке елдердің марапат белгілерін; ... ... д) ... белгілерінің эстетикасын зерттеушілер.
Бұл құрылым схема түрінде мынандай көрініс табады:
ФАЛЕРИСТИКА
Фалеристика тарихы ... ... Жеке ... түрлі елдердің марапат жүйелерінің ... ... ... лексикографиялық баспалардың материалдарына салыстырмалы анализ жасау
барысында «марапат белгісінің» бірінші орында «орден» және ... ... көз ... болады. Бұл арқылы марапаттау
жүйесіндегі ... ең ... ... ... ... ( неміс тілінде "orden", латын тілінде "ordo" – рет, ... ) ... және ... ... үшін ... әр ... дәрежедегі, түрліше
аталатын IIұжымдарға: қалаларға, мекемелерге, оқу ... ... ... және т.б. ... ... ... өзіндік дәрежесі
болады, яғни берілген орденмен кім және не үшін марапатталуы ... ... ... ... ... ерекше ережелер
орнатылады және олардың құқықтары көрсетіледі.
Ордендердің марапат белгісі ретінде шығу тарихы рыцарлық ордендермен
байланысты. Олар XII – XIII ... ... ... кезінде пайда
болған. Алғашқы рыцарлық ордендер XІІ ... ... ... ... ордені, Неміс ордені және т.б.), одан кейін ... ... ... ... ...... және т.б.
ордендер) пайда болған. XІІІ – ХVI ... ... ... ... саны ... Оның ... мысалы, XIII ғасырда Балтика
маңындағы неміс агрессиясы кезінде пайда ... ... ... ... ... ордені. Сол уақытта европалық мемлекеттерде
орталықтандырылған билікті күшейтуге ... ... ... ... жаңа ... ... пайда бола бастайды. Олардың
ішінде 1219 – 1220 жылдары пайда болған дат ... ... және ... «Серафимов» бар. Рыцарлық ордендер ұйымдарына мүше болатындарға
тағылатын крестердің арнайы формада және материалының бір ... ... ... одаққа мүше болудың мұндай нышандары бара – бара
марапат белгілеріне айнала бастайды/2,16/.
XIV-XVI ... ... мен ... кең ... ... – Еуропаның алғашқы зайырлы ордені. Англиядағ жоғары рыцар ордені.
Оның негізін 1350 жылы король Эдуард III қалады. Орденнің ... ... ... ... король сарайында орын алған бір оқиғаға байланысты пайда
болды. ... ... ... ... ... оның ... жібі жерге
түсіп кетіпті. Король байлам жіпті көтеріп, өз аяғына байлап алған. Сөйтіп
былай ... ... «Бұл ... ... ойлағандар қара бет болады». Бұл сөз
орденнің ... ... ... ... ... – алтынға қондырылған қою
көгілдір таспа, оның бет жағына ұран сөзі ... ... ... сол
тізеден сәл төменірек тағып жүретін.
Алғашқы кезде Орденге 26 адам ие болған; 12 рыцарға ... ... ... 12 – сін ... ... ... 1786 жылы ... басқа
мүшелерді қабылдау туралы шешімге келді. Қазіргі кезде орденнің басшысы мен
он екі канонигі бар/11,40/.
Мұндай ордендерге ағылшын ордені Бани (1399 ж.), ... ... ... ... және ... ... ... ордені (1429 ж.),
француздық қасиетті Рух ордені (1579 ж.) және т.б. жатқызуға ... ... ... ... кең ... ие ... костюмдердегі арнайы
белгі-крестерді, әр ... ... ... ... мен ... арнайы ленталарға ілетін болған. Әсіресе марапатталатын
ордендердің ... XVIII - XIX ... ... соның ішінде бұрын
мүлдем орден болмаған елдерде де ... ... ... ... – 1799 ж ), Иранда (Арыстан мен Күн ... –1808 ж.), ... ... – 1875 ж,) Қытайда (екі басты Айдаһардың ордені – 1882 ж,)
т.б./2,16-17/.
XVIII жүзжылдық – Еуропа елдеріндегі марапат жүйелерінің түзілу ... ... ... ... ... жүру ... ... бола бастады.
Ордендер белгілер ретінде көп жылдық сіңірген еңбек және ... ... ие ... ... марапат мекемелері құрыла бастады. Марапаттау
жүйелері бір тәртіпке келтіріліп, ордендердің иерархиясы ... ... ... Ұлы Француз революциясы жаңа Республиканың басшылығымен
республикаға сіңірген еңбекті елеуге болатын медаль немесе ... ... ... да бір ... ... бекітуді қажетсіз деп тапты. Өйткені,
республика азаматарын ордендермен немесе белгілермен марапаттау ... ... ... ... деп ... ... жуық ... ешқандай марапат белгілері болған жоқ.
Сондықтан да, ... ... ... ... орденін құру туралы заңын
республика азаматтары «ерекше қанағаттанғандық сезімімен» ... ... ... ... көп адам үшін ... нығайту жолындағы ірі қадам
болды.
Ресейдің алғашқы марапат белгісі І Петр ... ... 1698 ... ... ... болып табылады.
Орыс армиясының офицерлеріне берілетін ең жоғары жауынгерлік мәртебе
- Әулие Георгий ордені ерекше орын алады.
Әулие Георгий орденін ... ... орыс ... 1-ші ... ... Лейб – ... Гренадер полкінің) подполковнигі
Ф.И.Фабрициан болды. Ол 1769 жылғы 8 желтоқсанда Галацты жаулап алу кезінде
ерекше көзге түскен (ол ... 3-ші ... ... ие ... бүкіл тарихында бар болғаны төрт адамғана орденге ие
болған. Бұлар: Генерал – ... ...... – Смоленский,
князь М.Б.Барклайде – ... граф ...... ... және граф ...... ... ер адамдарға ғана
арналған бұл орденмен екі әйел марапаталды (орденді ... II ... Қос ... ... Мария София Амалия, ол 1861 ... ... ... ... үшін 4-ші дәрежелі орденге ие ... ... ... ... ... ол I Дүниежүзілік соғыс кезінде
мерт болғаннан кейін 4-ші дәрежелі ... алды (ол ... ... ... соң ... өзі ... шайқас кезінде алған жарақаттан көз жұмды).
Ресей патшаларының ішінде орденге ие болғандар: Императрица II Екатерна – ... ... ... ... I ... – 4-ші ... ... (1805 жылы
«Әскери орденді қатты сыйлайтындығының дәлелі ретінде 4-ші дәрежелі орденді
қабыл алғанды жөн деп ... ал оған 1-ші ... ... ... ... I ... 4-ші ... орденмен марапаталды («1838
жылғы тамызда өзінің іс жүзіндегі әскери ... ... орай ... ... ие болуды қалады»), Император II Александр 1-ші және 4-ші
дәрежелі ... ... III ... 2-ші ... ... II Николай 4-ші дәрежелі орденмен марапаталған болатын.
Ресей Федерациясының 2000 ... 8 ... ... Әулие Георгий
ордені қалпына келтірілді.
Алғашқы ... ... 1918 ж. 16 ... РСФСР ВЦИК
жарлығымен бекітілген Қызыл ... ... ... марапатталған адам рыцарлық дәрежеге жететін, ал
жаңа кезеңде жеке және ... ... ие ... XVIII – ... ... дәреженің иелерінің ерекше ордендік киімдері болатын
және мерекелік салтанатты кештер ... ... ... бір ... ... ие бола ... ... болды. Бір – ... ... ... ... ... құжатпен бекітілді.
Капиталистік елдер мен революцияға дейінгі Ресейде ордендік белгілердің
дәрежелері ескеріліп, олар ... ... ... ... белгі,
ордендік лента мен ордендік жұлдыз. Олар ... ... ... V ... ... ... ... кеудеге ( кейбір жағдайларда ... ), III ... ... ... ... II дәрежедегі
ордендік белгі мойынға және ордендік жұлдыз кеудеге, I ... ...... ... ... оң немесе сол иықтан өткізілетін ұзын
лента және ... ... ... ... ... ... ... бірлестіктер, әскери бөлімдер және т.б. орденнің
бейнесін қызметтік құжаттарға түсіреді.
КСРО-да ... Ту, ... ... Ту ... ... ... ... Ұлы Отан соғысы ордендері, Суворов, Кутузов, Александр Невский,
Богдан ... ... ... ... Нахимов, «Батыр ана», «Ана
даңқы» Ақпан революциясы, ... ... ... ... ... Қарулы
Күштерінде Отанына борышын өтегені үшін» ордендері болды. Кеңестік
кезеңдегі көптеген ... ... ие ... ұйымдардың ордендерінің
үлкейтілген макеттерін жұмыс істейтін орындар мен әкімшілік ғимараттарына
орнатып ... ал ... ... ... атауларымен бірге
жазылған.
Медаль (француз ... ... ... ... латын
тілінде "mettallum" – металл) – ... ... ... ... ... металл таспа (кейде мәрмәр, ... ... ... ... ... ... екі ... рельефті бейнелері мен жазбалары
бар. Медальдар ... ... ... екі ... ... ... және ... Біріншісі ерте уақыттан ... яғни ... ... алғаш рет Италияда XІV – ХV
ғасырларда пайда болды. Осы ... ... ... ... ... ... Еуропа
елдеріне тараған. Ресейде ескерткіштік медальдар XVІІ ... аяғы – ... ... пайда болды. Медаль марапат белгісі ретінде ХVII ... ... ... наградалық медальдарды, 1618 – 1648 ... ... ... 1632 жылы Нюрнберг түбіндегі соғысқа қатысқан
офицерлерді марапттау үшін швед королі Густав II ... ... ... ... медальдар алтыннан жасалған және ... ... ... ... медальдардың (алтын және күміс ) келесі
шығарылымы, 1650 ж. Дунбар маңында ... ... ... ... мен ... марапаттау үшін Ұлыбританияда дайындалған.
XVІІІ ғасырдың аяғында мұндай әскери марапаттық медальдар Польшада, Франция
мен Пруссияда ... ... Сол ... ... рет азаматтық қызметі үшін
берілетін медальдар: Польша патшасы Станислав Август ... ... ХVІ ... ... кездеседі. Бұл медальдарда берілетін
адамның есімі мен ерен ... ... ... 1848 жылы ... ерлігі үшін», «Теңіздегі ерлігі үшін» деп аталатын наградалық
медальдар дайындалған. Осындай ... ... ... ... ... ХІX ... алтын медальдармен, әдетте, офицерлер, ал күміс
медальдармен солдаттар мен ... ... ... ... ... қосалқы отряд ретінде, Босфор жағалауына орналасқан орыс ... ... ... ... ... мен ... ... медальдар дайындалған.
Ресейде алғашқы наградалық медальдар XVII ... ... ... ... ... ... ... Бұл алғашқы жеке адамға берілетін
медальда болған оқиға мен оның дәл ... ... ... адамның
жеке ерекшелігі ... Бұл ... Агей ... ... ... және ... да ... адамдар ие болған. Офицерлер мен төменгі
шендегілерді марапаттауға арналған ... ... ... ... ... ... I Петр ... және оның саны Солтүстік соғыстағы
оқиғамен байланысты болған. ... ... ... ... 1938 жылы ... СССР Жоғары Кеңес Президумының Жарлығымен бекітілген «Қызыл
армияның жұмысшы – ... ... XX жыл» деп ... ... медаль
болды. Сол кездегі кеңестік мемлекеттерде наградалық ... ... ... ... ... үшін ... Ал буржуазиялық мемлекеттерде
наградалық медальдар негізінен әскердегі ерлігі үшін берілетін. Мысалы, ... ... мен ... ерлігі үшін берілетін құрмет медалі, әскери ...... күші ... ...... және ... әуе ... ерлігі» медалі және «Теңіздегі ерлігі» ... - ... ... және ... мемлекеттік наградалық медальдармен қатар жоғарғы заңдық билік
органдар тағайындайтын ... ... ... және ... да ... ... ... жетістіктері үшін берілетін медальдар болды.
Кеңестік медальдардың ішінде КСРО ҒА-нің ... ... ... ... С.П.Королев және т.б. атындағы алтын
медальдарды атауға болады. Бұл медальдар жеке адамдарға белгілі ... ... үшін ... ... ... материалдардың
құрамына кіреді. Наградалық медальдардың екі түрі де ... ... ... ие. ... ... ... ... арнайы ленталарға
тағылатын.
КСРО-да медальдар тағайындау және марапатау құқығы КСРО ... ... ... ... ... ... Батыры атағына ие
болғандарға берілетін ерекше белгі «Алтын ... ... ... Бұл ... пен ... ... жеке немесе ұжым болып ерлік жасап, сіңірген
еңбегі үшін ... ... ... түрлерін қарастыра отырып, бұл
фалеристикалық деректердің негізгі тобының классификациясына тоқталған жөн.
Классификацияның ... ... ... ... ... ... ... топтарды көрсетуге болады: 1) ордендік белгілер; 2) наградалық
портреттер; 3) ... ... ... ... Сонымен қатар
фалеристикалық материалдардың қатарына революцияға дейінгі кезеңдегі орден
белгісі бекітілген наградалық қаруды (мысалы, Қасиетті Аннаның IV ... ... ... ... т.б.) жатқызуға болады.
Кеңестік кезеңдегі келесі топтар: 1) ордендер, 2) ... 3) ... ... 4) ... ... топтың классификациялық принциптерінің басқаша түріне ... 3 ... КСРО ... ... ... бекіткен «КСРО-нің
ордендері, медальдары, құрмет атақтары туралы жалпы ережелер» Жарлығындағы
КСРО мемлекеттерінің наградаларын жатқызуға ... Бұл ... ... ... бөліп көрсетілген: қызметтегі жеткен жетістіктері үшін,
отан ... ... ерен ... үшін, көпбалалы балаларға арналған
марапат белгілері, маңызды халық шаруашылық мәселерді ... ... ... ... ... жеткен жетістіктері үшін және т.б.
Марапат белгілерін топтаудың басқа да жолдары бар, ... ... ... ... ... ... сыртқы түр
ерекшеліктеріне байланысты (жұлдыз, крест, ... бір ... ... т.б.), ... ... (алтын, күміс, нейзильбер, латунь, қола және
т.б.), тағынудағы тәртіптері бойынша ... оң ... сол ... және т.б.), ... бар немесе жоқ және т.б. Одан басқа топтаудың
хронологиялық принциптерін ... ... ... сипаттық
принциптері (ескерткіштік және юбилейлік белгілер, ... және ... ... ... ... және ... ерлігі үшін берілетін
наградалар, т.б.)/4,47/.
Марапат белгілері мен марапат құжаттары белгілі бір тарихи кезеңнің
куәсі ретінде, ... ... ... ... ... атқарады, сондықтан
да әр елдің тарихи маңызды деректерінің құрамына кіреді. ... ... көне ... ... ... ол ... кезеңге
дейін сақталған. Оның мәнісі ... және ... ... ... ... ... ордендік белгілер әлеуметтік таптық жіктің айырмашылықтарын
көрсететін. Ордендік белгілер халықтың ... ... ... ... ... Екатерина II нің 1785 ж. 21 сәуірдегі
бекітілген «Ресей ... ... және ... құқысы
Грамотасындағы» 92 баптың, 4 ... ... ... ... дараларды әсемдеді» деп айтылған. Алғашқы ресейлік Андрей Первозван
орденінің жарлығының ... 3-ші ... ... туралы»
бөлімінде: «Кавалерлердің жеке қасиеттеріне тоқталатын болсақ, онда олар
қайырымды, білімді, ... ... ... ... бар, адал және ... ... деп жазылған. 1714 жылғы 24 ... I ... ... ... ... ережесінде «бұл орден тек
дворяндық тапқа жататын әйелдерге ғана берілуі керек» делінген, ал ... 15 ... ... ... ... ... сәйкес «әкесі
немесе ата-бабаларының бірі дворян болса және мұндай мәртебелі атақ ... кем ... ғана ... ... ... жылы 24 ... I Петр билеуші топтардың иерархиялық сатысын
бекіткен. Бұл жарлыққа сәйкес революцияға дейінгі ордендік ... ... ... ... және әскери бюрократияның жоғарғы табы ғана ие
болды. Ал орта және ... ...... өкілдеріне, дворяндық
буржуазияның интеллигенцияларына, дін қызметкерлеріне дәрежесі ... ... ... «Ордендер мен басқа марапат белгілерін
бекіту» ... заң ... ... Первозван, Александар Невский, I дәрежелі
Владимир ордендік белгілерін үшінші таптың адамдары (генерал – ... вице – ... Ақ ... I ... ... II ... Владимир
ордендерін төртінші таптың адамдары
(генерал – майор немесе контр – адмирал), I ... ... және ... ... орденін бесінші таптың адамдары алатын болған.
Революцияға дейінгі марапат жүйелерінің сословиелік сипаты «Ордендер мен
басқа марапат белгілерін бекіту» ... 90 ... анық ... ... ... жазылады: «1- барлық діни, әскери, ... және ... 2- ... ... ... мен ... фамилиясын
тағынғандарға, 3- дворяндармен таңдалып сайланған мансабы бар ... ... 4- ... ... ... қолын созған жеке шетелдік азаматтарға,
5- көпестерге осы ... ... деп ... ... Сол заңның 120
бабында: «Мещандар мен шаруаларға ... ... ... ... ордендерді тапсырудағы таптық шектеулік 100 және 101 бабында
көрініс табады/2,32-36/.
2.ҚР МОМ ФАЛЕРИСТИКАЛЫҚ ... ... ... ... ... ... ... тұрақты түрде сақтауға алынған ғылыми ұйымдасқан материалдар
жинағы «музей қорында» ... ... ... ... қызметін музей
жәдігерлерін жинау, сақтау, ... ... және ... арқылы жүзеге
асырады. Музей жәдігері ол нағыз түпнүсқа жәдігер, яғни, ... ... ... ... ... ... мен ... сақтау
қорындағы негізгі құнды жәдігерлер медальдар, ... ... ... құжаттар болып табылады. Медальдар мен ордендер музей жәдігері ретінде
атттрактивтік (көңіл аудару, ... ... ... (мэнерлілік,
дэлділік, мэндік), экспрессивтік (толқыту, көңілде әсер қалдыру қасиеті),
репрезентативтік ... ... ... анықтай білу)
қасиеттерге ие. ... ... ... қана ... ... ... бағалылығы зор қоғам мен мемлекет, мекеме байлығы деп саналады.
Кез келген марапат белгісі өзінің құндылығына байланысты бірегей және
қайталанбас ... ие. ... ... ... ету ауқымдығы мен ұқсас
белгілеріне байланысты олардың сан қырлылығын көрсету ... ... ... ... ... Республикасының Орталық Мемлекеттік музейіндегі ордендер мен
медальдар қорында бүгінгі таңда екі ... ... ... ... ... Олардың көпшілігі кеңестік кезеңдегі марапат белгілері.
Сондықтан көбінесе ... және одан ерте ... ... ... ... ... өте аз марапат белгілеріне сыныптау жасалынды.
Музей қорындағы марапат белгілерінің тарихы екі ... ... ... ... ... (X ғ.-1917ж.ж.) және кеңестік (1918ж.-
1945ж.). Біріншісі екі үлкен кезеңге ... I - X - XVII ғғ. және ... - XVIII ... ж. ... ... өзін екі ... кезеңге бөлінеді:
1) X - XV ғғ. ортасы (бұл кезеңнің негізгі марапат белгісі алтын ... ... ... одан ... ... ... алтын монетасы бар шынжырға
ауысты) және 2) XV ғ. екінші жартысы - XVII ғғ. ... ... ... ... ... ... ... Екінші кезең төрт бөлімге
бөлінеді.1) XVIII ғасырдың бірінші жартысы (алғашқы ресейлік ордендер мен
марапаттық ... ... ... ... 2) XVIII ... екінші
жартысы (ресейлік марапат жүйелерінің қалыптасуы мен дамуы); 3) ... ... ж. ... (1797ж. 5 ... ... ... бекітілуі» жарлығына сәйкес ресейлік ордендер «біртұтас
кавалерлік шен ... ... ... ие ... 1917 ж. ақпан буржуазиялық-
демократиялық революцияға дейінгі кезең), 4) 1917 ж. ... - ... ... ... кезеңіндегі марапат жүйелері).
Кеңестік бөлімдегі фалеронимдер тарихы үш негізгі кезеңге бөлуге
болады. I кезең - ... ( ... ... ... ... (Ұлы Отан соғысы кезеңіндегі марапат белгілері), ... ... ... 1990 ... ... (кеңестік марапат жүйелерінің
одан ары дамуы). Бірінші кезеңдегі кеңестік марапат белгілерінің дамуындағы
сол кездегі ... ... ... және ... ... ... Грузия, Тәджікістан, Түркменстан, Өзбекстан,
Украина, Хорезм ... ... жэне ... ... ... ... ... Республикасы) фалеронимдерін бөліп көрсеткен жөн/14/.
2.2 Музей қорындағы Кеңес Үкіметі кезеңіндегі марапат белгілері
Ленин ... КСРО ... ... Жарлығымен 1930 жылы 6 сәуірде
бекітілген. Орденнің ... КСРО ... ... ... 1930 жылы ... бастап бекітілген. Орденнің дәрежесі мен сипатына 1934 жылы ... ... КСРО ... ... ... 1943 жылы 19 ... ... енгізілді. 1980 жылы 28 наурыздан бастап КСРО Жоғарғы Кеңесі
жарлығымен жаңа редакцияда орденнің дәрежесі енгізілді.
Орденнің дәрежесі.
Ленин ордені КСРО-ның жоғарғы марапат ... ... ... Бұл
орденді революциялық қозғалыста, еңбекте, отанды қорғауда, халықтар
арасында достастықты қалыптастыруда, ... ... және ... ... мен ерлігі үшін берілетін марапат белгісі.
Ленин орденімен төмендегілер марапатталған:
* КСРО азаматтары;
* мекемелер, өндірістер, ұйымдар, әскери ... ... ... одақтар,
одақтас және автономды республикалар, аймақтар, облыстар, ... ... ... ... ... және ... да ... пункттер.Сондай-ақ, Ленин орденімен КСРО азаматы емес
азаматтар, өндірістер, мекемелер, ұйымдар және сырт ... ... ... ... ... марапаттау төмендегідей жүргізілген.
— Кеңес қоғамының экономикалық, ғылыми-техникалық, мәдени-элеуметтік
саласының дамуында, ... ... мен ... ... Кеңес
үкіметінің одақтас республикалармен бауырлық дстастығын күшейтуде жеткен
жетістікткері ... ... ... ... ... ... қорғаныс қызметін күшейтуде;
революциялық, мемлекеттік жэне саяси-қоғамдық қызметі үшін;
Кеңес ... және ... да ... халықтарының арасындағы
достықты дамытудағы еңбегі үшін;
достастықты күшейтуде, халықаралық коммунистік, жұмысшы және ... ... үшін ... ... мен ... жеткен жетістіктері үшін берілетін болған/14/.
Орден жобасын қүрастыруда суретші И.Дубасов және танымал мүсінші
И.Д.Шадр ... ... ... ... бейне Лениннің
фотографиясы, коминтерннің үшінші конгресінде 1921 жылы орындалған. 1934
жылы орденнің ... ... ... медаль шебері А.Васютинский. 1930
жылы 23 мамырда КСРО Жоғарғы Кеңесінің Жарлығымен Ленин орденімен алғаш рет
марапаттау жүргізілген. Осы ... ... №1 ... ... ... ... ... араласқаны үшін және қүрылғанына бес жыл
болуына байланысты «Комсомольская правда» газеті марапатталған.
КСРО Жоғарғы ... ... 1930 жылы 23 ... ... ... «мемлекеттік аппараттың қызметін жақсартқаны үшін, жемқорлықпен
күресте жеткен жетістігі үшін, ... ... ... ... өкілдерден тазарту кезінде, мемлекеттік маңызды қызметті
орындау барысында жеткен жетістігі мен ерен ... ... ... Анисимович
Ройзенман марапатталған.
1931 жылы 28 ақпанда КСРО Жоғарғы Кеңесі Президумының Жарлығына сәйкес
Ленин орденімен ұжым болып марапаттау болды. Мемлекеттік құрылыстағы ерекше
қызметі үшін ... ... ... ... ... ... С.С., Мәскеу электорзаводының шебері Грачков И.В.,
«Искуственное волокно» фабрикасының слесарі А.С.Высоколов жэне ... ... ... И.К. марапатталды/14/.
Орденнің сипаттамасы
Ленин ордені платинадан соғылған В.И.Лениннің бейнесі бейнеленген
портрет-медальон. Дөңгелек пішінді, ... ... ... ... ... ... ... фон және екі
концентрлі алтын жақтаумен шектелген, олардың ... ... ... ... сол ... бесбүрышты жүлдыз, төмен жағына балта мен
балға, оң жағына қызыл белгісі бар мата ... ... ... ... рубинді-қызыл эмальмен жабылған және контур бойынша алтын
жақтаулармен қоршалған. ... ... ... «ЛЕНИН» деп жазылған.
Ленин ордені алтыннан ... ... ... платинадан
жасалған. Орденнің құрамы 28,604±1 таза алтын, 2,75 грамм платина, ... ... ... г. ... ... 40,5 мм, ... ені 38 ... медальонның диаметрі - 25 мм.
Орден шеңбер мен құлақшаның көмегімен бес бұрышты ... ені 24 мм ... ... ... ... ... қызыл жолақпен
жүргізілген, ені 16 мм, ортаңғы жолақтың жан-жағы екі алтын ... ... де ені 1,5 мм, одан ... ені 1,5 мм ... ... ... және ені 1 мм, ... алтын жолақ орналасқан.
Орденнің тарихы
Ленин ордені - орден иерархиясында жоғарғы сатыда тұратын, ... ... Ұлы Отан ... ... ... ... және бірнеше мәрте
өзгеріп отырған. 1926 жылы 8 шілдеде В.Н.Левичев осы ... ... ... ... ... ордені
Ұлы Отан Соғысы кезінде Қызыл Жұлдыз Орденімен 2 млн. 860 мың азамат
марапатталған. Ұлы Отан Соғысы ... ... ... ... ... ән және би ... ... Жұлдыз Ордені күмістен дайындалған. Құрамында - 27,162±1,389 г
күміс бар.Орденнің жалпы салмағы- 33,250±1,620г.
Орденнің қарсы бетінде ... ... ... ... бар. ... ... ... сұр жолақпен ортасы жүргізілген. Лентаның ені - 24 мм,
жолақтың ені-5мм.
Орденнің тарихы
Қызыл Жұлдыз ордені - алғашқы кеңестік ... бірі және ... ... ... бірі болып табылады.
Орден жобасының авторлары - суретші Куприянов В.К. және мүсінші
Голенецкий В.В. ... ... ... кеуденің сол жағына таққан. 1943
жылдың шілде айынан бастап кеуденің оң жағына таға бастаған және ... ... ... ... ... ... штифке бекітілген
ленталарды таққан.
Орден дәрежесі
Орден Кеңес Одағының және одақтас республикалалардың ... және ... ... ... үлес ... ... ... достастығын берік ұстауға атсалысқандарға берілді.
Ұлы Отан соғысы дейін Қызыл Жүлдыз орденімен 21500 ... ... ... 17 ... мен ... бар.
Ұлы Отан соғысы кезінде Қызыл Жұлдыз орденімен 2 млн. 860 мың азамат
марапатталған. Ұлы Отан ... ... ... ... орденімен
алғашқылардың бірі болып марапатталғандардың бірі кіші сержант Беловол
Д.А.
Халықтар Достастығы ордені КСРО Жоғарғы Кеңесінің Жарлығымен 1972 жылы 17
желтоқсанда бекітілен. ... ... КСРО ... ... ... 18 маусымда өзгерген.
Халықтар Достастығы орденінің сипаттамасы
Халықтар Достастығы ... ... ... ... ... ... ... күміс пирамидалы және жан-жаққа ... ... ... Жұлдыздың ортасына КСРО Мемлекеттік ... ... ... ... ... ... ... жағына қара-қызыл түсті лентада «СССР» деп жазылған. Мемлекеттік
елтаңба мен лента аралығында, ақ түсті ... ... ... «Халықтар
Достығы» деген жазу бар, төменгі және ... ... ... ... ... бейнелері бедерленген.
Орден күмістен дайындалған. Орденнің құрамында 38,998±1,388 г ... ... ... ... - 42,9±1,8 г.
Орден құлақша мен шеңбердің көмегімен қызыл түсті ... ... ені 24 ... ... түйреуішке бекітілген. Лентаның ортасы ені 13 мм болатын
қызыл жолақтан және жіңішке екі сары жолақтан тұрады. Қызыл ... ... көк, ал оң ... ... жолақ орналасқан. Ленталардың шеті ені1,5
мм. болатын ақ жолақтармен жүргізілген.
Қызыл Ту ордені ... ... ... ... ... 1918 жылы ... бекітілген. Бүл орденге ұқсас ... ... да ... ... ... 1924 жылы 1 ... бастап «Қызыл Ту»
ордені жалғыз бүкілодақтық орден болды/14/.
Қызыл Ту орденінің сипаттамасы
Қызыл Ту орденінде ту бейнесінде «Пролетарии всех стран, ... ... бар ... лавр ... ... ... ... ақ түсті бөлігінде балта мен балға бейнеленген. Қызыл жұлдыздың екі
сәулесі Қызыл тумен жабылған. Лавр бұтақтарының төменгі бөлігінде ... ... Ту ... ... ... ... - 40 мм, ені- 36,3
мм. орден құлақша мен шеңбердің көмегімен 24 мм болатын ... ... ... ... ... ортасы ені 8 мм болатын ақ жолақпен
жүргізілген, ... ... ені 7 мм ... екі ... ... жэне ені 1 мм
болатын ақ жолақтармен жүргізілген.
«Құрмет ... ... 1935 жылы 25 ... КСРО ... Кеңесінің
жарлығымен бекітілген. Бұл орден Кеңес Әскері мен КСРО-ның қауіпсіздігі
жолында жеткен жетістіктері үшін, халық ... жеке және ұжым ... ... ... ... үшін ... Белгісі» орденінің сипаттамасы
«Құрмет белгісі» сопақша пішінді, шеті емен бұтақтары бейнелерімен
бедерленген.Орденнің ... оңға жэне ... ... ... всех ... ... деген жазуы бар ... ... ... бейнелері бейнеленген. Орденнің жоғарғы бөлігінде
бесбұрышты жұлдыз орналасқан, тудың ... ... ... ... жазу ... ... бөлігінде «ҚҰРМЕТ БЕЛГІСІ» деген жазу орналасқан.
«Құрмет Белгісі» ордені басқа ... ... ... сол ... ... ... ... тағылады.
«Еңбек Ері» медалі 1974 жылы 18 қаңтарда КСРО Жоғарғы Кеңесі ... ... ... Ері» ... ... шаруашылығында, ғылым, м
әдениет, білім беру, денсаулық сақтау саласында, мемлекеттік мекемелер ... ... ұзақ ... бойы еңбек еткендерге арналып жасалған
марапат белгісі. Бүл медальмен жүмысшылар, ... мен ... ... мен жетістіктері үшін марапатталған. «Еңбек Ері» медалінің
сипаттамасы
«Еңбек Ері» ... ... ... диаметрі 34 мм болатын дұрыс
шеңбер.
Медальдың дұрыс ... ... ... сәулелерге «СССР» жазуы
жазылған, лавр бұтақтарының және балға мен балтаның рельефті ... ... ... ... контурлы бейнедегі лентаға «Еңбек
Ері» жазуы орналасқан. Медальдың ... беті ... ... ... ашық ... «За ... добросовестный труд» деген рельефті төрт
жол жазба бар. ... ... мен ... ... ... ... Мата бетінде бірі қара сүр түсті, бірі ашық сүр түсті және үш
жіңішке ақ және ... ... ... ... Жолақшаның бірінің ені
7 мм, келесісі 8 мм болады. Лентаның шеттері жіңішке ақ ... Ана» ... КСРО ... ... ... Жарлығымен 1944 жылы
8 шілдеде бекітілген. «Батыр Ана» медалі екі дәрежелі
* I дәрежелі «Батыр Ана» ... II ... ... Ана» ... ... ... ... сатылы болып табылады. «Батыр Ана» медалімен
төмендегідей марапатталады:
— бес бала дүниеге алып ... ... ... II ... алты бала дүниеге алып келіп, тәрбиелегені үшін,-1 дәрежелі
медальмен.
«Батыр Ана» медалінің сипаттамасы
1. I дәрежелі «Батыр Ана» ... ... ... ... 29 ... ... ... Медальдың дұрыс бетінде ана мен баланың бейнесі
бейнеленген. Медальдың жоғарғы бөлігінің сол жағында ... ... ... жүлдызша орналасқан. Медальдың шеті ... ... ... Медальдың төменгі бөлігіндегі лентаға «СССР»
деп жазылған. Медальдың келесі бетінде балға мен ... ... ... ... «Медаль», төменгі бөлігіне «материнства» деп
жазылған.
2. II дәрежелі «Батыр Ана» медалі қоладан дайындалады. Оның бар ... ... ... Ана» ... ... тек ... екі ... жолақшалары бар.
КСРО Жоғарғы Кеңесі Президумының Жарлығымен 1944 жылы 6 желтоқсанда
алғаш рет ... ... ... ... ... ... ... I
дәрежелі «Батыр Ана» медалімен 24 әйел, ал II ... ... ... 19 әйел марапаттталған.
«Балға мен балта» медалі 1943 жылы 2 ... КСРО ... ... ... ... Екі ... ... табылады.
«Балға мен балта» медалінің сипаттамасы
«Балға мен балта» медалі бесбұрышты жұлдыз пішінді болып келеді. Дұрыс
бетінде екі ... ... ... ... ... ... мен
балтаның рельефті бейнесі бейнеленген. Жұлдыздың диаметрі - 33,5мм.
Медальдың келесі бетінің ортасында «Герой Социалистического труда» ... ... және ... ... әріптерінің көлемі - 2x1 мм,
«Социалистического» сөзінің әріптерінің көлемі - ... ... ... 1мм ... медальдың номері берілген.
Медаль алтыннан дайындалған, жалпы салмағы 15,25 ... ... ... «¥лы Отан ... ... «Жеңіс» ордені,
«Атақ» ордені, «Октябрь ревлюциясы» ордені, «Мәскеу үшін ... ... үшін ... ... ... үшін ... медалі, «Еңбек
үздігі» медалі, «Қызыл Жүлдыз» медалінің көптеген даналары сақталған/14/.
2.3 ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ МАРАПАТ БЕЛГІЛЕРІ
Қазақстанда ... ... ... ... ... үшін ... ... марапат белгілері Республика егемендік алғаннан кейін
белгіленді.
Марапат белгілерін беру жөніндегі мәселелерді реттейтін ... ... ... 12.12.1995 ж. № 2676 "Қазақстан
Республикасының мемлекеттік наградалары туралы" заңы, ... ... ... ... туралы ереже" болып табылады, ордендер
мен медальдар, олардың мәртебесі мен ... ... ақ ... ... ... Қазақстан Республикасы президентінің 1992
жылғы 2 наурыздағы жарлығымен белгіленген/8,26/.
Осыған ... ... ... ... ... марапат
белгілері бар, олар төмендегідей жіктеледі:
Қазақстан Республикасының жоғары дәрежелі марапат белгілері
Оларға жататындар:
1. «Алтын Қыран » ордені. Бұл ... ... ... ... ... ... азаматтар марапатталады.
« Алтын Қыран » ордені бұрынырақ Қазақстан Республикасының ... ... ... бір ... ... азаматтарға
тағайындалуы мүмкін өз кезегінде ... ... ... ... ... ... « Алтын Қыран » орденінің кавалері
болды.
2. « ... ... » ... Қазақстан Республикасына сіңірген ерекше
еңбегі ... оның ... мен ... ... ... ... ... үшін беріледі. «Халық қаһарманы атағына ие болған
адамдарға рекше белгі – ... ... бен « Отан » ... ... Республикасының ордендері
« Отан » орденімен:
- мемлекеттік және қоғамдық қызметте;
- экономика, әлеументік сала, ғылым мен мәдениетті дамыту ісінде;
- ... ... ... және ... қызметте, демократия мен
әлеуметтік ілгерілеушілікті дамытуда ерекше еңбек сіңірген азаматтар
марапатталады.
«Қазақстан Республикасының тұңғыш Президенті Нұрсұлтан ... ... ... ... ... ... шетел
мемлекеттерінің басшылары мен үкіметтерінің ... ... ... ... ... ... Республикасының мемлекеттігі мен егемендігін күшейту
ісінде; ... ... ... қоғамды ынтымақтастыру және біртұтас ету ісінде;
мемлекеттік, өндірістік, ғылыми, әлеуметтік-мәдени және ... ... ... ... ... ... және өзара байыту, мемлекеттер арасындағы достық ... ... ... еңбегі сіңген адамдар марапатталады.
«Барыс» орденінің үш дәрежесі бар:
I дәрежелі ... ... ... «Барыс» ордені;
III дәрежелі «Барыс» ордені.
«Барыс» орденінің ең жоғарғы дәрежесі – I дәреже. ... ... ... III дәреже, II дәреже, I дәреже.
«Даңқ» ордені. «Даңқ» орденімен:
-Қазақстан Республикасының Қарулы Күштерінің, өзге ... ... ... ... ... ... ... сондай-ақ
прокуратура, ұлттық қауіпсіздік, ішкі істер органдарының және Әділет
министрлігінің қылмыстық-атқару жүйесінің басшылық құрамындағы ... ... ... ету және ... ісіндегі, әскердің жоғары
жауынгерлік дайындығы мен еліміздің қорғаны қабілетін ... ... ... үшін;
II«Даңқ» орденінің екі дәрежесі бар:
I дәрежелі «Даңқ» ордені;
II дәрежелі «Даңқ» ордені;
Орденнің ең ... ... – I ... ... ... II ... және I ... ордені. Бұл орденмен Қазақстан ... ... өзге ... мен ... ... ... ... тұлғалар, сондай-ақ прокуратура, ұлттық қауіпсіздік, ішкі істер
органдарының және Әділет министрлігінің қылмыстық-атқару ... ... ... ... жауынгерлік дайындық ісінде, әскердің жауынгерлік дайындығын қалыпта
ұстау және жаңа әскери ... ... ... пен ... ... ету ісіндегі жетістіктері үшін;
- әскери және қызметтік борышын ... ... ... мен ... ... ... ... қорғау кезінде жасаған ерлігі үшін.
«Айбын» орденінің ең жоғары дәрежесі – I дәреже. Марапаттау ... III ... II ... және I ... және II дәрежелі «Айбын» орденімен кіші және аға офицерлік ... ... III ... ... ... ... ... старшиналар,, прапорщиктер мен мичмандар
марапатталады.
«Парасат» ордені. «Парасат» орденімен қоғамдағы өзара келісімді ... ... ... ... ... пен ... нығайту
ісінде жемісті еңбек сіңірген республика азаматтары марапатталады.
«Парасат» ... екі ... ... ... ... ... дәрежелі «Парасат» ордені.
Марапаттау кезінде ордендердің реті ескерілмеуі мүмкін.
«Құрмет» ордені. «Құрмет» ... ... ... ... ... ғылым мен мәдениетті, білімді ... ... ... үшін, мемлекеттік органдардағы мүлтіксіз ... және ... ... үшін ... ... ... үшін» медалі. «Ерлігі үшін» медалімен:
- төтенше жағдайда адамдарды құтқаруға байланысты ... өрт ... апат ... ... ... ... ... пен батырлық көрсеткен азаматтар
марапатталады.
«Жауынгерлік ерлігі үшін» ... ... ... үшін ... Республикасының Қарулы Күштерінің, өзге әскерлері мен ... ... ... ... ... ... прокуратура,
ұлттық қауіпсіздік, ішкі істер ... және ... ... ... ... ... ... марапатталады:
- әскери бөлімнің жауынгерлік міндетті табысты орындауына септігін
тигізген ұрыс ... ... ... қарсы күрестегі білікті,
бастамашылық және ерлік әрекеттері үшін;
- мемлекеттік шекараны қорғау кезіндегі ерліі ... ... ... ... ерлігі үшін.
«Ерен Еңбегі үшін» медалі. Бұл медальмен ... ... ... пен мемлееттік қызмет кезінде еңбек жетістіктеріне қол
жеткізген азаматтар марапатталады.
«Шапағат» медалі. «Шапағат» медалімен қайырымдылық қызметі мен ... ... ... марапатталады.
Қазақстан Республикасының ордендері мен медальдарының маңыздылығына
байланысты ... ... ... ... ... ... құрметті атақтары
Қазақстан Республикасында мынадай құрметті атақтар ... ... ... ... ... атағы мемлекет және
қоғам қайратерлеріне, ғылым, ... ... ... пен ... ... ... ... еңбегі үшін беріледі.
«Қазақстанның ғарышкер-ұшқышы» құрметті атағы ғарышта ... ... ... ... алдына қойылған ғылыми-техникалық, зерттеу
жән тәжірбие міндеттерін үлгілі түрде орындаған азаматтарға беріледі.
Қазақстан республикасының ... ... ие ... ... ... ... ... беріледі.
Көп балалы аналарға арналған марапат белгілері
Көп балалы аналарға ... ... ... ... ... Бұл алқа он және одан да көп бала туып, тәрбиелеген
аналарға беріледі.
«Алтын алқамен» марапаттау кезінде мына ... да ... ... ... ... ... асырап алған балалар;
- Қазақстан Республикасының мүдделерін қорғау кезінде немесе қызмет
міндеттерін орындау кезінде қаза тапқан немесе хабар-ошарсыз ... ... ... адам ... ... ... құндылықарды сақтап қалу
жөніндегі азаматтық борышын орындау кезінде, қылмысқа ... ... ... ... ... кезінде, сондай-ақ көрсетілген жағдацларда жарақат
алуы, зақымдануы немесе кәсіби ауру салдарынан қайтыс болған балалары.
«Күміс алқа». Бұл ... ... және ... бала ... ... ... бала бір жасқа толғанда және қалған балаларының бірі тірі
болған ... ... ... ... ... ... ... үшінші бөлігінде
көрсетілегн балалар ескеріледі/17/.
Қазақстан Республикасының құрмет грамотасы
Қазақстан ... ... ... ... ... ... мәдениет, халық ағарту ісінде, әскери және өзге де ... ... ... ... ... ... грамотасы шығармшылық ұжымдарға олардың халықтар ... ... ... пен ... ... ... тиізген
гастроль сапарының қорытындысына қарай берілуі мүмкін.
Қолданыстағы заңнамада ордендерді, медльдар мен ... да ... ... ... ... ... ... ерекшелік белгілері
–«Алтын Қыран» орден, алтын жұлдыз кеуденің сол ... ... ... ... ... ... атақ белгілері кеуденің оң жағына
тағылады.
Қазақстан Республикасының ордендері мен медальдары кеуденің сол
жағына, заңның 11 және ... ... рет ... ... ... иық ... тағылатын жағдайда таспа оң жақ ... ... Бұл ... ... кеуденің сол жағында ... ... ... орналастырылады. Марапатталған ... ... ... орнына марапат белгілерінің белгіленген ... ... жүре ... адамның бұрынғы КСРО ... мен ... ... ... ... КСРО жіне шетелдердің наградалары
Қазақстан Республикасының марапат белгілерінен кейін, заңның 11 және ... ... рет ... ... ... ... мен
олармен марапатталған адамдардың белгілі мәртебесі бар, ол ... ... ... ... мен олар ... ... мәңгі етуді
белгілейді. Мемлекеттік наградалармен марапатталған адамдарға қатысты
қолданыстағы ... іске ... ... мен ... Қазақстан
Республикасының Үкіметі, министрліктері мен мемлекеттік комитетттері, басқа
орталық және жергілікті ақарушы ... ... ... ... ... Қазақстан
Республикасының Даңқ ... ... ... ... ... ... немесе «Қазақстан Республикасының ... ... ... ... ... ... ... жасалады.
«Алтын алқамен» марапатталған көп ... ... ... ... бірінші кезекте тұрғын үй-жай беріледі. Тұрғын үй-жайды
ұстау және отбасы мүшелерін асырау ... ... ... қызметке
төлеу үшін арнайы мемлекеттік жәрдемақы төленеді.
«Күміс алқамен» марапатталған көп балалы ... ... ... ... ... ... ... .
Марапаталған азаматтардың және өлгеннен кейін марапатталғандардың
ордендері, медальдары мен Қазақстан Республикасының ... ... ... ... сондай-ақ оларды марапаттау туралы құжаттары
олардың отбасына естелік ретінде сақтауға беріледі.
Қайтыс ... ... ... ... ... ... мен мен ... туралы құжаттары музейлере сақтау және
көпшілікке көрсетілуі үшін берілуі мүмкіе.
Егер қайтыс болған адамның мұрагерлері болмаса, оның ... ... ... ... ... ... Президентіне
қайтарылады/.
Осы заң күшіне енгенге дейін «Отан», ... ... ... ... ... – «Халық Қаһарманы» атағына,
республиканың құрметті атақтарына ие болған ... ... ... ... ... қаражаты есебінен жеңілдік ... ... ... ... САҚТАЛУ ТӘСІЛДЕРІ
3.1. Музей қорындағы марапат белгілерінің сақталу тәсілдер
Музей қорында сақталынатын барлық заттар ... ... ... ... ... оның ... ... құрамы біртіндеп өзгереді. Бұл жағдай ауада, ... ... ... ... өте жай ... егер ауа ... ... бұзылатын болса бұл процесс тез жүруі мүмкін. Негізінен
оның тездетілуі атмосфералық факторларға температура мен ауа ... ... ... ... ауада зиянды газдардың болуынан және
басқа да әр ... ... ... ... мен ... тудыратын шаң-
тозаңдардың пайда болуына әсер етеді. Материалдар ... ... ... ... ... біртіндеп бүлінуіне алып келеді.
Музей қорларын сақтау оның ең маңызды бағытының бірі болып табылады.
Қорда сақтау ... мен ... ... ... ... ... музей заты сол қалпында сақталады.
Заттардың ескіру процесін мүлдем тоқтату ... ... ... ... жағдай жасалса, ол ұзақ жылдарға жақсы сақталуы мүмкін. Заттардың
қолайсыз жағдайлардың әсерінен сақтау ... ... ... бір ... ... Ол ... ... тәртібінің, затты ауадағы
зиянкестерден қорғау үшін және биологиялық, механикалық зақымданудан сақтау
үшін ... ... ... алдын алу және басқа да оқыстан
болатын жағдайда қорды қорғау шараларының жиынтығынан ... ... ... ... әр бір ... ... ... материалдарының физикалық-химиялық құрамына, жасалу техникасына
және көлеміне ... жеке ... ... ... қамтамасыз
етуге жауап береді.
Ал, сақтау жүйесін белгілі бір музей қорының құрамына байланысты
музей ... ... ... ... ... орналастырумен
түсіндіруге болады. Сақтау жүйесі негізгі мынандай үш міндетке жауап беруі
қажет: барлық материалдардың сақталу ... ... ету, ... ғылыми жұмыс үшін пайдалануға мүмкіндік жасау, ұрлануды болдырмау.
Сонымен ... ... ... ... жүргізілетін қор жұмысының
бағытын музей қорларын сақтау деп атаймыз. Оның ... ... ... дәрежесін қамтамасыз ету және оның құрамындағы заттарды пайдалану
үшін мүмкіндік жасау.
Қорларды сақтау заттардың музейде ... ... ... ... сақталу орнында, экспозицияда және басқа да орындарға ауыстырылған
уақыттарында да жүзеге асырылады.
Музейдегі медальдар мен ордендердің зақымдануы ... мен ... ... және оның ... болады. Температураның
өзгеруіне байланысты медальдар мен орден ... ... ... ... әр ... ... ... механикалық
байланыстар бұзылады. Температураның өзгеруі ауаның ылғалдығының өзгеруіне
алып келеді. Ауадағы жоғарғы ылғалдылық медаль мен орден ... ... ... ... ... ... ... металл
құрамын өзгертетін электрохимиялық процесс – оның тат ... ... ... температуралық жағдайға өте сезімтал келеді.
Мысалы қалайыдан жасалған марапат белгілері +19° С-ден төмен ... өте ... Егер оны +13° С-ге ... төмен температурада ұстаса,
бұл материалдың құрлымы өзгеріп «қалайы обасы» ауруына ұшырайды. ... сұр ... ... ... ... кетуі мүмкін.
Заттарға температура мен ылғалдылықтың әсер етуі бір-бірімен тығыз
байланысты. Температураның өзгеруі ылғалдылықтың ... алып ... ... ... ... ... түсінік пайда болады.
Температура мен ауа ылғалдылығының өзгеруі марапат ... ... ең ... факторы болып табылады. Марапат белгілерін сақтағанда
температура мен ылғалдылық жағдайын бір деңгейде ұстаған дұрыс, бұл жағдай
негізінен көрме құру ... ... бір ... ... ... ... аралық температуралық-ылғалдылық көрсеткіші бірдей
жерде ... ... ... ... тәртіпті дұрыс ұйымдастыру үшін заттардың
тек қандай материалдардан жасалғанын анықтап қана қоймай, оның құрлымын
зерттеудің ... ... ... жаңа ... үшін ... тәртіпті
анықтау барысында оның музейге дейін қандай ортада сақталғанын анықтап алу
қажет. Металдағы қатты таттану процесін ... өте ... ... ғана ... ... Сонымен, музейдегі заттардың сақталу
температуралық-ылғалдылық тәртібі ... ... ... анықталып, мамандардың зерттеулеріне ... ... ... ... ... ... сай келетін
деректер жоқ. Бірақ, көптеген материалдарға ... ... ... жоқ. Осы ... ... ... ... металдар
үшін сақталу температурасы +18°+20° С, 50 %-ке дейінгі ылғалдылықта; тастар
(оның ішіне құнды, жартылай құнды тастарда кіреді) үшін +15° +18° С және ... %; ағаш үшін ... С, және 55-60 %; мата үшін ... С, және ... ... аң терісі бұйымдары үшін +15°-18° С, және 55-60 %; сүйек үшін +14°-
15° С, және 55-60 % ылғалдылықта ұстау қажет.
Материалдарды ... ... ... ... ... +18°±1°С, қалыпты ылғалдылық 55±5% болуы қажет ... ... ... ... әр ... жағдайлар әсер
етеді. Олар: жылдық маусымдық немесе тәуліктік температураның және сыртқы
ауа ылғалдылығының ... ... ... салу үшін ... ... ... ... жері; музейге келген келерменнің
саны.
Маусымдық өзгеріс жыл мезгілінің ауысуына және жылу жүйесіне, ал
тәуліктік ... ... бойы ... мен ... ауа ылғалдылығының
өзгеруіне тікелей байланысты.
Маусымдық өзгерісті тұрақтандыру үшін музейдегі жылу жүйесін ерте
күзде ... ... ... уақыттарында өшіру керек. Жоғарғы ылғалдылықта
жылуды күшейту қажет. Температуралық-ылғалылық тәртіпті бір қалыпта реттеу
үшін желдетудің маңызы ... ... ... ... ... және оны ауа райының өзгерістерін ескере отырып жүргізеді.
Сақтау орындары мен ... ... ... мен ... ... ... үлкен болған жағдайда желдету өте қауіпті. Сондықтан, сыртқы
және ішкі температура көрсеткіштері жақын болған дұрыс. Желдеткен ... ауа ... ... тура ... жөн. ... ... ... қажеті
жоқ. Температуралық-ылғалдылық тәртіпті тұрақтаныру үшін қолданылатын тағы
бір әдіс ауаны ... ... ... ... ... ... орындарын
ылғалдандыру қажет болған жағдайда, өнеркәсіптерде дайындалған әр түрлі
ылғалдандырушылар қолданады, жылу көздерінің жанына ылғалды маталар ... ... су ... ... Ал, ішкі ... құрғату мен фен
тәрізді желдеткіш құрлымы бар құрғатқыштар қолданылады.
Температуралық-ылғалдылық тәртіпті тұрақтандырып реттейтін жоғарыда
аталып өткен әдістерден басқа ең ... түрі ... ... болып
табылады. Ауаны кондиционерлеу жүйесі сақтау орындарында сақтау орындарында
қажетті температура мен ауа ылғалдылығын ... ... ... бар болғанымен де температуралық-ылғалдылық тәртібін тұрақты
түрде бақылап отыру ... ... ... ал, ... гигрограф және психометр сияқты аспаптар мен тексеріп ... ... ... түрде тәулігіне 2 рет, ал экспозицияда 3
рет температура мен ауа ылғалдылығын тіркеуге ... ... ... ... ... ... әсер ... тағы бір себептерінің бірі – жарық
сәулесінің ... ... ... ... ... ... тәртіптің
маңызы зор. Ол музей заттарына жарық ... ... ... ... ... ... тәртіп заттардың табиғи ескіруін тежеу үшін
қажет. Тәртіп бойынша марапат ... ... ... ... мүлдем
түсірмей немесе жартылай кейде белгілі бір көлемде түсіру арқылы ... Ол ... ... металлдан жасалғанына байланысты анықталады.
Жарықтың әсерінен марапат белгілері ... және ... ... ... ... ... белгілеріне
ультракүлгін және көзге көрінбейтін сәулелердің ... ... Ол ... мен ... ... ... ағаруынан немесе
толық түссізденіп кетуінен көрінеді. Табиғи жарық ульракүлгін сәулелерге
бай болса, жасанды жарық ... ... ... ... Заттардың
физикалық өзгеріске ұшырауы табиғи және жасанды жарықта болатын инфрақызыл
сәулелердің әсерінен болады. Әр ... ... ... марапат
белгілеріне жарық әр түрлі әсер етеді.
Марапат белгілеріне жарықтың әсері тек ... ғана ... ... оның ... де байланысты.Орден мен медальдың түсі күңгірт қара
болса, онда жарықты сіңіру қасиеті арта түседі. ... тіке ... ... ... Ал, ... ... марапат белгілері үшін
жарықтық тәртіп әр түрлі болады
Жарық сәулесіне сезімтал барлық заттарды қараңғы ... ... ... ... ... қор ... ... жұмыс істегенде бөлме ішіндегі жарық 50-75 лк –тен аспау керек.
Музей жинақтарының дұрыс сақталуы олардың биологиялық зиянкестерден
қорғауды ... ... де ... ... зең саңырауқұлақ,
кеміргіштер сияқты биологиялық зиянкестер музей заттарын қатты ... ... ... ... ... ... тарап кетуіне кедергі
жасайтын жағдайлар жасалуы қажет.
Егер музейдегі температуралық-ылғалдылық тәртібі бұзылса, заттар ... ... ... айналасы ластанатын болса, музейге жаңа ... ... ... ... ... ... үшін
ыңғайлы жағдай туады.
Заттарға зең түскен саңырауқұлақтың жұғуы ауа ... ... ... ... мен ... ... жүреді. Ауадағы ылғалдылықтың жоғарылауы оның пайда
болуының негізгі себебі болып табылады, ал ... ... ... әсер ... ... ол ... +20° +25° ... ылғалдылығы 70% жоғары болса өрши түседі.
Заттардың шаң-тозаң басуы да ... ... ... ... жағдай жасайды. Зеңденген саңырауқұлақтар медаль ... ... және ... ... да ... Медаль мен орденде
әр түрлі түстегі дақтар қалып қоюы мүмкін. Оларды ... ... ... ... ... ... Зеңденген саңырауқұлақ түскен
марапат белгілерін тез арада басқа заттардан бөліп алып, жеке ұстау қажет.
Әрине, олардың жағдайын дұрыс ... үшін ... ... ... ... ... ... үшін музей жабдықтарын 2%-
ті формальдегидтің спирттік ертіндісімен жиі сүртіп отыру керек
Музей жинақтарын саңырауқұлақтардан басқа әр ... ... ... ... үш ... ... ... Ағаш зиянкестері, тері, былғары
зиянкестері және қағаз зиянкестері.
Әсіресе ағаш кеміргіші – ... көп ... Оның ... ... ... көрінбейдіағашты көлбей кеміреді. Оның өсуі 2 ... ... ... Бұл ... заттың ауырғанын анықтау өте қиын. Заттың
ауырғаны тек заттың бетінде домалақ тесіктер пайда болғанда ғана ... ... ... ... ... ... ... өңделеді.
Биологиялық зиянкестермен күрес жүргізу жұмыстары реставрациялық
кеңестің шешімімен және реставраторлардың ... не ... ... ... ... ... ... келу қаупі бірнеше
факторларға байланысты: марапат белгісінің ... ... ... ... мен ... жасалу технологиясына, сақталу дәрежесіне, шаңның бар
жоғына, олардың қойылу тәртібіне, қорабына қарайды. Сондықтан ... ... ... ... шешу үшін оның ... ... мен
жасалу әдісін анықтап алу ... ... ... ... ... ... келеді. Оған шашел тескен ағаштар мысал бола алады.
Механикалық нұқсан келтірмеу үшін сақтаудың дұрыс системасын қлыптастыру
мен қатар, музей ... ... ... ... ... керек. Сақтаушының
қолы құрғақ, таза болғаны ләзім. Тоқылған қолғап киген оданда жақсы.
Монетанын ең ... ... ... ... ... ... ... істеудің
тәртібімен тек қор сақтаушылар ғана емес, экспозиция жасаушылар, ... ... ... болғаны жақсы.
Қорды сақтаудың ең маңызды істерінің бірі музейдегі заттарға нұқсан
келтіретін немесе жоятын жағдайлардың алдын алу ... ... ... ... ... ... алу мүмкін емес. ... ... ... ... ... де ... қорына өрт үлкен қауіп төндіреді. Оны алдын ... жолы ... ... ... ... ... ... болып табылады. Бұл режимде бірнеше
шаралар қарастырылады: төбедегі жаппаны өртке ... ... ... ... өртке қарсы ережелерді сақтау, бөлмелерде
өртке қарсы ... ... ... өрт ... ... ... шарт.
Музей тәулік бойы бақылауда болуы тиіс. Дирекция әр бөлімге жауапты
адамдарды тағайындайды. Өрт ... ... ... ... ... ... өткізілуі тиіс. Өрт шыққан жағдайда оны өшіругежәне
қорды көшіруге кіріседі де, қалалық ... ... ... шақырады.
Өрт электор жүйелерінің ақуалынан шығуы мүмкін. Электриктер тәулік бойы
бақылау жүргізілуі тиіс. ... ... ... ... беру ... ... қорына су мен жылу жүйесінің ақаулығынан да зиян келуі мүмкін.
Кептіру кезінде көптеген заттар ... ... ...... су ... жер ... жанартаулардың
атқылауы, сияқтылардың алдын алу мүмкін емес, алайда олардың музей ... ... ... ... бір ... музей құрлысының
жағдайына, коммуникацияларына, музей қызметкерлерінің ... ... де ... ... сақталуына соғыстың болу қауіпі де өте ... ... ... ... ... ... заттардың қайсысын
бірінші кезекте құтқару керектігін білуі тиіс. Іріктеу жұмысы жоғарғы
басқарушы оргондардың ... сай ... ... ... оның ... режиміне де байланысты. Ол музей
ғимаратының және ... ... ... ... ... ... бар-жоғына байланысты. Бұл режимге музейдің қор ... ... ... ... де жатады.
Музей ғимаратының ұраларында, бірінші қабатындағы бөлмелерінде, шатыр
терезелерінде тор болуы ... ... ... ішкі және ... қор және экспозициялық қондырғыларының сенімді құлыптары болуы
тиіс. Бағалы металл мен тастар сақталатын ... ... ... ... ... болуы қажет. Кей жағдайда бағалы ... ... ... ... бірақ олар сейфтерде, жанбайтын шкафтарда, сақталуы тиіс.
Терезелер сыртқы және ішкі есіктерде ... ... ... Күзет қызметі азаматтық полициялық немесе аралас болуы мүмкін.
Полиция бекеттері ... ... ... ... музейдің сыртқы
шығатын және кіретін есіктерін ... ... ... экспозициялық
залдарда, қор бөлмелерінің, реставрациялық шеберханалардың кіре берісінде
тұратын бекеттері болады. Күзетшілердің және ... ... ... ... ... тәртібін, кілт, пломбир,
монеталарды сақтау тәртібін нормативтік құжаттар ... ... ... ... ... ... сақтап қорғап қана қоймай оны
халыққа насихаттап ... үшін ... ... суретші -
дизайнерлар жасайды. Музей экспозициясын құру барысында монеталарды сақтап
қорғауымыз қажет. Сондықтан ... ... ... ... ... ... бар/9,404-407/.
3.2 Реставрация және консервация жасау тәсілдері
ҚР Орталық Мемлекеттік музейінің қорында қоладан жасалған әр түрлі
көлемдегі ... ... ... да ... ... ... жәдігерлерін зерттеу, экспозицияға қою және сақтау ғана емес, олардың
ұзақ сақталуын қамтамасыз ету үшін консервация және ... ... ... ... ... ... ... өзі музей заттарын консервациялауға жатады. Алайда бұл шаралар
көп жағдайда жеткіліксіз болғандықтан, заттарды сақтау үшін ... ... ... ... ... ... ... консервациялық
жұмыстарды тек арнайы дайындықтан өткен ... ғана ... ... табиғи ескіру процессін баяулату мақсатында
белгілі бір режимдерді енгізу арқылы заттарды сақтау, сонымен қатар, бұзылу
процессіне белсенді түрде ... ... ... ... табылады.
Заттарда олардың семантикалық дерек ретіндегі құндылығын төмендететін
сынған жерлері, нұқсандары немесе кейінен бүлінген тұстары болады. Мұндай
жағдайда ... ... ... ... ... бастапқы кейпін
келтіру тек шартты түрде ... ... ... ... ... кезінде
қалпына келмейтін өзгерістерге ұшырайды.
Реставрация дегеніміз – табиғи ескіру, нұқсан келтіру ... ... ... ... ... ... тұстарын бастапқы қалпына
барынша жақындату болып табылады. Кейде консервация мен ... ... ... ... ... емес. Мысалы, заттың бетіндегі зиянды тат ... ... оның ... да, бастапқы қалпына келтіруге де жатқызуға
болады.
Қордың сақталуын бақылап ... қор ... мен ... мен ... ... ... заттарды іріктеп алады.
Іріктеуді қордағы заттарды түгендеу ... ... ... ... кезінде әр бір затқа ... ... ... ... ... сақтаулы тұрған бөлмесінде қарайды. Көлемі ... ... ... ... ... Ол үшін столдың үстіне тегіс ақ
қағазды төсейді. Мұндай жабу ... ... ... ұсақ ... ... тез ... ... Олар кейін қалпына келтіру
кезінде қажет болады. Сонымен қатар, мұндай столда ... ... ... байқауға болады. Басқа заттарға жұқпас үшін төсенішті
ауыстырады.
Заттарды қарауда рефлекторлы лампалар мен ұзын шнур ... ... лупа ... жөн. ... ... – сызық, коррозия, жарық,
үгітінділерді сызғышпен өлшейді.
Қаралғаннан кейін оның қорытындысы ... ... ... ... ... сипаттарынан басқа, оның сақталу дәрежесі хронологиялық
ретпен жазылады. Бұл ... бір ... ... ... өзгерістерді
анықтауға көмектеседі.
Консервация мен реставрациялау өте жауапты іс. Қате ... ... ... ... ... затының жойылуына әкеліп соғады.
Жаңа тәсіл мен жаңа құралдарды қолдану өте ... және ... ... ... етеді. Қайталанбас сирек заттарды жөндеу
аса маңызды іс.
Консервация мен реставрация жасаудың керектігі, ... ... ... ... ... ... кеңес не комиссия шешеді.. Оның
шешімі протоколда тіркеледі. Жұмыстың ... ... мен ... арнайы құжатта көрсетеді. Жасалған жұмыс жөнінде қысқаша
сипаттама ғылыми ... ... ... ... ... ... ... Жылдар бойы осылай жинақталған құжаттар,
заттардың реставрацияланған құралдары мен тәсілдерін анықтауға, тәсілдерді
жетілдіруге көмектеседі.
Реставратордың ... ... көп ... Сақтаушымен бірге ол
музей заттарының сақталуын қадағалайды, консервация мен реставрацияны қажет
ететін заттарды сұрыптайды да осы жұмысты атқарады, заттардың ... мен ... ... жөнінде шешім де оған байланысты.
Реставраторлар жүргізіп отырған зерттеу жұмыстары музей заттарын зерттеуші
ғылыми қызметкерлерге де ... ... ... ... мен ... анықтау жағынан көмектесе алады.
Қола адамзат тарихында өте көне құйма ... ... Ол ... б.з.д 3-2 мың ... алтын мен мыстың ... ... ... ... ... бойы ... тұрмыстық заттан бастап, керемет
монументтік мүсіндерге ... әр ... ... ... ... ... күнге
дейін қола өнер ескерткіштерін жасайтын тамаша материал ретінде өз маңызын
жойған жоқ. ... ... ... ... ... ... табылған заттармен жиі толықтырып отыратын жұмыстарда ерекше
орын алады. Өйткені жер астынан табылған мыс пен ... ... ... ... тез ұшырайды. Музей қорына енген коллекцияларды ... оны ең ... ... реставрация жасалынып, оның әрі қарай
бүлінбеуіне жағдай жасайды. Сонымен қатар, музей қорында ұзақ ... ... ... ... да ... ... бірі ... табылады.
Өйткені қола белгілі бір жағдайда ғана коррозияға берік болады. Оның дұрыс
сақталмауы және өткен ... ... мен ... ... ... қола мен ... жасалған заттардың бүлінуіне, яғни
"ауруға" ... алып ... Қола мен ... ... заттарды
реставрациялау үшін оны алдын ала ғылыми түрде зерттеу жұмыстарын жүргізу
керек. Ол үшін мыналардыы ескеру қажет: а) қола мен ... ... ... оның ... ... мен ... ... г) бүлінген жерді қалпына
келтіру барысында, оған зиян тимей, гарантия беретін әдіс-тәсілдер қолдану;
Сонымен қатар, реставратор қалпына келтірілген затты ... ... ... алуы ... оған ... ... және бүлінудің
қайталануынан сақтау жатады.
Реставратордың жалпы міндеті өнер ... ... ... ... ... Бұл ... дұрыс атқару үшін ... ... ... ... ... дұрыс түсіну, өнер
ескерткіштерін сақтап, қалпына келтіруде жасалған ... ... ... де ғана оның ... ... қалпына келтіру
мүмкін.
Адамзат қола мен мыстан жасалған ... ... ... реставрация
жасағаны туралы деректер жоқ. Бірақ, коллекциялау мен ... ... ... ... ... ... ... мәселелері ертеректен
қызықтыруы мүмкін. Реставрациялық жұмыспен немесе сол ездегі тазалау ... ... ... не ... ... ... бойы тазалаудың әдіс-тәсілдерінің тәжрибесі қалыптаса берді. ... ... ... ... құпиясы болып, оны ешкімге жария ... ... мұра етіп ... ... ... ... құпия тәсілдері
ешкімге айтылмай шебердің өлімімен жоғалып та кетті. ХХ ғасырдың басында
коллекционерлердің мыстан жасалған заттарды ... оны ағаш ... ... апта ... ... ... ... әдістерін қолданды.
Кейбір жағдайларда ғана металлдан жасалған аса бағалы заттарға реставрация
жасау процессіне ғалымдар қатысатын болған. ... 1862 жылы ... ... ... музейіндегі атақты вазаға реставрациялық
жұмысты монета ... ... ... ... ... қана ХІХ ... аяғы мен ХХ ғасырдың басында ғана металлдан
жасалған тарихи маңызы бар ... ... ... ... ғылыми
тәсілде жасау әдістерін қолдана бастады. Сол уақыттағы реставрациялық
әдістер туралы мәселені көтерген атақты коллекционер ... А.К ... ... ... древних монет" Спб., 1908). Онда алтын күміс, мыс
және қола монеталарды тазалау ... ... ... ... айтылған
еді. Бұл мағлұматтық сипатта айтылғанымен маңызы зор, өйткені ол ... ... ... ... ... еді. Ал, сол ... ... табиғи құрамын зерттеп анықтау жоғарғы дәрежеде болды. ХІХ ғасырдың
90-жылдары көптеген атақты химиктер археологиялық қазбадан табылған ... ... ... ... ... ... атақты француз
химигі М. Бертелло алтын, күміс, қола, мыс және ... да ... ... ... жасады. Анализдердің нәтижелерін зерттеу
негізінде ол металлдың құрамы туралы дерек бойынша археологиялық ... табу ... ... шықты.
ХІХ ғасырдың 90-жылдары Европаның музейлерінде арнайы реставраторлық
шеберханалар қалыптаса бастады. Онда реставрацияны ғылыми пән ... аса ... роль ... ... ... істеді. Бірінші
дүние жүзілік соғыстан кейін, соғыс уақытындағы ауыр жағдайдан зақымдалған
музей ... ... қалу үшін ... ... ... ... жасалған заттарды реставрациялаудың ғылыми жағынан
дамуы тездетілді. Мұнда 1918 жылы Британ музейінің жанынан ұйымдастырылған
реставраторлық лабараторияның жұмысы ... ... ... А. ... есебінің маңызы зор. Ол есептің маңыздылығы сонда, ... ... ... ... ... ... ... негізделген, көптеген эксперименттермен тексерлген және
одан әры реставрацияланған заттарға бақылау жасалынған.
Ұлы Отан ... ... ... ... соғыстың ауыр
зардаптарын жою үшін СССР-да реставрациялық жұмыс анағұрлым белсенді қарқын
алды. 1947 жылы М.В. Фармаковскийдің "Консервация и ... ... ... ... жарық көрді. Бұл еңбек реставраторлар мен
қорғаушыларға соғыстан зақымдалған коллекцияларды қорғау мен ... ... ... ... ... ... ... бұл уақытта практикалық
жұмыстар мен қатар зерттеудің тәсілдерін жетілдіру мен жаңа ... ... ... ... жатты. Мынадай бір қатар ғалымдардың ... ... 1947 жылы ... жәе ... ... ... ... из
бронзы, применямые в Эрмитаже», 60-жылдары И.О. ... ... ... ... ... 1950 ... ... «Методика реставрация археологического бронзы – Вопросы
реставрация и кансервация произведений изоброзительного искуство»/18,20-23/
.
Мыспен ... ... көне ... ... ... ... тууы ... заттар коррозия өнімдерін толық алып ... пе ... сол ... ... ... ... пе, заттан ол
қабаттан толық тазалап алып тастау керек пе деген. ... ... ... ... тазаланған заттың сыртын жылтыратып тонировать ету керек.
Бірақ та мыспен қоладан жасалған өнер ... ... ... ... ... ... ... талаптары бирден-
бір шешуші талап бола алмайды.
Реставрациялық принциптерді таңдауда металлдың ... ... ... ... ... ... мәні ... табылады.
Заттарды өңдеу әдісі туралы шешім және әр ... ... ... ... ... ... ... түрде ескеру қажет.
Мыс пен қолада эмаль тәрізді оны табиғи түрде жақсы сақтап тұратын
пленка ... ... ... оны алып ... ... жоқ. Ал, оның ... ашық жасыл түсті нүктелі коррозия болса, онда патинаны зақымдамай
сол тұсын ғана алып тастауға болады.
Реставрацияға түскен ... ... зат ... ... ... Заттың сақталу дәрежесі, қышқылдардың сипаты және басқа да деректер
анықталып алынуы ... Тек ... ... ғана ... ... ... туралы
мәселені шешуге болады /34, 130/.
Қола мен мысты реставрациялау барысында тазалаудың үш: ... ... ... ... ... ... әдісін Санк-Петербургтегі Мемлекеттік Эримтажда кеңінен
қолданылады. Бұл әдіс ... ... ... ... әр түрлі
қошқылдың ошақтары болған жағдайда ғана ... Олар ... ... ... тасталады. Егерде ол қышқылдарды алып тастау ... ... ... ... ұрып ... ... ... патина жапқан заттар жалпылай тотығу қабатымен жабылған
болады. Мұндай заттар механикалық тәсілде жақсы ... Тот ... ... ... ... Ондағы патиналық қабатты зақымдамауға
тырысу керек. Кейбір жағдайларда тотықтар алынып тасталғанан соң, ... ... ... қалып қояды. Ондай жерлерді толық тазартып тастау
керек.Оны дұрыс тазаламаған жағдайда ол жерде біраз ... соң ... ... болуы мүмкін.
Кейде эмаль тәрізді патинамен жабылған заттарда механикалық тазалауға
келмейтін терең коррозиялық ошақтар болады. Мұнда жағдайда, сол ... ... ... ... ... ... ... химиялық жолмен жүреді.
Егер эмаль тәрізді патинамен жабылған заттардың қышқылы бар ... ... бен ... ... ... ... ... бір
себептермен мүмкін болмаса, эмальдік қабатты да ... ... ... химиялық әдіспен тазалайды/19,14-16/.
Тазаланған заттарды алды-ала қырық отыз минут спиртте ұстап, шкафта
кептіреді. Жәе қорғаушы қабатпен жабады. Қола ... ... ... ... түрлі қышқылдармен ерітуге ... ... әр ... ... ... ... Олар:
органикалық құмырсқа қышқылы, лимон қышқылы, сірке суын қолданады.
Құмырсқа қышқылын қолдану барысында жақсы нәтижелер алуға болады. ... 15 % ... ... ... ... ... 60-70º С қыздырған
жағдайда тез жүреді. Кейбір қола заттар ... ... ... ... түске айналады. Бұл затта мысты өңдеу болған жағдайда
болады. Зат ыстық ... ... ... қызып түсі өзгереді.
Сонымен қатар, 10º лимон қышқылын қолданады. Химиялық реактивтермен
затты жақсылап ... ... ... ... тазалап жояды. Оларды ыстық
суға 3-4 рет қайнатқан жөн. Әр қайнатқан сайын суын ауыстырып отыру керек.
Оны бақылаудың ... ... оған ... ... көшуіне
болады. Қола заттарды қышқылдардың әлсіз ерітінділерімен тазалау барысында,
оксильдерді ... кей ... өте ұзақ ... созылады. Бұл процесс қола
заттарының бетіндегі оксильдердің ... кей ... өте ұзақ ... Бұл ... қола ... бетіндегі оксильдердің қабатының
қалындығына байланысты ұзақ болуы ... ... ... ... ... ... ... жүргізілетін электрохимиялық әдіс темірге жүргізілетін әдіске
ұқсас келеді.
Бұл үшін ... ... ... ... оның ... ... жұқа етіп төсейді. Оның үстіне қоланы қояды да толығымен
ұсақ цинкпен стін сеуіп тастайды. Енді ... ... ... Ол ... ... ... ... табылады. Электролитті ыдысқа цинктан 3-4 см
асып ... етіп құю ... ... тез ... ауа ... ... ... элоктрохимиялық процесін былай түсіндіруге болады. Электролиттегі
екі ... ... ... ... электорлық ток қалыптасады.
Тазаланып отырған қола заты қарама қайшылық +,- ... ал цинк анод ... Осы ... ... тогы суды екі ... - водорот пен
кисларотқа ыдыратады. Көпіршік тәрізді бөлінген водород катодқа бөлініп
шығып, ... ... ... ... қола ... ... ... анодқа бөлініп цинкпен қосылып кетеді. Затты тазалау өте ... ... Оы ... үші ... отқа ... екі үш ... ... керек.
Тазалау процесі біткеннен соң ыдыстан затты алып, ағын суға ... соң ... ... ... орамалмен сүртіп, құрғатады. Бұда
кейін затты 30-45 ... таза ... ... және ... ... үшін ... қабатпен қаптайды. Ол үшін синтетикалық смолаға
негізделген лак, парафин, балауыз ... ... ... ... мен ... ... – бұл ... жұмыстың ең
бір жауапты түрі/19,17-18/.
Олардың сақталу дәрежесі мелаль мен орденнің жатқан жеріне байланысты
болады. Кейде олар бетін ... ... ... ... ... ... көрсетіп тұратын оксильдің жұқа қабатымен ... ... олар ... ... ... әртүрлі формасы мен құрамы
мен қапталып кездеседі.
Медаль мен ... ... қола ... ашық-жасыл түсті
хлорлық қосындылардан тұрады.
Оларды тазалаудың міндеті олардың бетіндегі бейнелер, жазу мен
белгілерді және тағы ... ... ... ... ... ... монеталарды тазалауды органикалық қышқылдар – құмырсқа, сірке суы
және минералдармен жүзеге асырады. ... ... ... ... ... ... ... 15% - құмырсқа, 10% - сірке
суы қышқылдарын қолданған дұрыс. Марапат белгілерін қышқылдарда оксильдер
толық ... ... ... соң ... ... ... ... Қола заттарын реставрациялау операциясының бәрі қолданылады.
Тазалау процесін тездету үшін механикалық, химиялық әдістерді бірге
жасауға болады. Қышқылда жатқан ... ... ... ... ... ... ... тазалайды. Бұл үшін нәзік темір сымнан жасалған
«кистичканы» қолдануға болады. ... ... ... барысында
тотықтың ерігіш жоғары қабаты түседі. Бұл тәсіл тазалауды тездетеді және
монетаның бетіне ... ... ... ... Әр уақытта монетаны
лупамен қарап тұру ... бұл ... ... ... ... көмектеседі.
Марапат белгілері қатты, қалың тотықтар болған ... ... ұзақ ... және ... ... ... ... мүмкін. Мұндай
жағдайда оларды тазалау үшін қола мен ... ... ... ... ... ... ... Медаль мен орденді ысытқан
жағдайда міндетті түрде қатаң бақылау жасау ... Егер ... ... ... онда ... ... сәтті жүріп, ондағы бейнелер нақты
айқындалады. Кейде ... ... ... ... ... алып тастағаннан кейін қара дақтар қалады. ... ... ... анық ... Бұл ... ... ... салып, өңдеу жасау керек немесе нәзік ... ... ... ... ... ... кейін медаль мен орден бетіндегі бейне
анағұрлым ... ... ... тотық алынғаннан кейін де тотықтың жылтыраған,
қатты, қызғылтым қабаты қалып қояды. Олар кейде ... ... ... ... жауып көрсетпейді. Бұл қабаттар көбінесе ... оңай ... ... жағдайда медаль мен орденді ұзақ қайнатқаннан кейін де,
механикалық тәсілмен де бұл қабат алынбайды. ... ... ... ... ... ... Оны ... қышқылымен өңдеу жасағаннан кейін сұр түсі
кетіп, тазаланады/20,56-58/.
Нашар сақталған, әсіресе үзіліп ... ... ... ... ... ... қиындықтарға алып келеді. Кейде мұндай
тазалау барысында оның ... ... ... ... ... тәсілмен тазалау өте тиянақты, қатаң бақылаумен ... ... ... ... ... күш ... беткі қабатынан
тазалау арқылы өте әлсіз сыртқы ... ... ... Кейде толық
тазаланбаған медаль мен орденді анықтау үшін ... ... ... Бірақ,
оны қайта қарағаннан кейін қайта ... ... ... ... ... ... ... тазалау барысында мүлдем жойылуы мүмкін.
Кейде олардың кішкентай ... ғана ... ... ... ... ... ... сақтау барысында мыстың жасыл
тотықтарымен қабатымен жауып қоятынын атап өткен жөн.
Темірден ... ... ... ... рет ... суды ... ... Соңынан дистиллирленген сумен шаяды. Одан кейін 30-40
минут спиртте ұстап ... ... ... заттар қабатымен жабады,
бетін жабу, қоланы жабу сияқты жүреді.
Реставраторлық практикада қатты тоттанған тек қана ... ... ... қола ... ... тура ... ... реставрацияың негізгі
міндеті оны ғылыми зерттеу үшін оның формасын анықтау және ... ... ... ... ... зақымдалған заттарды химиялық
және электрохимиялық тазалау оларды толық бүлдіріп алу ... ... ... тек қана ... ... механикалық әдісін ғана қолдану
керек. Заттан оксиль ... ... ... да ... ... ... затты қысуға, затты бүлдіріп алмас үшін ... ұрып ... Оны ... ... ... жалпы формасы анықталынып, шығарылады.
Бұл тазалауды толық аяқталды деп айтуға болмайды, себебі ... ... ... ... ... ... ... орындалуы деп
санауға болады, өйткені заттан оксиль толық тазаланбағанымен ғылыми-зерттеу
үшін затты қолдануға болады.
Археологиялық қазба нәтижесінде табылған, реставрацияға ... ... оның ... ... сақталу дәрежесіне, жағдайына байланысты үш
топқа бөлуге болады. ... ... ... ... ... және жұқа ... жабылған темірлер жатады. Мұндай темірді жерде ұзақ жатқаны мен
де оның формасы өзгеріске аса көп ... ... ... қабаты қалың тотығу қабатымен жабылған, бірақ,
металлдық ... ... ... ... ... Заттың тотығуы оның
формасы мен көлемін қатты өзгеріске түсіреді.
Үшінші топқа, толығымен темір ... ... ... ... ... заттардың бетінде қатты тоттанудың әсерінен бүдірлер, ісініп кеткен
орындар байқалады. Мұндай заттар ... ... ... оның алғашқы түрі
мүлдем өзгеруі мүмкін. Олар ... ... ... ... ... ... мыста жүргізілген тәсіл сияқты өтеді.
Темірді электрохимиялық тәсілмен өңдегеннен кейін сүр түске айналады.
Тотықты ... ... Әлі де ... ... тотықты жұқа скальпелмен
тазартады. Заттың бетіне ... ... өте жай ... тазарту керек.
Содан соң оның бетін матамен ... Оны ... ... үшін қызыл
резенкемен өңдейді де, жұмсақ щеткамен тазартып, тотықтың қалдықтарынан
затты толық ... Егер ... ... ... ... толық
тазармаса, ол электрохимиялық тәсілмен тағы қайта өңдейді/21,49-51/.
Жақсы металдық ... ... ... ... өңдеудің
электрохимиялық тәсілінен басқа мынадай тәсіл қолданылады. Ыстық суда
жуылған ... он он екі ... 5-10 % -тік ... ... ... ... ... кейі оларды ағын сумен жуады, жұмсарған тотықтарды
скальпельмен тазартады. Содан монетаны 5 % ... ... 1-2 % ... ... салып қояды. 10-15 минутта кейін оны ыдыстан алып, ағын
судың астында жуады да, скальпель немесе ... ... ... Металды
қышқылмен өңдеп біткеннен кейін 10-12-сағат тағы да 5-10 %-тік едкий ... ... ... соң оны ... ... ... ... тәсілмен тазаланған заттар жылтырап тұрады. Темір
заттарды сыртқы әсерден қорғау үшін ... анти ... ... ... ... уақытта темір үшін бетін жабатын әр түрлі
материалдар - май, лак, арнайы смазкалар ... ... олар ... үшін көп ... сай ... ... ... қамтамасыз
ететін майдың қою және қалың қабаты ... ... ... ... үшін көп ... ... Сақтау қабаты ретінде парафин
қолданады. Оны мынадай әдіспен жабады: ыдыста парафинді 120º ... ... ... ... ... ... ... монталарды
қайнатады. Парафины бар ыдыстқа алдын-ала тазартып, кептірілген ... 120º ... 30-40 ... ... ... ... ... парафині бар ыдысқа оны салғаннан ... ... ... ... қабат пайда болады.
Ингибитор дегеніміз – тотыққан белсенді ортаға аз ... ... Ол ... ... бүлінуін баяулатады. Металлдарды қышқылмен
өңдеу барысында көптеген органикалық заттар ингибитор бола ... ... мен ауа ... ... ... ескіруіне өте қатты
әсерін тигізеді. Бұл әсердің сипаты мен күші заттың жасалған материалынан,
оның құрылымынан, қандай ортада ... ... ... ... ... ... байланысты.
Органикалық ылғал тартқыш (гигроскопиялық) материалдардан (ағаш,
тері, қағаз, ... ... ... өте жоғары немесе өте төмен
ылғалдылықтан қатты зардап шегеді. ... ... бұл ... ... ... сығымдалып, беріктілігі, төзімділігі азайып, зат
деформацияға (өзгеріске) ... Өте ... ... бұл ... ... жіптердің байланысы, жабысуы бұзылады, химиялық өзгерістер
күшейеді, зат деформацияға ұшырайды. Өте жоғары ... ... тез ... әсер ... ... ... ... бояумен) арналған кенептің
көлемі өзгерсе, бояу ... ... ... ... ... және ... мен ... жасалған заттарға да өте зиян. Темірлерді тат
басып қалуы ... ... ... ... ... ... Мысалы, қалайыны +18 ... ... ... ... ... Егер ... +13 ... төмендесе, ол өзінің
құрылымын өзгертіп «қалайы обасымен» ауырады. Жәдігерде сұр дақтар ... ... ... де ... Ал, пластилан мен балауыз (воск)
материалдары +25 градус С-тан жоғары температурады еріп ... ... пен ... температура гигроскопиялық заттардың
жойылып, құруына әкеп соғады. Жоғарғы ... ... ... ... ... ... ... қатты әсер етеді. Бір
бөлмеден екінші бөлмеге немесе басқа жерге ... ... сол ... ... ... аралық температурадағы бөлмелерде
ұсталуы тиіс.
Әсіресе, археологиялық жәдігерлерге өте көп өзгерісті басынан кешіруге тура
келеді. Темір ... ... ... болады. Археологиялық шыны
зеттерын да төменгі ылғалдылықта ұстаған жөн, себебі олар да ... ... ... ... ағаш ... ... жоғары
ылғалдылықта сақталуды қажет етеді. Әрбір жәдігрге байланысты темпеатуралық
режимді мамандар анықтайды.
Температуралық ылғалдылық режиміне байланысты ... ... жоқ. ... ... ... нұмқаулар бойынша темір заттары
үшін +18 градус +20 градус С, 50 %-ке дейінгі ылғалдылықта, шыны, ... ... үшін +12 ... +20 ... С және 55-65 % ылғалдылық, та,
тастар (бағалы, жартылай ... +15 ... +18 ... С және 50-60 ... тері, аң терісі бұйымдарын +16 +18 градус С, 50-60 ... та, ... +17 +19 ... С 50-55 % ... өнер ... +18 градус С және 60-70 % ылғалдылықта қара суреттер +12 градус С, 40-
50 % ылғалдылықта, ... ... +5 ... С, 40-50 % ... үшін +15 +18 ... С, 55-65 % ... ... мүйіз, тасбақа
заттары үшін +14 +15 градус С, 50-60 % ылғалдылықта устауды қажет етеді.
Қағаздар ылғалды ауа жағдайында және ... ... ... қауіпті
зақымдарға душар болады.
Керамика, фаянс заттары да ... ... ... да өзгертеді. Сол себепті температуралық ... ... ... ... ... ... температура +18 градус С ... С, ... ... 55 - +5 %. Қажетті температураны ... ... ауа ... ... ... Егер музейлерде кондиционер жоқ болған
жағдайда, жылу жүйесі, желдету, ... ... т.б. ... мен
қажет температураны ұстап отыруға тырысу ... ... ... ... де, ... экспонаттарға музейге келушілердің
саны да әсер етеді. Жоғары ... ... ... қажет. Суық күндері
музейдегі бөлмелерді жиі желдету зиянды, аязды ауа жылы бөлмеде сулы буға
айналып, ылғалдылықты ... ... ... кірген ауа музей
жәдігердеріне тура тимегені жөн және де ... ... мен ... ... ... болғаны дұрыс. Ыстық күндері желдетудің қажеті
жоқ. Температуралық-ылғалдылық ... ... ... ... ... ... аспаптар көмегімен тексеріледі және ... ... бір рет, бір ... ... ... ... ... ауадағы зиянды заттардан сақтау.
Музей жәдігерлерінің ескіруіне ауадағы әр түрлі қоспалар да әсер
етеді. Оған ... ...... газ, ... ... ... пн ... жасалған ащы иісті түссіз газ), хлор, минералдық шаң, қара
күйе (сажа) жатады.
Музей ... ... ... ... ... жеріне де
байланысты. Музейдің маңайының, бөлмелерінің таза ... ... ... ірі ... ... мекемелері болмағаны дұрыс.
Өнеркәсіп өндірісінің нәтижесінде күкіртті сутек ... ... ... ... зиян ... ... ... ауа райы жағдайында күкіртті
газ көлемі ауада ұлғаяды. Ылғалмен қосылып бұл газ күкіртті газ, ... ... ... ... Ол ... ... ... өнер тундыларын,
мраморды, қорғасынды, құмтас, мыс, алибастр, інжу, ... ... ... ... ... ... қолданатын қағаз, жеңіл өнеркәсіптері
арқылы ауада пайда болады, хлор ауада ылғалмен біріккен соңтұз қышқылына
айналады. Хлор да ... ... ... ... өнер ... ... ... песчаник, известняк, гипс, алебастр, інжу-маржанға
қауіпті. Аммиак күкіртті сутек сияқты ... ... ... ... Суда ... күміс, бояу, лак заттарына әсер етеді.
Шаң, қаракүйе, күйе заттарда газ бен ... ... ... ... ... матаға, қағазға сіңіп, механикалық
нұқсан келтіреді, заттардың сыртқы ... ... Шаң ... ... ... Ауаның тазалығы мен ластануы ауадан анализ алу арқылы жүзеге
асырылады. Ауаның ластануынан сақтанудың бір жолы – ... ... ... ... бекіту), әрине, кондиционерсіз болмайдыжәне
сүзгіш заттар (фильтровальные устройства) орнату да ... ... ... ... ... ... ... керек. Жәдігерлердің өзідерін тазалау өте
ұқыптылықты қажет ... ... ... шаңын еппен сүртіп, ... ... ... ... ... күдерімен (замша) жиі ... ... ... әр ... ... бұйымдары: папкалар,
қаптар, жаймасөре өте маңызды рөл атқарады.
б) Музейдегі ... түсу ... ... ұзақ сақталуы үшін
қолданылады. Бұл тәртіп бойынша заттарға жарық ... ... ... мүлде жарықсыз сақталуы мүмкін. Ол жәдігерлердің қай материалдардан
істелгеніне байланысты ... ...... ... ... ал ... ... ультракүлгін сәулелер тудырады.
Ұзақ толқындар инфрақызыл, жылы сәуле таратады. Ультракүлгін және
инфрақызыл сәулелерді көз қабылдамайды ... ... әсрі ... сыртқы пішінінің
өзгерістеріне әкеп соғады. Фотохимилық өзгерістер заттардың ультакүлгін
сәулесі мен түсетін ... ... ... ... Ол ... ... өзгеруінен, түссізденуінен білінеді. Табиғи жарық ультракүлгін
сәулелеріне бай. Ал жасанды жарық ішінде ... ... ... ... жағынан материалдар үш топқа бөлінеді:
1. Жоғары төзімділіктегі – темір, тастар, гипс, керамика, түссіз шыны.
2. Орта төзімділіктегі – сүйек, тері, аң ... ... ... ... ... Төмен төзімділіктегі – фотосуреттер, акварель, ... ... әсер ... ... де ... – зат күңгірт, қара,
қоңыр реңде болған сайын оның жарық сіңіру қасиеті арта ... ... ... барлық заттарға зиян. Жоғары төзімділіктегі заттарға жарық (күн
көзі) тура ... ... ... ... заттарға режим ір түрлі. Ағаш ... ... ... ... қарағай, шырша, емен, қайың – өңін береді, сондықтан
оларды қаптап, жауып қояды.
Ал майлы суреттерді, сүйектен ... ... ... ұшін жарық
түсіп тұру керек. Себебі, жарықсыз майлы бояу күлгінденеді, сүйек сарғаяды.
Ал аң терісін ұзақ уақыт ... ... ... ... түсу зиян келтіретін заттар жарықтан қорғайтын шынылармен
қапталып, түрлі құралдар қолдану арқылы ... Бұл ... ... ... 50-75 лк ... болу ... Люкс жарық түсірудің өлшемі.
Музейдегі биологиялық режим.
Музей заттарды биологиялық зиянкестердің әсерінен де ... ... ... ... ... құрт-құмырсқа, кеміргіштер.
Сондықтан музейлерде зиянкестердің пайда болуына жол бермейтіндей жағдай
жасалуы керек. Егер ... ... ... ... ... басса, музейге тамақ сақталатын қоймалар жақын
орналасса өте ... ауру ... ... ... өткізбей,
музейге қабылдамайды. Заттарды зең түскен саңырауқұлақтармен бүлінуі ауа
арқылы немесе ауру ... ... ... ... Егер ауа ... ... жоғары болса және температура +20 +25 градус С болса бұл ... ... ... (плесневые грибки) барлық органикалық текті
материалдар және кейбір органикалық емес, мысалы, керамика заттарына ... Бұл ... ауру ... ... ... ... – шаң-тозаң. Зең
түскен саңырауқұлақ аурулар музей жәдігерлеріне механикалық, химиялық зақым
келтіреді. Заттарда дақ ... ... ... ... ... ... ... түседі. Бұл ауруға шылдыққан заттардыбірден басқа заттардан
аулақтатып ұстау ... ... ... үшін ... ... Зең ... саңырауқұлақ ауруын болдырмау үшін ... ... 21 ... ... ... ... сүртіп отыру керек. Музей заттарына кеселін тигізетін ... ... ... Олар ... ... есіктен немсе музей
жәдігерлерімен ілесе ... ... жүн, ... сүйек заттарына зиян.
Қаракүйеге қарсы заттарды жылы, ыстық күндері қағу-кептіру, ... ... ... ... ... далмат түймедағы, ... салу ... Бұл ... ... алмастырып тұру керек.
Өйткені, олар оған үйреніп алады, кілемдердің ... ... ... ... қою арқылы да қорғайды. Үй шыбындары да өте зиян. ... ... ... ... ... ... ... бір орыннан екінші орынға ауыстырған кезде сақ болу
керек, бұл заттардың механикалық бұзылысынан қорғайды.
Табиғи-жаратылыстану ... ... ... ... ... ... ... не арнайы бөлмелерде сақталады. Табиғи-
жаратылыстану ғылыми музейінде жәдігерлерді ... ... ... Онда ... және (неорганикалық) және ... ... ... қор ... Бұл ... табиғатта әртүрлі құбылысытарды,
өзгерістерді, процестерді табиғи және ... ... ... ... ... ... күш, себептерін), құжаттау арқылы
тіркеуі, табиғаттың эволюциялық (бірте-бірте) даму кезеңдерін есепке алу,
белгілеу үшін жабдықталады. ... ... ... ғылыми
білімді насихаттауға, таратуға, қоғамдық, ... ... ... ... ... зат ... (жер ... тіршілік тараған
аймағы) тұтас бір жүйесінде жататын басқа да ... ... ... ... ... ... ... өз өмір сүру ортасынан алған кезде
оның ақпараттық потенциалы сол зат туралы қаншалықты ... ... ... өңдеу деңгейіне, экспонаттық сипат беруіне тығыз байланысты.
Басқа жәдігерлерге қарағанда табиғи-жаратылыстану жәдігерлері күрделі
кезеңдерден өтеді.
1-кезең – фиксация, яғни, белгілеу, ... алу, ... қою. Бұл – ... ... сатысы. Тірі табиғи зат алмасу процесін, клеткалардың
ыдырауынтоқтату мақсатымен ... ... ... ... жануарлардың терісін ... ... ... ... ... ... препараттау (зерттеуге, бақылауға
арналып даярланған жәндіктің организмі, анатомиялық және ... ... ... кептіру, қатыру, табиғат заттарын әртүрлі
қатыратын сұйықтарға құю (спирт, формалин) жатады. Әр ... ... ... ... ... көпшіліг үшін бұл алғашқы кезең болып ... ... ... шикізат қорына жатады.
Бұл қорлар арнайы қорға жатады және ол көп, ұзақ уақыт сақталмауы да
мүмкін. Сондықтан ары ... ... ... яғни қорғау, сақтау
керек. Кепкен, тұзталған, жануарлар терісі илеу ... ... ... ... қақтау арқылы сақталса, жәндіктерді ... ... ... ... арнайы жәшіктерге
саланап сақталады. Консервациялық әдіске бальзамдау (хош ... ... ... ... жұқа ... ... қолдану т.б.
жатады. Кейбір ботаникалық заттар тек фиксациялау кезеңінен өтсе ... ... ... ... жәдігеріне айналады. Фиксация және консервация
кезеңдерінен өткен заттарды үш топқа: ... ... және ... деп ... Құрғақ препараттарға табиғи матриалдар – ... ... ... заттар, палеонотологиялық: сүйек қалдықтар, іздері,
тасқа айналған ... ... ... ботаникалық (гербарий),
зоологиялық (тұлыптар, ... ... ... т.б.), ... (көбелектер), жан-жануарлардың тұрмыс-тіршілік қалдықтар (көң,
қи, тезек), ұялар ... ...... ... ... консевацияланған
заттар жатады.
Жәдігерлердің микроскопилық түріне – ғылыми зерттеу, оқу мақсатында
қолданылатын, микроскопиялық техника көмегімен қолданылатын, ... ... ... ... ... жәдігерлерін әр түрлі топтарға бөліп қою керек. Мысалы, мата,
тері, аң терілері бір ... ... және олар ... ... топтарға
бөлінеді. Заттар көлемдеріне ... ... ... мақта матамен
оралады. Жүн, жібек, кенап, мақта, синтетикалық жіптен жасалған бұйымдар ... ... ... ... ... ... ... жалаулар көлденең
күйінде сақаталады.
Кейбір музей бұйымдарын сақтауға келсек, оларды , әдетте, линолеум
немесе пластикпен ... ... ... ... ... үлкен ағаш бұйымдарды арнайы тұғарларда, сдендтарда, ал көлемі
кішігірім бұйымдарды (ыдыс-аяқ, ... ... ... ... ... ... ... дұрыс
Үй жиһаздары екі ярусқа бөлінген стеллаждарда сақталады. Біріншісінде,
көлемі үлкен, ірі, ... ... ... ... ... жиһаздарын, әсіресе, ірілерін, еденде сүйреп орнын ауыстыруға
болмайды, оларды мүмкіндігінше, көтеріп қозғалту керек.
Музейлердің қорларына енетін ... ... ... ... ... ... ... заттар қолданыс аясын да естен шығармаған жөн. Бұл
міндетті қорды сақтау жүйесі шешеді.
Музей қорындағы ... ... ... ... ... арасында ең жиі кездесетіні – жәндіктер. Әсіресе, кеміргіштер.
Кеміргіштермен қатар, ағаш ... ... да ... ... ... ... зияны айтарлықтай аз.
Кеміргіштердің 10 түрі ... ең көп ... түрі – Anabium ... Deg. ... ... ... деп ... Зақымдаушы ретінде ол бұрыннан белгілі –
ол әдетте, үй жиһаздарын, үйлердің ағаш бөліктерін, ағаш ... ... ағаш ... ... ... арша тектес
ағаштарынан және жапырақты ағаштардан жасалған бұйымдарды зақымдайды.
И.Н. Тоскина жүргізген зерттеулер нәтижесінде үй ... ... ағаш ... ғана ... жұмсақ түптелген кітаптарды да зақымдайды.
Кеміргіш мочевино-формальдегид смоласымен өңделген ағаш ... ... ... Сондықтан бұл ерітінділермен ағаш бұйымдарын
өңдеп тұру қажет.
Үй жиһаздарын кеміргіші–ұсақ, ұзындығы 3-6 мм, цилиндр ... ... ... ... ... ... ... сәуір айынан бастап пайда
бола бастады. Мамыр-маусым айларында кең ... Ал аса ... ... ... ... болады. Қыркүйек пен ақпан
айларында үй жиһаздарын кеміргішіұшуын тоқтатады. Қоңыздар, әдетте, 2 апта
мүлдем ... ... ... ... ... орта ... 20-30
жұмыртқа салады.
2-3 аптадан кейін, ұзындығы 1 мм жетпейтін личинкалар пайда ... ... ... ... ... ... Личинкалардың жүрген жолдарын
жай көзбен көру мүмкін емес. Личинкалар 2-5 жыл, кейде 3-4 ... ... ... ... – 5 мм ұзындықтағы С ... ... ... ағаштың сыртқы бетіне қарай жылжып қуыршаққа айналады. Ал 2-3 аптадан
кейін ... ... ... болады. Пайда болған қоңыз ағашты кеміру
арқылы тесік жасап ұшып шығады. ... ... ұн ... ... ... болады. Ұшу тесігінің диаметрі 1,5 – 2 мм. Көктем-жаз ... ... ... және ұсақ ... көп ...... ошағын
көрсетеді.
Қоңыздар көбінесе кеш батқанда ұшады. Жарық түсіп тұрған кезде ұшып
жүрген қоңызды сирек көруге болады.
Үй ... ... ... ... және ... температураға және
ылғалдылыққа байланысты. О градус кезінде личинкалар анабиоз жағдайында
болады, ал температура ... ... ... ... Бұл ... үшін ... ... температура 22-23 градус. Ал ... ... ... шекарасы 18-20 пайыз. 45 пайызы ... ... ... 65 ... ... ... ... дамуына өте
қолайлы.
Музей қоры бұйымдарын зақымдайтын кеміргіштердің түрлері әлі де ... ... ... көп ... ... ... ... – Pribium con fusum Kr.
- үй кеміргіші – Pribium pertinax J.
- гробовый – Pribium carpini Hbst.
Бұл үш тірдің таралуы ... ... ... ... ... ... ... баЈытја қарай, ылғалды, сулы
жерлерде өмір сүреді.
Үй кеміргіші құралдардың төменгі жағына қарай, бөренелердің ... ... ... өте ... және әлсіз желдетілетін жерлерде
пайда ... ... ...... ... ... ... өте қолайлы жерлерді мекендейді.
Бұл кеміргіштерге қыстың суығы ... әсер ... Сол ... ... құрылыстарда кездеседі. Олардың личинкалары ағаштың үстіндегі
қабатын, бөренелердің ұштарын ... ... ... аса ... ... ... ... басқа ағаш бұйымдарға зақым тигізетін
кеміргіштердің келесі түрлері:
- қызыаяқты кеміргіштер – ... rufines F. Anobium rufines F.
- ... – Ptiline fus cus ... бұл екі түрде саңырауқұлақ ауруымен байланысты емес.
Бұл екі түрде әр түрлі ... ... ... әсіресе,
қызылаяқты. Қызылаяқты кеміргіштер ағаш скульптураны, үй ... ... ... ... да ... ... болжамы
бойынша бұл кеміргіш 2 жылдан аса уақыт өмір сүрмейд.
Оңтүстік аудандарда үй жиһаздарын кеміргішімен қоса ... ... ...... brunneus ol.
- батыс – Oligomerus ptilionoides Woll.
- крымдық – Nicobium achneideri Rtt.
Олар ылғалдылықты аса ... ... ... ... өте ... керек. Үй жиһаздарын кеміргішімен салыстырғанды, бұлар ыстық
және құрғақ жерлерді мекендейді.
Бархатист және батыс ...... ... үй ... өнер ... ... қатар, тарақмұртты кеміргіштер (Ptilinus pectini – cornis
2) де кең тараған. Ол көне ағаш скульптураны, бук ағашынан ... ... ... ... зақымдайтындардың келесі тобы – ұзынтұмсық –
трухляктар (Curculionidal семьясы, Cossorinal ... мен ... ... ... ... көрінісіне
қарап ажыратады: егер кеміргіштердің личинкасы ғана ағашты зақымдаса,
ұзынтұмсық қоңыздар өздері ағашпен ... көп ... ...... spadix ... ... және ... экспонаттарын зақымдайтын ұзынтұмсық
трух-ң екі түрі белгілі:
1. Eromotes elongatus Gull.
2. Ph. culinaris.
Ағаш зақымдаушылардың үшінші тобы – ... ... көп ... ... јара үй ... Hylotrup es bajulus ... – 10-20 мм ұзындықтағы қарасұр қоңыз тек (хвойный) аршатектес
ағаштарды ғана зақымдайды. Қоңыз ағашты ... ... ... ... қарап айту қиын. Бұл қоңыздың жасайтын тесіктері ... ...... 3-5 х 6-12 мм. ... дамуы 3-4 жылға
созылады. Ал қолайсыз жағдай туса 8-12 ж. созылуы мүмкін. Қоңыздар ... және ... ... сау бұйымдарға тез ауысады.
Қара үй усачы ылғалдылығы 12 пайыз ағашта дамиды. Ол әлемнің ... ... ... кейде фиолетовый усач ... ... ... сыртқы қабатында өмір сүреді.
Біздің жерімізде (древогрызы) ағашкеміргіш ... ... ... ағаш бетінде қалдыратын тесіктерінің диаметрі – 1-1,5 мм.
Өте ұсақ қоңыздар, қызыл-қоңыр түсті, ұзындығы – 3-5 мм. Тек ... ... ... зақымдайды. 1ж. өмір сүреді. 7 пайыз
ылғалдылық ... ... өте ... brunners Steph – бір ... ағаш ... және L. ...... ағаш кеміргіштері – ағаш құрылымдарын, көне ағаш
скульптураларын, түрлі бұйымдарды заымдайды. Олар және L. ... ... ... ... көп ... Әсіресе, соңғысы музей
экономикасына үлкен зақым әкеледі.
Кеміргіштерден зақымданудың ... жолы – ... ... «ауруға
шалдыққан» экспонаттардың түсуі. Соны болдырмау ... ең ... ... ... ... қай ... әкелінгендігі жайлы мәлімет жинау керек:
суық немесе ыстық бөлмеде тұрды ма, жанында кеміргіштермен зақымдалған
бұйым ... жоқ ... ... ... ... ... ... ал
олардың дамуы бірнеше жыл жүреді. Сондықтан музей қорына түсетін заттар
изолятордан өтуі тиіс ұзақ ... ... өту ... – 1 ... ... ... бөлмесі рентген құрылғыларымен жабдықталса, онда жұмсақ Х
– сәулелері арқылы ... ... ... ... Тірі ... ... ... байқалады.
М.П. Виктурина және З.И. Фалеева эксперимент жасау барысында
рентгеографияның оптималды ... ... Тірі ... қатар,
олар өлі личинкаларды да анықтауғы мүмкіндік жасады. Сонымен Х – сәулелері
арқылы химиялық өңдеулердің ... ... ... ... Х – ... ... диагноз шектелген: заңдылықтардың алғашқы
кезеңінде болмайды.
Үй жиһаздарын кеміргіштері зақымдаған ағаш ... ... ... ... ... ... ... қорларындағы ағаштан жасалған бұйымдарды
толығымен ... ... ... асыру қиынға соғады. Дегенмен, бұл процессті
бәсеңдету үшін түрлі ... ... ... ... ... антисептип ертінділерімен
сүрту. Бұл ертіндінің әсері ағашты шаң басудан және жәндіктерден ... ... ... мен ... ... ... ... ағаш бұйымдарда шытынау,
сыну процесстеріне жол бермейді.
Кейде ағаштың ... ... ... үшін ... ... ... спирттік және
ацетондық ертінділерімен сүртеді. Бұл тәсіл өзінің тез әсер ету қасиетімен
ерекшеленеді.
Ағаш бұйымдардың ... ... ... ... және ... смолалар
қолданылады. Жалпы ағаш бұйымдарын қатайту практикасында мұндай әдіс ... ... ... ... ... ... бүкіл сынықтар, тесіктер
мен жарықтарға толып қалады. Сөйтіп, ағаш құрамының бұзылмай, көп ... ... ... ... Бұл ... ... төзімділігін
арттырып, ылғал тартқыштығын төмендетеді.
Смоланың құрамына фенол, формальдегид сияқты антисептикалық ... шаң басу және ... ... өте ... ... практикасында алдыға қойған мақсатқа жету ұшін
реставрациялық шеберханаларда ... ... ... ... ... ағаш бұйымдарды сақтау үшін ... және ... ... ... ... смолалар фенольно-формальдегидтік смолаға қарағанда түссіз пленка
құрап, жарыққа төзгіш болып келеді.
Ағаш бұйымдарын жабыстыру ... ... ... үшін МФ-17 ... МФ-17 ... ... ретінде 10% концентрациялы щавель
қышқылы кіреді (К-17 ... бұл ... ... ... ... қолдануға болмайды.
Өйткені, қышқылдық катализаторлар кейбір бояғыштармен бояу ... ... ... катализатор ретінде аммонийді қолдану қолға алынған.
Көптеген ... ... ... ... ағаш ... ... ағаш бұйымдарға қарағанда төзімді болатыны дәлелденді. Ағаш
өзінің бастапқы түрі мен ... ... ... ... ... әдіс ... ... (шаңсорғыш, құрғаш дәке,
құрғаш жаққыш);
2) экспонаттың жағдайына байланысты жабысқақтық ... ... ... ... смола
ертінділерімен сіңдіру;
3) екі күн өткеннен кейін қайтадан сіңдіру жүргізу;
4) 6-8 күн бойы ... ... ... ... ... музей экспонаттарын қатайту үшін қолданылатын
реактивтер мен құрал-жабдықтар
Құрал-жабдықтар: вентиляциялы шкаф, әйнек колба, 250мл. Мензурка,
техникалық таразы, 100 ... ... ... термометр.
Реактивтер: мочевина немесе меламин, формалин (37-40% концентрациялы),
аммиак (25% концентрациялы), универсалды индикатор, лакмус, техникалық этил
спирті, хлорлы ... ағаш ұны, ЭД-6 ... ЭД-40 ... ... ... сақтау шарттары.
Формалинді сыймдылығы әртүрлі алюминиден, ағаштан немесе әйнектен
жасалған ыдыста ... ... ... ... ... әйнек бөтелкеде сақтаған ыңғайлы.
Қыстың ... оны ... ... ... ... ... ... ыдыс түбінде түнба түзілгенше сақтайды.
Мочевинаны (меламин) құрғақ жерде әйнек немесе ағаш ыдыста бір ... ... ауыз ... ... ... ыдыста бірнеше жыл бойы сақталады.
ЭД-6 немесе ЭД-40 смола ертінділерін жабық ыдыста 17-18 селси граду
температурада ... ... ... ... ... ... ыдыста сақтауға болады.
Қорытынды
Қорыта келгенде, музейдің фалеристика ... ... ... ретінед әр заманға лайық орныны көрсетеді. Қоғамда отансүйгіш,
халқына қызмет ететін, ел ... ... ... ... ... ерекше сіңірген ерен ... ... ... біле аламыз.
Қазақстан Республикасы егеменді ел болғалы ұлттық құндылықтарға баса
назар аударып жатқаны белгілі. Мәдени және ... беру ... ... Республикасының Мемлекеттік Орталық музейінің бүгінгі ... ... ісі ... ... музей мәдениетіне тарту,
тарихыңды сүю, еліңе деген мақтаныш пен ... ... ... ... ... ... және рухани құндылықтар мен танысу ... ... ... ... ... музейі өз үлесін
қосуда. Соңғы жылдары Мемлекеттік Орталық ... ... ... көру ... ... стикерлер және т.б. тұратын
жылжымалы арнайы құрылғылардың үлкен базасы жасақталды.
Зерттеу ... ... ...... ... ... Республикасының Орталық Мемлекеттік музейінің фалеристика
материалдар жинағының, марапат белгілері ... ... мен ... ... жеке ... пән ... ... мен музейтануға
байланысын зерделеуге, қор ... ... ... ... баса ... аударылды.
Қорыта келгенде, қоғам ішінде музейдің алатын орны ерекше. Сондықтан
Қазақстьан Республикасының Орталық ... ... ... ... ... ... ... одан әрі дамыту үшін
заманауи техникамен жабдықтай отырып, осындай рухани құндылықтарымызды,
жәдігерлерімізді, ата-бабаларымыздан ... ... ... ... ... ... ... ұрпақтан-ұрпаққа жеткізіп отыру – бәріміздің де ортақ
парызымыз деп білемін.
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі
1.Шейн Р. ... ... ... искусство
СССР,1965, № 8,- с.48.
2. Буков В.Г. ... ... ... ... ... Г.В. Фалеристика-В кн.: ... ... ... В.А. ... отличия ХVIII-XX в.в. Как исторический источник- в ... ... ... СССР и ... ... М., ... Г.В. Некоторые проблемы соотношения старых и ... ... ... (геральдика,вексиллогия,
фалеристика) –В кн.: актуальные проблемы источниковедение и ... ... ... А. Наук о ... ... ... 1969, № ... Л.Е. «Титулы, мундиры и ордена Россиской империи» М.2000.
8.Е.Шаймерденов « Қазақстан Республикасының мемлекеттік рәміздері» А.2000.
9.Юренева Т.Ю. Музееведение:Учебник для Вышей школы- 3-изд- ... ... К., ... Д « ... ... ... пратикасы» Оқу құралы.-
Алматы,2002-61 бет.
11.Шейн Р. Фалеристика-новое наука-Л,1967,№1,-с.14-15.
12.Қ.Р. МОМ-і «Музейлік деректану және қолжазба ... ... ҚР ... ... музейінің « Көрме және ... ... ... қорынан.
14. ҚР Мемлекеттік Орталық музейінің ... мен ... ... материалдары қорынан.
15. ҚР Мемлекеттік Орталық ... ... ... ... ҚР ... ... музейінің «Тәуелсіз Қазақстан бөлімі»
материалдар қорынан.
17.Хранение музейных фондов. Инструктивное пособие М.1948.
18.Горин И.П. ... ... ... ... коллекций в СССР,
М.1977.
19.Актуальные проблемы фондовой работы труды. М.,1978 выпуск 63.
20.Воробев В.П. ... ... и их ... ... Н. ЦГМ РК. ... ЦГМ РК за 1999-2004г . Алматы.20005
22.Основы музееведение. От ред. ... ... Н.А ... ... как ... ... система музейной
деятельности- М.,1989-с.7-15 (сб.научных трудов/НИИ ... ... ... и ... ... экспозиция –
М.,1997-с.37-54.
24. Музееведение. Музей исторического профиля М.,
Высшая ... 1988-430 ... ... Н. Центарльный Государственные музей Республики Казахстан:
краткий исторический ... ... ... проблемы.-
Л., Труды ЦГМ РК., 2004. –Выпуск-1-с.11-18.

Пән: Мұрағат ісі
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 52 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Қазақстан Республикасы Ұлттық Ғылым Академиясы Археология институты музейінің алтын бұйымдар жинағы69 бет
Отырар өңірінде жүрген археологиялық экспедициялар74 бет
"Жас ерекшелік және әлеуметтік психология" пәні бойынша студенттерге арналған лекция жинағы28 бет
«Педагогикалық мамандыққа кіріспе» дәрістер жинағы23 бет
Іс қағаздар (Лекция жинағы)46 бет
Аналитикалық химия пәнінен дәрістер жинағы59 бет
Астрономия пәнінің оқу-әдістемелік кешені (дәрістер жинағы)80 бет
Ауылшаруашылықтық (аграрлық) құқық негіздері (Дәрістер жинағы)34 бет
Бухгалтерлік есеп бойынша есептер жинағы21 бет
Венгриядағы Бела ІУ кезіндегі Алтын Булла заңдар жинағының басылып шығуы22 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь